৮. তিকণ্ণসুত্তং
৫৯. অথ খো তিকণ্ণো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো তিকণ্ণো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো সম্মুখা তেৱিজ্জানং সুদং ব্ৰাহ্মণানং ৱণ্ণং ভাসতি – ‘‘এৱম্পি তেৱিজ্জা ব্ৰাহ্মণা, ইতিপি তেৱিজ্জা ব্ৰাহ্মণা’’তি.
‘‘যথা কথং পন, ব্ৰাহ্মণ, ব্ৰাহ্মণা ব্ৰাহ্মণং তেৱিজ্জং পঞ্ঞাপেন্তী’’তি? ‘‘ইধ, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণো উভতো সুজাতো হোতি মাতিতো চ পিতিতো চ, সংসুদ্ধগহণিকো যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা, অক্খিত্তো অনুপক্কুট্ঠো জাতিৱাদেন, অজ্ঝাযকো, মন্তধৰো, তিণ্ণং ৱেদানং পাৰগূ সনিঘণ্ডুকেটুভানং সাক্খৰপ্পভেদানং ইতিহাসপঞ্চমানং, পদকো, ৱেয্যাকৰণো, লোকাযতমহাপুৰিসলক্খণেসু অনৱযোতি. এৱং খো, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণা তেৱিজ্জং পঞ্ঞাপেন্তী’’তি.
‘‘অঞ্ঞথা খো, ব্ৰাহ্মণ, ব্ৰাহ্মণা ব্ৰাহ্মণং তেৱিজ্জং পঞ্ঞপেন্তি, অঞ্ঞথা চ পন অৰিযস্স ৱিনযে তেৱিজ্জো হোতী’’তি. ‘‘যথা কথং পন, ভো গোতম, অৰিযস্স ৱিনযে তেৱিজ্জো হোতি? সাধু মে ভৱং গোতমো তথা ধম্মং দেসেতু যথা অৰিযস্স ৱিনযে তেৱিজ্জো হোতী’’তি. ‘‘তেন হি, ব্ৰাহ্মণ, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো তিকণ্ণো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘ইধ, ব্ৰাহ্মণ, ভিক্খু ৱিৱিচ্চেৱ কামেহি ৱিৱিচ্চ অকুসলেহি ধম্মেহি সৱিতক্কং সৱিচাৰং ৱিৱেকজং পীতিসুখং পঠমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ৱিতক্কৱিচাৰানং ৱূপসমা অজ্ঝত্তং সম্পসাদনং চেতসো একোদিভাৱং অৱিতক্কং অৱিচাৰং সমাধিজং পীতিসুখং দুতিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. পীতিযা চ ৱিৰাগা উপেক্খকো চ ৱিহৰতি সতো চ সম্পজানো, সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতি যং তং অৰিযা আচিক্খন্তি – ‘উপেক্খকো সতিমা সুখৱিহাৰী’তি ততিযং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা, পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি.
‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো তিস্সোপি জাতিযো চতস্সোপি জাতিযো পঞ্চপি জাতিযো দসপি জাতিযো ৱীসম্পি জাতিযো তিংসম্পি জাতিযো চত্তাৰীসম্পি জাতিযো পঞ্ঞাসম্পি জাতিযো জাতিসতম্পি জাতিসহস্সম্পি জাতিসতসহস্সম্পি, অনেকেপি সংৱট্টকপ্পে অনেকেপি ৱিৱট্টকপ্পে অনেকেপি সংৱট্টৱিৱট্টকপ্পে – ‘অমুত্ৰাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো অমুত্ৰ উদপাদিং. তত্ৰাপাসিং এৱংনামো এৱংগোত্তো এৱংৱণ্ণো এৱমাহাৰো এৱংসুখদুক্খপ্পটিসংৱেদী এৱমাযুপৰিযন্তো, সো ততো চুতো ইধূপপন্নো’তি. ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. অযমস্স পঠমা ৱিজ্জা অধিগতা হোতি; অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো.
‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে সত্তানং চুতূপপাতঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি – ‘ইমে ৱত ভোন্তো সত্তা কাযদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা…পে… মনোদুচ্চৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং উপৱাদকা মিচ্ছাদিট্ঠিকা মিচ্ছাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপন্না. ইমে ৱা পন ভোন্তো সত্তা কাযসুচৰিতেন সমন্নাগতা, ৱচীসুচৰিতেন সমন্নাগতা, মনোসুচৰিতেন সমন্নাগতা অৰিযানং অনুপৱাদকা সম্মাদিট্ঠিকা সম্মাদিট্ঠিকম্মসমাদানা, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপন্না’তি. ইতি দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন সত্তে পস্সতি চৱমানে উপপজ্জমানে হীনে পণীতে সুৱণ্ণে দুব্বণ্ণে, সুগতে দুগ্গতে যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি. অযমস্স দুতিযা ৱিজ্জা অধিগতা হোতি; অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো.
‘‘সো এৱং সমাহিতে চিত্তে পৰিসুদ্ধে পৰিযোদাতে অনঙ্গণে ৱিগতূপক্কিলেসে মুদুভূতে কম্মনিযে ঠিতে আনেঞ্জপ্পত্তে আসৱানং খযঞাণায চিত্তং অভিনিন্নামেতি. সো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি; ‘ইমে আসৱা’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং আসৱনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতো কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ভৱাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, অৱিজ্জাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতি; ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতি. ‘খীণা জাতি, ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযং, কতং কৰণীযং, নাপৰং ইত্থত্তাযা’তি পজানাতি. অযমস্স ততিযা ৱিজ্জা অধিগতা হোতি; অৱিজ্জা ৱিহতা, ৱিজ্জা উপ্পন্না; তমো ৱিহতো, আলোকো উপ্পন্নো যথা তং অপ্পমত্তস্স আতাপিনো পহিতত্তস্স ৱিহৰতো’’তি.
‘‘অনুচ্চাৱচসীলস্স, নিপকস্স চ ঝাযিনো;
চিত্তং যস্স ৱসীভূতং, একগ্গং সুসমাহিতং.
‘‘তং ৱে তমোনুদং ধীৰং, তেৱিজ্জং মচ্চুহাযিনং;
হিতং দেৱমনুস্সানং, আহু সব্বপ্পহাযিনং.
‘‘তীহি ৱিজ্জাহি সম্পন্নং, অসম্মূড়্হৱিহাৰিনং;
বুদ্ধং অন্তিমদেহিনং [অন্তিমসাৰীৰং (সী. স্যা. কং. পী.)], তং নমস্সন্তি গোতমং.
[ধ. প. ৪২৩; ইতিৱু. ৯৯] ‘‘পুব্বেনিৱাসং যো ৱেদী, সগ্গাপাযঞ্চ পস্সতি;
অথো জাতিক্খযং পত্তো, অভিঞ্ঞাৱোসিতো মুনি.
‘‘এতাহি তীহি ৱিজ্জাহি, তেৱিজ্জো হোতি ব্ৰাহ্মণো;
তমহং ৱদামি তেৱিজ্জং, নাঞ্ঞং লপিতলাপন’’ন্তি.
‘‘এৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, অৰিযস্স ৱিনযে তেৱিজ্জো হোতী’’তি. ‘‘অঞ্ঞথা, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণানং তেৱিজ্জো, অঞ্ঞথা চ পন অৰিযস্স ৱিনযে তেৱিজ্জো হোতি. ইমস্স চ পন, ভো গোতম, অৰিযস্স ৱিনযে তেৱিজ্জস্স ব্ৰাহ্মণানং তেৱিজ্জো কলং নাগ্ঘতি সোড়সিং’’.
‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. অট্ঠমং.