৪. দেৱদূতৱগ্গো

১.সব্ৰহ্মকসুত্তং

৩১. ‘‘সব্ৰহ্মকানি, ভিক্খৱে, তানি কুলানি যেসং পুত্তানং মাতাপিতৰো অজ্ঝাগাৰে পূজিতা হোন্তি. সপুব্বাচৰিযকানি, ভিক্খৱে, তানি কুলানি যেসং পুত্তানং মাতাপিতৰো অজ্ঝাগাৰে পূজিতা হোন্তি. সাহুনেয্যানি, ভিক্খৱে, তানি কুলানি যেসং পুত্তানং মাতাপিতৰো অজ্ঝাগাৰে পূজিতা হোন্তি. ‘ব্ৰহ্মা’তি, ভিক্খৱে, মাতাপিতূনং এতং অধিৱচনং. ‘পুব্বাচৰিযা’তি, ভিক্খৱে, মাতাপিতূনং এতং অধিৱচনং. ‘আহুনেয্যা’তি, ভিক্খৱে, মাতাপিতূনং এতং অধিৱচনং. তং কিস্স হেতু? বহুকাৰা, ভিক্খৱে, মাতাপিতৰো পুত্তানং, আপাদকা পোসকা, ইমস্স লোকস্স দস্সেতাৰোতি.

‘‘ব্ৰহ্মাতি মাতাপিতৰো, পুব্বাচৰিযাতি ৱুচ্চৰে;

আহুনেয্যা চ পুত্তানং, পজায অনুকম্পকা.

‘‘তস্মা হি নে নমস্সেয্য, সক্কৰেয্য চ পণ্ডিতো;

অন্নেন অথ পানেন, ৱত্থেন সযনেন চ;

উচ্ছাদনেন ন্হাপনেন [নহাপনেন (সী.)], পাদানং ধোৱনেন চ.

‘‘তায নং পাৰিচৰিযায, মাতাপিতূসু পণ্ডিতা;

ইধেৱ [ইধ চেৱ (সী.)] নং পসংসন্তি, পেচ্চ সগ্গে পমোদতী’’তি [সগ্গে চ মোদতীতি (সী.) ইতিৱু. ১০৬ ইতিৱুত্তকে]. পঠমং;

২. আনন্দসুত্তং

৩২. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘সিযা নু খো, ভন্তে, ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা ইমস্মিঞ্চ সৱিঞ্ঞাণকে কাযে অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা নাস্সু, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা নাস্সু; যঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতো অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা ন হোন্তি তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যা’’তি? ‘‘সিযা, আনন্দ, ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা ইমস্মিঞ্চ সৱিঞ্ঞাণকে কাযে অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা নাস্সু, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা নাস্সু; যঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতো অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা ন হোন্তি তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যা’’তি.

‘‘যথা কথং পন, ভন্তে, সিযা ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা ইমস্মিঞ্চ সৱিঞ্ঞাণকে কাযে অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা নাস্সু, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা নাস্সু; যঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতো অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা ন হোন্তি তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যা’’তি?

‘‘ইধানন্দ, ভিক্খুনো এৱং হোতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বান’ন্তি. এৱং খো, আনন্দ, সিযা ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা ইমস্মিঞ্চ সৱিঞ্ঞাণকে কাযে অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা নাস্সু, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা নাস্সু; যঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতো অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা ন হোন্তি তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যা’’তি.

‘‘ইদঞ্চ পন মেতং, আনন্দ, সন্ধায ভাসিতং পাৰাযনে পুণ্ণকপঞ্হে –

‘‘সঙ্খায লোকস্মিং পৰোপৰানি [পৰোৱৰানি (সী. পী.) সু. নি. ১০৫৪; চূড়নি. পুণ্ণকমাণৱপুচ্ছা ৭৩],

যস্সিঞ্জিতং নত্থি কুহিঞ্চি লোকে;

সন্তো ৱিধূমো অনীঘো [অনিঘো (সী. স্যা. কং. পী.), অনঘো (?)] নিৰাসো,

অতাৰি সো জাতিজৰন্তি ব্ৰূমী’’তি. দুতিযং;

৩. সাৰিপুত্তসুত্তং

৩৩. অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘সংখিত্তেনপি খো অহং, সাৰিপুত্ত, ধম্মং দেসেয্যং; ৱিত্থাৰেনপি খো অহং, সাৰিপুত্ত, ধম্মং দেসেয্যং; সংখিত্তৱিত্থাৰেনপি খো অহং, সাৰিপুত্ত, ধম্মং দেসেয্যং; অঞ্ঞাতাৰো চ দুল্লভা’’তি. ‘‘এতস্স, ভগৱা, কালো, এতস্স, সুগত, কালো যং ভগৱা সংখিত্তেনপি ধম্মং দেসেয্য, ৱিত্থাৰেনপি ধম্মং দেসেয্য, সংখিত্তৱিত্থাৰেনপি ধম্মং দেসেয্য. ভৱিস্সন্তি ধম্মস্স অঞ্ঞাতাৰো’’তি.

‘‘তস্মাতিহ, সাৰিপুত্ত, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘ইমস্মিঞ্চ সৱিঞ্ঞাণকে কাযে অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা ন ভৱিস্সন্তি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা ন ভৱিস্সন্তি, যঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতো অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা ন হোন্তি তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামা’তি. এৱঞ্হি খো, সাৰিপুত্ত, সিক্খিতব্বং.

‘‘যতো চ খো, সাৰিপুত্ত, ভিক্খুনো ইমস্মিঞ্চ সৱিঞ্ঞাণকে কাযে অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা ন হোন্তি, বহিদ্ধা চ সব্বনিমিত্তেসু অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা ন হোন্তি, যঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতো অহঙ্কাৰমমঙ্কাৰমানানুসযা ন হোন্তি তঞ্চ চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; অযং ৱুচ্চতি, সাৰিপুত্ত – ‘ভিক্খু অচ্ছেচ্ছি [অচ্ছেজ্জি (স্যা. কং. ক.)] তণ্হং, ৱিৱত্তযি [ৱাৱত্তযি (সী. পী.)] সংযোজনং, সম্মা মানাভিসমযা অন্তমকাসি দুক্খস্স’. ইদঞ্চ পন মেতং, সাৰিপুত্ত, সন্ধায ভাসিতং পাৰাযনে [পাৰাযণে (সী.)] উদযপঞ্হে –

‘‘পহানং কামসঞ্ঞানং, দোমনস্সান চূভযং;

থিনস্স চ পনূদনং, কুক্কুচ্চানং নিৱাৰণং.

