(১৩) ৩. কুসিনাৰৱগ্গো
১. কুসিনাৰসুত্তং
১২৪. একং সমযং ভগৱা কুসিনাৰাযং ৱিহৰতি বলিহৰণে ৱনসণ্ডে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অঞ্ঞতৰং গামং ৱা নিগমং ৱা উপনিস্সায ৱিহৰতি. তমেনং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা স্ৱাতনায ভত্তেন নিমন্তেতি. আকঙ্খমানো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অধিৱাসেতি. সো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন তস্স গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদতি. তমেনং সো গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেতি সম্পৱাৰেতি.
‘‘তস্স এৱং হোতি – ‘সাধু ৱত ম্যাযং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেতি সম্পৱাৰেতী’তি. এৱম্পিস্স হোতি – ‘অহো ৱত মাযং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা আযতিম্পি এৱৰূপেন পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেয্য সম্পৱাৰেয্যা’তি! সো তং পিণ্ডপাতং গথিতো [গধিতো (স্যা. কং. ক.)] মুচ্ছিতো অজ্ঝোসন্নো [অজ্ঝাপন্নো (সী. ক.) অজ্ঝোপন্নো (টীকা)] অনাদীনৱদস্সাৱী অনিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি. সো তত্থ কামৱিতক্কম্পি ৱিতক্কেতি, ব্যাপাদৱিতক্কম্পি ৱিতক্কেতি, ৱিহিংসাৱিতক্কম্পি ৱিতক্কেতি. এৱৰূপস্সাহং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো দিন্নং ন মহপ্ফলন্তি ৱদামি. তং কিস্স হেতু? পমত্তো হি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিহৰতি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু অঞ্ঞতৰং গামং ৱা নিগমং ৱা উপনিস্সায ৱিহৰতি. তমেনং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা স্ৱাতনায ভত্তেন নিমন্তেতি. আকঙ্খমানো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অধিৱাসেতি. সো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন তস্স গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদতি. তমেনং সো গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেতি সম্পৱাৰেতি.
‘‘তস্স ন এৱং হোতি – ‘সাধু ৱত ম্যাযং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেতি সম্পৱাৰেতী’তি. এৱম্পিস্স ন হোতি – ‘অহো ৱত মাযং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা আযতিম্পি এৱৰূপেন পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেয্য সম্পৱাৰেয্যা’তি! সো তং পিণ্ডপাতং অগথিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝোসন্নো আদীনৱদস্সাৱী নিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি. সো তত্থ নেক্খম্মৱিতক্কম্পি ৱিতক্কেতি, অব্যাপাদৱিতক্কম্পি ৱিতক্কেতি, অৱিহিংসাৱিতক্কম্পি ৱিতক্কেতি. এৱৰূপস্সাহং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো দিন্নং মহপ্ফলন্তি ৱদামি. তং কিস্স হেতু? অপ্পমত্তো হি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিহৰতী’’তি. পঠমং.
২. ভণ্ডনসুত্তং
১২৫. ‘‘যস্সং, ভিক্খৱে, দিসাযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি, মনসি কাতুম্পি মে এসা, ভিক্খৱে, দিসা ন ফাসু হোতি, পগেৱ গন্তুং! নিট্ঠমেত্থ গচ্ছামি – ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো তযো ধম্মে পজহিংসু, তযো ধম্মে বহুলমকংসু [বহুলীমকংসু (স্যা. কং. পী.)]. কতমে তযো ধম্মে পজহিংসু? নেক্খম্মৱিতক্কং, অব্যাপাদৱিতক্কং, অৱিহিংসাৱিতক্কং – ইমে তযো ধম্মে পজহিংসু. কতমে তযো ধম্মে বহুলমকংসু? কামৱিতক্কং, ব্যাপাদৱিতক্কং, ৱিহিংসাৱিতক্কং – ইমে তযো ধম্মে বহুলমকংসু’. যস্সং, ভিক্খৱে, দিসাযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি, মনসি কাতুম্পি মে এসা, ভিক্খৱে, দিসা ন ফাসু হোতি, পগেৱ গন্তুং! নিট্ঠমেত্থ গচ্ছামি – ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো ইমে তযো ধম্মে পজহিংসু, ইমে তযো ধম্মে বহুলমকংসু’’’.
