(১৯) ৪. ব্ৰাহ্মণৱগ্গো

১. যোধাজীৱসুত্তং

১৮১. ‘‘চতূহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো যোধাজীৱো ৰাজাৰহো হোতি ৰাজভোগ্গো, ৰঞ্ঞো অঙ্গন্তেৱ সঙ্খং গচ্ছতি. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, যোধাজীৱো ঠানকুসলো চ হোতি, দূৰেপাতী চ, অক্খণৱেধী চ, মহতো চ কাযস্স পদালেতা. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো যোধাজীৱো ৰাজাৰহো হোতি ৰাজভোগ্গো, ৰঞ্ঞো অঙ্গন্তেৱ সঙ্খং গচ্ছতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি পাহুনেয্যো দক্খিণেয্যো অঞ্জলিকৰণীযো অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমেহি চতূহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ঠানকুসলো চ হোতি, দূৰেপাতী চ, অক্খণৱেধী চ, মহতো চ কাযস্স পদালেতা.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ঠানকুসলো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ঠানকুসলো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু দূৰেপাতী হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যং কিঞ্চি ৰূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকং ৱা সুখুমং ৱা হীনং ৱা পণীতং ৱা যং দূৰে সন্তিকে ৱা, সব্বং ৰূপং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতি. যা কাচি ৱেদনা…পে… যা কাচি সঞ্ঞা… যে কেচি সঙ্খাৰা… যং কিঞ্চি ৱিঞ্ঞাণং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নং অজ্ঝত্তং ৱা বহিদ্ধা ৱা ওড়াৰিকং ৱা সুখুমং ৱা হীনং ৱা পণীতং ৱা যং দূৰে সন্তিকে ৱা, সব্বং ৱিঞ্ঞাণং ‘নেতং মম, নেসোহমস্মি, ন মেসো অত্তা’তি এৱমেতং যথাভূতং সম্মপ্পঞ্ঞায পস্সতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু দূৰেপাতী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্খণৱেধী হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অক্খণৱেধী হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু মহতো কাযস্স পদালেতা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু মহন্তং অৱিজ্জাক্খন্ধং পদালেতা. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু মহতো কাযস্স পদালেতা হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, চতূহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু আহুনেয্যো হোতি…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. পঠমং.

২. পাটিভোগসুত্তং

১৮২. [কথা. ৬২৪] ‘‘চতুন্নং, ভিক্খৱে, ধম্মানং নত্থি কোচি পাটিভোগো – সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা দেৱো ৱা মাৰো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা কোচি ৱা লোকস্মিং.

‘‘কতমেসং চতুন্নং? ‘জৰাধম্মং মা জীৰী’তি নত্থি কোচি পাটিভোগো – সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা দেৱো ৱা মাৰো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা কোচি ৱা লোকস্মিং; ‘ব্যাধিধম্মং মা ব্যাধিযী’তি নত্থি কোচি পাটিভোগো – সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা দেৱো ৱা মাৰো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা কোচি ৱা লোকস্মিং; ‘মৰণধম্মং মা মীযী’তি নত্থি কোচি পাটিভোগো – সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা দেৱো ৱা মাৰো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা কোচি ৱা লোকস্মিং; ‘যানি খো পন তানি পুব্বে অত্তনা কতানি পাপকানি কম্মানি সংকিলেসিকানি পোনোভৱিকানি সদৰানি দুক্খৱিপাকানি আযতিং জাতিজৰামৰণিকানি, তেসং ৱিপাকো মা নিব্বত্তী’তি নত্থি কোচি পাটিভোগো – সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা দেৱো ৱা মাৰো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা কোচি ৱা লোকস্মিং.

‘‘ইমেসং খো, ভিক্খৱে, চতুন্নং ধম্মানং নত্থি কোচি পাটিভোগো – সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা দেৱো ৱা মাৰো ৱা ব্ৰহ্মা ৱা কোচি ৱা লোকস্মি’’ন্তি. দুতিযং.

৩. সুতসুত্তং

১৮৩. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. অথ খো ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মগধমহামত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মগধমহামত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘অহঞ্হি, ভো গোতম, এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠি [এৱংদিট্ঠী (সব্বত্থ)] – ‘যো কোচি দিট্ঠং ভাসতি – এৱং মে দিট্ঠন্তি, নত্থি ততো দোসো; যো কোচি সুতং ভাসতি – এৱং মে সুতন্তি, নত্থি ততো দোসো; যো কোচি মুতং ভাসতি – এৱং মে মুতন্তি, নত্থি ততো দোসো; যো কোচি ৱিঞ্ঞাতং ভাসতি – এৱং মে ৱিঞ্ঞাতন্তি, নত্থি ততো দোসো’’’তি.

‘‘নাহং, ব্ৰাহ্মণ, সব্বং দিট্ঠং ভাসিতব্বন্তি ৱদামি; ন পনাহং, ব্ৰাহ্মণ, সব্বং দিট্ঠং ন ভাসিতব্বন্তি ৱদামি; নাহং, ব্ৰাহ্মণ, সব্বং সুতং ভাসিতব্বন্তি ৱদামি; ন পনাহং, ব্ৰাহ্মণ, সব্বং সুতং ন ভাসিতব্বন্তি ৱদামি; নাহং, ব্ৰাহ্মণ, সব্বং মুতং ভাসিতব্বন্তি ৱদামি; ন পনাহং, ব্ৰাহ্মণ, সব্বং মুতং ন ভাসিতব্বন্তি ৱদামি; নাহং, ব্ৰাহ্মণ, সব্বং ৱিঞ্ঞাতং ভাসিতব্বন্তি ৱদামি; ন পনাহং, ব্ৰাহ্মণ, সব্বং ৱিঞ্ঞাতং ন ভাসিতব্বন্তি ৱদামি.

