(৯) ৪. সমণৱগ্গো

১. সমণসুত্তং

৮২. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, সমণস্স সমণিযানি সমণকৰণীযানি. কতমানি তীণি? অধিসীলসিক্খাসমাদানং, অধিচিত্তসিক্খাসমাদানং, অধিপঞ্ঞাসিক্খাসমাদানং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি সমণস্স সমণিযানি সমণকৰণীযানি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘তিব্বো নো ছন্দো ভৱিস্সতি অধিসীলসিক্খাসমাদানে, তিব্বো নো ছন্দো ভৱিস্সতি অধিচিত্তসিক্খাসমাদানে, তিব্বো নো ছন্দো ভৱিস্সতি অধিপঞ্ঞাসিক্খাসমাদানে’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. পঠমং.

২. গদ্ৰভসুত্তং

৮৩. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, গদ্ৰভো গোগণং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধো হোতি – ‘অহম্পি দম্মো, অহম্পি দম্মো’তি [অহম্পি গো অম্হা অহম্পি গো অম্হাতি (সী.), অহম্পি অম্হা অহম্পি অম্হাতি (স্যা. কং. পী.), অহম্পি গো অহম্পি গোতি (?)]. তস্স ন তাদিসো ৱণ্ণো হোতি সেয্যথাপি গুন্নং, ন তাদিসো সৰো হোতি সেয্যথাপি গুন্নং, ন তাদিসং পদং হোতি সেয্যথাপি গুন্নং. সো গোগণংযেৱ পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধো হোতি – ‘অহম্পি দম্মো, অহম্পি দম্মো’’’তি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো ভিক্খু ভিক্খুসঙ্ঘং পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধো হোতি – ‘অহম্পি ভিক্খু, অহম্পি ভিক্খূ’তি. তস্স ন তাদিসো ছন্দো হোতি অধিসীলসিক্খাসমাদানে সেয্যথাপি অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং, ন তাদিসো ছন্দো হোতি অধিচিত্তসিক্খাসমাদানে সেয্যথাপি অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং, ন তাদিসো ছন্দো হোতি অধিপঞ্ঞাসিক্খাসমাদানে সেয্যথাপি অঞ্ঞেসং ভিক্খূনং. সো ভিক্খুসঙ্ঘংযেৱ পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধো হোতি – ‘অহম্পি ভিক্খু, অহম্পি ভিক্খূ’’’তি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘তিব্বো নো ছন্দো ভৱিস্সতি অধিসীলসিক্খাসমাদানে, তিব্বো নো ছন্দো ভৱিস্সতি অধিচিত্তসিক্খাসমাদানে, তিব্বো নো ছন্দো ভৱিস্সতি অধিপঞ্ঞাসিক্খাসমাদানে’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. দুতিযং.

৩. খেত্তসুত্তং

৮৪. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, কস্সকস্স গহপতিস্স পুব্বে কৰণীযানি. কতমানি তীণি? ইধ, ভিক্খৱে, কস্সকো গহপতি পটিকচ্চেৱ [পটিগচ্চেৱ (সী. পী.)] খেত্তং সুকট্ঠং কৰোতি সুমতিকতং [সুমত্তিকতং (ক.), এত্থ মতিসদ্দো কট্ঠখেত্তস্স সমীকৰণসাধনে দাৰুভণ্ডে ৱত্ততীতি সক্কতঅভিধানেসু আগতং. তং ‘‘মতিযা সুট্ঠু সমীকত’’ন্তি অট্ঠকথায সমেতি]. পটিকচ্চেৱ খেত্তং সুকট্ঠং কৰিত্ৱা সুমতিকতং কালেন বীজানি পতিট্ঠাপেতি. কালেন বীজানি পতিট্ঠাপেত্ৱা সমযেন উদকং অভিনেতিপি অপনেতিপি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি কস্সকস্স গহপতিস্স পুব্বে কৰণীযানি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তীণিমানি ভিক্খুস্স পুব্বে কৰণীযানি. কতমানি তীণি? অধিসীলসিক্খাসমাদানং, অধিচিত্তসিক্খাসমাদানং, অধিপঞ্ঞাসিক্খাসমাদানং – ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি ভিক্খুস্স পুব্বে কৰণীযানি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘তিব্বো নো ছন্দো ভৱিস্সতি অধিসীলসিক্খাসমাদানে, তিব্বো নো ছন্দো ভৱিস্সতি অধিচিত্তসিক্খাসমাদানে, তিব্বো নো ছন্দো ভৱিস্সতি অধিপঞ্ঞাসিক্খাসমাদানে’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. ততিযং.