‘‘যস্সং পন, ভিক্খৱে, দিসাযং ভিক্খূ সমগ্গা সম্মোদমানা অৱিৱদমানা খীৰোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৱিহৰন্তি, গন্তুম্পি মে এসা, ভিক্খৱে, দিসা ফাসু হোতি, পগেৱ মনসি কাতুং! নিট্ঠমেত্থ গচ্ছামি – ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো তযো ধম্মে পজহিংসু, তযো ধম্মে বহুলমকংসু. কতমে তযো ধম্মে পজহিংসু? কামৱিতক্কং, ব্যাপাদৱিতক্কং, ৱিহিংসাৱিতক্কং – ইমে তযো ধম্মে পজহিংসু. কতমে তযো ধম্মে বহুলমকংসু? নেক্খম্মৱিতক্কং, অব্যাপাদৱিতক্কং, অৱিহিংসাৱিতক্কং – ইমে তযো ধম্মে বহুলমকংসু’. যস্সং, ভিক্খৱে, দিসাযং ভিক্খূ সমগ্গা সম্মোদমানা অৱিৱদমানা খীৰোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৱিহৰন্তি, গন্তুম্পি মে এসা, ভিক্খৱে, দিসা ফাসু হোতি, পগেৱ মনসি কাতুং! নিট্ঠমেত্থ গচ্ছামি – ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো ইমে তযো ধম্মে পজহিংসু, ইমে তযো ধম্মে বহুলমকংসূ’’’তি. দুতিযং.
৩. গোতমকচেতিযসুত্তং
১২৬. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি গোতমকে চেতিযে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘অভিঞ্ঞাযাহং, ভিক্খৱে, ধম্মং দেসেমি, নো অনভিঞ্ঞায. সনিদানাহং, ভিক্খৱে, ধম্মং দেসেমি, নো অনিদানং. সপ্পাটিহাৰিযাহং, ভিক্খৱে, ধম্মং দেসেমি, নো অপ্পাটিহাৰিযং. তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, অভিঞ্ঞায ধম্মং দেসযতো নো অনভিঞ্ঞায, সনিদানং ধম্মং দেসযতো নো অনিদানং, সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসযতো নো অপ্পাটিহাৰিযং, কৰণীযো ওৱাদো, কৰণীযা অনুসাসনী. অলঞ্চ পন ৱো, ভিক্খৱে, তুট্ঠিযা, অলং অত্তমনতায, অলং সোমনস্সায – ‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা, স্ৱাক্খাতো ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো সঙ্ঘো’’’তি.
ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি. ইমস্মিঞ্চ পন ৱেয্যাকৰণস্মিং ভঞ্ঞমানে সহস্সী লোকধাতু অকম্পিত্থাতি. ততিযং.
৪. ভৰণ্ডুকালামসুত্তং
১২৭. একং সমযং ভগৱা কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো যেন কপিলৱত্থু তদৱসৰি. অস্সোসি খো মহানামো সক্কো – ‘‘ভগৱা কিৰ কপিলৱত্থুং অনুপ্পত্তো’’তি. অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো মহানামং সক্কং ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘গচ্ছ, মহানাম, কপিলৱত্থুস্মিং, তথাৰূপং আৱসথং জান যত্থজ্জ মযং একৰত্তিং ৱিহৰেয্যামা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো মহানামো সক্কো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা কপিলৱত্থুং পৱিসিত্ৱা কেৱলকপ্পং কপিলৱত্থুং অন্ৱাহিণ্ডন্তো [আহিণ্ডন্তো (স্যা. কং.)] নাদ্দস কপিলৱত্থুস্মিং তথাৰূপং আৱসথং যত্থজ্জ ভগৱা একৰত্তিং ৱিহৰেয্য.
অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘নত্থি, ভন্তে, কপিলৱত্থুস্মিং তথাৰূপো আৱসথো যত্থজ্জ ভগৱা একৰত্তিং ৱিহৰেয্য. অযং, ভন্তে, ভৰণ্ডু কালামো ভগৱতো পুৰাণসব্ৰহ্মচাৰী. তস্সজ্জ ভগৱা অস্সমে একৰত্তিং ৱিহৰতূ’’তি. ‘‘গচ্ছ, মহানাম, সন্থৰং পঞ্ঞপেহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো মহানামো সক্কো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেন ভৰণ্ডুস্স কালামস্স অস্সমো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা সন্থৰং পঞ্ঞাপেত্ৱা উদকং ঠপেত্ৱা পাদানং ধোৱনায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সন্থতো, ভন্তে, সন্থাৰো, উদকং ঠপিতং পাদানং ধোৱনায. যস্সদানি, ভন্তে, ভগৱা কালং মঞ্ঞতী’’তি.
অথ খো ভগৱা যেন ভৰণ্ডুস্স কালামস্স অস্সমো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা পাদে পক্খালেসি. অথ খো মহানামস্স সক্কস্স এতদহোসি – ‘‘অকালো খো অজ্জ ভগৱন্তং পযিৰুপাসিতুং. কিলন্তো ভগৱা. স্ৱে দানাহং ভগৱন্তং পযিৰুপাসিস্সামী’’তি ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.
অথ খো মহানামো সক্কো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো মহানামং সক্কং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘তযো খোমে, মহানাম, সত্থাৰো সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? ইধ, মহানাম, একচ্চো সত্থা কামানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি; ন ৰূপানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি, ন ৱেদনানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি. ইধ পন, মহানাম, একচ্চো সত্থা কামানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি, ৰূপানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি; ন ৱেদনানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি. ইধ পন, মহানাম, একচ্চো সত্থা কামানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি, ৰূপানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি, ৱেদনানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি. ইমে খো, মহানাম, তযো সত্থাৰো সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. ‘ইমেসং, মহানাম, তিণ্ণং সত্থাৰানং একা নিট্ঠা উদাহু পুথু নিট্ঠা’’’তি?
এৱং ৱুত্তে ভৰণ্ডু কালামো মহানামং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘একাতি, মহানাম, ৱদেহী’’তি. এৱং ৱুত্তে ভগৱা মহানামং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘নানাতি, মহানাম, ৱদেহী’’তি. দুতিযম্পি খো ভৰণ্ডু কালামো মহানামং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘একাতি, মহানাম, ৱদেহী’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা মহানামং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘নানাতি, মহানাম, ৱদেহী’’তি. ততিযম্পি খো ভৰণ্ডু কালামো মহানামং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘একাতি, মহানাম, ৱদেহী’’তি. ততিযম্পি খো ভগৱা মহানামং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘নানাতি, মহানাম, ৱদেহী’’তি.
অথ খো ভৰণ্ডু কালামস্স এতদহোসি – ‘‘মহেসক্খস্স ৱতম্হি মহানামস্স সক্কস্স সম্মুখা সমণেন গোতমেন যাৱততিযং অপসাদিতো. যংনূনাহং কপিলৱত্থুম্হা পক্কমেয্য’’ন্তি. অথ খো ভৰণ্ডু কালামো কপিলৱত্থুম্হা পক্কামি. যং কপিলৱত্থুম্হা পক্কামি তথা পক্কন্তোৱ অহোসি ন পুন পচ্চাগচ্ছীতি. চতুত্থং.
৫. হত্থকসুত্তং
১২৮. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো হত্থকো দেৱপুত্তো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণো কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা – ‘‘ভগৱতো পুৰতো ঠস্সামী’’তি ওসীদতিমেৱ সংসীদতিমেৱ [ওসীদতি চেৱ সংসীদতি চ (সী. পী.), ওসীদতি সংসীদতি (স্যা. কং.)], ন সক্কোতি সণ্ঠাতুং. সেয্যথাপি নাম সপ্পি ৱা তেলং ৱা ৱালুকায আসিত্তং ওসীদতিমেৱ সংসীদতিমেৱ, ন সণ্ঠাতি; এৱমেৱং হত্থকো দেৱপুত্তো – ‘‘ভগৱতো পুৰতো ঠস্সামী’’তি ওসীদতিমেৱ সংসীদতিমেৱ, ন সক্কোতি সণ্ঠাতুং.
