৩. ততিযপণ্ণাসকং
(১১) ১. সম্বোধৱগ্গো
১. পুব্বেৱসম্বোধসুত্তং
১০৪. ‘‘পুব্বেৱ মে, ভিক্খৱে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৱ সতো এতদহোসি – ‘কো নু খো লোকে অস্সাদো, কো আদীনৱো, কিং নিস্সৰণ’ন্তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘যং খো লোকং [লোকে (সী. স্যা. কং. পী.)] পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং লোকে অস্সাদো. যং লোকো [লোকে (পী. ক.)] অনিচ্চো দুক্খো ৱিপৰিণামধম্মো, অযং লোকে আদীনৱো. যো লোকে ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং, ইদং লোকে নিস্সৰণ’ন্তি [লোকনিস্সৰণং (অট্ঠ.) ‘‘লোকে নিস্সৰণ’’ন্তি পদেন সংসন্দিতব্বং]. যাৱকীৱঞ্চাহং, ভিক্খৱে, এৱং লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসিং, নেৱ তাৱাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি [অভিসম্বুদ্ধো (সী. স্যা. কং. ক.)] পচ্চঞ্ঞাসিং. যতো চ খ্ৱাহং [খো অহং (সী. পী.), খোহং (স্যা. কং. ক.)], ভিক্খৱে, এৱং লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অথাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি [চেতোৱিমুত্তি (সী. পী. ক.)], অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’’তি. পঠমং.
২. পঠমঅস্সাদসুত্তং
১০৫. ‘‘লোকস্সাহং, ভিক্খৱে, অস্সাদপৰিযেসনং অচৰিং. যো লোকে অস্সাদো তদজ্ঝগমং. যাৱতকো লোকে অস্সাদো, পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. লোকস্সাহং, ভিক্খৱে, আদীনৱপৰিযেসনং অচৰিং. যো লোকে আদীনৱো তদজ্ঝগমং. যাৱতকো লোকে আদীনৱো, পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. লোকস্সাহং, ভিক্খৱে, নিস্সৰণপৰিযেসনং অচৰিং. যং লোকে নিস্সৰণং তদজ্ঝগমং. যাৱতকং লোকে নিস্সৰণং, পঞ্ঞায মে তং সুদিট্ঠং. যাৱকীৱঞ্চাহং, ভিক্খৱে, লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসিং, নেৱ তাৱাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. যতো চ খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অথাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি, অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’’তি. দুতিযং.
৩. দুতিযঅস্সাদসুত্তং
১০৬. ‘‘নো চেদং [নো চেতং (স্যা. কং. পী. ক.) সং. নি. ৩.২৮ পস্সিতব্বং], ভিক্খৱে, লোকে অস্সাদো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা লোকে সাৰজ্জেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি লোকে অস্সাদো, তস্মা সত্তা লোকে সাৰজ্জন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, লোকে আদীনৱো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা লোকে নিব্বিন্দেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি লোকে আদীনৱো, তস্মা সত্তা লোকে নিব্বিন্দন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, লোকে নিস্সৰণং অভৱিস্স, নযিদং সত্তা লোকম্হা [লোকে (ক.)] নিস্সৰেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি লোকে নিস্সৰণং, তস্মা সত্তা লোকম্হা নিস্সৰন্তি. যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, সত্তা লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসুং [নাব্ভঞ্ঞংসু (সং. নি. ৩.২৮], নেৱ তাৱ, ভিক্খৱে, সত্তা সদেৱকা লোকা সমাৰকা সব্ৰহ্মকা সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায নিস্সটা ৱিসংযুত্তা ৱিপ্পমুত্তা [ৱিপ্পযুত্তা (ক.)] ৱিমৰিযাদীকতেন [ৱিমৰিযাদিকতেন (সী. পী. ক.)] চেতসা ৱিহৰিংসু. যতো চ খো, ভিক্খৱে, সত্তা লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসুং, অথ, ভিক্খৱে, সত্তা সদেৱকা লোকা সমাৰকা সব্ৰহ্মকা সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায নিস্সটা ৱিসংযুত্তা ৱিপ্পমুত্তা ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰন্তী’’তি. ততিযং.
৪. সমণব্ৰাহ্মণসুত্তং
১০৭. ‘‘যে কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ন মে তে [ন তে (ক.)], ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, ন চ পন তে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি. যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং পজানন্তি, তে খো, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি [ৱিহৰিস্সন্তি (সী. পী.)]. চতুত্থং.
৫. ৰুণ্ণসুত্তং
১০৮. ‘‘ৰুণ্ণমিদং, ভিক্খৱে, অৰিযস্স ৱিনযে যদিদং গীতং. উম্মত্তকমিদং, ভিক্খৱে, অৰিযস্স ৱিনযে যদিদং নচ্চং. কোমাৰকমিদং, ভিক্খৱে, অৰিযস্স ৱিনযে যদিদং অতিৱেলং দন্তৱিদংসকহসিতং [দন্তৱিদংসকং হসিতং (সী. পী.)]. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, সেতুঘাতো গীতে, সেতুঘাতো নচ্চে, অলং ৱো ধম্মপ্পমোদিতানং সতং সিতং সিতমত্তাযা’’তি. পঞ্চমং.
৬. অতিত্তিসুত্তং
১০৯. ‘‘তিণ্ণং, ভিক্খৱে, পটিসেৱনায নত্থি তিত্তি. কতমেসং তিণ্ণং? সোপ্পস্স, ভিক্খৱে, পটিসেৱনায নত্থি তিত্তি. সুৰামেৰযপানস্স, ভিক্খৱে, পটিসেৱনায নত্থি তিত্তি. মেথুনধম্মসমাপত্তিযা, ভিক্খৱে, পটিসেৱনায নত্থি তিত্তি. ইমেসং, ভিক্খৱে, তিণ্ণং পটিসেৱনায নত্থি তিত্তী’’তি. ছট্ঠং.
৭. অৰক্খিতসুত্তং
১১০. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘চিত্তে, গহপতি, অৰক্খিতে কাযকম্মম্পি অৰক্খিতং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অৰক্খিতং হোতি, মনোকম্মম্পি অৰক্খিতং হোতি. তস্স অৰক্খিতকাযকম্মন্তস্স অৰক্খিতৱচীকম্মন্তস্স অৰক্খিতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অৱস্সুতং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অৱস্সুতং হোতি, মনোকম্মম্পি অৱস্সুতং হোতি. তস্স অৱস্সুতকাযকম্মন্তস্স অৱস্সুতৱচীকম্মন্তস্স অৱস্সুতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি পূতিকং হোতি, ৱচীকম্মম্পি পূতিকং হোতি, মনোকম্মম্পি পূতিকং হোতি. তস্স পূতিকাযকম্মন্তস্স পূতিৱচীকম্মন্তস্স পূতিমনোকম্মন্তস্স ন ভদ্দকং মৰণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালঙ্কিৰিযা.
‘‘সেয্যথাপি, গহপতি, কূটাগাৰে দুচ্ছন্নে কূটম্পি অৰক্খিতং হোতি, গোপানসিযোপি অৰক্খিতা হোন্তি, ভিত্তিপি অৰক্খিতা হোতি; কূটম্পি অৱস্সুতং হোতি, গোপানসিযোপি অৱস্সুতা হোন্তি, ভিত্তিপি অৱস্সুতা হোতি; কূটম্পি পূতিকং হোতি, গোপানসিযোপি পূতিকা হোন্তি, ভিত্তিপি পূতিকা হোতি.
