১. পঠমপণ্ণাসকং

১. বালৱগ্গো

১. ভযসুত্তং

১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে [ভদ্দন্তে (ক.)]’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘যানি কানিচি, ভিক্খৱে, ভযানি উপ্পজ্জন্তি সব্বানি তানি বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো. যে কেচি উপদ্দৱা উপ্পজ্জন্তি সব্বে তে বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো. যে কেচি উপসগ্গা উপ্পজ্জন্তি সব্বে তে বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, নড়াগাৰা ৱা তিণাগাৰা ৱা [নড়াগাৰং ৱা তিণাগাৰং ৱা (সী.)] অগ্গি মুত্তো [অগ্গিমুক্কো (সী.), অগ্গি মুক্কো (স্যা. কং. পী.)] কূটাগাৰানিপি ডহতি উল্লিত্তাৱলিত্তানি নিৱাতানি ফুসিতগ্গড়ানি পিহিতৱাতপানানি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, যানি কানিচি ভযানি উপ্পজ্জন্তি সব্বানি তানি বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো. যে কেচি উপদ্দৱা উপ্পজ্জন্তি সব্বে তে বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো. যে কেচি উপসগ্গা উপ্পজ্জন্তি সব্বে তে বালতো উপ্পজ্জন্তি, নো পণ্ডিততো.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, সপ্পটিভযো বালো, অপ্পটিভযো পণ্ডিতো. সউপদ্দৱো বালো, অনুপদ্দৱো পণ্ডিতো. সউপসগ্গো বালো, অনুপসগ্গো পণ্ডিতো. নত্থি, ভিক্খৱে, পণ্ডিততো ভযং, নত্থি পণ্ডিততো উপদ্দৱো, নত্থি পণ্ডিততো উপসগ্গো.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘যেহি তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো ৱেদিতব্বো তে তযো ধম্মে অভিনিৱজ্জেত্ৱা, যেহি তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৱেদিতব্বো তে তযো ধম্মে সমাদায ৱত্তিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. পঠমং.

২. লক্খণসুত্তং

২. ‘‘কম্মলক্খণো, ভিক্খৱে, বালো, কম্মলক্খণো পণ্ডিতো, অপদানসোভনী [অপদানে সোভতি (স্যা. কং. পী.)] পঞ্ঞাতি [পঞ্ঞত্তি (?)]. তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো ৱেদিতব্বো. কতমেহি তীহি? কাযদুচ্চৰিতেন, ৱচীদুচ্চৰিতেন, মনোদুচ্চৰিতেন. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো ৱেদিতব্বো.

‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৱেদিতব্বো. কতমেহি তীহি? কাযসুচৰিতেন, ৱচীসুচৰিতেন, মনোসুচৰিতেন. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৱেদিতব্বো.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘যেহি তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো ৱেদিতব্বো তে তযো ধম্মে অভিনিৱজ্জেত্ৱা, যেহি তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৱেদিতব্বো তে তযো ধম্মে সমাদায ৱত্তিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. দুতিযং.

৩. চিন্তীসুত্তং

৩. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, বালস্স বাললক্খণানি বালনিমিত্তানি বালাপদানানি. কতমানি তীণি? ইধ, ভিক্খৱে, বালো দুচ্চিন্তিতচিন্তী চ হোতি দুব্ভাসিতভাসী চ দুক্কটকম্মকাৰী চ. নো চেদং [নো চেতং (স্যা. কং. ক.)], ভিক্খৱে, বালো দুচ্চিন্তিতচিন্তী চ অভৱিস্স দুব্ভাসিতভাসী চ দুক্কটকম্মকাৰী চ, কেন নং পণ্ডিতা জানেয্যুং [তেন নং পণ্ডিতা ন জানেয্যুং (ক.), ন নং পণ্ডিতা জানেয্যুং (?)] – ‘বালো অযং ভৱং অসপ্পুৰিসো’তি? যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, বালো দুচ্চিন্তিতচিন্তী চ হোতি দুব্ভাসিতভাসী চ দুক্কটকম্মকাৰী চ তস্মা নং পণ্ডিতা জানন্তি – ‘বালো অযং ভৱং অসপ্পুৰিসো’তি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি বালস্স বাললক্খণানি বালনিমিত্তানি বালাপদানানি.

‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, পণ্ডিতস্স পণ্ডিতলক্খণানি পণ্ডিতনিমিত্তানি পণ্ডিতাপদানানি. কতমানি তীণি? ইধ, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো সুচিন্তিতচিন্তী চ হোতি সুভাসিতভাসী চ সুকতকম্মকাৰী চ. নো চেদং, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো সুচিন্তিতচিন্তী চ অভৱিস্স সুভাসিতভাসী চ সুকতকম্মকাৰী চ, কেন নং পণ্ডিতা জানেয্যুং – ‘পণ্ডিতো অযং ভৱং সপ্পুৰিসো’তি? যস্মা চ খো, ভিক্খৱে, পণ্ডিতো সুচিন্তিতচিন্তী চ হোতি সুভাসিতভাসী চ সুকতকম্মকাৰী চ তস্মা নং পণ্ডিতা জানন্তি – ‘পণ্ডিতো অযং ভৱং সপ্পুৰিসো’তি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি পণ্ডিতস্স পণ্ডিতলক্খণানি পণ্ডিতনিমিত্তানি পণ্ডিতাপদানানি. তস্মাতিহ…. ততিযং.

৪. অচ্চযসুত্তং

৪. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো ৱেদিতব্বো. কতমেহি তীহি? অচ্চযং অচ্চযতো ন পস্সতি, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং নপ্পটিকৰোতি, পৰস্স খো পন অচ্চযং দেসেন্তস্স যথাধম্মং নপ্পটিগ্গণ্হাতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো ৱেদিতব্বো.

‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৱেদিতব্বো. কতমেহি তীহি? অচ্চযং অচ্চযতো পস্সতি, অচ্চযং অচ্চযতো দিস্ৱা যথাধম্মং পটিকৰোতি, পৰস্স খো পন অচ্চযং দেসেন্তস্স যথাধম্মং পটিগ্গণ্হাতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৱেদিতব্বো. তস্মাতিহ…. চতুত্থং.

৫. অযোনিসোসুত্তং

৫. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো ৱেদিতব্বো. কতমেহি তীহি? অযোনিসো পঞ্হং কত্তা হোতি, অযোনিসো পঞ্হং ৱিস্সজ্জেতা হোতি, পৰস্স খো পন যোনিসো পঞ্হং ৱিস্সজ্জিতং পৰিমণ্ডলেহি পদব্যঞ্জনেহি সিলিট্ঠেহি উপগতেহি নাব্ভনুমোদিতা হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো ৱেদিতব্বো.

‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৱেদিতব্বো. কতমেহি তীহি? যোনিসো পঞ্হং কত্তা হোতি, যোনিসো পঞ্হং ৱিস্সজ্জেতা হোতি, পৰস্স খো পন যোনিসো পঞ্হং ৱিস্সজ্জিতং পৰিমণ্ডলেহি পদব্যঞ্জনেহি সিলিট্ঠেহি উপগতেহি অব্ভনুমোদিতা হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৱেদিতব্বো. তস্মাতিহ…. পঞ্চমং.

৬. অকুসলসুত্তং

৬. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো ৱেদিতব্বো. কতমেহি তীহি? অকুসলেন কাযকম্মেন, অকুসলেন ৱচীকম্মেন, অকুসলেন মনোকম্মেন. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো ৱেদিতব্বো.

‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৱেদিতব্বো. কতমেহি তীহি? কুসলেন কাযকম্মেন, কুসলেন ৱচীকম্মেন, কুসলেন মনোকম্মেন. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৱেদিতব্বো. তস্মাতিহ…. ছট্ঠং.

৭. সাৱজ্জসুত্তং

৭. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো ৱেদিতব্বো. কতমেহি তীহি? সাৱজ্জেন কাযকম্মেন, সাৱজ্জেন ৱচীকম্মেন, সাৱজ্জেন মনোকম্মেন…পে… অনৱজ্জেন কাযকম্মেন, অনৱজ্জেন ৱচীকম্মেন, অনৱজ্জেন মনোকম্মেন…পে…. সত্তমং.

৮. সব্যাবজ্ঝসুত্তং

৮. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো ৱেদিতব্বো. কতমেহি তীহি? সব্যাবজ্ঝেন কাযকম্মেন, সব্যাবজ্ঝেন ৱচীকম্মেন, সব্যাবজ্ঝেন মনোকম্মেন…পে… অব্যাবজ্ঝেন কাযকম্মেন, অব্যাবজ্ঝেন ৱচীকম্মেন, অব্যাবজ্ঝেন মনোকম্মেন. ইমেহি, খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৱেদিতব্বো.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘যেহি তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো ৱেদিতব্বো তে তযো ধম্মে অভিনিৱজ্জেত্ৱা, যেহি তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৱেদিতব্বো তে তযো ধম্মে সমাদায ৱত্তিস্সামা’তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. অট্ঠমং.

৯. খতসুত্তং

৯. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো অব্যত্তো অসপ্পুৰিসো খতং উপহতং অত্তানং পৰিহৰতি, সাৱজ্জো চ হোতি সানুৱজ্জো চ ৱিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৱতি. কতমেহি তীহি? কাযদুচ্চৰিতেন, ৱচীদুচ্চৰিতেন, মনোদুচ্চৰিতেন. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো বালো অব্যত্তো অসপ্পুৰিসো খতং উপহতং অত্তানং পৰিহৰতি, সাৱজ্জো চ হোতি সানুৱজ্জো চ ৱিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ অপুঞ্ঞং পসৱতি.

‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৱিযত্তো সপ্পুৰিসো অক্খতং অনুপহতং অত্তানং পৰিহৰতি, অনৱজ্জো চ হোতি অননুৱজ্জো চ ৱিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ পুঞ্ঞং পসৱতি. কতমেহি তীহি? কাযসুচৰিতেন, ৱচীসুচৰিতেন, মনোসুচৰিতেন. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো ৱিযত্তো সপ্পুৰিসো অক্খতং অনুপহতং অত্তানং পৰিহৰতি, অনৱজ্জো চ হোতি অননুৱজ্জো চ ৱিঞ্ঞূনং, বহুঞ্চ পুঞ্ঞং পসৱতী’’তি. নৱমং.

১০. মলসুত্তং

১০. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো তযো মলে অপ্পহায যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. কতমেহি তীহি? দুস্সীলো চ হোতি, দুস্সীল্যমলঞ্চস্স অপ্পহীনং হোতি; ইস্সুকী চ হোতি, ইস্সামলঞ্চস্স অপ্পহীনং হোতি; মচ্ছৰী চ হোতি, মচ্ছেৰমলঞ্চস্স অপ্পহীনং হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ইমে তযো মলে অপ্পহায যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে.

‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো তযো মলে পহায যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে. কতমেহি তীহি? সীলৱা চ হোতি, দুস্সীল্যমলঞ্চস্স পহীনং হোতি; অনিস্সুকী চ হোতি, ইস্সামলঞ্চস্স পহীনং হোতি; অমচ্ছৰী চ হোতি, মচ্ছেৰমলঞ্চস্স পহীনং হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ইমে তযো মলে পহায যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে’’তি. দসমং.

বালৱগ্গো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

ভযং লক্খণচিন্তী চ, অচ্চযঞ্চ অযোনিসো;

অকুসলঞ্চ সাৱজ্জং, সব্যাবজ্ঝখতং মলন্তি.

২. ৰথকাৰৱগ্গো

১. ঞাতসুত্তং

১১. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ঞাতো ভিক্খু বহুজনঅহিতায পটিপন্নো হোতি বহুজনদুক্খায, বহুনো জনস্স অনত্থায অহিতায দুক্খায দেৱমনুস্সানং. কতমেহি তীহি? অননুলোমিকে কাযকম্মে সমাদপেতি, অননুলোমিকে ৱচীকম্মে সমাদপেতি, অননুলোমিকেসু ধম্মেসু সমাদপেতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ঞাতো ভিক্খু বহুজনঅহিতায পটিপন্নো হোতি বহুজনদুক্খায, বহুনো জনস্স অনত্থায অহিতায দুক্খায দেৱমনুস্সানং.

‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ঞাতো ভিক্খু বহুজনহিতায পটিপন্নো হোতি বহুজনসুখায, বহুনো জনস্স অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সানং. কতমেহি তীহি? অনুলোমিকে কাযকম্মে সমাদপেতি, অনুলোমিকে ৱচীকম্মে সমাদপেতি, অনুলোমিকেসু ধম্মেসু সমাদপেতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ঞাতো ভিক্খু বহুজনহিতায পটিপন্নো হোতি বহুজনসুখায, বহুনো জনস্স অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সান’’ন্তি. পঠমং.

২. সাৰণীযসুত্তং

১২. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স যাৱজীৱং সাৰণীযানি [সৰণীযানি (সী. স্যা. কং. পী.)] ভৱন্তি. কতমানি তীণি? যস্মিং, ভিক্খৱে, পদেসে ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো জাতো হোতি. ইদং, ভিক্খৱে, পঠমং ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যস্মিং পদেসে ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো হোতি. ইদং, ভিক্খৱে, দুতিযং ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যস্মিং পদেসে ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো সঙ্গামং অভিৱিজিনিত্ৱা ৱিজিতসঙ্গামো তমেৱ সঙ্গামসীসং অজ্ঝাৱসতি. ইদং, ভিক্খৱে, ততিযং ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স যাৱজীৱং সাৰণীযানি ভৱন্তি.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তীণিমানি ভিক্খুস্স যাৱজীৱং সাৰণীযানি ভৱন্তি. কতমানি তীণি? যস্মিং, ভিক্খৱে, পদেসে ভিক্খু কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো হোতি. ইদং, ভিক্খৱে, পঠমং ভিক্খুস্স যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যস্মিং পদেসে ভিক্খু ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. ইদং, ভিক্খৱে, দুতিযং ভিক্খুস্স যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যস্মিং পদেসে ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং, ভিক্খৱে, ততিযং ভিক্খুস্স যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি ভিক্খুস্স যাৱজীৱং সাৰণীযানি ভৱন্তী’’তি. দুতিযং.

