(১১) ১. সম্বোধৱগ্গো
১. পুব্বেৱসম্বোধসুত্তং
১০৪. ‘‘পুব্বেৱ মে, ভিক্খৱে, সম্বোধা অনভিসম্বুদ্ধস্স বোধিসত্তস্সেৱ সতো এতদহোসি – ‘কো নু খো লোকে অস্সাদো, কো আদীনৱো, কিং নিস্সৰণ’ন্তি? তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এতদহোসি – ‘যং খো লোকং [লোকে (সী. স্যা. কং. পী.)] পটিচ্চ উপ্পজ্জতি সুখং সোমনস্সং, অযং লোকে অস্সাদো. যং লোকো [লোকে (পী. ক.)] অনিচ্চো দুক্খো ৱিপৰিণামধম্মো, অযং লোকে আদীনৱো. যো লোকে ছন্দৰাগৱিনযো ছন্দৰাগপ্পহানং, ইদং লোকে নিস্সৰণ’ন্তি [লোকনিস্সৰণং (অট্ঠ.) ‘‘লোকে নিস্সৰণ’’ন্তি পদেন সংসন্দিতব্বং]. যাৱকীৱঞ্চাহং, ভিক্খৱে, এৱং লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসিং, নেৱ তাৱাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি [অভিসম্বুদ্ধো (সী. স্যা. কং. ক.)] পচ্চঞ্ঞাসিং. যতো চ খ্ৱাহং [খো অহং (সী. পী.), খোহং (স্যা. কং. ক.)], ভিক্খৱে, এৱং লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অথাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি [চেতোৱিমুত্তি (সী. পী. ক.)], অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’’তি. পঠমং.
২. পঠমঅস্সাদসুত্তং
১০৫. ‘‘লোকস্সাহং, ভিক্খৱে, অস্সাদপৰিযেসনং অচৰিং. যো লোকে অস্সাদো তদজ্ঝগমং. যাৱতকো লোকে অস্সাদো, পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. লোকস্সাহং, ভিক্খৱে, আদীনৱপৰিযেসনং অচৰিং. যো লোকে আদীনৱো তদজ্ঝগমং. যাৱতকো লোকে আদীনৱো, পঞ্ঞায মে সো সুদিট্ঠো. লোকস্সাহং, ভিক্খৱে, নিস্সৰণপৰিযেসনং অচৰিং. যং লোকে নিস্সৰণং তদজ্ঝগমং. যাৱতকং লোকে নিস্সৰণং, পঞ্ঞায মে তং সুদিট্ঠং. যাৱকীৱঞ্চাহং, ভিক্খৱে, লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসিং, নেৱ তাৱাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. যতো চ খ্ৱাহং, ভিক্খৱে, লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসিং, অথাহং, ভিক্খৱে, সদেৱকে লোকে সমাৰকে সব্ৰহ্মকে সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায ‘অনুত্তৰং সম্মাসম্বোধিং অভিসম্বুদ্ধো’তি পচ্চঞ্ঞাসিং. ঞাণঞ্চ পন মে দস্সনং উদপাদি – ‘অকুপ্পা মে ৱিমুত্তি, অযমন্তিমা জাতি, নত্থি দানি পুনব্ভৱো’’’তি. দুতিযং.
৩. দুতিযঅস্সাদসুত্তং
১০৬. ‘‘নো চেদং [নো চেতং (স্যা. কং. পী. ক.) সং. নি. ৩.২৮ পস্সিতব্বং], ভিক্খৱে, লোকে অস্সাদো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা লোকে সাৰজ্জেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি লোকে অস্সাদো, তস্মা সত্তা লোকে সাৰজ্জন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, লোকে আদীনৱো অভৱিস্স, নযিদং সত্তা লোকে নিব্বিন্দেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি লোকে আদীনৱো, তস্মা সত্তা লোকে নিব্বিন্দন্তি. নো চেদং, ভিক্খৱে, লোকে নিস্সৰণং অভৱিস্স, নযিদং সত্তা লোকম্হা [লোকে (ক.)] নিস্সৰেয্যুং. যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, অত্থি লোকে নিস্সৰণং, তস্মা সত্তা লোকম্হা নিস্সৰন্তি. যাৱকীৱঞ্চ, ভিক্খৱে, সত্তা লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নাব্ভঞ্ঞাসুং [নাব্ভঞ্ঞংসু (সং. নি. ৩.২৮], নেৱ তাৱ, ভিক্খৱে, সত্তা সদেৱকা লোকা সমাৰকা সব্ৰহ্মকা সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায নিস্সটা ৱিসংযুত্তা ৱিপ্পমুত্তা [ৱিপ্পযুত্তা (ক.)] ৱিমৰিযাদীকতেন [ৱিমৰিযাদিকতেন (সী. পী. ক.)] চেতসা ৱিহৰিংসু. যতো চ খো, ভিক্খৱে, সত্তা লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং অব্ভঞ্ঞাসুং, অথ, ভিক্খৱে, সত্তা সদেৱকা লোকা সমাৰকা সব্ৰহ্মকা সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সায নিস্সটা ৱিসংযুত্তা ৱিপ্পমুত্তা ৱিমৰিযাদীকতেন চেতসা ৱিহৰন্তী’’তি. ততিযং.