অথ খো ভগৱা হত্থকং দেৱপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘ওড়াৰিকং, হত্থক, অত্তভাৱং অভিনিম্মিনাহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি, খো হত্থকো দেৱপুত্তো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা ওড়াৰিকং অত্তভাৱং অভিনিম্মিনিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো হত্থকং দেৱপুত্তং ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘যে তে, হত্থক, ধম্মা পুব্বে মনুস্সভূতস্স পৱত্তিনো অহেসুং, অপি নু তে তে ধম্মা এতৰহি পৱত্তিনো’’তি? ‘‘যে চ মে, ভন্তে, ধম্মা পুব্বে মনুস্সভূতস্স পৱত্তিনো অহেসুং, তে চ মে ধম্মা এতৰহি পৱত্তিনো; যে চ মে, ভন্তে, ধম্মা পুব্বে মনুস্সভূতস্স নপ্পৱত্তিনো অহেসুং, তে চ মে ধম্মা এতৰহি পৱত্তিনো. সেয্যথাপি, ভন্তে, ভগৱা এতৰহি আকিণ্ণো ৱিহৰতি ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি ৰাজূহি ৰাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৱকেহি; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, আকিণ্ণো ৱিহৰামি দেৱপুত্তেহি. দূৰতোপি, ভন্তে, দেৱপুত্তা আগচ্ছন্তি হত্থকস্স দেৱপুত্তস্স সন্তিকে ‘ধম্মং সোস্সামা’তি. তিণ্ণাহং, ভন্তে, ধম্মানং অতিত্তো অপ্পটিৱানো কালঙ্কতো. কতমেসং তিণ্ণং? ভগৱতো অহং, ভন্তে, দস্সনস্স অতিত্তো অপ্পটিৱানো কালঙ্কতো; সদ্ধম্মসৱনস্সাহং, ভন্তে, অতিত্তো অপ্পটিৱানো কালঙ্কতো; সঙ্ঘস্সাহং, ভন্তে, উপট্ঠানস্স অতিত্তো অপ্পটিৱানো কালঙ্কতো. ইমেসং খো অহং, ভন্তে, তিণ্ণং ধম্মানং অতিত্তো অপ্পটিৱানো কালঙ্কতো’’তি.
‘‘নাহং ভগৱতো দস্সনস্স, তিত্তিমজ্ঝগা [তিত্তি তিত্তিসম্ভৱং (ক.)] কুদাচনং;
সঙ্ঘস্স উপট্ঠানস্স, সদ্ধম্মসৱনস্স চ.
‘‘অধিসীলং সিক্খমানো, সদ্ধম্মসৱনে ৰতো;
তিণ্ণং ধম্মানং অতিত্তো, হত্থকো অৱিহং গতো’’তি. পঞ্চমং;
৬. কটুৱিযসুত্তং
১২৯. একং সমযং ভগৱা বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায বাৰাণসিং পিণ্ডায পাৱিসি. অদ্দসা খো ভগৱা গোযোগপিলক্খস্মিং [গোযোগমিলক্খস্মিং (স্যা. কং. ক.)] পিণ্ডায চৰমানো [চৰমানং (ক.)] অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং ৰিত্তস্সাদং বাহিৰস্সাদং মুট্ঠস্সতিং অসম্পজানং অসমাহিতং ৱিব্ভন্তচিত্তং পাকতিন্দ্ৰিযং. দিস্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচ –
‘‘মা খো ত্ৱং, ভিক্খু, অত্তানং কটুৱিযমকাসি. তং ৱত ভিক্খু কটুৱিযকতং অত্তানং আমগন্ধেন [আমগন্ধে (সী. স্যা. কং. পী.)] অৱস্সুতং মক্খিকা নানুপতিস্সন্তি নান্ৱাস্সৱিস্সন্তীতি [নানুবন্ধিস্সন্তি (ক.)], নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি. অথ খো সো ভিক্খু ভগৱতা ইমিনা ওৱাদেন ওৱদিতো সংৱেগমাপাদি. অথ খো ভগৱা বাৰাণসিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো ভিক্খূ আমন্তেসি –
‘‘ইধাহং, ভিক্খৱে, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায বাৰাণসিং পিণ্ডায পাৱিসিং. অদ্দসং খো অহং, ভিক্খৱে, গোযোগপিলক্খস্মিং পিণ্ডায চৰমানো অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং ৰিত্তস্সাদং বাহিৰস্সাদং মুট্ঠস্সতিং অসম্পজানং অসমাহিতং ৱিব্ভন্তচিত্তং পাকতিন্দ্ৰিযং. দিস্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচং –
‘‘‘মা খো ত্ৱং, ভিক্খু, অত্তানং কটুৱিযমকাসি. তং ৱত ভিক্খু কটুৱিযকতং অত্তানং আমগন্ধেন অৱস্সুতং মক্খিকা নানুপতিস্সন্তি নান্ৱাস্সৱিস্সন্তীতি, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, সো ভিক্খু মযা ইমিনা ওৱাদেন ওৱদিতো সংৱেগমাপাদী’’তি. এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো, ভন্তে, কটুৱিযং? কো আমগন্ধো? কা মক্খিকা’’তি?