‘‘যঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, দিট্ঠং ভাসতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, এৱৰূপং দিট্ঠং ন ভাসিতব্বন্তি ৱদামি. যঞ্চ খ্ৱস্স, ব্ৰাহ্মণ, দিট্ঠং অভাসতো কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, এৱৰূপং দিট্ঠং ভাসিতব্বন্তি ৱদামি.

‘‘যঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, সুতং ভাসতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, এৱৰূপং সুতং ন ভাসিতব্বন্তি ৱদামি. যঞ্চ খ্ৱস্স, ব্ৰাহ্মণ, সুতং অভাসতো কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, এৱৰূপং সুতং ভাসিতব্বন্তি ৱদামি.

‘‘যঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, মুতং ভাসতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, এৱৰূপং মুতং ন ভাসিতব্বন্তি ৱদামি. যঞ্চ খ্ৱস্স, ব্ৰাহ্মণ, মুতং অভাসতো কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, এৱৰূপং মুতং ভাসিতব্বন্তি ৱদামি.

‘‘যঞ্হি, ব্ৰাহ্মণ, ৱিঞ্ঞাতং ভাসতো অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, এৱৰূপং ৱিঞ্ঞাতং ন ভাসিতব্বন্তি ৱদামি. যঞ্চ খ্ৱস্স, ব্ৰাহ্মণ, ৱিঞ্ঞাতং অভাসতো কুসলা ধম্মা পৰিহাযন্তি, অকুসলা ধম্মা অভিৱড্ঢন্তি, এৱৰূপং ৱিঞ্ঞাতং ভাসিতব্বন্তি ৱদামী’’তি.

অথ খো ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মগধমহামত্তো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামীতি. ততিযং.

৪. অভযসুত্তং

১৮৪. অথ খো জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘অহঞ্হি, ভো গোতম, এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠি – ‘নত্থি যো মৰণধম্মো সমানো ন ভাযতি, ন সন্তাসং আপজ্জতি মৰণস্সা’’’তি. ‘‘অত্থি, ব্ৰাহ্মণ, মৰণধম্মো সমানো ভাযতি, সন্তাসং আপজ্জতি মৰণস্স; অত্থি পন, ব্ৰাহ্মণ, মৰণধম্মো সমানো ন ভাযতি, ন সন্তাসং আপজ্জতি মৰণস্স.

‘‘কতমো চ, ব্ৰাহ্মণ, মৰণধম্মো সমানো ভাযতি, সন্তাসং আপজ্জতি মৰণস্স? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, একচ্চো কামেসু অৱীতৰাগো হোতি অৱিগতচ্ছন্দো অৱিগতপেমো অৱিগতপিপাসো অৱিগতপৰিড়াহো অৱিগততণ্হো. তমেনং অঞ্ঞতৰো গাড়্হো ৰোগাতঙ্কো ফুসতি. তস্স অঞ্ঞতৰেন গাড়্হেন ৰোগাতঙ্কেন ফুট্ঠস্স এৱং হোতি – ‘পিযা ৱত মং কামা জহিস্সন্তি, পিযে চাহং কামে জহিস্সামী’তি. সো সোচতি কিলমতি পৰিদেৱতি, উৰত্তাড়িং কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতি. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, মৰণধম্মো সমানো ভাযতি, সন্তাসং আপজ্জতি মৰণস্স.

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, ইধেকচ্চো কাযে অৱীতৰাগো হোতি অৱিগতচ্ছন্দো অৱিগতপেমো অৱিগতপিপাসো অৱিগতপৰিড়াহো অৱিগততণ্হো. তমেনং অঞ্ঞতৰো গাড়্হো ৰোগাতঙ্কো ফুসতি. তস্স অঞ্ঞতৰেন গাড়্হেন ৰোগাতঙ্কেন ফুট্ঠস্স এৱং হোতি – ‘পিযো ৱত মং কাযো জহিস্সতি, পিযঞ্চাহং কাযং জহিস্সামী’তি. সো সোচতি কিলমতি পৰিদেৱতি, উৰত্তাড়িং কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতি. অযম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, মৰণধম্মো সমানো ভাযতি, সন্তাসং আপজ্জতি মৰণস্স.

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, ইধেকচ্চো অকতকল্যাণো হোতি অকতকুসলো অকতভীৰুত্তাণো কতপাপো কতলুদ্দো কতকিব্বিসো. তমেনং অঞ্ঞতৰো গাড়্হো ৰোগাতঙ্কো ফুসতি. তস্স অঞ্ঞতৰেন গাড়্হেন ৰোগাতঙ্কেন ফুট্ঠস্স এৱং হোতি – ‘অকতং ৱত মে কল্যাণং, অকতং কুসলং, অকতং ভীৰুত্তাণং; কতং পাপং, কতং লুদ্দং, কতং কিব্বিসং. যাৱতা, ভো, অকতকল্যাণানং অকতকুসলানং অকতভীৰুত্তাণানং কতপাপানং কতলুদ্দানং কতকিব্বিসানং গতি তং গতিং পেচ্চ গচ্ছামী’তি. সো সোচতি কিলমতি পৰিদেৱতি, উৰত্তাড়িং কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতি. অযম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, মৰণধম্মো সমানো ভাযতি, সন্তাসং আপজ্জতি মৰণস্স.