‘‘উপেক্খাসতিসংসুদ্ধং, ধম্মতক্কপুৰেজৱং;

অঞ্ঞাৱিমোক্খং পব্ৰূমি, অৱিজ্জায পভেদন’’ন্তি [সু. নি. ১১১২; চূড়নি. উদযমাণৱপুচ্ছা ১৩১]. ততিযং;

৪. নিদানসুত্তং

৩৪. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, নিদানানি কম্মানং সমুদযায. কতমানি তীণি? লোভো নিদানং কম্মানং সমুদযায, দোসো নিদানং কম্মানং সমুদযায, মোহো নিদানং কম্মানং সমুদযায.

‘‘যং, ভিক্খৱে, লোভপকতং কম্মং লোভজং লোভনিদানং লোভসমুদযং, যত্থস্স অত্তভাৱো নিব্বত্ততি তত্থ তং কম্মং ৱিপচ্চতি. যত্থ তং কম্মং ৱিপচ্চতি তত্থ তস্স কম্মস্স ৱিপাকং পটিসংৱেদেতি, দিট্ঠে ৱা ধম্মে উপপজ্জ ৱা [উপপজ্জে ৱা (সী. স্যা. কং.) উপপজ্জিত্ৱাতি ম. নি. ৩.৩০৩ পাড়িযা সংৱণ্ণনা] অপৰে ৱা [অপৰাপৰে ৱা (ক.)] পৰিযাযে.

‘‘যং, ভিক্খৱে, দোসপকতং কম্মং দোসজং দোসনিদানং দোসসমুদযং, যত্থস্স অত্তভাৱো নিব্বত্ততি তত্থ তং কম্মং ৱিপচ্চতি. যত্থ তং কম্মং ৱিপচ্চতি তত্থ তস্স কম্মস্স ৱিপাকং পটিসংৱেদেতি, দিট্ঠে ৱা ধম্মে উপপজ্জ ৱা অপৰে ৱা পৰিযাযে.

‘‘যং, ভিক্খৱে, মোহপকতং কম্মং মোহজং মোহনিদানং মোহসমুদযং, যত্থস্স অত্তভাৱো নিব্বত্ততি তত্থ তং কম্মং ৱিপচ্চতি. যত্থ তং কম্মং ৱিপচ্চতি তত্থ তস্স কম্মস্স ৱিপাকং পটিসংৱেদেতি, দিট্ঠে ৱা ধম্মে উপপজ্জ ৱা অপৰে ৱা পৰিযাযে.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, বীজানি অখণ্ডানি অপূতীনি অৱাতাতপহতানি সাৰাদানি সুখসযিতানি সুখেত্তে সুপৰিকম্মকতায ভূমিযা নিক্খিত্তানি. দেৱো চ সম্মাধাৰং অনুপ্পৱেচ্ছেয্য. এৱস্সু তানি, ভিক্খৱে, বীজানি ৱুদ্ধিং ৱিৰুড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জেয্যুং. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, যং লোভপকতং কম্মং লোভজং লোভনিদানং লোভসমুদযং, যত্থস্স অত্তভাৱো নিব্বত্ততি তত্থ তং কম্মং ৱিপচ্চতি. যত্থ তং কম্মং ৱিপচ্চতি তত্থ তস্স কম্মস্স ৱিপাকং পটিসংৱেদেতি, দিট্ঠে ৱা ধম্মে উপপজ্জ ৱা অপৰে ৱা পৰিযাযে.

‘‘যং দোসপকতং কম্মং…পে… যং মোহপকতং কম্মং মোহজং মোহনিদানং মোহসমুদযং, যত্থস্স অত্তভাৱো নিব্বত্ততি তত্থ তং কম্মং ৱিপচ্চতি. যত্থ তং কম্মং ৱিপচ্চতি তত্থ তস্স কম্মস্স ৱিপাকং পটিসংৱেদেতি, দিট্ঠে ৱা ধম্মে উপপজ্জ ৱা অপৰে ৱা পৰিযাযে. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি নিদানানি কম্মানং সমুদযায.

‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, নিদানানি কম্মানং সমুদযায. কতমানি তীণি? অলোভো নিদানং কম্মানং সমুদযায, অদোসো নিদানং কম্মানং সমুদযায, অমোহো নিদানং কম্মানং সমুদযায.

‘‘যং, ভিক্খৱে, অলোভপকতং কম্মং অলোভজং অলোভনিদানং অলোভসমুদযং, লোভে ৱিগতে এৱং তং কম্মং পহীনং হোতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৱত্থুকতং অনভাৱঙ্কতং আযতিং অনুপ্পাদধম্মং.

‘‘যং, ভিক্খৱে, অদোসপকতং কম্মং অদোসজং অদোসনিদানং অদোসসমুদযং, দোসে ৱিগতে এৱং তং কম্মং পহীনং হোতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৱত্থুকতং অনভাৱঙ্কতং আযতিং অনুপ্পাদধম্মং.

‘‘যং, ভিক্খৱে, অমোহপকতং কম্মং অমোহজং অমোহনিদানং অমোহসমুদযং, মোহে ৱিগতে এৱং তং কম্মং পহীনং হোতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৱত্থুকতং অনভাৱঙ্কতং আযতিং অনুপ্পাদধম্মং.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, বীজানি অখণ্ডানি অপূতীনি অৱাতাতপহতানি সাৰাদানি সুখসযিতানি. তানি পুৰিসো অগ্গিনা ডহেয্য. অগ্গিনা ডহিত্ৱা মসিং কৰেয্য. মসিং কৰিত্ৱা মহাৱাতে ৱা ওফুণেয্য [ওপুনেয্য (সী. পী.)] নদিযা ৱা সীঘসোতায পৱাহেয্য. এৱস্সু তানি, ভিক্খৱে, বীজানি উচ্ছিন্নমূলানি তালাৱত্থুকতানি অনভাৱঙ্কতানি [অনভাৱকতানি (সী. পী.)] আযতিং অনুপ্পাদধম্মানি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, যং অলোভপকতং কম্মং অলোভজং অলোভনিদানং অলোভসমুদযং, লোভে ৱিগতে এৱং তং কম্মং পহীনং হোতি উচ্ছিন্নমূলং তালাৱত্থুকতং অনভাৱঙ্কতং আযতিং অনুপ্পাদধম্মং.

‘‘যং অদোসপকতং কম্মং…পে… যং অমোহপকতং কম্মং অমোহজং অমোহনিদানং অমোহসমুদযং, মোহে ৱিগতে এৱং তং কম্মং পহীনং হোতি…পে… আযতিং অনুপ্পাদধম্মং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি নিদানানি কম্মানং সমুদযাযা’’তি.

‘‘লোভজং দোসজঞ্চেৱ [দোসজং কম্মং (ক.)], মোহজঞ্চাপৱিদ্দসু;

যং তেন পকতং কম্মং, অপ্পং ৱা যদি ৱা বহুং;

ইধেৱ তং ৱেদনিযং, ৱত্থু অঞ্ঞং ন ৱিজ্জতি.

