২. ৰথকাৰৱগ্গো
১. ঞাতসুত্তং
১১. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ঞাতো ভিক্খু বহুজনঅহিতায পটিপন্নো হোতি বহুজনদুক্খায, বহুনো জনস্স অনত্থায অহিতায দুক্খায দেৱমনুস্সানং. কতমেহি তীহি? অননুলোমিকে কাযকম্মে সমাদপেতি, অননুলোমিকে ৱচীকম্মে সমাদপেতি, অননুলোমিকেসু ধম্মেসু সমাদপেতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ঞাতো ভিক্খু বহুজনঅহিতায পটিপন্নো হোতি বহুজনদুক্খায, বহুনো জনস্স অনত্থায অহিতায দুক্খায দেৱমনুস্সানং.
‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ঞাতো ভিক্খু বহুজনহিতায পটিপন্নো হোতি বহুজনসুখায, বহুনো জনস্স অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সানং. কতমেহি তীহি? অনুলোমিকে কাযকম্মে সমাদপেতি, অনুলোমিকে ৱচীকম্মে সমাদপেতি, অনুলোমিকেসু ধম্মেসু সমাদপেতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ঞাতো ভিক্খু বহুজনহিতায পটিপন্নো হোতি বহুজনসুখায, বহুনো জনস্স অত্থায হিতায সুখায দেৱমনুস্সান’’ন্তি. পঠমং.
২. সাৰণীযসুত্তং
১২. ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স যাৱজীৱং সাৰণীযানি [সৰণীযানি (সী. স্যা. কং. পী.)] ভৱন্তি. কতমানি তীণি? যস্মিং, ভিক্খৱে, পদেসে ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো জাতো হোতি. ইদং, ভিক্খৱে, পঠমং ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যস্মিং পদেসে ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো হোতি. ইদং, ভিক্খৱে, দুতিযং ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যস্মিং পদেসে ৰাজা খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো সঙ্গামং অভিৱিজিনিত্ৱা ৱিজিতসঙ্গামো তমেৱ সঙ্গামসীসং অজ্ঝাৱসতি. ইদং, ভিক্খৱে, ততিযং ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স যাৱজীৱং সাৰণীযানি ভৱন্তি.
‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তীণিমানি ভিক্খুস্স যাৱজীৱং সাৰণীযানি ভৱন্তি. কতমানি তীণি? যস্মিং, ভিক্খৱে, পদেসে ভিক্খু কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতো হোতি. ইদং, ভিক্খৱে, পঠমং ভিক্খুস্স যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যস্মিং পদেসে ভিক্খু ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. ইদং, ভিক্খৱে, দুতিযং ভিক্খুস্স যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, যস্মিং পদেসে ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ইদং, ভিক্খৱে, ততিযং ভিক্খুস্স যাৱজীৱং সাৰণীযং হোতি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, তীণি ভিক্খুস্স যাৱজীৱং সাৰণীযানি ভৱন্তী’’তি. দুতিযং.