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, ইধেকচ্চো কঙ্খী হোতি ৱিচিকিচ্ছী অনিট্ঠঙ্গতো সদ্ধম্মে. তমেনং অঞ্ঞতৰো গাড়্হো ৰোগাতঙ্কো ফুসতি. তস্স অঞ্ঞতৰেন গাড়্হেন ৰোগাতঙ্কেন ফুট্ঠস্স এৱং হোতি – ‘কঙ্খী ৱতম্হি ৱিচিকিচ্ছী অনিট্ঠঙ্গতো সদ্ধম্মে’তি. সো সোচতি কিলমতি পৰিদেৱতি, উৰত্তাড়িং কন্দতি, সম্মোহং আপজ্জতি. অযম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, মৰণধম্মো সমানো ভাযতি, সন্তাসং আপজ্জতি মৰণস্স. ইমে খো, ব্ৰাহ্মণ, চত্তাৰো মৰণধম্মা সমানা ভাযন্তি, সন্তাসং আপজ্জন্তি মৰণস্স.

‘‘কতমো চ, ব্ৰাহ্মণ, মৰণধম্মো সমানো ন ভাযতি, ন সন্তাসং আপজ্জতি মৰণস্স? ইধ, ব্ৰাহ্মণ, একচ্চো কামেসু ৱীতৰাগো হোতি ৱিগতচ্ছন্দো ৱিগতপেমো ৱিগতপিপাসো ৱিগতপৰিড়াহো ৱিগততণ্হো. তমেনং অঞ্ঞতৰো গাড়্হো ৰোগাতঙ্কো ফুসতি. তস্স অঞ্ঞতৰেন গাড়্হেন ৰোগাতঙ্কেন ফুট্ঠস্স ন এৱং হোতি – ‘পিযা ৱত মং কামা জহিস্সন্তি, পিযে চাহং কামে জহিস্সামী’তি. সো ন সোচতি ন কিলমতি ন পৰিদেৱতি, ন উৰত্তাড়িং কন্দতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি. অযং খো, ব্ৰাহ্মণ, মৰণধম্মো সমানো ন ভাযতি, ন সন্তাসং আপজ্জতি মৰণস্স.

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, ইধেকচ্চো কাযে ৱীতৰাগো হোতি ৱিগতচ্ছন্দো ৱিগতপেমো ৱিগতপিপাসো ৱিগতপৰিড়াহো ৱিগততণ্হো. তমেনং অঞ্ঞতৰো গাড়্হো ৰোগাতঙ্কো ফুসতি. তস্স অঞ্ঞতৰেন গাড়্হেন ৰোগাতঙ্কেন ফুট্ঠস্স ন এৱং হোতি – ‘পিযো ৱত মং কাযো জহিস্সতি, পিযঞ্চাহং কাযং জহিস্সামী’তি. সো ন সোচতি ন কিলমতি ন পৰিদেৱতি, ন উৰত্তাড়িং কন্দতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি. অযম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, মৰণধম্মো সমানো ন ভাযতি, ন সন্তাসং আপজ্জতি মৰণস্স.

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, ইধেকচ্চো অকতপাপো হোতি অকতলুদ্দো অকতকিব্বিসো কতকল্যাণো কতকুসলো কতভীৰুত্তাণো. তমেনং অঞ্ঞতৰো গাড়্হো ৰোগাতঙ্কো ফুসতি. তস্স অঞ্ঞতৰেন গাড়্হেন ৰোগাতঙ্কেন ফুট্ঠস্স এৱং হোতি – ‘অকতং ৱত মে পাপং, অকতং লুদ্দং, অকতং কিব্বিসং; কতং কল্যাণং, কতং কুসলং, কতং ভীৰুত্তাণং. যাৱতা, ভো, অকতপাপানং অকতলুদ্দানং অকতকিব্বিসানং কতকল্যাণানং কতকুসলানং কতভীৰুত্তাণানং গতি তং গতিং পেচ্চ গচ্ছামী’তি. সো ন সোচতি ন কিলমতি ন পৰিদেৱতি, ন উৰত্তাড়িং কন্দতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি. অযম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, মৰণধম্মো সমানো ন ভাযতি, ন সন্তাসং আপজ্জতি মৰণস্স.

‘‘পুন চপৰং, ব্ৰাহ্মণ, ইধেকচ্চো অকঙ্খী হোতি অৱিচিকিচ্ছী নিট্ঠঙ্গতো সদ্ধম্মে. তমেনং অঞ্ঞতৰো গাড়্হো ৰোগাতঙ্কো ফুসতি. তস্স অঞ্ঞতৰেন গাড়্হেন ৰোগাতঙ্কেন ফুট্ঠস্স এৱং হোতি – ‘অকঙ্খী ৱতম্হি অৱিচিকিচ্ছী নিট্ঠঙ্গতো সদ্ধম্মে’তি. সো ন সোচতি ন কিলমতি ন পৰিদেৱতি, ন উৰত্তাড়িং কন্দতি, ন সম্মোহং আপজ্জতি. অযম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, মৰণধম্মো সমানো ন ভাযতি, ন সন্তাসং আপজ্জতি মৰণস্স. ইমে খো, ব্ৰাহ্মণ, চত্তাৰো মৰণধম্মা সমানা ন ভাযন্তি, ন সন্তাসং আপজ্জন্তি মৰণস্সা’’তি.

‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. চতুত্থং.

৫. ব্ৰাহ্মণসচ্চসুত্তং

১৮৫. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা পৰিব্বাজকা সিপ্পিনিকাতীৰে পৰিব্বাজকাৰামে পটিৱসন্তি, সেয্যথিদং অন্নভাৰো ৱৰধৰো সকুলুদাযী চ পৰিব্বাজকো অঞ্ঞে চ অভিঞ্ঞাতা অভিঞ্ঞাতা পৰিব্বাজকা. অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন সিপ্পিনিকাতীৰে পৰিব্বাজকাৰামো তেনুপসঙ্কমি.

তেন খো পন সমযেন তেসং অঞ্ঞতিত্থিযানং পৰিব্বাজকানং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰা কথা উদপাদি – ‘‘ইতিপি ব্ৰাহ্মণসচ্চানি, ইতিপি ব্ৰাহ্মণসচ্চানী’’তি. অথ খো ভগৱা যেন তে পৰিব্বাজকা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা তে পৰিব্বাজকে এতদৱোচ –

‘‘কায নুত্থ, পৰিব্বাজকা, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না, কা চ পন ৱো অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা’’তি? ‘‘ইধ, ভো গোতম, অম্হাকং সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং অযমন্তৰাকথা উদপাদি – ‘ইতিপি ব্ৰাহ্মণসচ্চানি, ইতিপি ব্ৰাহ্মণসচ্চানী’’’তি.

‘‘চত্তাৰিমানি, পৰিব্বাজকা, ব্ৰাহ্মণসচ্চানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদিতানি. কতমানি চত্তাৰি? ইধ, পৰিব্বাজকা, ব্ৰাহ্মণো এৱমাহ – ‘সব্বে পাণা অৱজ্ঝা’তি. ইতি ৱদং ব্ৰাহ্মণো সচ্চং আহ, নো মুসা. সো তেন ন সমণোতি মঞ্ঞতি, ন ব্ৰাহ্মণোতি মঞ্ঞতি, ন সেয্যোহমস্মীতি মঞ্ঞতি, ন সদিসোহমস্মীতি মঞ্ঞতি, ন হীনোহমস্মীতি মঞ্ঞতি. অপি চ যদেৱ তত্থ সচ্চং তদভিঞ্ঞায পাণানংযেৱ অনুদ্দযায [তদভিঞ্ঞায অনুদযায (ক.)] অনুকম্পায পটিপন্নো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, পৰিব্বাজকা, ব্ৰাহ্মণো এৱমাহ – ‘সব্বে কামা অনিচ্চা দুক্খা ৱিপৰিণামধম্মা’তি. ইতি ৱদং ব্ৰাহ্মণো সচ্চমাহ, নো মুসা. সো তেন ন সমণোতি মঞ্ঞতি, ন ব্ৰাহ্মণোতি মঞ্ঞতি, ন সেয্যোহমস্মীতি মঞ্ঞতি, ন সদিসোহমস্মীতি মঞ্ঞতি, ন হীনোহমস্মীতি মঞ্ঞতি. অপি চ যদেৱ তত্থ সচ্চং তদভিঞ্ঞায কামানংযেৱ নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, পৰিব্বাজকা, ব্ৰাহ্মণো এৱমাহ – ‘সব্বে ভৱা অনিচ্চা…পে… ভৱানংযেৱ নিব্বিদায ৱিৰাগায নিৰোধায পটিপন্নো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, পৰিব্বাজকা, ব্ৰাহ্মণো এৱমাহ – ‘নাহং ক্ৱচনি [ক্ৱচন (সী. স্যা.)] কস্সচি কিঞ্চনতস্মিং ন চ মম ক্ৱচনি কত্থচি কিঞ্চনতত্থী’তি. ইতি ৱদং ব্ৰাহ্মণো সচ্চং আহ, নো মুসা. সো তেন ন সমণোতি মঞ্ঞতি, ন ব্ৰাহ্মণোতি মঞ্ঞতি, ন সেয্যোহমস্মীতি মঞ্ঞতি, ন সদিসোহমস্মীতি মঞ্ঞতি, ন হীনোহমস্মীতি মঞ্ঞতি. অপি চ যদেৱ তত্থ সচ্চং তদভিঞ্ঞায আকিঞ্চঞ্ঞংযেৱ পটিপদং পটিপন্নো হোতি. ইমানি খো, পৰিব্বাজকা, চত্তাৰি ব্ৰাহ্মণসচ্চানি মযা সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদিতানী’’তি. পঞ্চমং.

৬. উম্মগ্গসুত্তং

১৮৬. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কেন নু খো, ভন্তে, লোকো নীযতি, কেন লোকো পৰিকস্সতি, কস্স চ উপ্পন্নস্স ৱসং গচ্ছতী’’তি?