‘‘এৱমেৱং খো, গহপতি, চিত্তে অৰক্খিতে কাযকম্মম্পি অৰক্খিতং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অৰক্খিতং হোতি, মনোকম্মম্পি অৰক্খিতং হোতি. তস্স অৰক্খিতকাযকম্মন্তস্স অৰক্খিতৱচীকম্মন্তস্স অৰক্খিতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অৱস্সুতং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অৱস্সুতং হোতি, মনোকম্মম্পি অৱস্সুতং হোতি. তস্স অৱস্সুতকাযকম্মন্তস্স অৱস্সুতৱচীকম্মন্তস্স অৱস্সুতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি পূতিকং হোতি, ৱচীকম্মম্পি পূতিকং হোতি, মনোকম্মম্পি পূতিকং হোতি. তস্স পূতিকাযকম্মন্তস্স পূতিৱচীকম্মন্তস্স পূতিমনোকম্মন্তস্স ন ভদ্দকং মৰণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালঙ্কিৰিযা.
‘‘চিত্তে, গহপতি, ৰক্খিতে কাযকম্মম্পি ৰক্খিতং হোতি, ৱচীকম্মম্পি ৰক্খিতং হোতি, মনোকম্মম্পি ৰক্খিতং হোতি. তস্স ৰক্খিতকাযকম্মন্তস্স ৰক্খিতৱচীকম্মন্তস্স ৰক্খিতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অনৱস্সুতং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অনৱস্সুতং হোতি, মনোকম্মম্পি অনৱস্সুতং হোতি. তস্স অনৱস্সুতকাযকম্মন্তস্স অনৱস্সুতৱচীকম্মন্তস্স অনৱস্সুতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অপূতিকং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অপূতিকং হোতি, মনোকম্মম্পি অপূতিকং হোতি. তস্স অপূতিকাযকম্মন্তস্স অপূতিৱচীকম্মন্তস্স অপূতিমনোকম্মন্তস্স ভদ্দকং মৰণং হোতি, ভদ্দিকা কালঙ্কিৰিযা.
‘‘সেয্যথাপি, গহপতি, কূটাগাৰে সুচ্ছন্নে কূটম্পি ৰক্খিতং হোতি, গোপানসিযোপি ৰক্খিতা হোন্তি, ভিত্তিপি ৰক্খিতা হোতি; কূটম্পি অনৱস্সুতং হোতি, গোপানসিযোপি অনৱস্সুতা হোন্তি, ভিত্তিপি অনৱস্সুতা হোতি; কূটম্পি অপূতিকং হোতি, গোপানসিযোপি অপূতিকা হোন্তি, ভিত্তিপি অপূতিকা হোতি.
এৱমেৱং খো, গহপতি, চিত্তে ৰক্খিতে কাযকম্মম্পি ৰক্খিতং হোতি, ৱচীকম্মম্পি ৰক্খিতং হোতি, মনোকম্মম্পি ৰক্খিতং হোতি. তস্স ৰক্খিতকাযকম্মন্তস্স ৰক্খিতৱচীকম্মন্তস্স ৰক্খিতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অনৱস্সুতং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অনৱস্সুতং হোতি, মনোকম্মম্পি অনৱস্সুতং হোতি. তস্স অনৱস্সুতকাযকম্মন্তস্স অনৱস্সুতৱচীকম্মন্তস্স অনৱস্সুতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অপূতিকং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অপূতিকং হোতি, মনোকম্মম্পি অপূতিকং হোতি. তস্স অপূতিকাযকম্মন্তস্স অপূতিৱচীকম্মন্তস্স অপূতিমনোকম্মন্তস্স ভদ্দকং মৰণং হোতি, ভদ্দিকা কালঙ্কিৰিযা’’তি. সত্তমং.
৮. ব্যাপন্নসুত্তং
১১১. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘চিত্তে, গহপতি, ব্যাপন্নে কাযকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি, ৱচীকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি, মনোকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি. তস্স ব্যাপন্নকাযকম্মন্তস্স ব্যাপন্নৱচীকম্মন্তস্স ব্যাপন্নমনোকম্মন্তস্স ন ভদ্দকং মৰণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালঙ্কিৰিযা. সেয্যথাপি, গহপতি, কূটাগাৰে দুচ্ছন্নে কূটম্পি ব্যাপন্নং হোতি, গোপানসিযোপি ব্যাপন্না হোন্তি, ভিত্তিপি ব্যাপন্না হোতি; এৱমেৱং খো, গহপতি, চিত্তে ব্যাপন্নে কাযকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি, ৱচীকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি, মনোকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি. তস্স ব্যাপন্নকাযকম্মন্তস্স ব্যাপন্নৱচীকম্মন্তস্স ব্যাপন্নমনোকম্মন্তস্স ন ভদ্দকং মৰণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালঙ্কিৰিযা.
‘‘চিত্তে, গহপতি, অব্যাপন্নে কাযকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি, মনোকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি. তস্স অব্যাপন্নকাযকম্মন্তস্স অব্যাপন্নৱচীকম্মন্তস্স অব্যাপন্নমনোকম্মন্তস্স ভদ্দকং মৰণং হোতি, ভদ্দিকা কালঙ্কিৰিযা. সেয্যথাপি, গহপতি, কূটাগাৰে সুচ্ছন্নে কূটম্পি অব্যাপন্নং হোতি, গোপানসিযোপি অব্যাপন্না হোন্তি, ভিত্তিপি অব্যাপন্না হোতি; এৱমেৱং খো, গহপতি, চিত্তে অব্যাপন্নে কাযকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি, মনোকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি. তস্স অব্যাপন্নকাযকম্মন্তস্স…পে… অব্যাপন্নমনোকম্মন্তস্স ভদ্দকং মৰণং হোতি, ভদ্দিকা কালঙ্কিৰিযা’’তি. অট্ঠমং.
৯. পঠমনিদানসুত্তং
১১২. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, নিদানানি কম্মানং সমুদযায. কতমানি তীণি? লোভো নিদানং কম্মানং সমুদযায, দোসো নিদানং কম্মানং সমুদযায, মোহো নিদানং কম্মানং সমুদযায. যং, ভিক্খৱে, লোভপকতং কম্মং লোভজং লোভনিদানং লোভসমুদযং, তং কম্মং অকুসলং তং কম্মং সাৱজ্জং তং কম্মং দুক্খৱিপাকং, তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৱত্ততি, ন তং কম্মং কম্মনিৰোধায সংৱত্ততি. যং, ভিক্খৱে, দোসপকতং কম্মং দোসজং দোসনিদানং দোসসমুদযং, তং কম্মং অকুসলং তং কম্মং সাৱজ্জং তং কম্মং দুক্খৱিপাকং, তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৱত্ততি, ন তং কম্মং কম্মনিৰোধায সংৱত্ততি. যং, ভিক্খৱে, মোহপকতং কম্মং মোহজং মোহনিদানং মোহসমুদযং, তং কম্মং অকুসলং তং কম্মং সাৱজ্জং তং কম্মং দুক্খৱিপাকং, তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৱত্ততি, ন তং কম্মং কম্মনিৰোধায সংৱত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি নিদানানি কম্মানং সমুদযায.
‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, নিদানানি কম্মানং সমুদযায. কতমানি তীণি? অলোভো নিদানং কম্মানং সমুদযায, অদোসো নিদানং কম্মানং সমুদযায, অমোহো নিদানং কম্মানং সমুদযায. যং, ভিক্খৱে, অলোভপকতং কম্মং অলোভজং অলোভনিদানং অলোভসমুদযং, তং কম্মং কুসলং তং কম্মং অনৱজ্জং তং কম্মং সুখৱিপাকং, তং কম্মং কম্মনিৰোধায সংৱত্ততি, ন তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৱত্ততি. যং, ভিক্খৱে, অদোসপকতং কম্মং অদোসজং অদোসনিদানং অদোসসমুদযং, তং কম্মং কুসলং তং কম্মং অনৱজ্জং তং কম্মং সুখৱিপাকং, তং কম্মং কম্মনিৰোধায সংৱত্ততি, ন তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৱত্ততি. যং, ভিক্খৱে, অমোহপকতং কম্মং অমোহজং অমোহনিদানং অমোহসমুদযং, তং কম্মং কুসলং তং কম্মং অনৱজ্জং তং কম্মং সুখৱিপাকং, তং কম্মং কম্মনিৰোধায সংৱত্ততি, ন তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৱত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি নিদানানি কম্মানং সমুদযাযা’’তি. নৱমং.