৩. আসংসসুত্তং
১৩. ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং. কতমে তযো? নিৰাসো, আসংসো, ৱিগতাসো. কতমো চ, ভিক্খৱে পুগ্গলো নিৰাসো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো নীচে কুলে পচ্চাজাতো হোতি, চণ্ডালকুলে ৱা ৱেনকুলে [ৱেণকুলে (স্যা. কং. পী.)] ৱা নেসাদকুলে ৱা ৰথকাৰকুলে ৱা পুক্কুসকুলে ৱা দলিদ্দে অপ্পন্নপানভোজনে কসিৰৱুত্তিকে, যত্থ কসিৰেন ঘাসচ্ছাদো লব্ভতি. সো চ হোতি দুব্বণ্ণো দুদ্দসিকো ওকোটিমকো বৱ্হাবাধো [বহ্ৱাবাধো (স্যা. কং. পী. ক.)] কাণো ৱা কুণী ৱা খঞ্জো ৱা পক্খহতো ৱা, ন লাভী অন্নস্স পানস্স ৱত্থস্স যানস্স মালাগন্ধৱিলেপনস্স সেয্যাৱসথপদীপেয্যস্স. সো সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো কিৰ খত্তিযো খত্তিযেহি খত্তিযাভিসেকেন অভিসিত্তো’তি. তস্স ন এৱং হোতি – ‘কুদাস্সু নাম মম্পি খত্তিযা খত্তিযাভিসেকেন অভিসিঞ্চিস্সন্তী’তি! অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো নিৰাসো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো আসংসো? ইধ, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো খত্তিযস্স মুদ্ধাৱসিত্তস্স জেট্ঠো পুত্তো হোতি আভিসেকো অনভিসিত্তো অচলপ্পত্তো [মচলপ্পত্তো (সী. পী.)]. সো সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো কিৰ খত্তিযো খত্তিযেহি খত্তিযাভিসেকেন অভিসিত্তো’তি. তস্স এৱং হোতি – ‘কুদাস্সু নাম মম্পি খত্তিযা খত্তিযাভিসেকেন অভিসিঞ্চিস্সন্তী’তি! অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো আসংসো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো ৱিগতাসো? ইধ, ভিক্খৱে, ৰাজা হোতি খত্তিযো মুদ্ধাৱসিত্তো. সো সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো কিৰ খত্তিযো খত্তিযেহি খত্তিযাভিসেকেন অভিসিত্তো’তি. তস্স ন এৱং হোতি – ‘কুদাস্সু নাম মম্পি খত্তিযা খত্তিযাভিসেকেন অভিসিঞ্চিস্সন্তী’তি! তং কিস্স হেতু? যা হিস্স, ভিক্খৱে, পুব্বে অনভিসিত্তস্স অভিসেকাসা সা [সাস্স (সী. স্যা. কং. পী.)] পটিপ্পস্সদ্ধা. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো ৱিগতাসো. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা লোকস্মিং.
‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা ভিক্খূসু. কতমে তযো? নিৰাসো, আসংসো, ৱিগতাসো. কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো নিৰাসো? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পুগ্গলো দুস্সীলো হোতি পাপধম্মো অসুচি সঙ্কস্সৰসমাচাৰো পটিচ্ছন্নকম্মন্তো অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞো অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো অন্তোপূতি অৱস্সুতো কসম্বুজাতো. সো সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো কিৰ ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’তি. তস্স ন এৱং হোতি – ‘কুদাস্সু নাম অহম্পি আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামী’তি! অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো নিৰাসো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো আসংসো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি কল্যাণধম্মো. সো সুণাতি আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’তি. তস্স এৱং হোতি – ‘কুদাস্সু নাম অহম্পি আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামী’তি! অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো আসংসো.
‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পুগ্গলো ৱিগতাসো? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰহং হোতি খীণাসৱো. সো সুণাতি – ‘ইত্থন্নামো কিৰ ভিক্খু আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’তি. তস্স ন এৱং হোতি – ‘কুদাস্সু নাম অহম্পি আসৱানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামী’তি! তং কিস্স হেতু? যা হিস্স, ভিক্খৱে, পুব্বে অৱিমুত্তস্স ৱিমুত্তাসা সা পটিপ্পস্সদ্ধা. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পুগ্গলো ৱিগতাসো. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো পুগ্গলা সন্তো সংৱিজ্জমানা ভিক্খূসূ’’তি. ততিযং.
৪. চক্কৱত্তিসুত্তং
১৪. ‘‘যোপি সো, ভিক্খৱে, ৰাজা চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা সোপি ন অৰাজকং চক্কং ৱত্তেতী’’তি. এৱং ৱুত্তে অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কো পন, ভন্তে, ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স ধম্মিকস্স ধম্মৰঞ্ঞো ৰাজা’’তি [চক্কন্তি (ক.)]? ‘‘ধম্মো, ভিক্খূ’’তি ভগৱা অৱোচ – ‘‘ইধ, ভিক্খু, ৰাজা চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মংযেৱ নিস্সায [গৰুকৰোন্তো (সী. স্যা. কং. পী.)] ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহতি অন্তোজনস্মিং’’.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খু, ৰাজা চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মংযেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহতি খত্তিযেসু, অনুযন্তেসু [অনুযুত্তেসু (সী. স্যা. কং. পী.)], বলকাযস্মিং, ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু, নেগমজানপদেসু, সমণব্ৰাহ্মণেসু, মিগপক্খীসু. স খো সো ভিক্খু ৰাজা চক্কৱত্তী ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মংযেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহিত্ৱা অন্তোজনস্মিং, ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহিত্ৱা খত্তিযেসু, অনুযন্তেসু, বলকাযস্মিং, ব্ৰাহ্মণগহপতিকেসু, নেগমজানপদেসু, সমণব্ৰাহ্মণেসু, মিগপক্খীসু, ধম্মেনেৱ চক্কং ৱত্তেতি. তং হোতি চক্কং অপ্পটিৱত্তিযং কেনচি মনুস্সভূতেন পচ্চত্থিকেন পাণিনা.
‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খু [ভিক্খৱে (ক.)], তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মংযেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহতি কাযকম্মস্মিং – ‘এৱৰূপং কাযকম্মং সেৱিতব্বং, এৱৰূপং কাযকম্মং ন সেৱিতব্ব’’’ন্তি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খু, তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মংযেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহতি ৱচীকম্মস্মিং – ‘এৱৰূপং ৱচীকম্মং সেৱিতব্বং, এৱৰূপং ৱচীকম্মং ন সেৱিতব্ব’ন্তি…পে… মনোকম্মস্মিং – ‘এৱৰূপং মনোকম্মং সেৱিতব্বং, এৱৰূপং মনোকম্মং ন সেৱিতব্ব’’’ন্তি.
‘‘স খো সো, ভিক্খু, তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মিকো ধম্মৰাজা ধম্মংযেৱ নিস্সায ধম্মং সক্কৰোন্তো ধম্মং গৰুং কৰোন্তো ধম্মং অপচাযমানো ধম্মদ্ধজো ধম্মকেতু ধম্মাধিপতেয্যো ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহিত্ৱা কাযকম্মস্মিং, ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহিত্ৱা ৱচীকম্মস্মিং, ধম্মিকং ৰক্খাৱৰণগুত্তিং সংৱিদহিত্ৱা মনোকম্মস্মিং, ধম্মেনেৱ অনুত্তৰং ধম্মচক্কং পৱত্তেতি. তং হোতি চক্কং অপ্পটিৱত্তিযং সমণেন ৱা ব্ৰাহ্মণেন ৱা দেৱেন ৱা মাৰেন ৱা ব্ৰহ্মুনা ৱা কেনচি ৱা লোকস্মি’’ন্তি. চতুত্থং.
৫. সচেতনসুত্তং
১৫. একং সমযং ভগৱা বাৰাণসিযং ৱিহৰতি ইসিপতনে মিগদাযে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
‘‘ভূতপুব্বং, ভিক্খৱে, ৰাজা অহোসি সচেতনো [পচেতনো (সী. স্যা. কং. পী.)] নাম. অথ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা সচেতনো ৰথকাৰং আমন্তেসি – ‘ইতো মে, সম্ম ৰথকাৰ, ছন্নং মাসানং অচ্চযেন সঙ্গামো ভৱিস্সতি. সক্খিস্সসি [সক্খসি (স্যা. কং. পী.)] মে, সম্ম ৰথকাৰ, নৱং চক্কযুগং কাতু’ন্তি? ‘সক্কোমি দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, ৰথকাৰো ৰঞ্ঞো সচেতনস্স পচ্চস্সোসি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৰথকাৰো ছহি মাসেহি ছাৰত্তূনেহি একং চক্কং নিট্ঠাপেসি. অথ খো, ভিক্খৱে, ৰাজা সচেতনো ৰথকাৰং আমন্তেসি – ‘ইতো মে, সম্ম ৰথকাৰ, ছন্নং দিৱসানং অচ্চযেন সঙ্গামো ভৱিস্সতি, নিট্ঠিতং নৱং চক্কযুগ’ন্তি? ‘ইমেহি খো, দেৱ, ছহি মাসেহি ছাৰত্তূনেহি একং চক্কং নিট্ঠিত’ন্তি. ‘সক্খিস্সসি পন মে, সম্ম ৰথকাৰ, ইমেহি ছহি দিৱসেহি দুতিযং চক্কং নিট্ঠাপেতু’ন্তি? ‘সক্কোমি দেৱা’তি খো, ভিক্খৱে, ৰথকাৰো ছহি দিৱসেহি দুতিযং চক্কং নিট্ঠাপেত্ৱা নৱং চক্কযুগং আদায যেন ৰাজা সচেতনো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ৰাজানং সচেতনং এতদৱোচ – ‘ইদং তে, দেৱ, নৱং চক্কযুগং নিট্ঠিত’ন্তি. ‘যঞ্চ তে ইদং, সম্ম ৰথকাৰ, চক্কং ছহি মাসেহি নিট্ঠিতং ছাৰত্তূনেহি যঞ্চ তে ইদং চক্কং ছহি দিৱসেহি নিট্ঠিতং, ইমেসং কিং নানাকৰণং? নেসাহং কিঞ্চি নানাকৰণং পস্সামী’তি. ‘অত্থেসং, দেৱ, নানাকৰণং. পস্সতু দেৱো নানাকৰণ’’’ন্তি.