৩. আসংসসুত্তং

১৩. ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? নিৰাসো, আসংসো, ৱিগতাসো. কতমো চ, ভিক্খৱে পুগ্গলো নিৰাসো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো নীচে কুলে পচ্চাজাতো হোতি, চণ্ডালকুলে ৱা ৱেনকুলে [ৱেণকুলে (স্যা. কং. পী.)] ৱা নেসাদকুলে ৱা ৰথকাৰকুলে ৱা পুক্কুসকুলে ৱা দলিদ্দে অপ্পন্নপানভোজনে কসিৰৱুত্তিকে, যত্থ কসিৰেন ঘাসচ্ছাদো লব্ভতি. সো চ হোতি দুব্বণ্ণো দুদ্দসিকো ওকোটিমকো বৱ্হাবাধো [বহ্ৱাবাধো (স্যা. কং. পী. ক.)] কাণো ৱা কুণী ৱা খঞ্জো ৱা পক্খহতো ৱা, ন লাভী অন্নস্স পানস্স ৱত্থস্স যানস্স মালাগন্ধৱিলেপনস্স সেয্যাৱসথপদীপেয্যস্স. সো সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো কিৰ খত্তিযো খত্তিযেহি খত্তিযাভিসেকেন অভিসিত্তো’তি. তস্স ন এৱং হোতি – ‘কুদাস্সু নাম মম্পি খত্তিযা খত্তিযাভিসেকেন অভিসিঞ্চিস্সন্তী’তি! অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো নিৰাসো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো আসংসো? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স জেট্ঠো পুত্তো হোতি আভিসেকো অনভিসিত্তো অচলপ্পত্তো [মচলপ্পত্তো (সী. পী.)]. সো সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো কিৰ খত্তিযো খত্তিযেহি খত্তিযাভিসেকেন অভিসিত্তো’তি. তস্স এৱং হোতি – ‘কুদাস্সু নাম মম্পি খত্তিযা খত্তিযাভিসেকেন অভিসিঞ্চিস্সন্তী’তি! অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো আসংসো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো ৱিগতাসো? ইধ, ভিক্খৱে, ৰাজা হোতি খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো. সো সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো কিৰ খত্তিযো খত্তিযেহি খত্তিযাভিসেকেন অভিসিত্তো’তি. তস্স ন এৱং হোতি – ‘কুদাস্সু নাম মম্পি খত্তিযা খত্তিযাভিসেকেন অভিসিঞ্চিস্সন্তী’তি! তং কিস্স হেতু? যা হিস্স, ভিক্খৱে, পুব্বে অনভিসিত্তস্স অভিসেকাসা সা [সাস্স (সী. স্যা. কং. পী.)] পটিপ্পস্সদ্ধা. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো ৱিগতাসো. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা ভিক্খূসু. কতমে তযো? নিৰাসো, আসংসো, ৱিগতাসো. কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো নিৰাসো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো দুস্সীলো হোতি পাপধম্মো অসুচি সঙ্কস্সৰসমাচাৰো পটিচ্ছন্নকম্মন্তো অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো অন্তোপূতি অৱস্সুতো কসম্বুজাতো. সো সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো কিৰ ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’তি. তস্স ন এৱং হোতি – ‘কুদাস্সু নাম অহম্পি আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামী’তি! অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো নিৰাসো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো আসংসো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি কল্যাণধম্মো. সো সুণাতি আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’তি. তস্স এৱং হোতি – ‘কুদাস্সু নাম অহম্পি আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামী’তি! অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো আসংসো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো ৱিগতাসো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰহং হোতি খীণাসৱো. সো সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো কিৰ ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’তি. তস্স ন এৱং হোতি – ‘কুদাস্সু নাম অহম্পি আসৱানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামী’তি! তং কিস্স হেতু? যা হিস্স, ভিক্খৱে, পুব্বে অৱিমুত্তস্স ৱিমুত্তাসা সা পটিপ্পস্সদ্ধা. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো ৱিগতাসো. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা ভিক্খূসূ’’তি. ততিযং.

৪. চক্কৱত্তিসুত্তং

১৪. ‘‘যোপি সো, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা সোপি ন অৰাজকং চক্কং ৱত্তেতী’’তি. এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কো পন, ভন্তে, ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স ধম্মিকস্স ধম্মৰঞ্ঞো ৰাজা’’তি [চক্কন্তি (ক.)]? ‘‘ধম্মো, ভিক্খূ’’তি ভগৱা অৱোচ – ‘‘ইধ, ভিক্খু, ৰাজা চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মংযেৱ নিস্সায [গৰুকৰোন্তো (সী. স্যা. কং. পী.)] ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহতি অন্তোজনস্মিং’’.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খু, ৰাজা চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মংযেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহতি খত্তিযেসু, অনুযন্তেসু [অনুযুত্তেসু (সী. স্যা. কং. পী.)], বলকাযস্মিং, ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু, নেগমজানপদেসু, সমণব্ৰাহ্মণেসু, মিগপক্খীসু. স খো সো ভিক্খু ৰাজা চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মংযেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহিত্ৱা অন্তোজনস্মিং, ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহিত্ৱা খত্তিযেসু, অনুযন্তেসু, বলকাযস্মিং, ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু, নেগমজানপদেসু, সমণব্ৰাহ্মণেসু, মিগপক্খীসু, ধম্মেনেৱ চক্কং ৱত্তেতি. তং হোতি চক্কং অপ্পটিৱত্তিযং কেনচি মনুস্সভূতেন পচ্চত্থিকেন পাণিনা.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খু [ভিক্খৱে (ক.)], তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মংযেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহতি কাযকম্মস্মিং – ‘এৱৰূপং কাযকম্মং সেৱিতব্বং, এৱৰূপং কাযকম্মং ন সেৱিতব্ব’’’ন্তি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খু, তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মংযেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহতি ৱচীকম্মস্মিং – ‘এৱৰূপং ৱচীকম্মং সেৱিতব্বং, এৱৰূপং ৱচীকম্মং ন সেৱিতব্ব’ন্তি…পে… মনোকম্মস্মিং – ‘এৱৰূপং মনোকম্মং সেৱিতব্বং, এৱৰূপং মনোকম্মং ন সেৱিতব্ব’’’ন্তি.

‘‘স খো সো, ভিক্খু, তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মংযেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহিত্ৱা কাযকম্মস্মিং, ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহিত্ৱা ৱচীকম্মস্মিং, ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহিত্ৱা মনোকম্মস্মিং, ধম্মেনেৱ অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেতি. তং হোতি চক্কং অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মি’’ন্তি. চতুত্থং.