‘‘তস্মা লোভঞ্চ দোসঞ্চ, মোহজঞ্চাপি ৱিদ্দসু;

ৱিজ্জং উপ্পাদযং ভিক্খু, সব্বা দুগ্গতিযো জহে’’তি. চতুত্থং;

৫. হত্থকসুত্তং

৩৫. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা আড়ৱিযং ৱিহৰতি গোমগ্গে সিংসপাৱনে পণ্ণসন্থৰে. অথ খো হত্থকো আড়ৱকো জঙ্ঘাৱিহাৰং অনুচঙ্কমমানো অনুৱিচৰমানো অদ্দস ভগৱন্তং গোমগ্গে সিংসপাৱনে পণ্ণসন্থৰে নিসিন্নং. দিস্ৱা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো হত্থকো আড়ৱকো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কচ্চি, ভন্তে, ভগৱা সুখমসযিত্থা’’তি? ‘‘এৱং, কুমাৰ, সুখমসযিত্থং. যে চ পন লোকে সুখং সেন্তি, অহং তেসং অঞ্ঞতৰো’’তি.

‘‘সীতা, ভন্তে, হেমন্তিকা ৰত্তি, অন্তৰট্ঠকো হিমপাতসমযো, খৰা গোকণ্টকহতা ভূমি, তনুকো পণ্ণসন্থৰো, ৱিৰড়ানি ৰুক্খস্স পত্তানি, সীতানি কাসাযানি ৱত্থানি, সীতো চ ৱেৰম্ভো ৱাতো ৱাযতি. অথ চ পন ভগৱা এৱমাহ – ‘এৱং, কুমাৰ, সুখমসযিত্থং. যে চ পন লোকে সুখং সেন্তি, অহং তেসং অঞ্ঞতৰো’’’তি.

‘‘তেন হি, কুমাৰ, তঞ্ঞেৱেত্থ পটিপুচ্ছিস্সামি. যথা তে খমেয্য তথা নং ব্যাকৰেয্যাসি. তং কিং মঞ্ঞসি, কুমাৰ, ইধস্স গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা কূটাগাৰং উল্লিত্তাৱলিত্তং নিৱাতং ফুসিতগ্গড়ং পিহিতৱাতপানং. তত্ৰস্স পল্লঙ্কো গোনকত্থতো পটিকত্থতো পটলিকত্থতো কদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণো [কাদলিমিগপৱৰপচ্চত্থৰণো (সী.)] সউত্তৰচ্ছদো উভতো লোহিতকূপধানো; তেলপ্পদীপো চেত্থ ঝাযেয্য [জালেয্য (ক.)]; চতস্সো চ [তস্সেৱ (ক.)] পজাপতিযো মনাপামনাপেন পচ্চুপট্ঠিতা অস্সু. তং কিং মঞ্ঞসি, কুমাৰ, সুখং ৱা সো সযেয্য নো ৱা? কথং ৱা তে এত্থ হোতী’’তি? ‘‘সুখং সো, ভন্তে, সযেয্য. যে চ পন লোকে সুখং সেন্তি, সো তেসং অঞ্ঞতৰো’’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, কুমাৰ, অপি নু তস্স গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা উপ্পজ্জেয্যুং ৰাগজা পৰিড়াহা কাযিকা ৱা চেতসিকা ৱা যেহি সো ৰাগজেহি পৰিড়াহেহি পৰিডয্হমানো দুক্খং সযেয্যা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি.

‘‘যেহি খো সো, কুমাৰ, গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা ৰাগজেহি পৰিড়াহেহি পৰিডয্হমানো দুক্খং সযেয্য, সো ৰাগো তথাগতস্স পহীনো উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱঙ্কতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. তস্মাহং সুখমসযিত্থং.

‘‘তং কিং মঞ্ঞসি, কুমাৰ, অপি নু তস্স গহপতিস্স ৱা গহপতিপুত্তস্স ৱা উপ্পজ্জেয্যুং দোসজা পৰিড়াহা…পে… মোহজা পৰিড়াহা কাযিকা ৱা চেতসিকা ৱা যেহি সো মোহজেহি পৰিড়াহেহি পৰিডয্হমানো দুক্খং সযেয্যা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি.

‘‘যে হি খো সো, কুমাৰ, গহপতি ৱা গহপতিপুত্তো ৱা মোহজেহি পৰিড়াহেহি পৰিডয্হমানো দুক্খং সযেয্য, সো মোহো তথাগতস্স পহীনো উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱঙ্কতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো. তস্মাহং সুখমসযিত্থ’’ন্তি.

[চূড়ৱ. ৩০৫; সং. নি. ১.২৪২] ‘‘সব্বদা ৱে সুখং সেতি, ব্ৰাহ্মণো পৰিনিব্বুতো;

যো ন লিম্পতি [লিপ্পতি (সী. স্যা. কং. ক.)] কামেসু, সীতিভূতো নিৰূপধি.

‘‘সব্বা আসত্তিযো ছেত্ৱা, ৱিনেয্য হদযে দৰং;

উপসন্তো সুখং সেতি, সন্তিং পপ্পুয্য চেতসো’’তি. পঞ্চমং;

৬. দেৱদূতসুত্তং

৩৬. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, দেৱদূতানি. কতমানি তীণি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা নানাবাহাসু গহেত্ৱা যমস্স ৰঞ্ঞো দস্সেন্তি – ‘অযং, দেৱ, পুৰিসো অমত্তেয্যো অপেত্তেয্যো অসামঞ্ঞো অব্ৰহ্মঞ্ঞো, ন কুলে জেট্ঠাপচাযী. ইমস্স দেৱো দণ্ডং পণেতূ’’’তি.

‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, যমো ৰাজা পঠমং দেৱদূতং সমনুযুঞ্জতি সমনুগাহতি সমনুভাসতি – ‘অম্ভো, পুৰিস, ন ত্ৱং অদ্দস মনুস্সেসু পঠমং দেৱদূতং পাতুভূত’ন্তি? সো এৱমাহ – ‘নাদ্দসং, ভন্তে’’’তি.

‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, যমো ৰাজা এৱমাহ – ‘অম্ভো পুৰিস, ন ত্ৱং অদ্দস মনুস্সেসু ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা আসীতিকং ৱা নাৱুতিকং ৱা ৱস্সসতিকং ৱা [পস্স ম. নি. ৩.২৬৩] জাতিযা জিণ্ণং গোপানসিৱঙ্কং ভোগ্গং দণ্ডপৰাযণং [দণ্ডপৰাযনং (স্যা. কং. পী.)] পৱেধমানং গচ্ছন্তং আতুৰং গতযোব্বনং খণ্ডদন্তং পলিতকেসং ৱিলূনং খল্লিতসিৰং [খলিতং সিৰো (সী. পী.), খলিতসিৰং (স্যা. কং.) ম. নি. ৩.২৬৩] ৱলিতং তিলকাহতগত্ত’ন্তি? সো এৱমাহ – ‘অদ্দসং, ভন্তে’’’তি.

‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, যমো ৰাজা এৱমাহ – ‘অম্ভো, পুৰিস, তস্স তে ৱিঞ্ঞুস্স সতো মহল্লকস্স ন এতদহোসি – অহম্পি খোম্হি জৰাধম্মো জৰং অনতীতো, হন্দাহং কল্যাণং কৰোমি, কাযেন ৱাচায মনসা’তি? সো এৱমাহ – ‘নাসক্খিস্সং, ভন্তে. পমাদস্সং, ভন্তে’’’তি.

‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, যমো ৰাজা এৱমাহ – ‘অম্ভো, পুৰিস, পমাদতায [পমাদৱতায (সী. স্যা. কং. পী.) ম. নি. ৩.২৬২] ন কল্যাণমকাসি কাযেন ৱাচায মনসা. তগ্ঘ ত্ৱং [তং (ক.)], অম্ভো পুৰিস, তথা কৰিস্সন্তি যথা তং [তে (ক.)] পমত্তং. তং খো পন তে এতং [তং খো পনেতং (সী. স্যা. কং. পী.)] পাপকম্মং [পাপং কম্মং (সী.)] নেৱ মাতৰা কতং, ন পিতৰা কতং, ন ভাতৰা কতং, ন ভগিনিযা কতং, ন মিত্তামচ্চেহি কতং, ন ঞাতিসালোহিতেহি কতং, ন দেৱতাহি কতং, ন সমণব্ৰাহ্মণেহি কতং; অথ খো তযাৱেতং পাপকম্মং কতং, ত্ৱঞ্ঞেৱেতস্স ৱিপাকং পটিসংৱেদিস্সসী’’’তি.

‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, যমো ৰাজা পঠমং দেৱদূতং সমনুযুঞ্জিত্ৱা সমনুগাহিত্ৱা সমনুভাসিত্ৱা, দুতিযং দেৱদূতং সমনুযুঞ্জতি সমনুগাহতি সমনুভাসতি – ‘অম্ভো পুৰিস, ন ত্ৱং অদ্দস মনুস্সেসু দুতিযং দেৱদূতং পাতুভূত’ন্তি? সো এৱমাহ – ‘নাদ্দসং, ভন্তে’তি. ‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, যমো ৰাজা এৱমাহ – ‘অম্ভো পুৰিস, ন ত্ৱং অদ্দস মনুস্সেসু ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা আবাধিকং দুক্খিতং বাড়্হগিলানং, সকে মুত্তকৰীসে পলিপন্নং সেমানং, অঞ্ঞেহি ৱুট্ঠাপিযমানং, অঞ্ঞেহি সংৱেসিযমান’ন্তি? সো এৱমাহ – ‘অদ্দসং, ভন্তে’’’তি.

‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, যমো ৰাজা এৱমাহ – ‘অম্ভো পুৰিস, তস্স তে ৱিঞ্ঞুস্স সতো মহল্লকস্স ন এতদহোসি – অহম্পি খোম্হি ব্যাধিধম্মো ব্যাধিং অনতীতো, হন্দাহং কল্যাণং কৰোমি কাযেন ৱাচায মনসা’তি? সো এৱমাহ – ‘নাসক্খিস্সং, ভন্তে. পমাদস্সং, ভন্তে’’’তি.

‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, যমো ৰাজা এৱমাহ – ‘অম্ভো পুৰিস, পমাদতায ন কল্যাণমকাসি কাযেন ৱাচায মনসা. তগ্ঘ ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, তথা কৰিস্সন্তি যথা তং পমত্তং. তং খো পন তে এতং পাপকম্মং নেৱ মাতৰা কতং, ন পিতৰা কতং, ন ভাতৰা কতং, ন ভগিনিযা কতং, ন মিত্তামচ্চেহি কতং, ন ঞাতিসালোহিতেহি কতং, ন দেৱতাহি কতং, ন সমণব্ৰাহ্মণেহি কতং; অথ খো তযাৱেতং পাপকম্মং কতং. ত্ৱঞ্ঞেৱেতস্স ৱিপাকং পটিসংৱেদিস্সসী’’’তি.

‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, যমো ৰাজা দুতিযং দেৱদূতং সমনুযুঞ্জিত্ৱা সমনুগাহিত্ৱা সমনুভাসিত্ৱা, ততিযং দেৱদূতং সমনুযুঞ্জতি সমনুগাহতি সমনুভাসতি – ‘অম্ভো পুৰিস, ন ত্ৱং অদ্দস মনুস্সেসু ততিযং দেৱদূতং পাতুভূত’ন্তি? সো এৱমাহ – ‘নাদ্দসং, ভন্তে’’’তি.

‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, যমো ৰাজা এৱমাহ – ‘অম্ভো পুৰিস, ন ত্ৱং অদ্দস মনুস্সেসু ইত্থিং ৱা পুৰিসং ৱা একাহমতং ৱা দ্ৱীহমতং ৱা তীহমতং ৱা উদ্ধুমাতকং ৱিনীলকং ৱিপুব্বকজাত’ন্তি? সো এৱমাহ – ‘অদ্দসং, ভন্তে’’’তি.

‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, যমো ৰাজা এৱমাহ – ‘অম্ভো পুৰিস, তস্স তে ৱিঞ্ঞুস্স সতো মহল্লকস্স ন এতদহোসি – অহম্পি খোম্হি মৰণধম্মো মৰণং অনতীতো, হন্দাহং কল্যাণং কৰোমি কাযেন ৱাচায মনসা’তি? সো এৱমাহ – ‘নাসক্খিস্সং, ভন্তে. পমাদস্সং, ভন্তে’’’তি.

‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, যমো ৰাজা এৱমাহ – ‘অম্ভো পুৰিস, পমাদতায ন কল্যাণমকাসি কাযেন ৱাচায মনসা. তগ্ঘ ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, তথা কৰিস্সন্তি যথা তং পমত্তং. তং খো পন তে এতং পাপকম্মং নেৱ মাতৰা কতং, ন পিতৰা কতং, ন ভাতৰা কতং, ন ভগিনিযা কতং, ন মিত্তামচ্চেহি কতং, ন ঞাতিসালোহিতেহি কতং, ন দেৱতাহি কতং, ন সমণব্ৰাহ্মণেহি কতং; অথ খো তযাৱেতং পাপকম্মং কতং. ত্ৱঞ্ঞেৱেতস্স ৱিপাকং পটিসংৱেদিস্সসী’’’তি.

‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, যমো ৰাজা ততিযং দেৱদূতং সমনুযুঞ্জিত্ৱা সমনুগাহিত্ৱা সমনুভাসিত্ৱা তুণ্হী হোতি. তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা পঞ্চৱিধবন্ধনং নাম কাৰণং কৰোন্তি. তত্তং অযোখিলং হত্থে গমেন্তি. তত্তং অযোখিলং দুতিযস্মিং হত্থে গমেন্তি. তত্তং অযোখিলং পাদে গমেন্তি. তত্তং অযোখিলং দুতিযস্মিং পাদে গমেন্তি. তত্তং অযোখিলং মজ্ঝে উৰস্মিং গমেন্তি. সো তত্থ দুক্খা তিব্বা [তিপ্পা (সী.)] খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযতি, ন চ তাৱ কালঙ্কৰোতি যাৱ ন তং পাপকম্মং ব্যন্তীহোতি.

‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা সংৱেসেত্ৱা [সংকড্ঢিত্ৱা (ক.)] কুধাৰীহি তচ্ছন্তি. সো তত্থ দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযতি, ন চ তাৱ কালঙ্কৰোতি যাৱ ন তং পাপকম্মং ব্যন্তীহোতি.

‘‘তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা উদ্ধংপাদং অধোসিৰং গহেত্ৱা ৱাসীহি তচ্ছন্তি…পে… তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা ৰথে যোজেত্ৱা আদিত্তায ভূমিযা সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায [সঞ্জোতিভূতায (স্যা. কং.)] সাৰেন্তিপি পচ্চাসাৰেন্তিপি…পে… তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা মহন্তং অঙ্গাৰপব্বতং আদিত্তং সম্পজ্জলিতং সজোতিভূতং আৰোপেন্তিপি ওৰোপেন্তিপি…পে… তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা উদ্ধংপাদং অধোসিৰং গহেত্ৱা তত্তায লোহকুম্ভিযা পক্খিপন্তি, আদিত্তায সম্পজ্জলিতায সজোতিভূতায. সো তত্থ ফেণুদ্দেহকং পচ্চমানো সকিম্পি উদ্ধং গচ্ছতি, সকিম্পি অধো গচ্ছতি, সকিম্পি তিৰিযং গচ্ছতি. সো তত্থ দুক্খা তিব্বা খৰা কটুকা ৱেদনা ৱেদিযতি, ন চ তাৱ কালং কৰোতি যাৱ ন তং পাপকম্মং ব্যন্তীহোতি. তমেনং, ভিক্খৱে, নিৰযপালা মহানিৰযে পক্খিপন্তি. সো খো পন, ভিক্খৱে, মহানিৰযো –

‘‘চতুক্কণ্ণো চতুদ্ৱাৰো, ৱিভত্তো ভাগসো মিতো;

অযোপাকাৰপৰিযন্তো, অযসা পটিকুজ্জিতো.

‘‘তস্স অযোমযা ভূমি, জলিতা তেজসা যুতা;

সমন্তা যোজনসতং, ফৰিত্ৱা তিট্ঠতি সব্বদা’’তি [পে. ৱ. ৭০-৭১, ২৪০-২৪১].

‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, যমস্স ৰঞ্ঞো এতদহোসি – ‘যে কিৰ, ভো, লোকে পাপকানি কম্মানি কৰোন্তি তে এৱৰূপা ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কৰীযন্তি. অহো ৱতাহং মনুস্সত্তং লভেয্যং, তথাগতো চ লোকে উপ্পজ্জেয্য অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো, তঞ্চাহং ভগৱন্তং পযিৰুপাসেয্যং. সো চ মে ভগৱা ধম্মং দেসেয্য, তস্স চাহং ভগৱতো ধম্মং আজানেয্য’ন্তি. তং খো পনাহং, ভিক্খৱে, ন অঞ্ঞস্স সমণস্স ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ৱা সুত্ৱা এৱং ৱদামি, অপি চ খো, ভিক্খৱে, যদেৱ মে সামং ঞাতং সামং দিট্ঠং সামং ৱিদিতং তদেৱাহং ৱদামী’’তি.

‘‘চোদিতা দেৱদূতেহি, যে পমজ্জন্তি মাণৱা;

তে দীঘৰত্তং সোচন্তি, হীনকাযূপগা নৰা.

‘‘যে চ খো দেৱদূতেহি, সন্তো সপ্পুৰিসা ইধ;

চোদিতা নপ্পমজ্জন্তি, অৰিযধম্মে কুদাচনং.

‘‘উপাদানে ভযং দিস্ৱা, জাতিমৰণসম্ভৱে;

অনুপাদা ৱিমুচ্চন্তি, জাতিমৰণসঙ্খযে.

‘‘তে অপ্পমত্তা [তে খোপ্পমত্তা (সী.), তে খেমপ্পত্তা (স্যা. কং. পী.) ম. নি. ৩.২৭১] সুখিনো [সুখিতা (সী. স্যা.)], দিট্ঠধম্মাভিনিব্বুতা;

সব্বৱেৰভযাতীতা, সব্বদুক্খং উপচ্চগু’’ন্তি. ছট্ঠং;

৭. চতুমহাৰাজসুত্তং

৩৭. ‘‘অট্ঠমিযং, ভিক্খৱে, পক্খস্স চতুন্নং মহাৰাজানং অমচ্চা পাৰিসজ্জা ইমং লোকং অনুৱিচৰন্তি – ‘কচ্চি বহূ মনুস্সা মনুস্সেসু মত্তেয্যা পেত্তেয্যা সামঞ্ঞা ব্ৰহ্মঞ্ঞা কুলে জেট্ঠাপচাযিনো উপোসথং উপৱসন্তি পটিজাগৰোন্তি পুঞ্ঞানি কৰোন্তী’তি. চাতুদ্দসিং, ভিক্খৱে, পক্খস্স চতুন্নং মহাৰাজানং পুত্তা ইমং লোকং অনুৱিচৰন্তি – ‘কচ্চি বহূ মনুস্সা মনুস্সেসু মত্তেয্যা পেত্তেয্যা সামঞ্ঞা ব্ৰহ্মঞ্ঞা কুলে জেট্ঠাপচাযিনো উপোসথং উপৱসন্তি পটিজাগৰোন্তি পুঞ্ঞানি কৰোন্তী’তি. তদহু, ভিক্খৱে, উপোসথে পন্নৰসে চত্তাৰো মহাৰাজানো সামঞ্ঞেৱ ইমং লোকং অনুৱিচৰন্তি – ‘কচ্চি বহূ মনুস্সা মনুস্সেসু মত্তেয্যা পেত্তেয্যা সামঞ্ঞা ব্ৰহ্মঞ্ঞা কুলে জেট্ঠাপচাযিনো উপোসথং উপৱসন্তি পটিজাগৰোন্তি পুঞ্ঞানি কৰোন্তী’’’তি.