‘‘অভিজ্ঝা খো, ভিক্খু, কটুৱিযং; ব্যাপাদো আমগন্ধো; পাপকা অকুসলা ৱিতক্কা মক্খিকা. তং ৱত, ভিক্খু, কটুৱিযকতং অত্তানং আমগন্ধেন অৱস্সুতং মক্খিকা নানুপতিস্সন্তি নান্ৱাস্সৱিস্সন্তীতি, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি.
‘‘অগুত্তং চক্খুসোতস্মিং, ইন্দ্ৰিযেসু অসংৱুতং;
মক্খিকানুপতিস্সন্তি, সঙ্কপ্পা ৰাগনিস্সিতা.
‘‘কটুৱিযকতো ভিক্খু, আমগন্ধে অৱস্সুতো;
আৰকা হোতি নিব্বানা, ৱিঘাতস্সেৱ ভাগৱা.
‘‘গামে ৱা যদি ৱাৰঞ্ঞে, অলদ্ধা সমথমত্তনো [সমমত্তনো (সী. স্যা. কং.), সম্মমত্তনো (পী.)];
পৰেতি [চৰেতি (স্যা. ক.)] বালো দুম্মেধো, মক্খিকাহি পুৰক্খতো.
‘‘যে চ সীলেন সম্পন্না, পঞ্ঞাযূপসমেৰতা;
উপসন্তা সুখং সেন্তি, নাসযিত্ৱান মক্খিকা’’তি. ছট্ঠং;
৭. পঠমঅনুৰুদ্ধসুত্তং
১৩০. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধাহং, ভন্তে, দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন যেভুয্যেন পস্সামি মাতুগামং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জমানং. কতিহি নু খো, ভন্তে, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি?
‘‘তীহি খো, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি তীহি? ইধ, অনুৰুদ্ধ, মাতুগামো পুব্বণ্হসমযং মচ্ছেৰমলপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, মজ্ঝন্হিকসমযং ইস্সাপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, সাযন্হসমযং কামৰাগপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি. ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. সত্তমং.
৮. দুতিযঅনুৰুদ্ধসুত্তং
১৩১. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধাহং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সহস্সং লোকং ওলোকেমি. আৰদ্ধং খো পন মে ৱীৰিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা [অপম্মুট্ঠা (সী.), অপমুট্ঠা (স্যা. কং.)], পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. অথ চ পন মে নানুপাদায [ন অনুপাদায (সী. স্যা. কং. পী.)] আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতী’’তি.
‘‘যং খো তে, আৱুসো অনুৰুদ্ধ, এৱং হোতি – ‘অহং দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সহস্সং লোকং ৱোলোকেমী’তি, ইদং তে মানস্মিং. যম্পি তে, আৱুসো অনুৰুদ্ধ, এৱং হোতি – ‘আৰদ্ধং খো পন মে ৱীৰিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গ’ন্তি, ইদং তে উদ্ধচ্চস্মিং. যম্পি তে, আৱুসো অনুৰুদ্ধ, এৱং হোতি – ‘অথ চ পন মে নানুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতী’তি, ইদং তে কুক্কুচ্চস্মিং. সাধু ৱতাযস্মা অনুৰুদ্ধো ইমে তযো ধম্মে পহায, ইমে তযো ধম্মে অমনসিকৰিত্ৱা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহৰতূ’’তি.
অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো অপৰেন সমযেন ইমে তযো ধম্মে পহায, ইমে তযো ধম্মে অমনসিকৰিত্ৱা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহৰি [উপসংহাসি (স্যা. কং. পী.), উপসংহৰতি (ক.)]. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো চ পনাযস্মা অনুৰুদ্ধো অৰহতং অহোসীতি. অট্ঠমং.
৯. পটিচ্ছন্নসুত্তং
১৩২. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, পটিচ্ছন্নানি আৱহন্তি [ৱহন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)], নো ৱিৱটানি. কতমানি তীণি? মাতুগামো, ভিক্খৱে, পটিচ্ছন্নো আৱহতি, নো ৱিৱটো; ব্ৰাহ্মণানং, ভিক্খৱে, মন্তা পটিচ্ছন্না আৱহন্তি, নো ৱিৱটা; মিচ্ছাদিট্ঠি, ভিক্খৱে, পটিচ্ছন্না আৱহতি, নো ৱিৱটা. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি পটিচ্ছন্নানি আৱহন্তি, নো ৱিৱটানি.
‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, ৱিৱটানি ৱিৰোচন্তি, নো পটিচ্ছন্নানি. কতমানি তীণি? চন্দমণ্ডলং, ভিক্খৱে, ৱিৱটং ৱিৰোচতি, নো পটিচ্ছন্নং; সূৰিযমণ্ডলং, ভিক্খৱে, ৱিৱটং ৱিৰোচতি, নো পটিচ্ছন্নং; তথাগতপ্পৱেদিতো ধম্মৱিনযো, ভিক্খৱে, ৱিৱটো ৱিৰোচতি, নো পটিচ্ছন্নো. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি ৱিৱটানি ৱিৰোচন্তি, নো পটিচ্ছন্নানী’’তি. নৱমং.
১০. লেখসুত্তং
১৩৩. ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? পাসাণলেখূপমো পুগ্গলো, পথৱিলেখূপমো পুগ্গলো, উদকলেখূপমো পুগ্গলো. কতমো চ, ভিক্খৱে, পাসাণলেখূপমো পুগ্গলো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৱস্স কোধো দীঘৰত্তং অনুসেতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পাসাণে লেখা ন খিপ্পং লুজ্জতি ৱাতেন ৱা উদকেন ৱা, চিৰট্ঠিতিকা হোতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৱস্স কোধো দীঘৰত্তং অনুসেতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পাসাণলেখূপমো পুগ্গলো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পথৱিলেখূপমো পুগ্গলো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৱস্স কোধো ন দীঘৰত্তং অনুসেতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পথৱিযা লেখা খিপ্পং লুজ্জতি ৱাতেন ৱা উদকেন ৱা, ন চিৰট্ঠিতিকা হোতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৱস্স কোধো ন দীঘৰত্তং অনুসেতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পথৱিলেখূপমো পুগ্গলো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, উদকলেখূপমো পুগ্গলো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো আগাড়্হেনপি ৱুচ্চমানো ফৰুসেনপি ৱুচ্চমানো অমনাপেনপি ৱুচ্চমানো সন্ধিযতিমেৱ [… যেৱ (স্যা. কং.) … চেৱ (পী.)] সংসন্দতিমেৱ [… যেৱ (স্যা. কং.) … চেৱ (পী.)] সম্মোদতিমেৱ [… যেৱ (স্যা. কং.) … চেৱ (পী.)]. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উদকে লেখা খিপ্পংযেৱ পটিৱিগচ্ছতি, ন চিৰট্ঠিতিকা হোতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো আগাড়্হেনপি ৱুচ্চমানো ফৰুসেনপি ৱুচ্চমানো অমনাপেনপি ৱুচ্চমানো সন্ধিযতিমেৱ সংসন্দতিমেৱ সম্মোদতিমেৱ. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, উদকলেখূপমো পুগ্গলো. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি [পু. প. ১১৫]. দসমং.
কুসিনাৰৱগ্গো তেৰসমো.