৫. সচেতনসুত্তং

১৫. একং সমযং ভগৱা বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, ৰাজা অহোসি সচেতনো [পচেতনো (সী. স্যা. কং. পী.)] নাম. অথ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা সচেতনো ৰথকাৰং আমন্তেসি – ‘ইতো মে, সম্ম ৰথকাৰ, ছন্নং মাসানং অচ্চযেন সঙ্গামো ভৱিস্সতি. সক্খিস্সসি [সক্খসি (স্যা. কং. পী.)] মে, সম্ম ৰথকাৰ, নৱং চক্কযুগং কাতু’ন্তি? ‘সক্কোমি দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, ৰথকাৰো ৰঞ্ঞো সচেতনস্স পচ্চস্সোসি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৰথকাৰো ছহি মাসেহি ছাৰত্তূনেহি একং চক্কং নিট্ঠাপেসি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা সচেতনো ৰথকাৰং আমন্তেসি – ‘ইতো মে, সম্ম ৰথকাৰ, ছন্নং দিৱসানং অচ্চযেন সঙ্গামো ভৱিস্সতি, নিট্ঠিতং নৱং চক্কযুগ’ন্তি? ‘ইমেহি খো, দেৱ, ছহি মাসেহি ছাৰত্তূনেহি একং চক্কং নিট্ঠিত’ন্তি. ‘সক্খিস্সসি পন মে, সম্ম ৰথকাৰ, ইমেহি ছহি দিৱসেহি দুতিযং চক্কং নিট্ঠাপেতু’ন্তি? ‘সক্কোমি দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, ৰথকাৰো ছহি দিৱসেহি দুতিযং চক্কং নিট্ঠাপেত্ৱা নৱং চক্কযুগং আদায যেন ৰাজা সচেতনো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং সচেতনং এতদৱোচ – ‘ইদং তে, দেৱ, নৱং চক্কযুগং নিট্ঠিত’ন্তি. ‘যঞ্চ তে ইদং, সম্ম ৰথকাৰ, চক্কং ছহি মাসেহি নিট্ঠিতং ছাৰত্তূনেহি যঞ্চ তে ইদং চক্কং ছহি দিৱসেহি নিট্ঠিতং, ইমেসং কিং নানাকৰণং? নেসাহং কিঞ্চি নানাকৰণং পস্সামী’তি. ‘অত্থেসং, দেৱ, নানাকৰণং. পস্সতু দেৱো নানাকৰণ’’’ন্তি.

‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৰথকাৰো যং তং চক্কং ছহি দিৱসেহি নিট্ঠিতং তং পৱত্তেসি. তং পৱত্তিতং সমানং যাৱতিকা অভিসঙ্খাৰস্স গতি তাৱতিকং গন্ত্ৱা চিঙ্গুলাযিত্ৱা ভূমিযং পপতি. যং পন তং চক্কং ছহি মাসেহি নিট্ঠিতং ছাৰত্তূনেহি তং পৱত্তেসি. তং পৱত্তিতং সমানং যাৱতিকা অভিসঙ্খাৰস্স গতি তাৱতিকং গন্ত্ৱা অক্খাহতং মঞ্ঞে অট্ঠাসি.

‘‘‘কো নু খো, সম্ম ৰথকাৰ, হেতু কো পচ্চযো যমিদং [যদিদং (ক.)] চক্কং ছহি দিৱসেহি নিট্ঠিতং তং পৱত্তিতং সমানং যাৱতিকা অভিসঙ্খাৰস্স গতি তাৱতিকং গন্ত্ৱা চিঙ্গুলাযিত্ৱা ভূমিযং পপতি? কো পন, সম্ম ৰথকাৰ, হেতু কো পচ্চযো যমিদং চক্কং ছহি মাসেহি নিট্ঠিতং ছাৰত্তূনেহি তং পৱত্তিতং সমানং যাৱতিকা অভিসঙ্খাৰস্স গতি তাৱতিকং গন্ত্ৱা অক্খাহতং মঞ্ঞে অট্ঠাসী’তি? ‘যমিদং, দেৱ, চক্কং ছহি দিৱসেহি নিট্ঠিতং তস্স নেমিপি সৱঙ্কা সদোসা সকসাৱা, অৰাপি সৱঙ্কা সদোসা সকসাৱা, নাভিপি সৱঙ্কা সদোসা সকসাৱা. তং নেমিযাপি সৱঙ্কত্তা সদোসত্তা সকসাৱত্তা, অৰানম্পি সৱঙ্কত্তা সদোসত্তা সকসাৱত্তা, নাভিযাপি সৱঙ্কত্তা সদোসত্তা সকসাৱত্তা পৱত্তিতং সমানং যাৱতিকা অভিসঙ্খাৰস্স গতি তাৱতিকং গন্ত্ৱা চিঙ্গুলাযিত্ৱা ভূমিযং পপতি. যং পন তং, দেৱ, চক্কং ছহি মাসেহি নিট্ঠিতং ছাৰত্তূনেহি তস্স নেমিপি অৱঙ্কা অদোসা অকসাৱা, অৰাপি অৱঙ্কা অদোসা অকসাৱা, নাভিপি অৱঙ্কা অদোসা অকসাৱা. তং নেমিযাপি অৱঙ্কত্তা অদোসত্তা অকসাৱত্তা, অৰানম্পি অৱঙ্কত্তা অদোসত্তা অকসাৱত্তা, নাভিযাপি অৱঙ্কত্তা অদোসত্তা অকসাৱত্তা পৱত্তিতং সমানং যাৱতিকা অভিসঙ্খাৰস্স গতি তাৱতিকং গন্ত্ৱা অক্খাহতং মঞ্ঞে অট্ঠাসী’’’তি.

‘‘সিযা খো পন, ভিক্খৱে, তুম্হাকং এৱমস্স – ‘অঞ্ঞো নূন তেন সমযেন সো ৰথকাৰো অহোসী’তি! ন খো পনেতং, ভিক্খৱে, এৱং দট্ঠব্বং. অহং তেন সমযেন সো ৰথকাৰো অহোসিং. তদাহং, ভিক্খৱে, কুসলো দাৰুৱঙ্কানং দাৰুদোসানং দাৰুকসাৱানং. এতৰহি খো পনাহং, ভিক্খৱে, অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো কুসলো কাযৱঙ্কানং কাযদোসানং কাযকসাৱানং, কুসলো ৱচীৱঙ্কানং ৱচীদোসানং ৱচীকসাৱানং, কুসলো মনোৱঙ্কানং মনোদোসানং মনোকসাৱানং. যস্স কস্সচি, ভিক্খৱে, ভিক্খুস্স ৱা ভিক্খুনিযা ৱা কাযৱঙ্কো অপ্পহীনো কাযদোসো কাযকসাৱো, ৱচীৱঙ্কো অপ্পহীনো ৱচীদোসো ৱচীকসাৱো, মনোৱঙ্কো অপ্পহীনো মনোদোসো মনোকসাৱো, এৱং পপতিতা তে, ভিক্খৱে, ইমস্মা ধম্মৱিনযা, সেয্যথাপি তং চক্কং ছহি দিৱসেহি নিট্ঠিতং.

‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৱে, ভিক্খুস্স ৱা ভিক্খুনিযা ৱা কাযৱঙ্কো পহীনো কাযদোসো কাযকসাৱো, ৱচীৱঙ্কো পহীনো ৱচীদোসো ৱচীকসাৱো, মনোৱঙ্কো পহীনো মনোদোসো মনোকসাৱো, এৱং পতিট্ঠিতা তে, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে, সেয্যথাপি তং চক্কং ছহি মাসেহি নিট্ঠিতং ছাৰত্তূনেহি.

‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘কাযৱঙ্কং পজহিস্সাম কাযদোসং কাযকসাৱং, ৱচীৱঙ্কং পজহিস্সাম ৱচীদোসং ৱচীকসাৱং, মনোৱঙ্কং পজহিস্সাম মনোদোসং মনোকসাৱ’ন্তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. পঞ্চমং.