‘‘সচে, ভিক্খৱে, অপ্পকা হোন্তি মনুস্সা মনুস্সেসু মত্তেয্যা পেত্তেয্যা সামঞ্ঞা ব্ৰহ্মঞ্ঞা কুলে জেট্ঠাপচাযিনো উপোসথং উপৱসন্তি পটিজাগৰোন্তি পুঞ্ঞানি কৰোন্তি. তমেনং, ভিক্খৱে, চত্তাৰো মহাৰাজানো দেৱানং তাৱতিংসানং সুধম্মায সভায সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং আৰোচেন্তি – ‘অপ্পকা খো, মাৰিসা, মনুস্সা মনুস্সেসু মত্তেয্যা পেত্তেয্যা সামঞ্ঞা ব্ৰহ্মঞ্ঞা কুলে জেট্ঠাপচাযিনো উপোসথং উপৱসন্তি পটিজাগৰোন্তি পুঞ্ঞানি কৰোন্তী’তি. তেন খো, ভিক্খৱে, দেৱা তাৱতিংসা অনত্তমনা হোন্তি – ‘দিব্বা ৱত, ভো, কাযা পৰিহাযিস্সন্তি, পৰিপূৰিস্সন্তি অসুৰকাযা’’’তি.

‘‘সচে পন, ভিক্খৱে, বহূ হোন্তি মনুস্সা মনুস্সেসু মত্তেয্যা পেত্তেয্যা সামঞ্ঞা ব্ৰহ্মঞ্ঞা কুলে জেট্ঠাপচাযিনো উপোসথং উপৱসন্তি পটিজাগৰোন্তি পুঞ্ঞানি কৰোন্তি. তমেনং, ভিক্খৱে, চত্তাৰো মহাৰাজানো দেৱানং তাৱতিংসানং সুধম্মায সভায সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং আৰোচেন্তি – ‘বহূ খো, মাৰিসা, মনুস্সা মনুস্সেসু মত্তেয্যা পেত্তেয্যা সামঞ্ঞা ব্ৰহ্মঞ্ঞা কুলে জেট্ঠাপচাযিনো উপোসথং উপৱসন্তি পটিজাগৰোন্তি পুঞ্ঞানি কৰোন্তী’তি. তেন, ভিক্খৱে, দেৱা তাৱতিংসা অত্তমনা হোন্তি – ‘দিব্বা ৱত, ভো, কাযা পৰিপূৰিস্সন্তি, পৰিহাযিস্সন্তি অসুৰকাযা’’’তি.

‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, সক্কো দেৱানমিন্দো দেৱে তাৱতিংসে অনুনযমানো তাযং ৱেলাযং ইমং গাথং অভাসি –

‘‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, যা চ পক্খস্স অট্ঠমী;

পাটিহাৰিযপক্খঞ্চ, অট্ঠঙ্গসুসমাগতং;

উপোসথং উপৱসেয্য, যোপিস্স [যোপস্স (সী. স্যা. কং. পী.)] মাদিসো নৰো’’তি.

‘‘সা খো পনেসা, ভিক্খৱে, সক্কেন দেৱানমিন্দেন গাথা দুগ্গীতা ন সুগীতা দুব্ভাসিতা ন সুভাসিতা. তং কিস্স হেতু? সক্কো হি, ভিক্খৱে, দেৱানমিন্দো অৱীতৰাগো অৱীতদোসো অৱীতমোহো.

‘‘যো চ খো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা ব্ৰহ্মচৰিযো কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তো, তস্স খো এতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো [তস্স খো এতং ভিক্খুনো (সী. স্যা.), তস্স খো এৱং ভিক্খৱে ভিক্খুনো (ক.)] কল্লং ৱচনায –

‘‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, যা চ পক্খস্স অট্ঠমী;

পাটিহাৰিযপক্খঞ্চ, অট্ঠঙ্গসুসমাগতং;

উপোসথং উপৱসেয্য, যোপিস্স মাদিসো নৰো’’তি.

‘‘তং কিস্স হেতু? সো হি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱীতৰাগো ৱীতদোসো ৱীতমোহো’’তি. সত্তমং.

৮. দুতিযচতুমহাৰাজসুত্তং

৩৮. ‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, সক্কো দেৱানমিন্দো দেৱে তাৱতিংসে অনুনযমানো তাযং ৱেলাযং ইমং গাথং অভাসি –

‘‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, যা চ পক্খস্স অট্ঠমী;

পাটিহাৰিযপক্খঞ্চ, অট্ঠঙ্গসুসমাগতং;

উপোসথং উপৱসেয্য, যোপিস্স মাদিসো নৰো’’তি.

‘‘সা খো পনেসা, ভিক্খৱে, সক্কেন দেৱানমিন্দেন গাথা দুগ্গীতা ন সুগীতা দুব্ভাসিতা ন সুভাসিতা. তং কিস্স হেতু? সক্কো হি, ভিক্খৱে, দেৱানমিন্দো অপৰিমুত্তো জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, অপৰিমুত্তো দুক্খস্মাতি ৱদামি.

‘‘যো চ খো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰহং খীণাসৱো ৱুসিতৱা কতকৰণীযো ওহিতভাৰো অনুপ্পত্তসদত্থো পৰিক্খীণভৱসংযোজনো সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তো, তস্স খো এতং, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো কল্লং ৱচনায –

‘‘চাতুদ্দসিং পঞ্চদসিং, যা চ পক্খস্স অট্ঠমী;

পাটিহাৰিযপক্খঞ্চ, অট্ঠঙ্গসুসমাগতং;

উপোসথং উপৱসেয্য, যোপিস্স মাদিসো নৰো’’তি.

‘‘তং কিস্স হেতু? সো হি, ভিক্খৱে, ভিক্খু পৰিমুত্তো জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, পৰিমুত্তো দুক্খস্মাতি ৱদামী’’তি. অট্ঠমং.