৪. ৱজ্জিপুত্তসুত্তং

৮৫. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. অথ খো অঞ্ঞতৰো ৱজ্জিপুত্তকো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ৱজ্জিপুত্তকো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সাধিকমিদং, ভন্তে, দিযড্ঢসিক্খাপদসতং [দিযড্ঢং সিক্খাপদসতং (সী.)] অন্ৱদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতি. নাহং, ভন্তে, এত্থ সক্কোমি সিক্খিতু’’ন্তি. ‘‘সক্খিস্সসি পন ত্ৱং, ভিক্খু, তীসু সিক্খাসু সিক্খিতুং – অধিসীলসিক্খায, অধিচিত্তসিক্খায অধিপঞ্ঞাসিক্খাযা’’তি? ‘‘সক্কোমহং, ভন্তে, তীসু সিক্খাসু সিক্খিতুং – অধিসীলসিক্খায, অধিচিত্তসিক্খায, অধিপঞ্ঞাসিক্খাযা’’তি. ‘‘তস্মাতিহ ত্ৱং, ভিক্খু, তীসু সিক্খাসু সিক্খস্সু – অধিসীলসিক্খায, অধিচিত্তসিক্খায, অধিপঞ্ঞাসিক্খায’’.

‘‘যতো খো ত্ৱং, ভিক্খু, অধিসীলম্পি সিক্খিস্সসি, অধিচিত্তম্পি সিক্খিস্সসি, অধিপঞ্ঞম্পি সিক্খিস্সসি, তস্স তুয্হং ভিক্খু অধিসীলম্পি সিক্খতো অধিচিত্তম্পি সিক্খতো অধিপঞ্ঞম্পি সিক্খতো ৰাগো পহীযিস্সতি, দোসো পহীযিস্সতি, মোহো পহীযিস্সতি. সো ত্ৱং ৰাগস্স পহানা দোসস্স পহানা মোহস্স পহানা যং অকুসলং ন তং কৰিস্সসি, যং পাপং ন তং সেৱিস্সসী’’তি.

অথ খো সো ভিক্খু অপৰেন সমযেন অধিসীলম্পি সিক্খি, অধিচিত্তম্পি সিক্খি, অধিপঞ্ঞম্পি সিক্খি. তস্স অধিসীলম্পি সিক্খতো অধিচিত্তম্পি সিক্খতো অধিপঞ্ঞম্পি সিক্খতো ৰাগো পহীযি, দোসো পহীযি, মোহো পহীযি. সো ৰাগস্স পহানা দোসস্স পহানা মোহস্স পহানা যং অকুসলং তং নাকাসি, যং পাপং তং ন সেৱীতি. চতুত্থং.

৫. সেক্খসুত্তং

৮৬. অথ খো অঞ্ঞতৰো ভিক্খু যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘‘সেখো, সেখো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, সেখো হোতী’’তি? ‘‘সিক্খতীতি খো, ভিক্খু, তস্মা সেখোতি ৱুচ্চতি. কিঞ্চ সিক্খতি? অধিসীলম্পি সিক্খতি, অধিচিত্তম্পি সিক্খতি, অধিপঞ্ঞম্পি সিক্খতি. সিক্খতীতি খো, ভিক্খু, তস্মা সেখোতি ৱুচ্চতী’’তি.

‘‘সেখস্স সিক্খমানস্স, উজুমগ্গানুসাৰিনো;

খযস্মিং পঠমং ঞাণং, ততো অঞ্ঞা অনন্তৰা.

‘‘ততো অঞ্ঞাৱিমুত্তস্স [অঞ্ঞাৱিমুত্তিযা (ক.)], ঞাণং ৱে [ঞাণঞ্চ (ক.)] হোতি তাদিনো;

অকুপ্পা মে ৱিমুত্তীতি, ভৱসংযোজনক্খযে’’তি. পঞ্চমং; ( ) [(অট্ঠমং ভাণৱাৰং নিট্ঠিতং) (ক.)]