১০. দুতিযনিদানসুত্তং
১১৩. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, নিদানানি কম্মানং সমুদযায. কতমানি তীণি? অতীতে, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি; অনাগতে, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি; পচ্চুপ্পন্নে, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অতীতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি? অতীতে, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ চেতসা অনুৱিতক্কেতি অনুৱিচাৰেতি. তস্স অতীতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ চেতসা অনুৱিতক্কযতো অনুৱিচাৰযতো ছন্দো জাযতি. ছন্দজাতো তেহি ধম্মেহি সংযুত্তো হোতি. এতমহং, ভিক্খৱে, সংযোজনং ৱদামি যো চেতসো সাৰাগো. এৱং খো, ভিক্খৱে, অতীতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অনাগতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি? অনাগতে, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ চেতসা অনুৱিতক্কেতি অনুৱিচাৰেতি. তস্স অনাগতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ চেতসা অনুৱিতক্কযতো অনুৱিচাৰযতো ছন্দো জাযতি. ছন্দজাতো তেহি ধম্মেহি সংযুত্তো হোতি. এতমহং, ভিক্খৱে, সংযোজনং ৱদামি যো চেতসো সাৰাগো. এৱং খো, ভিক্খৱে, অনাগতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পচ্চুপ্পন্নে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি? পচ্চুপ্পন্নে, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ চেতসা অনুৱিতক্কেতি অনুৱিচাৰেতি. তস্স পচ্চুপ্পন্নে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ চেতসা অনুৱিতক্কযতো অনুৱিচাৰযতো ছন্দো জাযতি. ছন্দজাতো তেহি ধম্মেহি সংযুত্তো হোতি. এতমহং, ভিক্খৱে, সংযোজনং ৱদামি যো চেতসো সাৰাগো. এৱং খো, ভিক্খৱে, পচ্চুপ্পন্নে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি নিদানানি কম্মানং সমুদযায.
‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, নিদানানি কম্মানং সমুদযায. কতমানি তীণি? অতীতে, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি; অনাগতে ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি; পচ্চুপ্পন্নে, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অতীতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি? অতীতানং, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযানং ধম্মানং আযতিং ৱিপাকং পজানাতি. আযতিং ৱিপাকং ৱিদিত্ৱা তদভিনিৱত্তেতি. তদভিনিৱত্তেত্ৱা [তদভিনিৱজ্জেতি, তদভিনিৱজ্জেত্ৱা (সী. স্যা. কং.)] চেতসা অভিনিৱিজ্ঝিত্ৱা [অভিৱিৰাজেত্ৱা (সী. স্যা. কং. পী.)] পঞ্ঞায অতিৱিজ্ঝ [অভিনিৱিজ্ঝ (ক.)] পস্সতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, অতীতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অনাগতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি? অনাগতানং, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযানং ধম্মানং আযতিং ৱিপাকং পজানাতি. আযতিং ৱিপাকং ৱিদিত্ৱা তদভিনিৱত্তেতি. তদভিনিৱত্তেত্ৱা চেতসা অভিনিৱিজ্ঝিত্ৱা পঞ্ঞায অতিৱিজ্ঝ পস্সতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, অনাগতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পচ্চুপ্পন্নে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি? পচ্চুপ্পন্নানং, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযানং ধম্মানং আযতিং ৱিপাকং পজানাতি, আযতিং ৱিপাকং ৱিদিত্ৱা তদভিনিৱত্তেতি, তদভিনিৱত্তেত্ৱা চেতসা অভিনিৱিজ্ঝিত্ৱা পঞ্ঞায অতিৱিজ্ঝ পস্সতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পচ্চুপ্পন্নে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি নিদানানি কম্মানং সমুদযাযা’’তি. দসমং.
সম্বোধৱগ্গো পঠমো.
তস্সুদ্দানং –
পুব্বেৱ দুৱে অস্সাদা, সমণো ৰুণ্ণপঞ্চমং;
অতিত্তি দ্ৱে চ ৱুত্তানি, নিদানানি অপৰে দুৱেতি.
(১২) ২. আপাযিকৱগ্গো
১. আপাযিকসুত্তং
১১৪. ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, আপাযিকা নেৰযিকা ইদমপ্পহায. কতমে তযো? যো চ অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো, যো চ সুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তং অমূলকেন [অভূতেন (ক.)] অব্ৰহ্মচৰিযেন অনুদ্ধংসেতি, যো চাযং এৱংৱাদী এৱংদিট্ঠি – ‘নত্থি কামেসু দোসো’তি, সো তায কামেসু পাতব্যতং আপজ্জতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো আপাযিকা নেৰযিকা ইদমপ্পহাযা’’তি. পঠমং.
২. দুল্লভসুত্তং
১১৫. ‘‘তিণ্ণং, ভিক্খৱে, পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং. কতমেসং তিণ্ণং? তথাগতস্স, ভিক্খৱে, অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মিং, তথাগতপ্পৱেদিতস্স ধম্মৱিনযস্স দেসেতা পুগ্গলো দুল্লভো লোকস্মিং, কতঞ্ঞূ কতৱেদী পুগ্গলো দুল্লভো লোকস্মিং. ইমেসং খো, ভিক্খৱে, তিণ্ণং পাতুভাৱো দুল্লভো লোকস্মি’’ন্তি. দুতিযং.
৩. অপ্পমেয্যসুত্তং
১১৬. ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? সুপ্পমেয্যো, দুপ্পমেয্যো, অপ্পমেয্যো. কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো সুপ্পমেয্যো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো উদ্ধতো হোতি উন্নড়ো চপলো মুখৰো ৱিকিণ্ণৱাচো মুট্ঠস্সতি অসম্পজানো অসমাহিতো ৱিব্ভন্তচিত্তো পাকতিন্দ্ৰিযো. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো সুপ্পমেয্যো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো দুপ্পমেয্যো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো অনুদ্ধতো হোতি অনুন্নড়ো অচপলো অমুখৰো অৱিকিণ্ণৱাচো উপট্ঠিতস্সতি সম্পজানো সমাহিতো একগ্গচিত্তো সংৱুতিন্দ্ৰিযো. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো দুপ্পমেয্যো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো অপ্পমেয্যো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰহং হোতি খীণাসৱো. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো অপ্পমেয্যো. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. ততিযং.