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! ভদ্দকো খো তে, ভিক্খু, উম্মগ্গো [উম্মঙ্গো (স্যা. ক.)], ভদ্দকং পটিভানং, কল্যাণী [কল্যাণা (ক.)] পৰিপুচ্ছা. এৱঞ্হি ত্ৱং, ভিক্খু, পুচ্ছসি – ‘কেন নু খো, ভন্তে, লোকো নীযতি, কেন লোকো পৰিকস্সতি, কস্স চ উপ্পন্নস্স ৱসং গচ্ছতী’’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘চিত্তেন খো, ভিক্খু, লোকো নীযতি, চিত্তেন পৰিকস্সতি, চিত্তস্স উপ্পন্নস্স ৱসং গচ্ছতী’’তি.

‘‘সাধু, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা ভগৱন্তং উত্তৰি পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘‘বহুস্সুতো ধম্মধৰো, বহুস্সুতো ধম্মধৰো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, বহুস্সুতো ধম্মধৰো হোতী’’তি?

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! ভদ্দকো খো তে, ভিক্খু উম্মগ্গো, ভদ্দকং পটিভানং, কল্যাণী পৰিপুচ্ছা. এৱঞ্হি ত্ৱং, ভিক্খু, পুচ্ছসি – ‘বহুস্সুতো ধম্মধৰো, বহুস্সুতো ধম্মধৰোতি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, বহুস্সুতো ধম্মধৰো হোতী’’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘বহূ খো, ভিক্খু, মযা ধম্মা দেসিতা [বহু খো ভিক্খু মযা ধম্মো দেসিতো (ক.)] – সুত্তং, গেয্যং, ৱেয্যাকৰণং, গাথা, উদানং, ইতিৱুত্তকং, জাতকং, অব্ভুতধম্মং, ৱেদল্লং. চতুপ্পদায চেপি, ভিক্খু, গাথায অত্থমঞ্ঞায ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপ্পটিপন্নো হোতি বহুস্সুতো ধম্মধৰোতি অলং ৱচনাযা’’তি.

‘‘সাধু, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা ভগৱন্তং উত্তৰি পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘‘সুতৱা নিব্বেধিকপঞ্ঞো, সুতৱা নিব্বেধিকপঞ্ঞো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, সুতৱা নিব্বেধিকপঞ্ঞো হোতী’’তি?

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খু! ভদ্দকো খো তে, ভিক্খু, উম্মগ্গো, ভদ্দকং পটিভানং, কল্যাণী পৰিপুচ্ছা. এৱঞ্হি ত্ৱং, ভিক্খু, পুচ্ছসি – ‘সুতৱা নিব্বেধিকপঞ্ঞো, সুতৱা নিব্বেধিকপঞ্ঞোতি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, সুতৱা নিব্বেধিকপঞ্ঞো হোতী’’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘ইধ, ভিক্খু, ভিক্খুনো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি সুতং হোতি, পঞ্ঞায চস্স অত্থং অতিৱিজ্ঝ পস্সতি; ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি সুতং হোতি, পঞ্ঞায চস্স অত্থং অতিৱিজ্ঝ পস্সতি; ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি সুতং হোতি, পঞ্ঞায চস্স অত্থং অতিৱিজ্ঝ পস্সতি; ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি সুতং হোতি, পঞ্ঞায চস্স অত্থং অতিৱিজ্ঝ পস্সতি. এৱং খো, ভিক্খু, সুতৱা নিব্বেধিকপঞ্ঞো হোতী’’তি.

‘‘সাধু, ভন্তে’’তি খো সো ভিক্খু ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা ভগৱন্তং উত্তৰি পঞ্হং অপুচ্ছি – ‘‘‘পণ্ডিতো মহাপঞ্ঞো, পণ্ডিতো মহাপঞ্ঞো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, পণ্ডিতো মহাপঞ্ঞো হোতী’’তি?

‘‘সাধু সাধু ভিক্খু! ভদ্দকো খো তে, ভিক্খু, উম্মগ্গো, ভদ্দকং পটিভানং, কল্যাণী পৰিপুচ্ছা. এৱঞ্হি ত্ৱং ভিক্খু পুচ্ছসি – ‘পণ্ডিতো মহাপঞ্ঞো, পণ্ডিতো মহাপঞ্ঞোতি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, পণ্ডিতো মহাপঞ্ঞো হোতী’’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘ইধ, ভিক্খু, পণ্ডিতো মহাপঞ্ঞো নেৱত্তব্যাবাধায চেতেতি ন পৰব্যাবাধায চেতেতি ন উভযব্যাবাধায চেতেতি অত্তহিতপৰহিতউভযহিতসব্বলোকহিতমেৱ চিন্তযমানো চিন্তেতি. এৱং খো, ভিক্খু, পণ্ডিতো মহাপঞ্ঞো হোতী’’তি. ছট্ঠং.