৪. সমণব্ৰাহ্মণসুত্তং
১০৭. ‘‘যে কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ন মে তে [ন তে (ক.)], ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, ন চ পন তে আযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থং ৱা ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থং ৱা দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তি. যে চ খো কেচি, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা লোকস্স অস্সাদঞ্চ অস্সাদতো আদীনৱঞ্চ আদীনৱতো নিস্সৰণঞ্চ নিস্সৰণতো যথাভূতং পজানন্তি, তে খো, ভিক্খৱে, সমণা ৱা ব্ৰাহ্মণা ৱা সমণেসু ৱা সমণসম্মতা ব্ৰাহ্মণেসু ৱা ব্ৰাহ্মণসম্মতা, তে চ পনাযস্মন্তো সামঞ্ঞত্থঞ্চ ব্ৰহ্মঞ্ঞত্থঞ্চ দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তী’’তি [ৱিহৰিস্সন্তি (সী. পী.)]. চতুত্থং.
৫. ৰুণ্ণসুত্তং
১০৮. ‘‘ৰুণ্ণমিদং, ভিক্খৱে, অৰিযস্স ৱিনযে যদিদং গীতং. উম্মত্তকমিদং, ভিক্খৱে, অৰিযস্স ৱিনযে যদিদং নচ্চং. কোমাৰকমিদং, ভিক্খৱে, অৰিযস্স ৱিনযে যদিদং অতিৱেলং দন্তৱিদংসকহসিতং [দন্তৱিদংসকং হসিতং (সী. পী.)]. তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, সেতুঘাতো গীতে, সেতুঘাতো নচ্চে, অলং ৱো ধম্মপ্পমোদিতানং সতং সিতং সিতমত্তাযা’’তি. পঞ্চমং.
৬. অতিত্তিসুত্তং
১০৯. ‘‘তিণ্ণং, ভিক্খৱে, পটিসেৱনায নত্থি তিত্তি. কতমেসং তিণ্ণং? সোপ্পস্স, ভিক্খৱে, পটিসেৱনায নত্থি তিত্তি. সুৰামেৰযপানস্স, ভিক্খৱে, পটিসেৱনায নত্থি তিত্তি. মেথুনধম্মসমাপত্তিযা, ভিক্খৱে, পটিসেৱনায নত্থি তিত্তি. ইমেসং, ভিক্খৱে, তিণ্ণং পটিসেৱনায নত্থি তিত্তী’’তি. ছট্ঠং.
৭. অৰক্খিতসুত্তং
১১০. অথ খো অনাথপিণ্ডিকো গহপতি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘চিত্তে, গহপতি, অৰক্খিতে কাযকম্মম্পি অৰক্খিতং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অৰক্খিতং হোতি, মনোকম্মম্পি অৰক্খিতং হোতি. তস্স অৰক্খিতকাযকম্মন্তস্স অৰক্খিতৱচীকম্মন্তস্স অৰক্খিতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অৱস্সুতং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অৱস্সুতং হোতি, মনোকম্মম্পি অৱস্সুতং হোতি. তস্স অৱস্সুতকাযকম্মন্তস্স অৱস্সুতৱচীকম্মন্তস্স অৱস্সুতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি পূতিকং হোতি, ৱচীকম্মম্পি পূতিকং হোতি, মনোকম্মম্পি পূতিকং হোতি. তস্স পূতিকাযকম্মন্তস্স পূতিৱচীকম্মন্তস্স পূতিমনোকম্মন্তস্স ন ভদ্দকং মৰণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালঙ্কিৰিযা.