৬. অপণ্ণকসুত্তং

১৬. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অপণ্ণকপটিপদং [অপণ্ণকতং পটিপদং (সী. পী.) টীকায পন সমেতি] পটিপন্নো হোতি, যোনি চস্স আৰদ্ধা হোতি আসৱানং খযায. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো হোতি, ভোজনে মত্তঞ্ঞূ হোতি, জাগৰিযং অনুযুত্তো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং [যত্ৱাধিকৰণমেতং (সী.)] চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি মনিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ভোজনে মত্তঞ্ঞূ হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পটিসঙ্খা যোনিসো আহাৰং আহাৰেতি – ‘নেৱ দৱায ন মদায ন মণ্ডনায ন ৱিভূসনায, যাৱদেৱ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা যাপনায ৱিহিংসূপৰতিযা ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহায, ইতি পুৰাণঞ্চ ৱেদনং পটিহঙ্খামি, নৱঞ্চ ৱেদনং ন উপ্পাদেস্সামি, যাত্ৰা চ মে ভৱিস্সতি অনৱজ্জতা চ ফাসুৱিহাৰো চা’তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ভোজনে মত্তঞ্ঞূ হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু জাগৰিযং অনুযুত্তো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু দিৱসং চঙ্কমেন নিসজ্জায আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেতি, ৰত্তিযা পঠমং যামং চঙ্কমেন নিসজ্জায আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেতি, ৰত্তিযা মজ্ঝিমং যামং দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেতি পাদে পাদং অচ্চাধায সতো সম্পজানো উট্ঠানসঞ্ঞং মনসি কৰিত্ৱা, ৰত্তিযা পচ্ছিমং যামং পচ্চুট্ঠায চঙ্কমেন নিসজ্জায আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু জাগৰিযং অনুযুত্তো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অপণ্ণকপটিপদং পটিপন্নো হোতি, যোনি চস্স আৰদ্ধা হোতি আসৱানং খযাযা’’তি. ছট্ঠং.

৭. অত্তব্যাবাধসুত্তং

১৭. ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, ধম্মা অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি. কতমে তযো? কাযদুচ্চৰিতং, ৱচীদুচ্চৰিতং, মনোদুচ্চৰিতং. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো ধম্মা অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি.

‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, ধম্মা নেৱত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি, ন পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি. কতমে তযো? কাযসুচৰিতং, ৱচীসুচৰিতং, মনোসুচৰিতং. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো ধম্মা নেৱত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি, ন পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তী’’তি. সত্তমং.

৮. দেৱলোকসুত্তং

১৮. ‘‘সচে ৱো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘দেৱলোকূপপত্তিযা, আৱুসো, সমণে গোতমে ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সথা’তি? ননু তুম্হে, ভিক্খৱে, এৱং পুট্ঠা অট্টীযেয্যাথ হৰাযেয্যাথ জিগুচ্ছেয্যাথা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, দিব্বেন আযুনা অট্টীযথ হৰাযথ জিগুচ্ছথ, দিব্বেন ৱণ্ণেন দিব্বেন সুখেন দিব্বেন যসেন দিব্বেনাধিপতেয্যেন অট্টীযথ হৰাযথ জিগুচ্ছথ; পগেৱ খো পন, ভিক্খৱে, তুম্হেহি কাযদুচ্চৰিতেন অট্টীযিতব্বং হৰাযিতব্বং জিগুচ্ছিতব্বং, ৱচীদুচ্চৰিতেন… মনোদুচ্চৰিতেন অট্টীযিতব্বং হৰাযিতব্বং জিগুচ্ছিতব্ব’’ন্তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমপাপণিকসুত্তং

১৯. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো পাপণিকো অভব্বো অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগন্তুং, অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কাতুং. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, পাপণিকো পুব্বণ্হসমযং [মজ্ঝন্তিকসমযং (সী. স্যা. কং. পী.)] ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি, মজ্ঝন্হিকসমযং ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি, সাযন্হসমযং ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো পাপণিকো অভব্বো অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগন্তুং, অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কাতুং [ফাতিকত্তুং (সী.), ফাতিকাতুং (স্যা. কং. পী.)].

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অভব্বো অনধিগতং ৱা কুসলং ধম্মং অধিগন্তুং, অধিগতং ৱা কুসলং ধম্মং ফাতিং কাতুং. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পুব্বণ্হসমযং ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি, মজ্ঝন্হিকসমযং ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি, সাযন্হসমযং ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অভব্বো অনধিগতং ৱা কুসলং ধম্মং অধিগন্তুং, অধিগতং ৱা কুসলং ধম্মং ফাতিং কাতুং.

‘‘তীহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো পাপণিকো ভব্বো অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগন্তুং, অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কাতুং. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, পাপণিকো পুব্বণ্হসমযং সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি, মজ্ঝন্হিকসমযং…পে… সাযন্হসমযং সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো পাপণিকো ভব্বো অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগন্তুং, অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কাতুং.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভব্বো অনধিগতং ৱা কুসলং ধম্মং অধিগন্তুং, অধিগতং ৱা কুসলং ধম্মং ফাতিং কাতুং. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পুব্বণ্হসমযং সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি, মজ্ঝন্হিকসমযং…পে… সাযন্হসমযং সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভব্বো অনধিগতং ৱা কুসলং ধম্মং অধিগন্তুং, অধিগতং ৱা কুসলং ধম্মং ফাতিং কাতু’’ন্তি. নৱমং.

১০. দুতিযপাপণিকসুত্তং

২০. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো পাপণিকো নচিৰস্সেৱ মহত্তং ৱেপুল্লত্তং [মহন্তত্তং ৱা ৱেপুল্লত্তং ৱা (পী. ক.)] পাপুণাতি ভোগেসু. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, পাপণিকো চক্খুমা চ হোতি ৱিধুৰো চ নিস্সযসম্পন্নো চ. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পাপণিকো চক্খুমা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, পাপণিকো পণিযং জানাতি – ‘ইদং পণিযং এৱং কীতং, এৱং ৱিক্কযমানং [ৱিক্কীযমানং (?)], এত্তকং মূলং ভৱিস্সতি, এত্তকো উদযো’তি [উদ্দযোতি (সী.)]. এৱং খো, ভিক্খৱে, পাপণিকো চক্খুমা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পাপণিকো ৱিধুৰো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, পাপণিকো কুসলো হোতি পণিযং কেতুঞ্চ ৱিক্কেতুঞ্চ. এৱং খো, ভিক্খৱে, পাপণিকো ৱিধুৰো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পাপণিকো নিস্সযসম্পন্নো হোতি? ইধ ভিক্খৱে, পাপণিকং যে তে গহপতী ৱা গহপতিপুত্তা ৱা অড্ঢা মহদ্ধনা মহাভোগা তে এৱং জানন্তি – ‘অযং খো ভৱং পাপণিকো চক্খুমা ৱিধুৰো চ পটিবলো পুত্তদাৰঞ্চ পোসেতুং, অম্হাকঞ্চ কালেন কালং অনুপ্পদাতু’ন্তি. তে নং ভোগেহি নিপতন্তি – ‘ইতো, সম্ম পাপণিক, ভোগে কৰিত্ৱা [হৰিত্ৱা (সী. স্যা. কং.)] পুত্তদাৰঞ্চ পোসেহি, অম্হাকঞ্চ কালেন কালং অনুপ্পদেহী’তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পাপণিকো নিস্সযসম্পন্নো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো পাপণিকো নচিৰস্সেৱ মহত্তং ৱেপুল্লত্তং পাপুণাতি ভোগেসু.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু নচিৰস্সেৱ মহত্তং ৱেপুল্লত্তং পাপুণাতি কুসলেসু ধম্মেসু. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুমা চ হোতি ৱিধুৰো চ নিস্সযসম্পন্নো চ. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুমা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুমা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিধুৰো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিধুৰো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু নিস্সযসম্পন্নো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যে তে ভিক্খূ বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধৰা ৱিনযধৰা মাতিকাধৰা তে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৱা পৰিপুচ্ছতি পৰিপঞ্হতি – ‘ইদং, ভন্তে, কথং, ইমস্স কো অত্থো’তি? তস্স তে আযস্মন্তো অৱিৱটঞ্চেৱ ৱিৱৰন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ উত্তানীকৰোন্তি, অনেকৱিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু কঙ্খং পটিৱিনোদেন্তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু নিস্সযসম্পন্নো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু নচিৰস্সেৱ মহত্তং ৱেপুল্লত্তং পাপুণাতি কুসলেসু ধম্মেসূ’’তি. দসমং.