৯. সুখুমালসুত্তং

৩৯. ‘‘সুখুমালো অহং, ভিক্খৱে, পৰমসুখুমালো অচ্চন্তসুখুমালো. মম সুদং, ভিক্খৱে, পিতু নিৱেসনে পোক্খৰণিযো কাৰিতা হোন্তি. একত্থ সুদং, ভিক্খৱে, উপ্পলং ৱপ্পতি [পুপ্ফতি (সী. পী.)], একত্থ পদুমং, একত্থ পুণ্ডৰীকং, যাৱদেৱ মমত্থায. ন খো পনস্সাহং, ভিক্খৱে, অকাসিকং চন্দনং ধাৰেমি [কাসিকং চন্দনং ধাৰেমি (স্যা. কং. ক.), অকাসিকং ধাৰেমি (?)]. কাসিকং, ভিক্খৱে, সু মে তং ৱেঠনং হোতি, কাসিকা কঞ্চুকা, কাসিকং নিৱাসনং, কাসিকো উত্তৰাসঙ্গো. ৰত্তিন্দিৱং [ৰত্তিদিৱং (ক.)] খো পন মে সু তং, ভিক্খৱে, সেতচ্ছত্তং ধাৰীযতি – ‘মা নং ফুসি সীতং ৱা উণ্হং ৱা তিণং ৱা ৰজো ৱা উস্সাৱো ৱা’’’তি.

‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, তযো পাসাদা অহেসুং – একো হেমন্তিকো, একো গিম্হিকো, একো ৱস্সিকো. সো খো অহং, ভিক্খৱে, ৱস্সিকে পাসাদে ৱস্সিকে চত্তাৰো মাসে নিপ্পুৰিসেহি তূৰিযেহি পৰিচাৰযমানো [পৰিচাৰিযমানো (স্যা. কং. পী. ক.)] ন হেট্ঠাপাসাদং ওৰোহামি. যথা খো পন, ভিক্খৱে, অঞ্ঞেসং নিৱেসনে দাসকম্মকৰপোৰিসস্স কণাজকং ভোজনং দীযতি বিলঙ্গদুতিযং, এৱমেৱস্সু মে, ভিক্খৱে, পিতু নিৱেসনে দাসকম্মকৰপোৰিসস্স সালিমংসোদনো দীযতি.

‘‘তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, এৱৰূপায ইদ্ধিযা সমন্নাগতস্স এৱৰূপেন চ সুখুমালেন এতদহোসি – ‘অস্সুতৱা খো পুথুজ্জনো অত্তনা জৰাধম্মো সমানো জৰং অনতীতো পৰং জিণ্ণং দিস্ৱা অট্টীযতি হৰাযতি জিগুচ্ছতি অত্তানংযেৱ অতিসিত্ৱা, অহম্পি খোম্হি জৰাধম্মো জৰং অনতীতো. অহঞ্চেৱ [অহঞ্চে (?)] খো পন জৰাধম্মো সমানো জৰং অনতীতো পৰং জিণ্ণং দিস্ৱা অট্টীযেয্যং হৰাযেয্যং জিগুচ্ছেয্যং ন মেতং অস্স পতিৰূপ’ন্তি. তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতো যো যোব্বনে যোব্বনমদো সো সব্বসো পহীযি.

‘‘অস্সুতৱা খো পুথুজ্জনো অত্তনা ব্যাধিধম্মো সমানো ব্যাধিং অনতীতো পৰং ব্যাধিতং দিস্ৱা অট্টীযতি হৰাযতি জিগুচ্ছতি অত্তানংযেৱ অতিসিত্ৱা – ‘অহম্পি খোম্হি ব্যাধিধম্মো ব্যাধিং অনতীতো, অহঞ্চেৱ খো পন ব্যাধিধম্মো সমানো ব্যাধিং অনতীতো পৰং ব্যাধিকং দিস্ৱা অট্টীযেয্যং হৰাযেয্যং জিগুচ্ছেয্যং, ন মেতং অস্স পতিৰূপ’ন্তি. তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতো যো আৰোগ্যে আৰোগ্যমদো সো সব্বসো পহীযি.

‘‘অস্সুতৱা খো পুথুজ্জনো অত্তনা মৰণধম্মো সমানো মৰণং অনতীতো পৰং মতং দিস্ৱা অট্টীযতি হৰাযতি জিগুচ্ছতি অত্তানংযেৱ অতিসিত্ৱা – ‘অহম্পি খোম্হি মৰণধম্মো, মৰণং অনতীতো, অহং চেৱ খো পন মৰণধম্মো সমানো মৰণং অনতীতো পৰং মতং দিস্ৱা অট্টীযেয্যং হৰাযেয্যং জিগুচ্ছেয্যং, ন মেতং অস্স পতিৰূপ’ন্তি. তস্স ময্হং, ভিক্খৱে, ইতি পটিসঞ্চিক্খতো যো জীৱিতে জীৱিতমদো সো সব্বসো পহীযী’’তি.

‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, মদা. কতমে তযো? যোব্বনমদো, আৰোগ্যমদো, জীৱিতমদো. যোব্বনমদমত্তো ৱা, ভিক্খৱে, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি. আৰোগ্যমদমত্তো ৱা, ভিক্খৱে, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো…পে… জীৱিতমদমত্তো ৱা, ভিক্খৱে, অস্সুতৱা পুথুজ্জনো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰতি, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰতি, মনসা দুচ্চৰিতং চৰতি. সো কাযেন দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, ৱাচায দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা, মনসা দুচ্চৰিতং চৰিত্ৱা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জতি.

‘‘যোব্বনমদমত্তো ৱা, ভিক্খৱে, ভিক্খু সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততি. আৰোগ্যমদমত্তো ৱা, ভিক্খৱে, ভিক্খু…পে… জীৱিতমদমত্তো ৱা, ভিক্খৱে, ভিক্খু সিক্খং পচ্চক্খায হীনাযাৱত্ততী’’তি.

‘‘ব্যাধিধম্মা জৰাধম্মা, অথো মৰণধম্মিনো;

যথাধম্মা [ব্যাধিধম্মো জৰাধম্মো, অথো মৰণধম্মিকো; যথা ধম্মো (ক.)] তথাসন্তা, জিগুচ্ছন্তি পুথুজ্জনা.

‘‘অহঞ্চে তং জিগুচ্ছেয্যং, এৱংধম্মেসু পাণিসু;

ন মেতং পতিৰূপস্স, মম এৱং ৱিহাৰিনো.

‘‘সোহং এৱং ৱিহৰন্তো, ঞত্ৱা ধম্মং নিৰূপধিং;

আৰোগ্যে যোব্বনস্মিঞ্চ, জীৱিতস্মিঞ্চ যে মদা.

‘‘সব্বে মদে অভিভোস্মি [অতীতোস্মি (ক.)], নেক্খম্মে দট্ঠু খেমতং;

তস্স মে অহু উস্সাহো, নিব্বানং অভিপস্সতো.

