১. সমিদ্ধসুত্তং
২১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা চ সমিদ্ধো [সৱিট্ঠো (সী. স্যা. কং. পী.)] আযস্মা চ মহাকোট্ঠিকো [মহাকোট্ঠিতো (সী. স্যা. কং. পী.)] যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নং খো আযস্মন্তং সমিদ্ধং আযস্মা সাৰিপুত্তো এতদৱোচ –
‘‘তযোমে, আৱুসো সমিদ্ধ, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো [দিট্ঠপ্পত্তো (ক.)], সদ্ধাৱিমুত্তো. ইমে খো, আৱুসো, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. ইমেসং, আৱুসো, তিণ্ণং পুগ্গলানং কতমো তে পুগ্গলো খমতি অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি?
‘‘তযোমে, আৱুসো সাৰিপুত্ত, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো, সদ্ধাৱিমুত্তো. ইমে খো, আৱুসো, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. ইমেসং, আৱুসো, তিণ্ণং পুগ্গলানং য্ৱাযং [যোযং (ক.)] পুগ্গলো সদ্ধাৱিমুত্তো, অযং মে পুগ্গলো খমতি ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চ. তং কিস্স হেতু? ইমস্স, আৱুসো, পুগ্গলস্স সদ্ধিন্দ্ৰিযং অধিমত্ত’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো আযস্মন্তং মহাকোট্ঠিকং এতদৱোচ – ‘‘তযোমে, আৱুসো কোট্ঠিক, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো, সদ্ধাৱিমুত্তো. ইমে খো, আৱুসো, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. ইমেসং, আৱুসো, তিণ্ণং পুগ্গলানং কতমো তে পুগ্গলো খমতি অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি?
‘‘তযোমে, আৱুসো সাৰিপুত্ত, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো, সদ্ধাৱিমুত্তো. ইমে খো, আৱুসো, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. ইমেসং, আৱুসো, তিণ্ণং পুগ্গলানং য্ৱাযং পুগ্গলো কাযসক্খী, অযং মে পুগ্গলো খমতি ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চ. তং কিস্স হেতু? ইমস্স, আৱুসো, পুগ্গলস্স সমাধিন্দ্ৰিযং অধিমত্ত’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা মহাকোট্ঠিকো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ – ‘‘তযোমে, আৱুসো সাৰিপুত্ত, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো, সদ্ধাৱিমুত্তো. ইমে খো, আৱুসো, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. ইমেসং, আৱুসো, তিণ্ণং পুগ্গলানং কতমো তে পুগ্গলো খমতি অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’তি?
‘‘তযোমে, আৱুসো কোট্ঠিক, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো, সদ্ধাৱিমুত্তো. ইমে খো, আৱুসো, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. ইমেসং, আৱুসো, তিণ্ণং পুগ্গলানং য্ৱাযং পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তো, অযং মে পুগ্গলো খমতি ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চ. তং কিস্স হেতু? ইমস্স, আৱুসো, পুগ্গলস্স পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অধিমত্ত’’ন্তি.
অথ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো আযস্মন্তঞ্চ সমিদ্ধং আযস্মন্তঞ্চ মহাকোট্ঠিকং এতদৱোচ – ‘‘ব্যাকতং খো, আৱুসো, অম্হেহি সব্বেহেৱ যথাসকং পটিভানং. আযামাৱুসো, যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিস্সাম; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেস্সাম. যথা নো ভগৱা ব্যাকৰিস্সতি তথা নং ধাৰেস্সামা’’তি. ‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো আযস্মা চ সমিদ্ধো আযস্মা চ মহাকোট্ঠিকো আযস্মতো সাৰিপুত্তস্স পচ্চস্সোসুং. অথ খো আযস্মা চ সাৰিপুত্তো আযস্মা চ সমিদ্ধো আযস্মা চ মহাকোট্ঠিকো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা সাৰিপুত্তো যাৱতকো অহোসি আযস্মতা চ সমিদ্ধেন আযস্মতা চ মহাকোট্ঠিকেন সদ্ধিং কথাসল্লাপো তং সব্বং ভগৱতো আৰোচেসি.
‘‘ন খ্ৱেত্থ, সাৰিপুত্ত, সুকৰং একংসেন ব্যাকাতুং – ‘অযং ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’তি. ঠানঞ্হেতং, সাৰিপুত্ত, ৱিজ্জতি য্ৱাযং পুগ্গলো সদ্ধাৱিমুত্তো স্ৱাস্স [স্ৱাযং (স্যা. কং. পী.), সোযং (ক.)] অৰহত্তায পটিপন্নো, য্ৱাযং পুগ্গলো কাযসক্খী স্ৱাস্স সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা, যো চাযং পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তো সোপস্স [সোযং (ক.)] সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা.
‘‘ন খ্ৱেত্থ, সাৰিপুত্ত, সুকৰং একংসেন ব্যাকাতুং – ‘অযং ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’তি. ঠানঞ্হেতং, সাৰিপুত্ত, ৱিজ্জতি য্ৱাযং পুগ্গলো কাযসক্খী স্ৱাস্স অৰহত্তায পটিপন্নো, য্ৱাযং পুগ্গলো সদ্ধাৱিমুত্তো স্ৱাস্স সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা, যো চাযং পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তো সোপস্স সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা.
‘‘ন খ্ৱেত্থ, সাৰিপুত্ত, সুকৰং একংসেন ব্যাকাতুং – ‘অযং ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’তি. ঠানঞ্হেতং, সাৰিপুত্ত, ৱিজ্জতি য্ৱাযং পুগ্গলো দিট্ঠিপ্পত্তো স্ৱাস্স অৰহত্তায পটিপন্নো, য্ৱাযং পুগ্গলো সদ্ধাৱিমুত্তো স্ৱাস্স সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা, যো চাযং পুগ্গলো কাযসক্খী সোপস্স সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা.
‘‘ন খ্ৱেত্থ, সাৰিপুত্ত, সুকৰং একংসেন ব্যাকাতুং – ‘অযং ইমেসং তিণ্ণং পুগ্গলানং অভিক্কন্ততৰো চ পণীততৰো চা’’’তি. পঠমং.