৭. ৱস্সকাৰসুত্তং

১৮৭. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি ৱেড়ুৱনে কলন্দকনিৱাপে. অথ খো ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মগধমহামত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মগধমহামত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘জানেয্য নু খো, ভো গোতম, অসপ্পুৰিসো অসপ্পুৰিসং – ‘অসপ্পুৰিসো অযং ভৱ’’’ন্তি? ‘‘অট্ঠানং খো এতং, ব্ৰাহ্মণ, অনৱকাসো যং অসপ্পুৰিসো অসপ্পুৰিসং জানেয্য – ‘অসপ্পুৰিসো অযং ভৱ’’’ন্তি. ‘‘জানেয্য পন, ভো গোতম, অসপ্পুৰিসো সপ্পুৰিসং – ‘সপ্পুৰিসো অযং ভৱ’’’ন্তি? ‘‘এতম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, অট্ঠানং অনৱকাসো যং অসপ্পুৰিসো সপ্পুৰিসং জানেয্য – ‘সপ্পুৰিসো অযং ভৱ’’’ন্তি. ‘‘জানেয্য নু খো, ভো গোতম, সপ্পুৰিসো সপ্পুৰিসং – ‘সপ্পুৰিসো অযং ভৱ’’’ন্তি? ‘‘ঠানং খো এতং, ব্ৰাহ্মণ, ৱিজ্জতি যং সপ্পুৰিসো সপ্পুৰিসং জানেয্য – ‘সপ্পুৰিসো অযং ভৱ’’’ন্তি. ‘‘জানেয্য পন, ভো গোতম, সপ্পুৰিসো অসপ্পুৰিসং – ‘অসপ্পুৰিসো অযং ভৱ’’’ন্তি? ‘‘এতম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, ঠানং ৱিজ্জতি যং সপ্পুৰিসো অসপ্পুৰিসং জানেয্য – ‘অসপ্পুৰিসো অযং ভৱ’’’ন্তি.

‘‘অচ্ছৰিযং, ভো গোতম, অব্ভুতং, ভো গোতম! যাৱ সুভাসিতং চিদং, ভোতা গোতমেন – ‘অট্ঠানং খো এতং, ব্ৰাহ্মণ, অনৱকাসো যং অসপ্পুৰিসো অসপ্পুৰিসং জানেয্য – অসপ্পুৰিসো অযং ভৱন্তি. এতম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, অট্ঠানং অনৱকাসো যং অসপ্পুৰিসো সপ্পুৰিসং জানেয্য – সপ্পুৰিসো অযং ভৱন্তি. ঠানং খো এতং, ব্ৰাহ্মণ, ৱিজ্জতি যং সপ্পুৰিসো সপ্পুৰিসং জানেয্য – সপ্পুৰিসো অযং ভৱন্তি. এতম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, ঠানং ৱিজ্জতি যং সপ্পুৰিসো অসপ্পুৰিসং জানেয্য – অসপ্পুৰিসো অযং ভৱ’’’ন্তি.

‘‘একমিদং, ভো গোতম, সমযং তোদেয্যস্স ব্ৰাহ্মণস্স পৰিসতি পৰূপাৰম্ভং ৱত্তেন্তি – ‘বালো অযং ৰাজা এড়েয্যো সমণে ৰামপুত্তে অভিপ্পসন্নো, সমণে চ পন ৰামপুত্তে এৱৰূপং পৰমনিপচ্চকাৰং কৰোতি, যদিদং অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্ম’ন্তি. ইমেপি ৰঞ্ঞো এড়েয্যস্স পৰিহাৰকা বালা – যমকো মোগ্গল্লো [পুগ্গলো (ক.)] উগ্গো নাৱিন্দকী গন্ধব্বো অগ্গিৱেস্সো, যে সমণে ৰামপুত্তে অভিপ্পসন্না, সমণে চ পন ৰামপুত্তে এৱৰূপং পৰমনিপচ্চকাৰং কৰোন্তি, যদিদং অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মন্তি. ত্যাস্সুদং তোদেয্যো ব্ৰাহ্মণো ইমিনা নযেন নেতি. তং কিং মঞ্ঞন্তি, ভোন্তো, পণ্ডিতো ৰাজা এড়েয্যো কৰণীযাধিকৰণীযেসু ৱচনীযাধিৱচনীযেসু অলমত্থদসতৰেহি অলমত্থদসতৰো’তি? ‘এৱং, ভো, পণ্ডিতো ৰাজা এড়েয্যো কৰণীযাধিকৰণীযেসু ৱচনীযাধিৱচনীযেসু অলমত্থদসতৰেহি অলমত্থদসতৰো’’’তি.

‘‘যস্মা চ খো, ভো, সমণো ৰামপুত্তো ৰঞ্ঞা এড়েয্যেন পণ্ডিতেন পণ্ডিততৰো কৰণীযাধিকৰণীযেসু ৱচনীযাধিৱচনীযেসু অলমত্থদসতৰেন অলমত্থদসতৰো, তস্মা ৰাজা এড়েয্যো সমণে ৰামপুত্তে অভিপ্পসন্নো, সমণে চ পন ৰামপুত্তে এৱৰূপং পৰমনিপচ্চকাৰং কৰোতি, যদিদং অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্মং’’.

‘‘তং কিং মঞ্ঞন্তি, ভোন্তো, পণ্ডিতা ৰঞ্ঞো এড়েয্যস্স পৰিহাৰকা – যমকো মোগ্গল্লো উগ্গো নাৱিন্দকী গন্ধব্বো অগ্গিৱেস্সো, কৰণীযাধিকৰণীযেসু ৱচনীযাধিৱচনীযেসু অলমত্থদসতৰেহি অলমত্থদসতৰাতি? ‘এৱং, ভো, পণ্ডিতা ৰঞ্ঞো এড়েয্যস্স পৰিহাৰকা – যমকো মোগ্গল্লো উগ্গো নাৱিন্দকী গন্ধব্বো অগ্গিৱেস্সো, কৰণীযাধিকৰণীযেসু ৱচনীযাধিৱচনীযেসু অলমত্থদসতৰেহি অলমত্থদসতৰা’’’তি.