‘‘নাহং ভব্বো এতৰহি, কামানি পটিসেৱিতুং;

অনিৱত্তি ভৱিস্সামি, ব্ৰহ্মচৰিযপৰাযণো’’তি. নৱমং;

১০. আধিপতেয্যসুত্তং

৪০. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, আধিপতেয্যানি. কতমানি তীণি? অত্তাধিপতেয্যং, লোকাধিপতেয্যং, ধম্মাধিপতেয্যং. কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, অত্তাধিপতেয্যং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো পনাহং চীৱৰহেতু অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. ন পিণ্ডপাতহেতু, ন সেনাসনহেতু, ন ইতিভৱাভৱহেতু অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. অপি চ খোম্হি ওতিণ্ণো জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপৰেতো. অপ্পেৱ নাম ইমস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিৰিযা পঞ্ঞাযেথাতি. অহঞ্চেৱ খো পন যাদিসকে [যাদিসকে ৱা (সী. পী. ক.)] কামে ওহায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো তাদিসকে ৱা [চ (ক.)] কামে পৰিযেসেয্যং ততো ৱা [চ (ক.)] পাপিট্ঠতৰে, ন মেতং পতিৰূপ’ন্তি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘আৰদ্ধং খো পন মে ৱীৰিযং ভৱিস্সতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গ’ন্তি. সো অত্তানংযেৱ অধিপতিং কৰিত্ৱা অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৱেতি, সাৱজ্জং পজহতি, অনৱজ্জং ভাৱেতি, সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অত্তাধিপতেয্যং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, লোকাধিপতেয্যং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো পনাহং চীৱৰহেতু অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. ন পিণ্ডপাতহেতু, ন সেনাসনহেতু, ন ইতিভৱাভৱহেতু অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. অপি চ খোম্হি ওতিণ্ণো জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপৰেতো. অপ্পেৱ নাম ইমস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিৰিযা পঞ্ঞাযেথা’তি. অহঞ্চেৱ খো পন এৱং পব্বজিতো সমানো কামৱিতক্কং ৱা ৱিতক্কেয্যং, ব্যাপাদৱিতক্কং ৱা ৱিতক্কেয্যং, ৱিহিংসাৱিতক্কং ৱা ৱিতক্কেয্যং, মহা খো পনাযং লোকসন্নিৱাসো. মহন্তস্মিং খো পন লোকসন্নিৱাসে সন্তি সমণব্ৰাহ্মণা ইদ্ধিমন্তো দিব্বচক্খুকা পৰচিত্তৱিদুনো. তে দূৰতোপি পস্সন্তি, আসন্নাপি ন দিস্সন্তি, চেতসাপি চিত্তং পজানন্তি [জানন্তি (ক.)]. তেপি মং এৱং জানেয্যুং – ‘পস্সথ, ভো, ইমং কুলপুত্তং সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো সমানো ৱোকিণ্ণো ৱিহৰতি পাপকেহি অকুসলেহি ধম্মেহী’তি. দেৱতাপি খো সন্তি ইদ্ধিমন্তিনিযো দিব্বচক্খুকা পৰচিত্তৱিদুনিযো. তা দূৰতোপি পস্সন্তি, আসন্নাপি ন দিস্সন্তি, চেতসাপি চিত্তং জানন্তি. তাপি মং এৱং জানেয্যুং – ‘পস্সথ, ভো, ইমং কুলপুত্তং সদ্ধা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো সমানো ৱোকিণ্ণো ৱিহৰতি পাপকেহি অকুসলেহি ধম্মেহী’তি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘আৰদ্ধং খো পন মে ৱীৰিযং ভৱিস্সতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গ’ন্তি. সো লোকংযেৱ অধিপতিং কৰিত্ৱা অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৱেতি, সাৱজ্জং পজহতি, অনৱজ্জং ভাৱেতি, সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, লোকাধিপতেয্যং.

‘‘কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ধম্মাধিপতেয্যং? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰঞ্ঞগতো ৱা ৰুক্খমূলগতো ৱা সুঞ্ঞাগাৰগতো ৱা ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘ন খো পনাহং চীৱৰহেতু অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. ন পিণ্ডপাতহেতু, ন সেনাসনহেতু, ন ইতিভৱাভৱহেতু অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো. অপি চ খোম্হি ওতিণ্ণো জাতিযা জৰায মৰণেন সোকেহি পৰিদেৱেহি দুক্খেহি দোমনস্সেহি উপাযাসেহি, দুক্খোতিণ্ণো দুক্খপৰেতো. অপ্পেৱ নাম ইমস্স কেৱলস্স দুক্খক্খন্ধস্স অন্তকিৰিযা পঞ্ঞাযেথাতি. স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো সন্দিট্ঠিকো অকালিকো এহিপস্সিকো ওপনেয্যিকো পচ্চত্তং ৱেদিতব্বো ৱিঞ্ঞূহীতি. সন্তি খো পন মে সব্ৰহ্মচাৰী জানং পস্সং ৱিহৰন্তি. অহঞ্চেৱ খো পন এৱং স্ৱাক্খাতে ধম্মৱিনযে পব্বজিতো সমানো কুসীতো ৱিহৰেয্যং পমত্তো, ন মেতং অস্স পতিৰূপ’ন্তি. সো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘আৰদ্ধং খো পন মে ৱীৰিযং ভৱিস্সতি অসল্লীনং, উপট্ঠিতা সতি অসম্মুট্ঠা, পস্সদ্ধো কাযো অসাৰদ্ধো, সমাহিতং চিত্তং একগ্গ’ন্তি. সো ধম্মংযেৱ অধিপতিং কৰিত্ৱা অকুসলং পজহতি, কুসলং ভাৱেতি, সাৱজ্জং পজহতি, অনৱজ্জং ভাৱেতি, সুদ্ধং অত্তানং পৰিহৰতি. ইদং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ধম্মাধিপতেয্যং. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি আধিপতেয্যানী’’তি.

‘‘নত্থি লোকে ৰহো নাম, পাপকম্মং পকুব্বতো;

অত্তা তে পুৰিস জানাতি, সচ্চং ৱা যদি ৱা মুসা.

‘‘কল্যাণং ৱত ভো সক্খি, অত্তানং অতিমঞ্ঞসি;

যো সন্তং অত্তনি পাপং, অত্তানং পৰিগূহসি.

‘‘পস্সন্তি দেৱা চ তথাগতা চ,

লোকস্মিং বালং ৱিসমং চৰন্তং;

তস্মা হি অত্তাধিপতেয্যকো চ [অত্তাধিপকো সকো চৰে (সী. স্যা. কং. পী.)],

লোকাধিপো চ নিপকো চ ঝাযী.

‘‘ধম্মাধিপো চ অনুধম্মচাৰী,

ন হীযতি সচ্চপৰক্কমো মুনি;

পসয্হ মাৰং অভিভুয্য অন্তকং,

যো চ ফুসী জাতিক্খযং পধানৱা;

সো তাদিসো লোকৱিদূ সুমেধো,

সব্বেসু ধম্মেসু অতম্মযো মুনী’’তি. দসমং;

দেৱদূতৱগ্গো চতুত্থো.