৪. আনেঞ্জসুত্তং
১১৭. ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা ‘অনন্তো আকাসো’তি আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তদস্সাদেতি তং নিকামেতি তেন চ ৱিত্তিং আপজ্জতি, তত্ৰ ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৱিহাৰী অপৰিহীনো কালং কুৰুমানো আকাসানঞ্চাযতনূপগানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. আকাসানঞ্চাযতনূপগানং, ভিক্খৱে, দেৱানং ৱীসতি কপ্পসহস্সানি আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা নিৰযম্পি গচ্ছতি তিৰচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৱিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৱতো পন সাৱকো তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা তস্মিংযেৱ ভৱে পৰিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৱে, ৱিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকৰণং সুতৱতো অৰিযসাৱকস্স অস্সুতৱতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সব্বসো আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘অনন্তং ৱিঞ্ঞাণ’ন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তদস্সাদেতি তং নিকামেতি তেন চ ৱিত্তিং আপজ্জতি, তত্ৰ ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৱিহাৰী অপৰিহীনো কালং কুৰুমানো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনূপগানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনূপগানং, ভিক্খৱে, দেৱানং চত্তাৰীসং কপ্পসহস্সানি আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা নিৰযম্পি গচ্ছতি তিৰচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৱিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৱতো পন সাৱকো তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা তস্মিংযেৱ ভৱে পৰিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৱে, ৱিসেসো অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকৰণং সুতৱতো অৰিযসাৱকস্স অস্সুতৱতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো সব্বসো ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্ম ‘নত্থি কিঞ্চী’তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সো তদস্সাদেতি তং নিকামেতি তেন চ ৱিত্তিং আপজ্জতি, তত্ৰ ঠিতো তদধিমুত্তো তব্বহুলৱিহাৰী অপৰিহীনো কালং কুৰুমানো আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জতি. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনূপগানং, ভিক্খৱে, দেৱানং সট্ঠি কপ্পসহস্সানি আযুপ্পমাণং. তত্থ পুথুজ্জনো যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা নিৰযম্পি গচ্ছতি তিৰচ্ছানযোনিম্পি গচ্ছতি পেত্তিৱিসযম্পি গচ্ছতি. ভগৱতো পন সাৱকো তত্থ যাৱতাযুকং ঠত্ৱা যাৱতকং তেসং দেৱানং আযুপ্পমাণং তং সব্বং খেপেত্ৱা তস্মিংযেৱ ভৱে পৰিনিব্বাযতি. অযং খো, ভিক্খৱে, ৱিসেসো, অযং অধিপ্পযাসো ইদং নানাকৰণং সুতৱতো অৰিযসাৱকস্স অস্সুতৱতা পুথুজ্জনেন, যদিদং গতিযা উপপত্তিযা. ‘ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’’ন্তি. চতুত্থং.
৫. ৱিপত্তিসম্পদাসুত্তং
১১৮. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৱে, ৱিপত্তিযো. কতমা তিস্সো? সীলৱিপত্তি, চিত্তৱিপত্তি, দিট্ঠিৱিপত্তি. কতমা চ, ভিক্খৱে, সীলৱিপত্তি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি, অদিন্নাদাযী হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি, মুসাৱাদী হোতি, পিসুণৱাচো হোতি, ফৰুসৱাচো হোতি, সম্ফপ্পলাপী হোতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সীলৱিপত্তি.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, চিত্তৱিপত্তি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি ব্যাপন্নচিত্তো. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, চিত্তৱিপত্তি.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, দিট্ঠিৱিপত্তি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৱিপৰীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং, কম্মানং ফলং ৱিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পৰো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দিট্ঠিৱিপত্তি. সীলৱিপত্তিহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি; চিত্তৱিপত্তিহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি; দিট্ঠিৱিপত্তিহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি. ইমা খো, ভিক্খৱে, তিস্সো ৱিপত্তিযোতি.
‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৱে, সম্পদা. কতমা তিস্সো? সীলসম্পদা, চিত্তসম্পদা, দিট্ঠিসম্পদা. কতমা চ, ভিক্খৱে, সীলসম্পদা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি, মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সীলসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, চিত্তসম্পদা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি অব্যাপন্নচিত্তো. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, চিত্তসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, দিট্ঠিসম্পদা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৱিপৰীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং, অত্থি হুতং, অত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, অত্থি অযং লোকো, অত্থি পৰো লোকো, অত্থি মাতা, অত্থি পিতা, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দিট্ঠিসম্পদা. সীলসম্পদাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; চিত্তসম্পদাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; দিট্ঠিসম্পদাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. ইমা খো, ভিক্খৱে, তিস্সো সম্পদা’’তি. পঞ্চমং.
৬. অপণ্ণকসুত্তং
১১৯. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৱে, ৱিপত্তিযো. কতমা তিস্সো? সীলৱিপত্তি, চিত্তৱিপত্তি, দিট্ঠিৱিপত্তি. কতমা চ, ভিক্খৱে, সীলৱিপত্তি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি…পে… সম্ফপ্পলাপী হোতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সীলৱিপত্তি.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, চিত্তৱিপত্তি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি ব্যাপন্নচিত্তো. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, চিত্তৱিপত্তি.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, দিট্ঠিৱিপত্তি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৱিপৰীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দিট্ঠিৱিপত্তি. সীলৱিপত্তিহেতু ৱা, ভিক্খৱে…পে… দিট্ঠিৱিপত্তিহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অপণ্ণকো মণি উদ্ধং খিত্তো যেন যেনেৱ পতিট্ঠাতি সুপ্পতিট্ঠিতংযেৱ পতিট্ঠাতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, সীলৱিপত্তিহেতু ৱা সত্তা…পে… উপপজ্জন্তি. ইমা খো, ভিক্খৱে, তিস্সো ৱিপত্তিযোতি.
‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৱে, সম্পদা. কতমা তিস্সো? সীলসম্পদা, চিত্তসম্পদা, দিট্ঠিসম্পদা. কতমা চ, ভিক্খৱে, সীলসম্পদা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি…পে… অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সীলসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, চিত্তসম্পদা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি অব্যাপন্নচিত্তো. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, চিত্তসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, দিট্ঠিসম্পদা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৱিপৰীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দিট্ঠিসম্পদা. সীলসম্পদাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. চিত্তসম্পদাহেতু ৱা…পে… দিট্ঠিসম্পদাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অপণ্ণকো মণি উদ্ধং খিত্তো যেন যেনেৱ পতিট্ঠাতি সুপ্পতিট্ঠিতংযেৱ পতিট্ঠাতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, সীলসম্পদাহেতু ৱা সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি, চিত্তসম্পদাহেতু ৱা সত্তা…পে… দিট্ঠিসম্পদাহেতু ৱা সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. ইমা খো, ভিক্খৱে, তিস্সো সম্পদা’’তি. ছট্ঠং.
৭. কম্মন্তসুত্তং
১২০. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৱে, ৱিপত্তিযো. কতমা তিস্সো? কম্মন্তৱিপত্তি, আজীৱৱিপত্তি, দিট্ঠিৱিপত্তি. কতমা চ, ভিক্খৱে, কম্মন্তৱিপত্তি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি…পে… সম্ফপ্পলাপী হোতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মন্তৱিপত্তি.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, আজীৱৱিপত্তি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো মিচ্ছাআজীৱো হোতি, মিচ্ছাআজীৱেন জীৱিকং [জীৱিতং (স্যা. কং. ক.)] কপ্পেতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, আজীৱৱিপত্তি.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, দিট্ঠিৱিপত্তি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৱিপৰীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দিট্ঠিৱিপত্তি. ইমা খো, ভিক্খৱে, তিস্সো ৱিপত্তিযোতি.
‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৱে, সম্পদা. কতমা তিস্সো? কম্মন্তসম্পদা, আজীৱসম্পদা, দিট্ঠিসম্পদা. কতমা চ, ভিক্খৱে, কম্মন্তসম্পদা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি…পে… সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কম্মন্তসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, আজীৱসম্পদা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সম্মাআজীৱো হোতি, সম্মাআজীৱেন জীৱিকং কপ্পেতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, আজীৱসম্পদা.
‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, দিট্ঠিসম্পদা? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৱিপৰীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, দিট্ঠিসম্পদা. ইমা খো, ভিক্খৱে, তিস্সো সম্পদা’’তি. সত্তমং.
৮. পঠমসোচেয্যসুত্তং
১২১. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, সোচেয্যানি. কতমানি তীণি? কাযসোচেয্যং, ৱচীসোচেয্যং, মনোসোচেয্যং. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কাযসোচেয্যং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কাযসোচেয্যং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱচীসোচেয্যং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি. ইদং ৱুচ্চতি ভিক্খৱে, ৱচীসোচেয্যং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, মনোসোচেয্যং? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি অব্যাপন্নচিত্তো সম্মাদিট্ঠিকো. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, মনোসোচেয্যং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি সোচেয্যানী’’তি. অট্ঠমং.