‘‘সেয্যথাপি, গহপতি, কূটাগাৰে দুচ্ছন্নে কূটম্পি অৰক্খিতং হোতি, গোপানসিযোপি অৰক্খিতা হোন্তি, ভিত্তিপি অৰক্খিতা হোতি; কূটম্পি অৱস্সুতং হোতি, গোপানসিযোপি অৱস্সুতা হোন্তি, ভিত্তিপি অৱস্সুতা হোতি; কূটম্পি পূতিকং হোতি, গোপানসিযোপি পূতিকা হোন্তি, ভিত্তিপি পূতিকা হোতি.
‘‘এৱমেৱং খো, গহপতি, চিত্তে অৰক্খিতে কাযকম্মম্পি অৰক্খিতং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অৰক্খিতং হোতি, মনোকম্মম্পি অৰক্খিতং হোতি. তস্স অৰক্খিতকাযকম্মন্তস্স অৰক্খিতৱচীকম্মন্তস্স অৰক্খিতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অৱস্সুতং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অৱস্সুতং হোতি, মনোকম্মম্পি অৱস্সুতং হোতি. তস্স অৱস্সুতকাযকম্মন্তস্স অৱস্সুতৱচীকম্মন্তস্স অৱস্সুতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি পূতিকং হোতি, ৱচীকম্মম্পি পূতিকং হোতি, মনোকম্মম্পি পূতিকং হোতি. তস্স পূতিকাযকম্মন্তস্স পূতিৱচীকম্মন্তস্স পূতিমনোকম্মন্তস্স ন ভদ্দকং মৰণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালঙ্কিৰিযা.
‘‘চিত্তে, গহপতি, ৰক্খিতে কাযকম্মম্পি ৰক্খিতং হোতি, ৱচীকম্মম্পি ৰক্খিতং হোতি, মনোকম্মম্পি ৰক্খিতং হোতি. তস্স ৰক্খিতকাযকম্মন্তস্স ৰক্খিতৱচীকম্মন্তস্স ৰক্খিতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অনৱস্সুতং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অনৱস্সুতং হোতি, মনোকম্মম্পি অনৱস্সুতং হোতি. তস্স অনৱস্সুতকাযকম্মন্তস্স অনৱস্সুতৱচীকম্মন্তস্স অনৱস্সুতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অপূতিকং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অপূতিকং হোতি, মনোকম্মম্পি অপূতিকং হোতি. তস্স অপূতিকাযকম্মন্তস্স অপূতিৱচীকম্মন্তস্স অপূতিমনোকম্মন্তস্স ভদ্দকং মৰণং হোতি, ভদ্দিকা কালঙ্কিৰিযা.
‘‘সেয্যথাপি, গহপতি, কূটাগাৰে সুচ্ছন্নে কূটম্পি ৰক্খিতং হোতি, গোপানসিযোপি ৰক্খিতা হোন্তি, ভিত্তিপি ৰক্খিতা হোতি; কূটম্পি অনৱস্সুতং হোতি, গোপানসিযোপি অনৱস্সুতা হোন্তি, ভিত্তিপি অনৱস্সুতা হোতি; কূটম্পি অপূতিকং হোতি, গোপানসিযোপি অপূতিকা হোন্তি, ভিত্তিপি অপূতিকা হোতি.
এৱমেৱং খো, গহপতি, চিত্তে ৰক্খিতে কাযকম্মম্পি ৰক্খিতং হোতি, ৱচীকম্মম্পি ৰক্খিতং হোতি, মনোকম্মম্পি ৰক্খিতং হোতি. তস্স ৰক্খিতকাযকম্মন্তস্স ৰক্খিতৱচীকম্মন্তস্স ৰক্খিতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অনৱস্সুতং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অনৱস্সুতং হোতি, মনোকম্মম্পি অনৱস্সুতং হোতি. তস্স অনৱস্সুতকাযকম্মন্তস্স অনৱস্সুতৱচীকম্মন্তস্স অনৱস্সুতমনোকম্মন্তস্স কাযকম্মম্পি অপূতিকং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অপূতিকং হোতি, মনোকম্মম্পি অপূতিকং হোতি. তস্স অপূতিকাযকম্মন্তস্স অপূতিৱচীকম্মন্তস্স অপূতিমনোকম্মন্তস্স ভদ্দকং মৰণং হোতি, ভদ্দিকা কালঙ্কিৰিযা’’তি. সত্তমং.