৬. পঠমসিক্খাসুত্তং

৮৭. ‘‘সাধিকমিদং, ভিক্খৱে, দিযড্ঢসিক্খাপদসতং অন্ৱদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতি, যত্থ অত্তকামা কুলপুত্তা সিক্খন্তি. তিস্সো ইমা, ভিক্খৱে, সিক্খা যত্থেতং সব্বং সমোধানং গচ্ছতি. কতমা তিস্সো? অধিসীলসিক্খা, অধিচিত্তসিক্খা অধিপঞ্ঞাসিক্খা – ইমা খো, ভিক্খৱে, তিস্সো সিক্খা, যত্থেতং সব্বং সমোধানং গচ্ছতি.

‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি সমাধিস্মিং মত্তসো কাৰী পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো যানি তানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি তানি আপজ্জতিপি ৱুট্ঠাতিপি. তং কিস্স হেতু? ন হি মেত্থ, ভিক্খৱে, অভব্বতা ৱুত্তা. যানি চ খো তানি সিক্খাপদানি আদিব্ৰহ্মচৰিযকানি ব্ৰহ্মচৰিযসাৰুপ্পানি, তত্থ ধুৱসীলো [ধুৱসীলী (সী.) পু. প. ১২৭-১২৯ (থোকং ৱিসদিসং)] চ হোতি ঠিতসীলো [ঠিতসীলী (সী.)] চ, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতি অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি সমাধিস্মিং মত্তসো কাৰী পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো যানি তানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি তানি আপজ্জতিপি ৱুট্ঠাতিপি. তং কিস্স হেতু? ন হি মেত্থ, ভিক্খৱে, অভব্বতা ৱুত্তা. যানি চ খো তানি সিক্খাপদানি আদিব্ৰহ্মচৰিযকানি ব্ৰহ্মচৰিযসাৰুপ্পানি তত্থ ধুৱসীলো চ হোতি ঠিতসীলো চ, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰী পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো যানি তানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি তানি আপজ্জতিপি ৱুট্ঠাতিপি. তং কিস্স হেতু? ন হি মেত্থ, ভিক্খৱে, অভব্বতা ৱুত্তা. যানি চ খো তানি সিক্খাপদানি আদিব্ৰহ্মচৰিযকানি ব্ৰহ্মচৰিযসাৰুপ্পানি তত্থ ধুৱসীলো চ হোতি ঠিতসীলো চ, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা ওপপাতিকো হোতি তত্থ পৰিনিব্বাযী অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰী পঞ্ঞায পৰিপূৰকাৰী. সো যানি তানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি তানি আপজ্জতিপি ৱুট্ঠাতিপি. তং কিস্স হেতু? ন হি মেত্থ, ভিক্খৱে, অভব্বতা ৱুত্তা. যানি চ খো তানি সিক্খাপদানি আদিব্ৰহ্মচৰিযকানি ব্ৰহ্মচৰিযসাৰুপ্পানি তত্থ ধুৱসীলো চ হোতি ঠিতসীলো চ, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, পদেসং পদেসকাৰী আৰাধেতি পৰিপূৰং পৰিপূৰকাৰী. অৱঞ্ঝানি ত্ৱেৱাহং [অৱঞ্চুৱনেৱাহং (ক.)], ভিক্খৱে, সিক্খাপদানি ৱদামী’’তি. ছট্ঠং.

৭. দুতিযসিক্খাসুত্তং

৮৮. ‘‘সাধিকমিদং, ভিক্খৱে, দিযড্ঢসিক্খাপদসতং অন্ৱদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতি যত্থ অত্তকামা কুলপুত্তা সিক্খন্তি. তিস্সো ইমা, ভিক্খৱে, সিক্খা যত্থেতং সব্বং সমোধানং গচ্ছতি. কতমা তিস্সো? অধিসীলসিক্খা, অধিচিত্তসিক্খা, অধিপঞ্ঞাসিক্খা – ইমা খো, ভিক্খৱে, তিস্সো সিক্খা যত্থেতং সব্বং সমোধানং গচ্ছতি.

‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি সমাধিস্মিং মত্তসো কাৰী পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো যানি তানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি তানি আপজ্জতিপি ৱুট্ঠাতিপি. তং কিস্স হেতু? ন হি মেত্থ, ভিক্খৱে, অভব্বতা ৱুত্তা. যানি চ খো তানি সিক্খাপদানি আদিব্ৰহ্মচৰিযকানি ব্ৰহ্মচৰিযসাৰুপ্পানি তত্থ ধুৱসীলো চ হোতি ঠিতসীলো চ, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সত্তক্খত্তুপৰমো হোতি. সত্তক্খত্তুপৰমং দেৱে চ মনুস্সে চ সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা কোলংকোলো হোতি, দ্ৱে ৱা তীণি ৱা কুলানি সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা একবীজী হোতি, একংযেৱ মানুসকং ভৱং নিব্বত্তেত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰী পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো যানি তানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি তানি আপজ্জতিপি ৱুট্ঠাতিপি. তং কিস্স হেতু? ন হি মেত্থ, ভিক্খৱে, অভব্বতা ৱুত্তা. যানি চ খো তানি সিক্খাপদানি আদিব্ৰহ্মচৰিযকানি ব্ৰহ্মচৰিযসাৰুপ্পানি তত্থ ধুৱসীলো চ হোতি ঠিতসীলো চ, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামী. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰী পঞ্ঞায পৰিপূৰকাৰী. সো যানি তানি ধুৱসীলো চ হোতি ঠিতসীলো চ, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, পদেসং পদেসকাৰী আৰাধেতি, পৰিপূৰং পৰিপূৰকাৰী, অৱঞ্ঝানি ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, সিক্খাপদানি ৱদামী’’তি. সত্তমং.

৮. ততিযসিক্খাসুত্তং

৮৯. ‘‘সাধিকমিদং, ভিক্খৱে, দিযড্ঢসিক্খাপদসতং অন্ৱদ্ধমাসং উদ্দেসং আগচ্ছতি যত্থ অত্তকামা কুলপুত্তা সিক্খন্তি. তিস্সো ইমা, ভিক্খৱে, সিক্খা যত্থেতং সব্বং সমোধানং গচ্ছতি. কতমা তিস্সো? অধিসীলসিক্খা, অধিচিত্তসিক্খা, অধিপঞ্ঞাসিক্খা – ইমা খো, ভিক্খৱে, তিস্সো সিক্খা যত্থেতং সব্বং সমোধানং গচ্ছতি.

‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰী পঞ্ঞায পৰিপূৰকাৰী. সো যানি তানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি তানি আপজ্জতিপি ৱুট্ঠাতিপি. তং কিস্স হেতু? ন হি মেত্থ, ভিক্খৱে, অভব্বতা ৱুত্তা. যানি চ খো তানি সিক্খাপদানি আদিব্ৰহ্মচৰিযকানি ব্ৰহ্মচৰিযসাৰুপ্পানি তত্থ ধুৱসীলো চ হোতি ঠিতসীলো চ, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তং ৱা পন অনভিসম্ভৱং অপ্পটিৱিজ্ঝং পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অন্তৰাপৰিনিব্বাযী হোতি. তং ৱা পন অনভিসম্ভৱং অপ্পটিৱিজ্ঝং পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা উপহচ্চপৰিনিব্বাযী হোতি. তং ৱা পন অনভিসম্ভৱং অপ্পটিৱিজ্ঝং পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা অসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি. তং ৱা পন অনভিসম্ভৱং অপ্পটিৱিজ্ঝং পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা সসঙ্খাৰপৰিনিব্বাযী হোতি. তং ৱা পন অনভিসম্ভৱং অপ্পটিৱিজ্ঝং পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং সংযোজনানং পৰিক্খযা উদ্ধংসোতো হোতি অকনিট্ঠগামী তং ৱা পন অনভিসম্ভৱং অপ্পটিৱিজ্ঝং তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা, ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা সকদাগামী হোতি, সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. তং ৱা পন অনভিসম্ভৱং অপ্পটিৱিজ্ঝং তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা একবীজী হোতি, একংযেৱ মানুসকং ভৱং নিব্বত্তেত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. তং ৱা পন অনভিসম্ভৱং অপ্পটিৱিজ্ঝং তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা কোলংকোলো হোতি, দ্ৱে ৱা তীণি ৱা কুলানি সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. তং ৱা পন অনভিসম্ভৱং অপ্পটিৱিজ্ঝং তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সত্তক্খত্তুপৰমো হোতি, সত্তক্খত্তুপৰমং দেৱে চ মনুস্সে চ সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, পৰিপূৰং পৰিপূৰকাৰী আৰাধেতি পদেসং পদেসকাৰী. অৱঞ্ঝানিত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, সিক্খাপদানি ৱদামী’’তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমসিক্খত্তযসুত্তং