ৰথকাৰৱগ্গো দুতিযো.

পঠমভাণৱাৰো নিট্ঠিতো.

তস্সুদ্দানং –

ঞাতো [ঞাতকো (স্যা. কং.)] সাৰণীযো ভিক্খু, চক্কৱত্তী সচেতনো;

অপণ্ণকত্তা দেৱো চ, দুৱে পাপণিকেন চাতি.

৩. পুগ্গলৱগ্গো

১. সমিদ্ধসুত্তং

২১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা চ সমিদ্ধো [সৱিট্ঠো (সী. স্যা. কং. পী.)] আযস্মা চ মহাকোট্ঠিকো [মহাকোট্ঠিতো (সী. স্যা. কং. পী.)] যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সমিদ্ধং আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –

‘‘তযোমে, আৱুসো সমিদ্ধ, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো [দিট্ঠপ্পত্তো (ক.)], সদ্ধাৱিমুত্তো. ইমে খো, আৱুসো, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. ইমেসং, আৱুসো, তিণ্ণং পুগ্গলানং কতমো তে পুগ্গলো খমতি অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি?

‘‘তযোমে, আৱুসো সাৰিপুত্ত, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো, সদ্ধাৱিমুত্তো. ইমে খো, আৱুসো, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. ইমেসং, আৱুসো, তিণ্ণং পুগ্গলানং য্ৱাযং [যোযং (ক.)] পুগ্গলো সদ্ধাৱিমুত্তো, অযং মে পুগ্গলো খমতি ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চ. তং কিস্স হেতু? ইমস্স, আৱুসো, পুগ্গলস্স সদ্ধিন্দ্ৰিযং অধিমত্ত’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো আযস্মন্তং মহাকোট্ঠিকং এতদৱোচ – ‘‘তযোমে, আৱুসো কোট্ঠিক, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো, সদ্ধাৱিমুত্তো. ইমে খো, আৱুসো, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. ইমেসং, আৱুসো, তিণ্ণং পুগ্গলানং কতমো তে পুগ্গলো খমতি অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি?

‘‘তযোমে, আৱুসো সাৰিপুত্ত, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো, সদ্ধাৱিমুত্তো. ইমে খো, আৱুসো, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. ইমেসং, আৱুসো, তিণ্ণং পুগ্গলানং য্ৱাযং পুগ্গলো কাযসক্খী, অযং মে পুগ্গলো খমতি ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চ. তং কিস্স হেতু? ইমস্স, আৱুসো, পুগ্গলস্স সমাধিন্দ্ৰিযং অধিমত্ত’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘তযোমে, আৱুসো সাৰিপুত্ত, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো, সদ্ধাৱিমুত্তো. ইমে খো, আৱুসো, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. ইমেসং, আৱুসো, তিণ্ণং পুগ্গলানং কতমো তে পুগ্গলো খমতি অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি?

‘‘তযোমে, আৱুসো কোট্ঠিক, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো, সদ্ধাৱিমুত্তো. ইমে খো, আৱুসো, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. ইমেসং, আৱুসো, তিণ্ণং পুগ্গলানং য্ৱাযং পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তো, অযং মে পুগ্গলো খমতি ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চ. তং কিস্স হেতু? ইমস্স, আৱুসো, পুগ্গলস্স পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অধিমত্ত’’ন্তি.

অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো আযস্মন্তঞ্চ সমিদ্ধং আযস্মন্তঞ্চ মহাকোট্ঠিকং এতদৱোচ – ‘‘ব্যাকতং খো, আৱুসো, অম্হেহি সব্বেহেৱ যথাসকং পটিভানং. আযামাৱুসো, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিস্সাম; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেস্সাম. যথা নো ভগৱা ব্যাকৰিস্সতি তথা নং ধাৰেস্সামা’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা চ সমিদ্ধো আযস্মা চ মহাকোট্ঠিকো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. অথ খো আযস্মা চ সাৰিপুত্তো আযস্মা চ সমিদ্ধো আযস্মা চ মহাকোট্ঠিকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যাৱতকো অহোসি আযস্মতা চ সমিদ্ধেন আযস্মতা চ মহাকোট্ঠিকেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৱতো আৰোচেসি.

‘‘ন খ্ৱেত্থ, সাৰিপুত্ত, সুকৰং একংসেন ব্যাকাতুং – ‘অযং ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’তি. ঠানঞ্হেতং, সাৰিপুত্ত, ৱিজ্জতি য্ৱাযং পুগ্গলো সদ্ধাৱিমুত্তো স্ৱাস্স [স্ৱাযং (স্যা. কং. পী.), সোযং (ক.)] অৰহত্তায পটিপন্নো, য্ৱাযং পুগ্গলো কাযসক্খী স্ৱাস্স সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা, যো চাযং পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তো সোপস্স [সোযং (ক.)] সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা.

‘‘ন খ্ৱেত্থ, সাৰিপুত্ত, সুকৰং একংসেন ব্যাকাতুং – ‘অযং ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’তি. ঠানঞ্হেতং, সাৰিপুত্ত, ৱিজ্জতি য্ৱাযং পুগ্গলো কাযসক্খী স্ৱাস্স অৰহত্তায পটিপন্নো, য্ৱাযং পুগ্গলো সদ্ধাৱিমুত্তো স্ৱাস্স সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা, যো চাযং পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তো সোপস্স সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা.

‘‘ন খ্ৱেত্থ, সাৰিপুত্ত, সুকৰং একংসেন ব্যাকাতুং – ‘অযং ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’তি. ঠানঞ্হেতং, সাৰিপুত্ত, ৱিজ্জতি য্ৱাযং পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তো স্ৱাস্স অৰহত্তায পটিপন্নো, য্ৱাযং পুগ্গলো সদ্ধাৱিমুত্তো স্ৱাস্স সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা, যো চাযং পুগ্গলো কাযসক্খী সোপস্স সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা.

‘‘ন খ্ৱেত্থ, সাৰিপুত্ত, সুকৰং একংসেন ব্যাকাতুং – ‘অযং ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’’তি. পঠমং.