৮. ব্যাপন্নসুত্তং
১১১. একমন্তং নিসিন্নং খো অনাথপিণ্ডিকং গহপতিং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘চিত্তে, গহপতি, ব্যাপন্নে কাযকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি, ৱচীকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি, মনোকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি. তস্স ব্যাপন্নকাযকম্মন্তস্স ব্যাপন্নৱচীকম্মন্তস্স ব্যাপন্নমনোকম্মন্তস্স ন ভদ্দকং মৰণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালঙ্কিৰিযা. সেয্যথাপি, গহপতি, কূটাগাৰে দুচ্ছন্নে কূটম্পি ব্যাপন্নং হোতি, গোপানসিযোপি ব্যাপন্না হোন্তি, ভিত্তিপি ব্যাপন্না হোতি; এৱমেৱং খো, গহপতি, চিত্তে ব্যাপন্নে কাযকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি, ৱচীকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি, মনোকম্মম্পি ব্যাপন্নং হোতি. তস্স ব্যাপন্নকাযকম্মন্তস্স ব্যাপন্নৱচীকম্মন্তস্স ব্যাপন্নমনোকম্মন্তস্স ন ভদ্দকং মৰণং হোতি, ন ভদ্দিকা কালঙ্কিৰিযা.
‘‘চিত্তে, গহপতি, অব্যাপন্নে কাযকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি, মনোকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি. তস্স অব্যাপন্নকাযকম্মন্তস্স অব্যাপন্নৱচীকম্মন্তস্স অব্যাপন্নমনোকম্মন্তস্স ভদ্দকং মৰণং হোতি, ভদ্দিকা কালঙ্কিৰিযা. সেয্যথাপি, গহপতি, কূটাগাৰে সুচ্ছন্নে কূটম্পি অব্যাপন্নং হোতি, গোপানসিযোপি অব্যাপন্না হোন্তি, ভিত্তিপি অব্যাপন্না হোতি; এৱমেৱং খো, গহপতি, চিত্তে অব্যাপন্নে কাযকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি, ৱচীকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি, মনোকম্মম্পি অব্যাপন্নং হোতি. তস্স অব্যাপন্নকাযকম্মন্তস্স…পে… অব্যাপন্নমনোকম্মন্তস্স ভদ্দকং মৰণং হোতি, ভদ্দিকা কালঙ্কিৰিযা’’তি. অট্ঠমং.
৯. পঠমনিদানসুত্তং
১১২. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, নিদানানি কম্মানং সমুদযায. কতমানি তীণি? লোভো নিদানং কম্মানং সমুদযায, দোসো নিদানং কম্মানং সমুদযায, মোহো নিদানং কম্মানং সমুদযায. যং, ভিক্খৱে, লোভপকতং কম্মং লোভজং লোভনিদানং লোভসমুদযং, তং কম্মং অকুসলং তং কম্মং সাৱজ্জং তং কম্মং দুক্খৱিপাকং, তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৱত্ততি, ন তং কম্মং কম্মনিৰোধায সংৱত্ততি. যং, ভিক্খৱে, দোসপকতং কম্মং দোসজং দোসনিদানং দোসসমুদযং, তং কম্মং অকুসলং তং কম্মং সাৱজ্জং তং কম্মং দুক্খৱিপাকং, তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৱত্ততি, ন তং কম্মং কম্মনিৰোধায সংৱত্ততি. যং, ভিক্খৱে, মোহপকতং কম্মং মোহজং মোহনিদানং মোহসমুদযং, তং কম্মং অকুসলং তং কম্মং সাৱজ্জং তং কম্মং দুক্খৱিপাকং, তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৱত্ততি, ন তং কম্মং কম্মনিৰোধায সংৱত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি নিদানানি কম্মানং সমুদযায.
‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, নিদানানি কম্মানং সমুদযায. কতমানি তীণি? অলোভো নিদানং কম্মানং সমুদযায, অদোসো নিদানং কম্মানং সমুদযায, অমোহো নিদানং কম্মানং সমুদযায. যং, ভিক্খৱে, অলোভপকতং কম্মং অলোভজং অলোভনিদানং অলোভসমুদযং, তং কম্মং কুসলং তং কম্মং অনৱজ্জং তং কম্মং সুখৱিপাকং, তং কম্মং কম্মনিৰোধায সংৱত্ততি, ন তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৱত্ততি. যং, ভিক্খৱে, অদোসপকতং কম্মং অদোসজং অদোসনিদানং অদোসসমুদযং, তং কম্মং কুসলং তং কম্মং অনৱজ্জং তং কম্মং সুখৱিপাকং, তং কম্মং কম্মনিৰোধায সংৱত্ততি, ন তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৱত্ততি. যং, ভিক্খৱে, অমোহপকতং কম্মং অমোহজং অমোহনিদানং অমোহসমুদযং, তং কম্মং কুসলং তং কম্মং অনৱজ্জং তং কম্মং সুখৱিপাকং, তং কম্মং কম্মনিৰোধায সংৱত্ততি, ন তং কম্মং কম্মসমুদযায সংৱত্ততি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি নিদানানি কম্মানং সমুদযাযা’’তি. নৱমং.