৯০. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৱে, সিক্খা. কতমা তিস্সো? অধিসীলসিক্খা, অধিচিত্তসিক্খা, অধিপঞ্ঞাসিক্খা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, অধিসীলসিক্খা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অধিসীলসিক্খা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, অধিচিত্তসিক্খা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অধিচিত্তসিক্খা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, অধিপঞ্ঞাসিক্খা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অধিপঞ্ঞাসিক্খা. ইমা খো, ভিক্খৱে, তিস্সো সিক্খা’’তি. নৱমং.

১০. দুতিযসিক্খত্তযসুত্তং

৯১. ‘‘তিস্সো ইমা, ভিক্খৱে, সিক্খা. কতমা তিস্সো? অধিসীলসিক্খা, অধিচিত্তসিক্খা, অধিপঞ্ঞাসিক্খা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, অধিসীলসিক্খা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অধিসীলসিক্খা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, অধিচিত্তসিক্খা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি…পে… চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অধিচিত্তসিক্খা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, অধিপঞ্ঞাসিক্খা? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অধিপঞ্ঞা সিক্খা. ইমা খো, ভিক্খৱে, তিস্সো সিক্খা’’তি.

‘‘অধিসীলং অধিচিত্তং, অধিপঞ্ঞঞ্চ ৱীৰিযৱা;

থামৱা ধিতিমা ঝাযী, সতো গুত্তিন্দ্ৰিযো [উপ্পত্তিন্দ্ৰিযো (ক.)] চৰে.

‘‘যথা পুৰে তথা পচ্ছা, যথা পচ্ছা তথা পুৰে;

যথা অধো তথা উদ্ধং, যথা উদ্ধং তথা অধো.

‘‘যথা দিৱা তথা ৰত্তিং, যথা ৰত্তিং তথা দিৱা;

অভিভুয্য দিসা সব্বা, অপ্পমাণসমাধিনা.

‘‘তমাহু সেখং পটিপদং [পাটিপদং (?) ম. নি. ২.২৭ পস্সিতব্বং], অথো সংসুদ্ধচাৰিযং [সংসুদ্ধচাৰণং (সী. পী.), সংসুদ্ধচাৰিনং (স্যা. কং.)];

তমাহু লোকে সম্বুদ্ধং, ধীৰং পটিপদন্তগুং.

‘‘ৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন, তণ্হাক্খযৱিমুত্তিনো;

পজ্জোতস্সেৱ নিব্বানং, ৱিমোক্খো হোতি চেতসো’’তি. দসমং;

১১. সঙ্কৱাসুত্তং

৯২. একং সমযং ভগৱা কোসলেসু চাৰিকং চৰমানো মহতা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং যেন সঙ্কৱা [পঙ্কধা (সী. স্যা. কং. পী.)] নাম কোসলানং নিগমো তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা সঙ্কৱাযং ৱিহৰতি. তেন খো পন সমযেন কস্সপগোত্তো নাম ভিক্খু সঙ্কৱাযং আৱাসিকো হোতি. তত্ৰ সুদং ভগৱা সিক্খাপদপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায ভিক্খূ সন্দস্সেতি সমাদপেতি সমুত্তেজেতি সম্পহংসেতি. অথ খো কস্সপগোত্তস্স ভিক্খুনো ভগৱতি সিক্খাপদপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায ভিক্খূ সন্দস্সেন্তে সমাদপেন্তে সমুত্তেজেন্তে সম্পহংসেন্তে অহুদেৱ অক্খন্তি অহু অপ্পচ্চযো – ‘‘অধিসল্লিখতেৱাযং [অধিসল্লেখতেৱাযং (স্যা. কং. ক.)] সমণো’’তি. অথ খো ভগৱা সঙ্কৱাযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ৰাজগহং তেন চাৰিকং পক্কামি. অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ৰাজগহং তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি.