৯. দুতিযসোচেয্যসুত্তং
১২২. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, সোচেয্যানি. কতমানি তীণি? কাযসোচেয্যং, ৱচীসোচেয্যং, মনোসোচেয্যং. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কাযসোচেয্যং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, অব্ৰহ্মচৰিযা পটিৱিৰতো হোতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কাযসোচেয্যং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱচীসোচেয্যং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱচীসোচেয্যং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, মনোসোচেয্যং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সন্তং ৱা অজ্ঝত্তং কামচ্ছন্দং – ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং কামচ্ছন্দো’তি পজানাতি; অসন্তং ৱা অজ্ঝত্তং কামচ্ছন্দং – ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং কামচ্ছন্দো’তি পজানাতি; যথা চ অনুপ্পন্নস্স কামচ্ছন্দস্স উপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ উপ্পন্নস্স কামচ্ছন্দস্স পহানং হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ পহীনস্স কামচ্ছন্দস্স আযতিং অনুপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; সন্তং ৱা অজ্ঝত্তং ব্যাপাদং – ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং ব্যাপাদো’তি পজানাতি; অসন্তং ৱা অজ্ঝত্তং ব্যাপাদং – ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং ব্যাপাদো’তি পজানাতি; যথা চ অনুপ্পন্নস্স ব্যাপাদস্স উপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ উপ্পন্নস্স ব্যাপাদস্স পহানং হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ পহীনস্স ব্যাপাদস্স আযতিং অনুপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; সন্তং ৱা অজ্ঝত্তং থিনমিদ্ধং – ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং থিনমিদ্ধ’ন্তি পজানাতি; অসন্তং ৱা অজ্ঝত্তং থিনমিদ্ধং – ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং থিনমিদ্ধ’ন্তি পজানাতি; যথা চ অনুপ্পন্নস্স থিনমিদ্ধস্স উপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ উপ্পন্নস্স থিনমিদ্ধস্স পহানং হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ পহীনস্স থিনমিদ্ধস্স আযতিং অনুপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; সন্তং ৱা অজ্ঝত্তং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং – ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চ’ন্তি পজানাতি; অসন্তং ৱা অজ্ঝত্তং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং – ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চ’ন্তি পজানাতি; যথা চ অনুপ্পন্নস্স উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স উপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ উপ্পন্নস্স উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স পহানং হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ পহীনস্স উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স আযতিং অনুপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; সন্তং ৱা অজ্ঝত্তং ৱিচিকিচ্ছং – ‘অত্থি মে অজ্ঝত্তং ৱিচিকিচ্ছা’তি পজানাতি; অসন্তং ৱা অজ্ঝত্তং ৱিচিকিচ্ছং – ‘নত্থি মে অজ্ঝত্তং ৱিচিকিচ্ছা’তি পজানাতি; যথা চ অনুপ্পন্নায ৱিচিকিচ্ছায উপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ উপ্পন্নায ৱিচিকিচ্ছায পহানং হোতি, তঞ্চ পজানাতি; যথা চ পহীনায ৱিচিকিচ্ছায আযতিং অনুপ্পাদো হোতি, তঞ্চ পজানাতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, মনোসোচেয্যং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি সোচেয্যানীতি.
[ইতিৱু. ৬৬] ‘‘কাযসুচিং ৱচীসুচিং, চেতোসুচিং অনাসৱং;
সুচিং সোচেয্যসম্পন্নং, আহু নিন্হাতপাপক’’ন্তি. নৱমং;
১০. মোনেয্যসুত্তং
১২৩. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, মোনেয্যানি. কতমানি তীণি? কাযমোনেয্যং, ৱচীমোনেয্যং, মনোমোনেয্যং. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, কাযমোনেয্যং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি, অব্ৰহ্মচৰিযা পটিৱিৰতো হোতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, কাযমোনেয্যং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ৱচীমোনেয্যং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি, পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি, সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱচীমোনেয্যং.
‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, মনোমোনেয্যং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, মনোমোনেয্যং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি মোনেয্যানী’’তি.
‘‘কাযমুনিং ৱচীমুনিং, চেতোমুনিং অনাসৱং;
মুনিং মোনেয্যসম্পন্নং, আহু সব্বপ্পহাযিন’’ন্তি. দসমং;
আপাযিকৱগ্গো দ্ৱাদসমো.
তস্সুদ্দানং –
আপাযিকো দুল্লভো অপ্পমেয্যং, আনেঞ্জৱিপত্তিসম্পদা;
অপণ্ণকো চ কম্মন্তো, দ্ৱে সোচেয্যানি মোনেয্যন্তি.
(১৩) ৩. কুসিনাৰৱগ্গো
১. কুসিনাৰসুত্তং
১২৪. একং সমযং ভগৱা কুসিনাৰাযং ৱিহৰতি বলিহৰণে ৱনসণ্ডে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অঞ্ঞতৰং গামং ৱা নিগমং ৱা উপনিস্সায ৱিহৰতি. তমেনং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা স্ৱাতনায ভত্তেন নিমন্তেতি. আকঙ্খমানো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অধিৱাসেতি. সো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন তস্স গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদতি. তমেনং সো গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেতি সম্পৱাৰেতি.
‘‘তস্স এৱং হোতি – ‘সাধু ৱত ম্যাযং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেতি সম্পৱাৰেতী’তি. এৱম্পিস্স হোতি – ‘অহো ৱত মাযং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা আযতিম্পি এৱৰূপেন পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেয্য সম্পৱাৰেয্যা’তি! সো তং পিণ্ডপাতং গথিতো [গধিতো (স্যা. কং. ক.)] মুচ্ছিতো অজ্ঝোসন্নো [অজ্ঝাপন্নো (সী. ক.) অজ্ঝোপন্নো (টীকা)] অনাদীনৱদস্সাৱী অনিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি. সো তত্থ কামৱিতক্কম্পি ৱিতক্কেতি, ব্যাপাদৱিতক্কম্পি ৱিতক্কেতি, ৱিহিংসাৱিতক্কম্পি ৱিতক্কেতি. এৱৰূপস্সাহং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো দিন্নং ন মহপ্ফলন্তি ৱদামি. তং কিস্স হেতু? পমত্তো হি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিহৰতি.
‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু অঞ্ঞতৰং গামং ৱা নিগমং ৱা উপনিস্সায ৱিহৰতি. তমেনং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা উপসঙ্কমিত্ৱা স্ৱাতনায ভত্তেন নিমন্তেতি. আকঙ্খমানো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অধিৱাসেতি. সো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন তস্স গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা নিৱেসনং তেনুপসঙ্কমতি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদতি. তমেনং সো গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেতি সম্পৱাৰেতি.
‘‘তস্স ন এৱং হোতি – ‘সাধু ৱত ম্যাযং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেতি সম্পৱাৰেতী’তি. এৱম্পিস্স ন হোতি – ‘অহো ৱত মাযং গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা আযতিম্পি এৱৰূপেন পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন সহত্থা সন্তপ্পেয্য সম্পৱাৰেয্যা’তি! সো তং পিণ্ডপাতং অগথিতো অমুচ্ছিতো অনজ্ঝোসন্নো আদীনৱদস্সাৱী নিস্সৰণপঞ্ঞো পৰিভুঞ্জতি. সো তত্থ নেক্খম্মৱিতক্কম্পি ৱিতক্কেতি, অব্যাপাদৱিতক্কম্পি ৱিতক্কেতি, অৱিহিংসাৱিতক্কম্পি ৱিতক্কেতি. এৱৰূপস্সাহং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো দিন্নং মহপ্ফলন্তি ৱদামি. তং কিস্স হেতু? অপ্পমত্তো হি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিহৰতী’’তি. পঠমং.