‘‘যস্মা চ খো, ভো, সমণো ৰামপুত্তো ৰঞ্ঞো এড়েয্যস্স পৰিহাৰকেহি পণ্ডিতেহি পণ্ডিততৰো কৰণীযাধিকৰণীযেসু ৱচনীযাধিৱচনীযেসু অলমত্থদসতৰেহি অলমত্থদসতৰো, তস্মা ৰঞ্ঞো এড়েয্যস্স পৰিহাৰকা সমণে ৰামপুত্তে অভিপ্পসন্না; সমণে চ পন ৰামপুত্তে এৱৰূপং পৰমনিপচ্চকাৰং কৰোন্তি, যদিদং অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং অঞ্জলিকম্মং সামীচিকম্ম’’ন্তি.

‘‘অচ্ছৰিযং, ভো, গোতম, অব্ভুতং, ভো গোতম! যাৱ সুভাসিতং চিদং ভোতা গোতমেন – ‘অট্ঠানং খো এতং, ব্ৰাহ্মণ, অনৱকাসো যং অসপ্পুৰিসো অসপ্পুৰিসং জানেয্য – অসপ্পুৰিসো অযং ভৱন্তি. এতম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, অট্ঠানং অনৱকাসো যং অসপ্পুৰিসো সপ্পুৰিসং জানেয্য – সপ্পুৰিসো অযং ভৱন্তি. ঠানং খো এতং, ব্ৰাহ্মণ, ৱিজ্জতি যং সপ্পুৰিসো সপ্পুৰিসং জানেয্য – সপ্পুৰিসো অযং ভৱন্তি. এতম্পি খো, ব্ৰাহ্মণ, ঠানং ৱিজ্জতি যং সপ্পুৰিসো অসপ্পুৰিসং জানেয্য – অসপ্পুৰিসো অযং ভৱ’ন্তি. হন্দ চ দানি মযং, ভো গোতম, গচ্ছাম. বহুকিচ্চা মযং বহুকৰণীযা’’তি. ‘‘যস্সদানি ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, কালং মঞ্ঞসী’’তি. অথ খো ৱস্সকাৰো ব্ৰাহ্মণো মগধমহামত্তো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামীতি. সত্তমং.

৮. উপকসুত্তং

১৮৮. একং সমযং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি গিজ্ঝকূটে পব্বতে. অথ খো উপকো মণ্ডিকাপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো উপকো মণ্ডিকাপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘অহঞ্হি, ভন্তে, এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠি – ‘যো কোচি পৰূপাৰম্ভং ৱত্তেতি, পৰূপাৰম্ভং ৱত্তেন্তো সব্বো সো [সব্বসো (সী. পী.)] ন উপপাদেতি. অনুপপাদেন্তো গাৰয্হো হোতি উপৱজ্জো’’’তি. ‘‘পৰূপাৰম্ভং চে, উপক, ৱত্তেতি পৰূপাৰম্ভং ৱত্তেন্তো ন উপপাদেতি, অনুপপাদেন্তো গাৰয্হো হোতি উপৱজ্জো. ত্ৱং খো, উপক, পৰূপাৰম্ভং ৱত্তেসি, পৰূপাৰম্ভং ৱত্তেন্তো ন উপপাদেসি, অনুপপাদেন্তো গাৰয্হো হোসি উপৱজ্জো’’তি. ‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, উম্মুজ্জমানকংযেৱ মহতা পাসেন বন্ধেয্য; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, উম্মুজ্জমানকোযেৱ ভগৱতা মহতা ৱাদপাসেন [মহতা পাসেন (ক.)] বদ্ধো’’তি.

‘‘ইদং অকুসলন্তি খো, উপক, মযা পঞ্ঞত্তং. তত্থ অপৰিমাণা পদা অপৰিমাণা ব্যঞ্জনা অপৰিমাণা তথাগতস্স ধম্মদেসনা – ইতিপিদং অকুসলন্তি. তং খো পনিদং অকুসলং পহাতব্বন্তি খো, উপক, মযা পঞ্ঞত্তং. তত্থ অপৰিমাণা পদা অপৰিমাণা ব্যঞ্জনা অপৰিমাণা তথাগতস্স ধম্মদেসনা – ইতিপিদং অকুসলং পহাতব্বন্তি.

‘‘ইদং কুসলন্তি খো, উপক, মযা পঞ্ঞত্তং. তত্থ অপৰিমাণা পদা অপৰিমাণা ব্যঞ্জনা অপৰিমাণা তথাগতস্স ধম্মদেসনা – ইতিপিদং কুসলন্তি. তং খো পনিদং কুসলং ভাৱেতব্বন্তি খো, উপক, মযা পঞ্ঞত্তং. তত্থ অপৰিমাণা পদা অপৰিমাণা ব্যঞ্জনা অপৰিমাণা তথাগতস্স ধম্মদেসনা – ইতিপিদং কুসলং ভাৱেতব্ব’’ন্তি.

অথ খো উপকো মণ্ডিকাপুত্তো ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা যেন ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা যাৱতকো অহোসি ভগৱতা সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং ৰঞ্ঞো মাগধস্স অজাতসত্তুস্স ৱেদেহিপুত্তস্স আৰোচেসি.