১০. দুতিযনিদানসুত্তং
১১৩. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, নিদানানি কম্মানং সমুদযায. কতমানি তীণি? অতীতে, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি; অনাগতে, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি; পচ্চুপ্পন্নে, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অতীতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি? অতীতে, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ চেতসা অনুৱিতক্কেতি অনুৱিচাৰেতি. তস্স অতীতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ চেতসা অনুৱিতক্কযতো অনুৱিচাৰযতো ছন্দো জাযতি. ছন্দজাতো তেহি ধম্মেহি সংযুত্তো হোতি. এতমহং, ভিক্খৱে, সংযোজনং ৱদামি যো চেতসো সাৰাগো. এৱং খো, ভিক্খৱে, অতীতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অনাগতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি? অনাগতে, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ চেতসা অনুৱিতক্কেতি অনুৱিচাৰেতি. তস্স অনাগতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ চেতসা অনুৱিতক্কযতো অনুৱিচাৰযতো ছন্দো জাযতি. ছন্দজাতো তেহি ধম্মেহি সংযুত্তো হোতি. এতমহং, ভিক্খৱে, সংযোজনং ৱদামি যো চেতসো সাৰাগো. এৱং খো, ভিক্খৱে, অনাগতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পচ্চুপ্পন্নে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি? পচ্চুপ্পন্নে, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ চেতসা অনুৱিতক্কেতি অনুৱিচাৰেতি. তস্স পচ্চুপ্পন্নে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ চেতসা অনুৱিতক্কযতো অনুৱিচাৰযতো ছন্দো জাযতি. ছন্দজাতো তেহি ধম্মেহি সংযুত্তো হোতি. এতমহং, ভিক্খৱে, সংযোজনং ৱদামি যো চেতসো সাৰাগো. এৱং খো, ভিক্খৱে, পচ্চুপ্পন্নে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো জাযতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি নিদানানি কম্মানং সমুদযায.
‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, নিদানানি কম্মানং সমুদযায. কতমানি তীণি? অতীতে, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি; অনাগতে ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি; পচ্চুপ্পন্নে, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অতীতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি? অতীতানং, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযানং ধম্মানং আযতিং ৱিপাকং পজানাতি. আযতিং ৱিপাকং ৱিদিত্ৱা তদভিনিৱত্তেতি. তদভিনিৱত্তেত্ৱা [তদভিনিৱজ্জেতি, তদভিনিৱজ্জেত্ৱা (সী. স্যা. কং.)] চেতসা অভিনিৱিজ্ঝিত্ৱা [অভিৱিৰাজেত্ৱা (সী. স্যা. কং. পী.)] পঞ্ঞায অতিৱিজ্ঝ [অভিনিৱিজ্ঝ (ক.)] পস্সতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, অতীতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, অনাগতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি? অনাগতানং, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযানং ধম্মানং আযতিং ৱিপাকং পজানাতি. আযতিং ৱিপাকং ৱিদিত্ৱা তদভিনিৱত্তেতি. তদভিনিৱত্তেত্ৱা চেতসা অভিনিৱিজ্ঝিত্ৱা পঞ্ঞায অতিৱিজ্ঝ পস্সতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, অনাগতে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পচ্চুপ্পন্নে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি? পচ্চুপ্পন্নানং, ভিক্খৱে, ছন্দৰাগট্ঠানিযানং ধম্মানং আযতিং ৱিপাকং পজানাতি, আযতিং ৱিপাকং ৱিদিত্ৱা তদভিনিৱত্তেতি, তদভিনিৱত্তেত্ৱা চেতসা অভিনিৱিজ্ঝিত্ৱা পঞ্ঞায অতিৱিজ্ঝ পস্সতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পচ্চুপ্পন্নে ছন্দৰাগট্ঠানিযে ধম্মে আৰব্ভ ছন্দো ন জাযতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি নিদানানি কম্মানং সমুদযাযা’’তি. দসমং.
সম্বোধৱগ্গো পঠমো.