২. ভণ্ডনসুত্তং
১২৫. ‘‘যস্সং, ভিক্খৱে, দিসাযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি, মনসি কাতুম্পি মে এসা, ভিক্খৱে, দিসা ন ফাসু হোতি, পগেৱ গন্তুং! নিট্ঠমেত্থ গচ্ছামি – ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো তযো ধম্মে পজহিংসু, তযো ধম্মে বহুলমকংসু [বহুলীমকংসু (স্যা. কং. পী.)]. কতমে তযো ধম্মে পজহিংসু? নেক্খম্মৱিতক্কং, অব্যাপাদৱিতক্কং, অৱিহিংসাৱিতক্কং – ইমে তযো ধম্মে পজহিংসু. কতমে তযো ধম্মে বহুলমকংসু? কামৱিতক্কং, ব্যাপাদৱিতক্কং, ৱিহিংসাৱিতক্কং – ইমে তযো ধম্মে বহুলমকংসু’. যস্সং, ভিক্খৱে, দিসাযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি, মনসি কাতুম্পি মে এসা, ভিক্খৱে, দিসা ন ফাসু হোতি, পগেৱ গন্তুং! নিট্ঠমেত্থ গচ্ছামি – ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো ইমে তযো ধম্মে পজহিংসু, ইমে তযো ধম্মে বহুলমকংসু’’’.
‘‘যস্সং পন, ভিক্খৱে, দিসাযং ভিক্খূ সমগ্গা সম্মোদমানা অৱিৱদমানা খীৰোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৱিহৰন্তি, গন্তুম্পি মে এসা, ভিক্খৱে, দিসা ফাসু হোতি, পগেৱ মনসি কাতুং! নিট্ঠমেত্থ গচ্ছামি – ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো তযো ধম্মে পজহিংসু, তযো ধম্মে বহুলমকংসু. কতমে তযো ধম্মে পজহিংসু? কামৱিতক্কং, ব্যাপাদৱিতক্কং, ৱিহিংসাৱিতক্কং – ইমে তযো ধম্মে পজহিংসু. কতমে তযো ধম্মে বহুলমকংসু? নেক্খম্মৱিতক্কং, অব্যাপাদৱিতক্কং, অৱিহিংসাৱিতক্কং – ইমে তযো ধম্মে বহুলমকংসু’. যস্সং, ভিক্খৱে, দিসাযং ভিক্খূ সমগ্গা সম্মোদমানা অৱিৱদমানা খীৰোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৱিহৰন্তি, গন্তুম্পি মে এসা, ভিক্খৱে, দিসা ফাসু হোতি, পগেৱ মনসি কাতুং! নিট্ঠমেত্থ গচ্ছামি – ‘অদ্ধা তে আযস্মন্তো ইমে তযো ধম্মে পজহিংসু, ইমে তযো ধম্মে বহুলমকংসূ’’’তি. দুতিযং.
৩. গোতমকচেতিযসুত্তং
১২৬. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি গোতমকে চেতিযে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘অভিঞ্ঞাযাহং, ভিক্খৱে, ধম্মং দেসেমি, নো অনভিঞ্ঞায. সনিদানাহং, ভিক্খৱে, ধম্মং দেসেমি, নো অনিদানং. সপ্পাটিহাৰিযাহং, ভিক্খৱে, ধম্মং দেসেমি, নো অপ্পাটিহাৰিযং. তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, অভিঞ্ঞায ধম্মং দেসযতো নো অনভিঞ্ঞায, সনিদানং ধম্মং দেসযতো নো অনিদানং, সপ্পাটিহাৰিযং ধম্মং দেসযতো নো অপ্পাটিহাৰিযং, কৰণীযো ওৱাদো, কৰণীযা অনুসাসনী. অলঞ্চ পন ৱো, ভিক্খৱে, তুট্ঠিযা, অলং অত্তমনতায, অলং সোমনস্সায – ‘সম্মাসম্বুদ্ধো ভগৱা, স্ৱাক্খাতো ধম্মো, সুপ্পটিপন্নো সঙ্ঘো’’’তি.
ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি. ইমস্মিঞ্চ পন ৱেয্যাকৰণস্মিং ভঞ্ঞমানে সহস্সী লোকধাতু অকম্পিত্থাতি. ততিযং.
৪. ভৰণ্ডুকালামসুত্তং
১২৭. একং সমযং ভগৱা কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো যেন কপিলৱত্থু তদৱসৰি. অস্সোসি খো মহানামো সক্কো – ‘‘ভগৱা কিৰ কপিলৱত্থুং অনুপ্পত্তো’’তি. অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো মহানামং সক্কং ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘গচ্ছ, মহানাম, কপিলৱত্থুস্মিং, তথাৰূপং আৱসথং জান যত্থজ্জ মযং একৰত্তিং ৱিহৰেয্যামা’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো মহানামো সক্কো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা কপিলৱত্থুং পৱিসিত্ৱা কেৱলকপ্পং কপিলৱত্থুং অন্ৱাহিণ্ডন্তো [আহিণ্ডন্তো (স্যা. কং.)] নাদ্দস কপিলৱত্থুস্মিং তথাৰূপং আৱসথং যত্থজ্জ ভগৱা একৰত্তিং ৱিহৰেয্য.
অথ খো মহানামো সক্কো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘নত্থি, ভন্তে, কপিলৱত্থুস্মিং তথাৰূপো আৱসথো যত্থজ্জ ভগৱা একৰত্তিং ৱিহৰেয্য. অযং, ভন্তে, ভৰণ্ডু কালামো ভগৱতো পুৰাণসব্ৰহ্মচাৰী. তস্সজ্জ ভগৱা অস্সমে একৰত্তিং ৱিহৰতূ’’তি. ‘‘গচ্ছ, মহানাম, সন্থৰং পঞ্ঞপেহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো মহানামো সক্কো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা যেন ভৰণ্ডুস্স কালামস্স অস্সমো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা সন্থৰং পঞ্ঞাপেত্ৱা উদকং ঠপেত্ৱা পাদানং ধোৱনায যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সন্থতো, ভন্তে, সন্থাৰো, উদকং ঠপিতং পাদানং ধোৱনায. যস্সদানি, ভন্তে, ভগৱা কালং মঞ্ঞতী’’তি.
অথ খো ভগৱা যেন ভৰণ্ডুস্স কালামস্স অস্সমো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা পাদে পক্খালেসি. অথ খো মহানামস্স সক্কস্স এতদহোসি – ‘‘অকালো খো অজ্জ ভগৱন্তং পযিৰুপাসিতুং. কিলন্তো ভগৱা. স্ৱে দানাহং ভগৱন্তং পযিৰুপাসিস্সামী’’তি ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা পক্কামি.
অথ খো মহানামো সক্কো তস্সা ৰত্তিযা অচ্চযেন যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো মহানামং সক্কং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘তযো খোমে, মহানাম, সত্থাৰো সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? ইধ, মহানাম, একচ্চো সত্থা কামানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি; ন ৰূপানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি, ন ৱেদনানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি. ইধ পন, মহানাম, একচ্চো সত্থা কামানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি, ৰূপানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি; ন ৱেদনানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি. ইধ পন, মহানাম, একচ্চো সত্থা কামানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি, ৰূপানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি, ৱেদনানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞাপেতি. ইমে খো, মহানাম, তযো সত্থাৰো সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. ‘ইমেসং, মহানাম, তিণ্ণং সত্থাৰানং একা নিট্ঠা উদাহু পুথু নিট্ঠা’’’তি?