অথ খো কস্সপগোত্তস্স ভিক্খুনো অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো অহুদেৱ কুক্কুচ্চং অহু ৱিপ্পটিসাৰো – ‘‘অলাভা ৱত মে, ন ৱত মে লাভা; দুল্লদ্ধং ৱত মে, ন ৱত মে সুলদ্ধং; যস্স মে ভগৱতি সিক্খাপদপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায ভিক্খূ সন্দস্সেন্তে সমাদপেন্তে সমুত্তেজেন্তে সম্পহংসেন্তে অহুদেৱ অক্খন্তি অহু অপ্পচ্চযো – ‘অধিসল্লিখতেৱাযং সমণো’তি. যংনূনাহং যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমেয্যং; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো সন্তিকে অচ্চযং অচ্চযতো দেসেয্য’’ন্তি. অথ খো কস্সপগোত্তো ভিক্খু সেনাসনং সংসামেত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায যেন ৰাজগহং তেন পক্কামি. অনুপুব্বেন যেন ৰাজগহং যেন গিজ্ঝকূটো পব্বতো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো কস্সপগোত্তো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘একমিদং, ভন্তে, সমযং ভগৱা সঙ্কৱাযং ৱিহৰতি, সঙ্কৱা নাম কোসলানং নিগমো. তত্ৰ, ভন্তে, ভগৱা সিক্খাপদপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায ভিক্খূ সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি. তস্স ময্হং ভগৱতি সিক্খাপদপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায ভিক্খূ সন্দস্সেন্তে সমাদপেন্তে সমুত্তেজেন্তে সম্পহংসেন্তে অহুদেৱ অক্খন্তি অহু অপ্পচ্চযো – ‘অধিসল্লিখতেৱাযং সমণো’তি. অথ খো ভগৱা সঙ্কৱাযং যথাভিৰন্তং ৱিহৰিত্ৱা যেন ৰাজগহং তেন চাৰিকং পক্কামি. ( ) [(অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো যেন ৰাজগহং তদৱসৰি. তত্ৰ সুদং ভগৱা ৰাজগহে ৱিহৰতি. অথ খো (ক.)] তস্স ময্হং, ভন্তে, অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো অহুদেৱ কুক্কুচ্চং অহু ৱিপ্পটিসাৰো – অলাভা ৱত মে, ন ৱত মে লাভা; দুল্লদ্ধং ৱত মে, ন ৱত মে সুলদ্ধং; যস্স মে ভগৱতি সিক্খাপদপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায ভিক্খূ সন্দস্সেন্তে সমাদপেন্তে সমুত্তেজেন্তে সম্পহংসেন্তে অহুদেৱ অক্খন্তি অহু অপ্পচ্চযো – ‘অধিসল্লিখতেৱাযং সমণো’তি. যংনূনাহং যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমেয্যং; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো সন্তিকে অচ্চযং অচ্চযতো দেসেয্যন্তি. অচ্চযো মং, ভন্তে, অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং যস্স মে ভগৱতি সিক্খাপদপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায ভিক্খূ সন্দস্সেন্তে সমাদপেন্তে সমুত্তেজেন্তে সম্পহংসেন্তে অহুদেৱ অক্খন্তি অহু অপ্পচ্চযো – ‘অধিসল্লিখতেৱাযং সমণো’তি. তস্স মে, ভন্তে, ভগৱা অচ্চযং অচ্চযতো পটিগ্গণ্হাতু, আযতিং সংৱৰাযা’’তি.

‘‘তগ্ঘ তং [তগ্ঘ ত্ৱং (সী. পী.)], কস্সপ, অচ্চযো অচ্চগমা যথাবালং যথামূড়্হং যথাঅকুসলং, যস্স তে মযি সিক্খাপদপটিসংযুত্তায ধম্মিযা কথায ভিক্খূ সন্দস্সেন্তে সমাদপেন্তে সমুত্তেজেন্তে সম্পহংসেন্তে অহুদেৱ অক্খন্তি অহু অপ্পচ্চযো – ‘অধিসল্লিখতেৱাযং সমণো’তি. যতো চ খো ত্ৱং, কস্সপ, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোসি, তং তে মযং পটিগ্গণ্হাম. ৱুদ্ধিহেসা, কস্সপ, অৰিযস্স ৱিনযে যো অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোতি, আযতিং সংৱৰং আপজ্জতি.