২. গিলানসুত্তং

২২. [পু. প. ৯৪] ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, গিলানা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো গিলানো লভন্তো ৱা সপ্পাযানি ভোজনানি অলভন্তো ৱা সপ্পাযানি ভোজনানি, লভন্তো ৱা সপ্পাযানি ভেসজ্জানি অলভন্তো ৱা সপ্পাযানি ভেসজ্জানি, লভন্তো ৱা পতিৰূপং উপট্ঠাকং অলভন্তো ৱা পতিৰূপং উপট্ঠাকং নেৱ ৱুট্ঠাতি তম্হা আবাধা.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো গিলানো লভন্তো ৱা সপ্পাযানি ভোজনানি অলভন্তো ৱা সপ্পাযানি ভোজনানি, লভন্তো ৱা সপ্পাযানি ভেসজ্জানি অলভন্তো ৱা সপ্পাযানি ভেসজ্জানি, লভন্তো ৱা পতিৰূপং উপট্ঠাকং অলভন্তো ৱা পতিৰূপং উপট্ঠাকং ৱুট্ঠাতি তম্হা আবাধা.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো গিলানো লভন্তোৱ সপ্পাযানি ভোজনানি নো অলভন্তো, লভন্তোৱ সপ্পাযানি ভেসজ্জানি নো অলভন্তো, লভন্তোৱ পতিৰূপং উপট্ঠাকং নো অলভন্তো ৱুট্ঠাতি তম্হা আবাধা.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, য্ৱাযং গিলানো লভন্তোৱ সপ্পাযানি ভোজনানি নো অলভন্তো, লভন্তোৱ সপ্পাযানি ভেসজ্জানি নো অলভন্তো, লভন্তোৱ পতিৰূপং উপট্ঠাকং নো অলভন্তো ৱুট্ঠাতি তম্হা আবাধা, ইমং খো, ভিক্খৱে, গিলানং পটিচ্চ গিলানভত্তং অনুঞ্ঞাতং গিলানভেসজ্জং অনুঞ্ঞাতং গিলানুপট্ঠাকো অনুঞ্ঞাতো. ইমঞ্চ পন, ভিক্খৱে, গিলানং পটিচ্চ অঞ্ঞেপি গিলানা উপট্ঠাতব্বা. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো গিলানা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং.

‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তযোমে গিলানূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো লভন্তো ৱা তথাগতং দস্সনায অলভন্তো ৱা তথাগতং দস্সনায, লভন্তো ৱা তথাগতপ্পৱেদিতং ধম্মৱিনযং সৱনায অলভন্তো ৱা তথাগতপ্পৱেদিতং ধম্মৱিনযং সৱনায নেৱ ওক্কমতি নিযামং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং.

‘‘ইধ, পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো লভন্তো ৱা তথাগতং দস্সনায অলভন্তো ৱা তথাগতং দস্সনায, লভন্তো ৱা তথাগতপ্পৱেদিতং ধম্মৱিনযং সৱনায অলভন্তো ৱা তথাগতপ্পৱেদিতং ধম্মৱিনযং সৱনায ওক্কমতি নিযামং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো লভন্তোৱ তথাগতং দস্সনায নো অলভন্তো, লভন্তোৱ তথাগতপ্পৱেদিতং ধম্মৱিনযং সৱনায নো অলভন্তো ওক্কমতি নিযামং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, য্ৱাযং পুগ্গলো লভন্তোৱ তথাগতং দস্সনায নো অলভন্তো, লভন্তোৱ তথাগতপ্পৱেদিতং ধম্মৱিনযং সৱনায নো অলভন্তো ওক্কমতি নিযামং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তং, ইমং খো ভিক্খৱে, পুগ্গলং পটিচ্চ ধম্মদেসনা অনুঞ্ঞাতা. ইমঞ্চ পন, ভিক্খৱে, পুগ্গলং পটিচ্চ অঞ্ঞেসম্পি ধম্মো দেসেতব্বো. ‘‘ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো গিলানূপমা পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. দুতিযং.

৩. সঙ্খাৰসুত্তং

২৩. ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো সব্যাবজ্ঝং [সব্যাপজ্ঝং (সব্বত্থ) এৱমুপৰিপি] কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, সব্যাবজ্ঝং ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, সব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি. সো সব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, সব্যাবজ্ঝং ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, সব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা সব্যাবজ্ঝং লোকং উপপজ্জতি. তমেনং সব্যাবজ্ঝং লোকং উপপন্নং সমানং সব্যাবজ্ঝা ফস্সা ফুসন্তি. সো সব্যাবজ্ঝেহি ফস্সেহি ফুট্ঠো সমানো সব্যাবজ্ঝং ৱেদনং ৱেদযতি একন্তদুক্খং, সেয্যথাপি সত্তা নেৰযিকা.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো অব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, অব্যাবজ্ঝং ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, অব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি. সো অব্যাবজ্ঝং কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, অব্যাবজ্ঝং ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, অব্যাবজ্ঝং মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা অব্যাবজ্ঝং লোকং উপপজ্জতি. তমেনং অব্যাবজ্ঝং লোকং উপপন্নং সমানং অব্যাবজ্ঝা ফস্সা ফুসন্তি. সো অব্যাবজ্ঝেহি ফস্সেহি ফুট্ঠো সমানো অব্যাবজ্ঝং ৱেদনং ৱেদযতি একন্তসুখং, সেয্যথাপি দেৱা সুভকিণ্হা.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰোতি. সো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি কাযসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি ৱচীসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা, সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি মনোসঙ্খাৰং অভিসঙ্খৰিত্ৱা সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি লোকং উপপজ্জতি. তমেনং সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি লোকং উপপন্নং সমানং সব্যাবজ্ঝাপি অব্যাবজ্ঝাপি ফস্সা ফুসন্তি. সো সব্যাবজ্ঝেহিপি অব্যাবজ্ঝেহিপি ফস্সেহি ফুট্ঠো সমানো সব্যাবজ্ঝম্পি অব্যাবজ্ঝম্পি ৱেদনং ৱেদযতি ৱোকিণ্ণসুখদুক্খং, সেয্যথাপি মনুস্সা একচ্চে চ দেৱা একচ্চে চ ৱিনিপাতিকা. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি. ততিযং.

৪. বহুকাৰসুত্তং

২৪. ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা পুগ্গলস্স বহুকাৰা. কতমে তযো? যং, ভিক্খৱে, পুগ্গলং আগম্ম পুগ্গলো বুদ্ধং সৰণং গতো হোতি, ধম্মং সৰণং গতো হোতি, সঙ্ঘং সৰণং গতো হোতি; অযং, ভিক্খৱে, পুগ্গলো ইমস্স পুগ্গলস্স বহুকাৰো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যং পুগ্গলং আগম্ম পুগ্গলো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি; অযং, ভিক্খৱে, পুগ্গলো ইমস্স পুগ্গলস্স বহুকাৰো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যং পুগ্গলং আগম্ম পুগ্গলো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; অযং, ভিক্খৱে, পুগ্গলো ইমস্স পুগ্গলস্স বহুকাৰো. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো পুগ্গলা পুগ্গলস্স বহুকাৰা.

‘‘ইমেহি চ পন, ভিক্খৱে, তীহি পুগ্গলেহি ইমস্স পুগ্গলস্স নত্থঞ্ঞো পুগ্গলো বহুকাৰোতি ৱদামি. ইমেসং পন, ভিক্খৱে, তিণ্ণং পুগ্গলানং ইমিনা পুগ্গলেন ন সুপ্পতিকাৰং ৱদামি, যদিদং অভিৱাদনপচ্চুট্ঠানঅঞ্জলিকম্মসামীচিকম্মচীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসন-গিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰানুপ্পদানেনা’’তি. চতুত্থং.