এৱং ৱুত্তে ভৰণ্ডু কালামো মহানামং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘একাতি, মহানাম, ৱদেহী’’তি. এৱং ৱুত্তে ভগৱা মহানামং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘নানাতি, মহানাম, ৱদেহী’’তি. দুতিযম্পি খো ভৰণ্ডু কালামো মহানামং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘একাতি, মহানাম, ৱদেহী’’তি. দুতিযম্পি খো ভগৱা মহানামং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘নানাতি, মহানাম, ৱদেহী’’তি. ততিযম্পি খো ভৰণ্ডু কালামো মহানামং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘একাতি, মহানাম, ৱদেহী’’তি. ততিযম্পি খো ভগৱা মহানামং সক্কং এতদৱোচ – ‘‘নানাতি, মহানাম, ৱদেহী’’তি.
অথ খো ভৰণ্ডু কালামস্স এতদহোসি – ‘‘মহেসক্খস্স ৱতম্হি মহানামস্স সক্কস্স সম্মুখা সমণেন গোতমেন যাৱততিযং অপসাদিতো. যংনূনাহং কপিলৱত্থুম্হা পক্কমেয্য’’ন্তি. অথ খো ভৰণ্ডু কালামো কপিলৱত্থুম্হা পক্কামি. যং কপিলৱত্থুম্হা পক্কামি তথা পক্কন্তোৱ অহোসি ন পুন পচ্চাগচ্ছীতি. চতুত্থং.
৫. হত্থকসুত্তং
১২৮. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো হত্থকো দেৱপুত্তো অভিক্কন্তায ৰত্তিযা অভিক্কন্তৱণ্ণো কেৱলকপ্পং জেতৱনং ওভাসেত্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা – ‘‘ভগৱতো পুৰতো ঠস্সামী’’তি ওসীদতিমেৱ সংসীদতিমেৱ [ওসীদতি চেৱ সংসীদতি চ (সী. পী.), ওসীদতি সংসীদতি (স্যা. কং.)], ন সক্কোতি সণ্ঠাতুং. সেয্যথাপি নাম সপ্পি ৱা তেলং ৱা ৱালুকায আসিত্তং ওসীদতিমেৱ সংসীদতিমেৱ, ন সণ্ঠাতি; এৱমেৱং হত্থকো দেৱপুত্তো – ‘‘ভগৱতো পুৰতো ঠস্সামী’’তি ওসীদতিমেৱ সংসীদতিমেৱ, ন সক্কোতি সণ্ঠাতুং.
অথ খো ভগৱা হত্থকং দেৱপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘ওড়াৰিকং, হত্থক, অত্তভাৱং অভিনিম্মিনাহী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি, খো হত্থকো দেৱপুত্তো ভগৱতো পটিস্সুত্ৱা ওড়াৰিকং অত্তভাৱং অভিনিম্মিনিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. একমন্তং ঠিতং খো হত্থকং দেৱপুত্তং ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘যে তে, হত্থক, ধম্মা পুব্বে মনুস্সভূতস্স পৱত্তিনো অহেসুং, অপি নু তে তে ধম্মা এতৰহি পৱত্তিনো’’তি? ‘‘যে চ মে, ভন্তে, ধম্মা পুব্বে মনুস্সভূতস্স পৱত্তিনো অহেসুং, তে চ মে ধম্মা এতৰহি পৱত্তিনো; যে চ মে, ভন্তে, ধম্মা পুব্বে মনুস্সভূতস্স নপ্পৱত্তিনো অহেসুং, তে চ মে ধম্মা এতৰহি পৱত্তিনো. সেয্যথাপি, ভন্তে, ভগৱা এতৰহি আকিণ্ণো ৱিহৰতি ভিক্খূহি ভিক্খুনীহি উপাসকেহি উপাসিকাহি ৰাজূহি ৰাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৱকেহি; এৱমেৱং খো অহং, ভন্তে, আকিণ্ণো ৱিহৰামি দেৱপুত্তেহি. দূৰতোপি, ভন্তে, দেৱপুত্তা আগচ্ছন্তি হত্থকস্স দেৱপুত্তস্স সন্তিকে ‘ধম্মং সোস্সামা’তি. তিণ্ণাহং, ভন্তে, ধম্মানং অতিত্তো অপ্পটিৱানো কালঙ্কতো. কতমেসং তিণ্ণং? ভগৱতো অহং, ভন্তে, দস্সনস্স অতিত্তো অপ্পটিৱানো কালঙ্কতো; সদ্ধম্মসৱনস্সাহং, ভন্তে, অতিত্তো অপ্পটিৱানো কালঙ্কতো; সঙ্ঘস্সাহং, ভন্তে, উপট্ঠানস্স অতিত্তো অপ্পটিৱানো কালঙ্কতো. ইমেসং খো অহং, ভন্তে, তিণ্ণং ধম্মানং অতিত্তো অপ্পটিৱানো কালঙ্কতো’’তি.
‘‘নাহং ভগৱতো দস্সনস্স, তিত্তিমজ্ঝগা [তিত্তি তিত্তিসম্ভৱং (ক.)] কুদাচনং;
সঙ্ঘস্স উপট্ঠানস্স, সদ্ধম্মসৱনস্স চ.
‘‘অধিসীলং সিক্খমানো, সদ্ধম্মসৱনে ৰতো;
তিণ্ণং ধম্মানং অতিত্তো, হত্থকো অৱিহং গতো’’তি. পঞ্চমং;
৬. কটুৱিযসুত্তং
১২৯. একং সমযং ভগৱা বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে. অথ খো ভগৱা পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায বাৰাণসিং পিণ্ডায পাৱিসি. অদ্দসা খো ভগৱা গোযোগপিলক্খস্মিং [গোযোগমিলক্খস্মিং (স্যা. কং. ক.)] পিণ্ডায চৰমানো [চৰমানং (ক.)] অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং ৰিত্তস্সাদং বাহিৰস্সাদং মুট্ঠস্সতিং অসম্পজানং অসমাহিতং ৱিব্ভন্তচিত্তং পাকতিন্দ্ৰিযং. দিস্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচ –
‘‘মা খো ত্ৱং, ভিক্খু, অত্তানং কটুৱিযমকাসি. তং ৱত ভিক্খু কটুৱিযকতং অত্তানং আমগন্ধেন [আমগন্ধে (সী. স্যা. কং. পী.)] অৱস্সুতং মক্খিকা নানুপতিস্সন্তি নান্ৱাস্সৱিস্সন্তীতি [নানুবন্ধিস্সন্তি (ক.)], নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি. অথ খো সো ভিক্খু ভগৱতা ইমিনা ওৱাদেন ওৱদিতো সংৱেগমাপাদি. অথ খো ভগৱা বাৰাণসিযং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তো ভিক্খূ আমন্তেসি –
‘‘ইধাহং, ভিক্খৱে, পুব্বণ্হসমযং নিৱাসেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায বাৰাণসিং পিণ্ডায পাৱিসিং. অদ্দসং খো অহং, ভিক্খৱে, গোযোগপিলক্খস্মিং পিণ্ডায চৰমানো অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং ৰিত্তস্সাদং বাহিৰস্সাদং মুট্ঠস্সতিং অসম্পজানং অসমাহিতং ৱিব্ভন্তচিত্তং পাকতিন্দ্ৰিযং. দিস্ৱা তং ভিক্খুং এতদৱোচং –
‘‘‘মা খো ত্ৱং, ভিক্খু, অত্তানং কটুৱিযমকাসি. তং ৱত ভিক্খু কটুৱিযকতং অত্তানং আমগন্ধেন অৱস্সুতং মক্খিকা নানুপতিস্সন্তি নান্ৱাস্সৱিস্সন্তীতি, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’তি. অথ খো, ভিক্খৱে, সো ভিক্খু মযা ইমিনা ওৱাদেন ওৱদিতো সংৱেগমাপাদী’’তি. এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু খো, ভন্তে, কটুৱিযং? কো আমগন্ধো? কা মক্খিকা’’তি?