এৱং ৱুত্তে ৰাজা মাগধো অজাতসত্তু ৱেদেহিপুত্তো কুপিতো অনত্তমনো উপকং মণ্ডিকাপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘যাৱ ধংসী ৱতাযং লোণকাৰদাৰকো যাৱ মুখৰো যাৱ পগব্বো যত্ৰ হি নাম তং ভগৱন্তং অৰহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং আসাদেতব্বং মঞ্ঞিস্সতি; অপেহি ত্ৱং, উপক, ৱিনস্স, মা তং অদ্দস’’ন্তি. অট্ঠমং.

৯. সচ্ছিকৰণীযসুত্তং

১৮৯. ‘‘চত্তাৰোমে, ভিক্খৱে, সচ্ছিকৰণীযা ধম্মা. কতমে চত্তাৰো? অত্থি, ভিক্খৱে, ধম্মা কাযেন সচ্ছিকৰণীযা; অত্থি, ভিক্খৱে, ধম্মা সতিযা সচ্ছিকৰণীযা; অত্থি, ভিক্খৱে, ধম্মা চক্খুনা সচ্ছিকৰণীযা; অত্থি, ভিক্খৱে, ধম্মা পঞ্ঞায সচ্ছিকৰণীযা. কতমে চ, ভিক্খৱে, ধম্মা কাযেন সচ্ছিকৰণীযা? অট্ঠ ৱিমোক্খা, ভিক্খৱে, কাযেন সচ্ছিকৰণীযা.

‘‘কতমে চ, ভিক্খৱে, ধম্মা সতিযা সচ্ছিকৰণীযা? পুব্বেনিৱাসো, ভিক্খৱে, সতিযা সচ্ছিকৰণীযো.

‘‘কতমে চ, ভিক্খৱে, ধম্মা চক্খুনা সচ্ছিকৰণীযা? সত্তানং চুতূপপাতো, ভিক্খৱে, চক্খুনা সচ্ছিকৰণীযো.

‘‘কতমে চ, ভিক্খৱে, ধম্মা পঞ্ঞায সচ্ছিকৰণীযা? আসৱানং খযো, ভিক্খৱে, পঞ্ঞায সচ্ছিকৰণীযো. ইমে খো, ভিক্খৱে, চত্তাৰো সচ্ছিকৰণীযা ধম্মা’’তি. নৱমং.

১০. উপোসথসুত্তং

১৯০. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি পুব্বাৰামে মিগাৰমাতুপাসাদে. তেন খো পন সমযেন ভগৱা তদহুপোসথে ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো নিসিন্নো হোতি. অথ খো ভগৱা তুণ্হীভূতং তুণ্হীভূতং ভিক্খুসঙ্ঘং অনুৱিলোকেত্ৱা ভিক্খূ আমন্তেসি –

‘‘অপলাপাযং, ভিক্খৱে, পৰিসা নিপ্পলাপাযং, ভিক্খৱে, পৰিসা সুদ্ধা সাৰে পতিট্ঠিতা. তথাৰূপো অযং, ভিক্খৱে, ভিক্খুসঙ্ঘো, তথাৰূপাযং, ভিক্খৱে, পৰিসা. যথাৰূপা পৰিসা দুল্লভা দস্সনাযপি লোকস্মিং, তথাৰূপো অযং, ভিক্খৱে, ভিক্খুসঙ্ঘো, তথাৰূপাযং, ভিক্খৱে, পৰিসা. যথাৰূপা পৰিসা আহুনেয্যা পাহুনেয্যা দক্খিণেয্যা অঞ্জলিকৰণীযা অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স, তথাৰূপো অযং, ভিক্খৱে, ভিক্খুসঙ্ঘো, তথাৰূপাযং, ভিক্খৱে, পৰিসা. যথাৰূপায পৰিসায অপ্পং দিন্নং বহু হোতি বহু দিন্নং বহুতৰং, তথাৰূপো অযং, ভিক্খৱে, ভিক্খুসঙ্ঘো, তথাৰূপাযং, ভিক্খৱে, পৰিসা. যথাৰূপং পৰিসং অলং যোজনগণনানিপি দস্সনায গন্তুং অপি পুটোসেনাপি, তথাৰূপো অযং, ভিক্খৱে, ভিক্খুসঙ্ঘো, (তথাৰূপাযং, ভিক্খৱে, পৰিসা) [( ) সী. স্যা. কং. পী. পোত্থকেসু নত্থি].

‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ইমস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে দেৱপ্পত্তা ৱিহৰন্তি; সন্তি, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ইমস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে ব্ৰহ্মপ্পত্তা ৱিহৰন্তি; সন্তি, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ইমস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে আনেঞ্জপ্পত্তা ৱিহৰন্তি; সন্তি, ভিক্খৱে, ভিক্খূ ইমস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘে অৰিযপ্পত্তা ৱিহৰন্তি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু দেৱপ্পত্তো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা…পে… দুতিযং ঝানং…পে… ততিযং ঝানং…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু দেৱপ্পত্তো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ব্ৰহ্মপ্পত্তো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. কৰুণা… মুদিতা… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি, তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ব্ৰহ্মপ্পত্তো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু আনেঞ্জপ্পত্তো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সব্বসো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্ম নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু আনেঞ্জপ্পত্তো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰিযপ্পত্তো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰিযপ্পত্তো হোতী’’তি. দসমং.

ব্ৰাহ্মণৱগ্গো [যোধাজীৱৱগ্গো (সী. স্যা. কং. পী.)] চতুত্থো.