৫. ৱজিৰূপমসুত্তং

২৫. ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? অৰুকূপমচিত্তো পুগ্গলো, ৱিজ্জূপমচিত্তো পুগ্গলো, ৱজিৰূপমচিত্তো পুগ্গলো. কতমো চ, ভিক্খৱে, অৰুকূপমচিত্তো পুগ্গলো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো অপ্পম্পি ৱুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, দুট্ঠাৰুকো [দুট্ঠাৰুকা (সী.)] কট্ঠেন ৱা কঠলায [কথলায (স্যা. কং. ক.), কঠলেন-কথলেন (অট্ঠকথা)] ৱা ঘট্টিতো [ঘট্টিতা (সী.)] ভিয্যোসোমত্তায আসৱং দেতি [অস্সৱনোতি (সী.)]; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো অপ্পম্পি ৱুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৰুকূপমচিত্তো পুগ্গলো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, ৱিজ্জূপমচিত্তো পুগ্গলো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. সেয্যথাপি ভিক্খৱে, চক্খুমা পুৰিসো ৰত্তন্ধকাৰতিমিসাযং ৱিজ্জন্তৰিকায ৰূপানি পস্সেয্য; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি…পে… ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱিজ্জূপমচিত্তো পুগ্গলো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, ৱজিৰূপমচিত্তো পুগ্গলো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৱজিৰস্স নত্থি কিঞ্চি অভেজ্জং মণি ৱা পাসাণো ৱা; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো আসৱানং খযা…পে… উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱজিৰূপমচিত্তো পুগ্গলো. ‘ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’’ন্তি [পু. প. ১০২]. পঞ্চমং.

৬. সেৱিতব্বসুত্তং

২৬. ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? অত্থি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো. অত্থি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো. অত্থি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো. কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো হীনো হোতি সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায. এৱৰূপো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো অঞ্ঞত্ৰ অনুদ্দযা অঞ্ঞত্ৰ অনুকম্পা.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো সদিসো হোতি সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায. এৱৰূপো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো. তং কিস্স হেতু? সীলসামঞ্ঞগতানং সতং সীলকথা চ নো ভৱিস্সতি, সা চ নো পৱত্তিনী [পৱত্তনী (সী. স্যা. কং. পী.) পু. প. ১২২ পস্সিতব্বং] ভৱিস্সতি, সা চ নো ফাসু ভৱিস্সতি. সমাধিসামঞ্ঞগতানং সতং সমাধিকথা চ নো ভৱিস্সতি, সা চ নো পৱত্তিনী ভৱিস্সতি, সা চ নো ফাসু ভৱিস্সতি. পঞ্ঞাসামঞ্ঞগতানং সতং পঞ্ঞাকথা চ নো ভৱিস্সতি, সা চ নো পৱত্তিনী ভৱিস্সতি, সা চ নো ফাসু ভৱিস্সতীতি. তস্মা এৱৰূপো পুগ্গলো সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো অধিকো হোতি সীলেন সমাধিনা পঞ্ঞায. এৱৰূপো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো. তং কিস্স হেতু? ইতি অপৰিপূৰং ৱা সীলক্খন্ধং পৰিপূৰেস্সামি, পৰিপূৰং ৱা সীলক্খন্ধং তত্থ তত্থ পঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামি; অপৰিপূৰং ৱা সমাধিক্খন্ধং পৰিপূৰেস্সামি, পৰিপূৰং ৱা সমাধিক্খন্ধং তত্থ তত্থ পঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামি; অপৰিপূৰং ৱা পঞ্ঞাক্খন্ধং পৰিপূৰেস্সামি, পৰিপূৰং ৱা পঞ্ঞাক্খন্ধং তত্থ তত্থ পঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামীতি. তস্মা এৱৰূপো পুগ্গলো সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱা সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’ন্তি.

‘‘নিহীযতি পুৰিসো নিহীনসেৱী,

ন চ হাযেথ কদাচি তুল্যসেৱী;

সেট্ঠমুপনমং উদেতি খিপ্পং,

তস্মা অত্তনো উত্তৰিং ভজেথা’’তি. ছট্ঠং;

৭. জিগুচ্ছিতব্বসুত্তং

২৭. ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? অত্থি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো জিগুচ্ছিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো. অত্থি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো অজ্ঝুপেক্খিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো. অত্থি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো. কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো জিগুচ্ছিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো দুস্সীলো হোতি পাপধম্মো অসুচি সঙ্কস্সৰসমাচাৰো পটিচ্ছন্নকম্মন্তো, অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো, অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো, অন্তোপূতি অৱস্সুতো কসম্বুজাতো. এৱৰূপো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো জিগুচ্ছিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো. তং কিস্স হেতু? কিঞ্চাপি, ভিক্খৱে, এৱৰূপস্স পুগ্গলস্স ন দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি, অথ খো নং পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি – ‘পাপমিত্তো পুৰিসপুগ্গলো পাপসহাযো পাপসম্পৱঙ্কো’তি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অহি গূথগতো কিঞ্চাপি ন দংসতি [ডংসতি (সী. স্যা.), ডস্সতি (পী.)], অথ খো নং মক্খেতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, কিঞ্চাপি এৱৰূপস্স পুগ্গলস্স ন দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি, অথ খো নং পাপকো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি – ‘পাপমিত্তো পুৰিসপুগ্গলো পাপসহাযো পাপসম্পৱঙ্কো’তি. তস্মা এৱৰূপো পুগ্গলো জিগুচ্ছিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো অজ্ঝুপেক্খিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৱুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, দুট্ঠাৰুকো কট্ঠেন ৱা কঠলায ৱা ঘট্টিতো ভিয্যোসোমত্তায আসৱং দেতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে…পে… সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, তিন্দুকালাতং কট্ঠেন ৱা কঠলায ৱা ঘট্টিতং ভিয্যোসোমত্তায চিচ্চিটাযতি চিটিচিটাযতি; এৱমেৱং খো ভিক্খৱে…পে… সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, গূথকূপো কট্ঠেন ৱা কঠলায ৱা ঘট্টিতো ভিয্যোসোমত্তায দুগ্গন্ধো হোতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, ইধেকচ্চো পুগ্গলো কোধনো হোতি উপাযাসবহুলো, অপ্পম্পি ৱুত্তো সমানো অভিসজ্জতি কুপ্পতি ব্যাপজ্জতি পতিত্থীযতি, কোপঞ্চ দোসঞ্চ অপ্পচ্চযঞ্চ পাতুকৰোতি. এৱৰূপো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো অজ্ঝুপেক্খিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো. তং কিস্স হেতু? অক্কোসেয্যপি মং পৰিভাসেয্যপি মং অনত্থম্পি মং কৰেয্যাতি. তস্মা এৱৰূপো পুগ্গলো অজ্ঝুপেক্খিতব্বো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো সীলৱা হোতি কল্যাণধম্মো. এৱৰূপো, ভিক্খৱে, পুগ্গলো সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো. তং কিস্স হেতু? কিঞ্চাপি, ভিক্খৱে, এৱৰূপস্স পুগ্গলস্স ন দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি, অথ খো নং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গচ্ছতি – ‘কল্যাণমিত্তো পুৰিসপুগ্গলো কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো’তি. তস্মা এৱৰূপো পুগ্গলো সেৱিতব্বো ভজিতব্বো পযিৰুপাসিতব্বো. ‘ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মি’’’ন্তি.

‘‘নিহীযতি পুৰিসো নিহীনসেৱী,

ন চ হাযেথ কদাচি তুল্যসেৱী;

সেট্ঠমুপনমং উদেতি খিপ্পং,

তস্মা অত্তনো উত্তৰিং ভজেথা’’তি. সত্তমং;

৮. গূথভাণীসুত্তং