‘‘অভিজ্ঝা খো, ভিক্খু, কটুৱিযং; ব্যাপাদো আমগন্ধো; পাপকা অকুসলা ৱিতক্কা মক্খিকা. তং ৱত, ভিক্খু, কটুৱিযকতং অত্তানং আমগন্ধেন অৱস্সুতং মক্খিকা নানুপতিস্সন্তি নান্ৱাস্সৱিস্সন্তীতি, নেতং ঠানং ৱিজ্জতী’’তি.
‘‘অগুত্তং চক্খুসোতস্মিং, ইন্দ্ৰিযেসু অসংৱুতং;
মক্খিকানুপতিস্সন্তি, সঙ্কপ্পা ৰাগনিস্সিতা.
‘‘কটুৱিযকতো ভিক্খু, আমগন্ধে অৱস্সুতো;
আৰকা হোতি নিব্বানা, ৱিঘাতস্সেৱ ভাগৱা.
‘‘গামে ৱা যদি ৱাৰঞ্ঞে, অলদ্ধা সমথমত্তনো [সমমত্তনো (সী. স্যা. কং.), সম্মমত্তনো (পী.)];
পৰেতি [চৰেতি (স্যা. ক.)] বালো দুম্মেধো, মক্খিকাহি পুৰক্খতো.
‘‘যে চ সীলেন সম্পন্না, পঞ্ঞাযূপসমেৰতা;
উপসন্তা সুখং সেন্তি, নাসযিত্ৱান মক্খিকা’’তি. ছট্ঠং;
৭. পঠমঅনুৰুদ্ধসুত্তং
১৩০. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধাহং, ভন্তে, দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন যেভুয্যেন পস্সামি মাতুগামং কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জমানং. কতিহি নু খো, ভন্তে, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি?
‘‘তীহি খো, অনুৰুদ্ধ, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. কতমেহি তীহি? ইধ, অনুৰুদ্ধ, মাতুগামো পুব্বণ্হসমযং মচ্ছেৰমলপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, মজ্ঝন্হিকসমযং ইস্সাপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি, সাযন্হসমযং কামৰাগপৰিযুট্ঠিতেন চেতসা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি. ইমেহি খো, অনুৰুদ্ধ, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতী’’তি. সত্তমং.
৮. দুতিযঅনুৰুদ্ধসুত্তং
১৩১. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘ইধাহং, আৱুসো সাৰিপুত্ত, দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সহস্সং লোকং ওলোকেমি. আৰদ্ধং খো পন মে ৱীৰিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা [অপম্মুট্ঠা (সী.), অপমুট্ঠা (স্যা. কং.)], পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গং. অথ চ পন মে নানুপাদায [ন অনুপাদায (সী. স্যা. কং. পী.)] আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতী’’তি.
‘‘যং খো তে, আৱুসো অনুৰুদ্ধ, এৱং হোতি – ‘অহং দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সহস্সং লোকং ৱোলোকেমী’তি, ইদং তে মানস্মিং. যম্পি তে, আৱুসো অনুৰুদ্ধ, এৱং হোতি – ‘আৰদ্ধং খো পন মে ৱীৰিযং অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গ’ন্তি, ইদং তে উদ্ধচ্চস্মিং. যম্পি তে, আৱুসো অনুৰুদ্ধ, এৱং হোতি – ‘অথ চ পন মে নানুপাদায আসৱেহি চিত্তং ৱিমুচ্চতী’তি, ইদং তে কুক্কুচ্চস্মিং. সাধু ৱতাযস্মা অনুৰুদ্ধো ইমে তযো ধম্মে পহায, ইমে তযো ধম্মে অমনসিকৰিত্ৱা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহৰতূ’’তি.
অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো অপৰেন সমযেন ইমে তযো ধম্মে পহায, ইমে তযো ধম্মে অমনসিকৰিত্ৱা অমতায ধাতুযা চিত্তং উপসংহৰি [উপসংহাসি (স্যা. কং. পী.), উপসংহৰতি (ক.)]. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো একো ৱূপকট্ঠো অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো নচিৰস্সেৱ – যস্সত্থায কুলপুত্তা সম্মদেৱ অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজন্তি, তদনুত্তৰং – ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহাসি. ‘‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি অব্ভঞ্ঞাসি. অঞ্ঞতৰো চ পনাযস্মা অনুৰুদ্ধো অৰহতং অহোসীতি. অট্ঠমং.
৯. পটিচ্ছন্নসুত্তং
১৩২. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, পটিচ্ছন্নানি আৱহন্তি [ৱহন্তি (সী. স্যা. কং. পী.)], নো ৱিৱটানি. কতমানি তীণি? মাতুগামো, ভিক্খৱে, পটিচ্ছন্নো আৱহতি, নো ৱিৱটো; ব্ৰাহ্মণানং, ভিক্খৱে, মন্তা পটিচ্ছন্না আৱহন্তি, নো ৱিৱটা; মিচ্ছাদিট্ঠি, ভিক্খৱে, পটিচ্ছন্না আৱহতি, নো ৱিৱটা. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি পটিচ্ছন্নানি আৱহন্তি, নো ৱিৱটানি.
‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, ৱিৱটানি ৱিৰোচন্তি, নো পটিচ্ছন্নানি. কতমানি তীণি? চন্দমণ্ডলং, ভিক্খৱে, ৱিৱটং ৱিৰোচতি, নো পটিচ্ছন্নং; সূৰিযমণ্ডলং, ভিক্খৱে, ৱিৱটং ৱিৰোচতি, নো পটিচ্ছন্নং; তথাগতপ্পৱেদিতো ধম্মৱিনযো, ভিক্খৱে, ৱিৱটো ৱিৰোচতি, নো পটিচ্ছন্নো. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি ৱিৱটানি ৱিৰোচন্তি, নো পটিচ্ছন্নানী’’তি. নৱমং.
১০. লেখসুত্তং
১৩৩. ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? পাসাণলেখূপমো পুগ্গলো, পথৱিলেখূপমো পুগ্গলো, উদকলেখূপমো পুগ্গলো. কতমো চ, ভিক্খৱে, পাসাণলেখূপমো পুগ্গলো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৱস্স কোধো দীঘৰত্তং অনুসেতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পাসাণে লেখা ন খিপ্পং লুজ্জতি ৱাতেন ৱা উদকেন ৱা, চিৰট্ঠিতিকা হোতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৱস্স কোধো দীঘৰত্তং অনুসেতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পাসাণলেখূপমো পুগ্গলো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পথৱিলেখূপমো পুগ্গলো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৱস্স কোধো ন দীঘৰত্তং অনুসেতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পথৱিযা লেখা খিপ্পং লুজ্জতি ৱাতেন ৱা উদকেন ৱা, ন চিৰট্ঠিতিকা হোতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো অভিণ্হং কুজ্ঝতি. সো চ খ্ৱস্স কোধো ন দীঘৰত্তং অনুসেতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পথৱিলেখূপমো পুগ্গলো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, উদকলেখূপমো পুগ্গলো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো আগাড়্হেনপি ৱুচ্চমানো ফৰুসেনপি ৱুচ্চমানো অমনাপেনপি ৱুচ্চমানো সন্ধিযতিমেৱ [… যেৱ (স্যা. কং.) … চেৱ (পী.)] সংসন্দতিমেৱ [… যেৱ (স্যা. কং.) … চেৱ (পী.)] সম্মোদতিমেৱ [… যেৱ (স্যা. কং.) … চেৱ (পী.)]. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, উদকে লেখা খিপ্পংযেৱ পটিৱিগচ্ছতি, ন চিৰট্ঠিতিকা হোতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো আগাড়্হেনপি ৱুচ্চমানো ফৰুসেনপি ৱুচ্চমানো অমনাপেনপি ৱুচ্চমানো সন্ধিযতিমেৱ সংসন্দতিমেৱ সম্মোদতিমেৱ. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, উদকলেখূপমো পুগ্গলো. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি [পু. প. ১১৫]. দসমং.