‘‘থেৰো চেপি, কস্সপ, ভিক্খু হোতি ন সিক্খাকামো ন সিক্খাসমাদানস্স ৱণ্ণৱাদী, যে চঞ্ঞে ভিক্খূ ন সিক্খাকামা তে চ ন সিক্খায সমাদপেতি, যে চঞ্ঞে ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসঞ্চ ন ৱণ্ণং ভণতি ভূতং তচ্ছং কালেন, এৱৰূপস্সাহং, কস্সপ, থেৰস্স ভিক্খুনো ন ৱণ্ণং ভণামি. তং কিস্স হেতু? সত্থা হিস্স ৱণ্ণং ভণতীতি অঞ্ঞে নং [তং (সী. পী.)] ভিক্খূ ভজেয্যুং, যে নং ভজেয্যুং ত্যাস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুং, য্যাস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুং তেসং তং অস্স দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযাতি. তস্মাহং, কস্সপ, এৱৰূপস্স থেৰস্স ভিক্খুনো ন ৱণ্ণং ভণামি.

‘‘মজ্ঝিমো চেপি, কস্সপ, ভিক্খু হোতি…পে… নৱো চেপি, কস্সপ, ভিক্খু হোতি ন সিক্খাকামো ন সিক্খাসমাদানস্স ৱণ্ণৱাদী, যে চঞ্ঞে ভিক্খূ ন সিক্খাকামা তে চ ন সিক্খায সমাদপেতি, যে চঞ্ঞে ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসঞ্চ ন ৱণ্ণং ভণতি ভূতং তচ্ছং কালেন, এৱৰূপস্সাহং, কস্সপ, নৱস্স ভিক্খুনো ন ৱণ্ণং ভণামি. তং কিস্স হেতু? সত্থা হিস্স ৱণ্ণং ভণতীতি অঞ্ঞে নং ভিক্খূ ভজেয্যুং, যে নং ভজেয্যুং ত্যাস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুং, য্যাস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুং তেসং তং অস্স দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খাযাতি. তস্মাহং, কস্সপ, এৱৰূপস্স নৱস্স ভিক্খুনো ন ৱণ্ণং ভণামি.

‘‘থেৰো চেপি, কস্সপ, ভিক্খু হোতি সিক্খাকামো সিক্খাসমাদানস্স ৱণ্ণৱাদী, যে চঞ্ঞে ভিক্খূ ন সিক্খাকামা তে চ সিক্খায সমাদপেতি, যে চঞ্ঞে ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসঞ্চ ৱণ্ণং ভণতি ভূতং তচ্ছং কালেন, এৱৰূপস্সাহং, কস্সপ, থেৰস্স ভিক্খুনো ৱণ্ণং ভণামি. তং কিস্স হেতু? সত্থা হিস্স ৱণ্ণং ভণতীতি অঞ্ঞে নং ভিক্খূ ভজেয্যুং, যে নং ভজেয্যুং ত্যাস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুং, য্যাস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুং তেসং তং অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযাতি. তস্মাহং, কস্সপ, এৱৰূপস্স থেৰস্স ভিক্খুনো ৱণ্ণং ভণামি.

‘‘মজ্ঝিমো চেপি, কস্সপ, ভিক্খু হোতি সিক্খাকামো…পে… নৱো চেপি, কস্সপ, ভিক্খু হোতি সিক্খাকামো সিক্খাসমাদানস্স ৱণ্ণৱাদী, যে চঞ্ঞে ভিক্খূ ন সিক্খাকামা তে চ সিক্খায সমাদপেতি, যে চঞ্ঞে ভিক্খূ সিক্খাকামা তেসঞ্চ ৱণ্ণং ভণতি ভূতং তচ্ছং কালেন, এৱৰূপস্সাহং, কস্সপ, নৱস্স ভিক্খুনো ৱণ্ণং ভণামি. তং কিস্স হেতু? সত্থা হিস্স ৱণ্ণং ভণতীতি অঞ্ঞে নং ভিক্খূ ভজেয্যুং, যে নং ভজেয্যুং ত্যাস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুং, য্যাস্স দিট্ঠানুগতিং আপজ্জেয্যুং তেসং তং অস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযাতি. তস্মাহং, কস্সপ, এৱৰূপস্স নৱস্স ভিক্খুনো ৱণ্ণং ভণামী’’তি. একাদসমং.

সমণৱগ্গো নৱমো.