‘‘অথ খো, ভিক্খৱে, ৰথকাৰো যং তং চক্কং ছহি দিৱসেহি নিট্ঠিতং তং পৱত্তেসি. তং পৱত্তিতং সমানং যাৱতিকা অভিসঙ্খাৰস্স গতি তাৱতিকং গন্ত্ৱা চিঙ্গুলাযিত্ৱা ভূমিযং পপতি. যং পন তং চক্কং ছহি মাসেহি নিট্ঠিতং ছাৰত্তূনেহি তং পৱত্তেসি. তং পৱত্তিতং সমানং যাৱতিকা অভিসঙ্খাৰস্স গতি তাৱতিকং গন্ত্ৱা অক্খাহতং মঞ্ঞে অট্ঠাসি.
‘‘‘কো নু খো, সম্ম ৰথকাৰ, হেতু কো পচ্চযো যমিদং [যদিদং (ক.)] চক্কং ছহি দিৱসেহি নিট্ঠিতং তং পৱত্তিতং সমানং যাৱতিকা অভিসঙ্খাৰস্স গতি তাৱতিকং গন্ত্ৱা চিঙ্গুলাযিত্ৱা ভূমিযং পপতি? কো পন, সম্ম ৰথকাৰ, হেতু কো পচ্চযো যমিদং চক্কং ছহি মাসেহি নিট্ঠিতং ছাৰত্তূনেহি তং পৱত্তিতং সমানং যাৱতিকা অভিসঙ্খাৰস্স গতি তাৱতিকং গন্ত্ৱা অক্খাহতং মঞ্ঞে অট্ঠাসী’তি? ‘যমিদং, দেৱ, চক্কং ছহি দিৱসেহি নিট্ঠিতং তস্স নেমিপি সৱঙ্কা সদোসা সকসাৱা, অৰাপি সৱঙ্কা সদোসা সকসাৱা, নাভিপি সৱঙ্কা সদোসা সকসাৱা. তং নেমিযাপি সৱঙ্কত্তা সদোসত্তা সকসাৱত্তা, অৰানম্পি সৱঙ্কত্তা সদোসত্তা সকসাৱত্তা, নাভিযাপি সৱঙ্কত্তা সদোসত্তা সকসাৱত্তা পৱত্তিতং সমানং যাৱতিকা অভিসঙ্খাৰস্স গতি তাৱতিকং গন্ত্ৱা চিঙ্গুলাযিত্ৱা ভূমিযং পপতি. যং পন তং, দেৱ, চক্কং ছহি মাসেহি নিট্ঠিতং ছাৰত্তূনেহি তস্স নেমিপি অৱঙ্কা অদোসা অকসাৱা, অৰাপি অৱঙ্কা অদোসা অকসাৱা, নাভিপি অৱঙ্কা অদোসা অকসাৱা. তং নেমিযাপি অৱঙ্কত্তা অদোসত্তা অকসাৱত্তা, অৰানম্পি অৱঙ্কত্তা অদোসত্তা অকসাৱত্তা, নাভিযাপি অৱঙ্কত্তা অদোসত্তা অকসাৱত্তা পৱত্তিতং সমানং যাৱতিকা অভিসঙ্খাৰস্স গতি তাৱতিকং গন্ত্ৱা অক্খাহতং মঞ্ঞে অট্ঠাসী’’’তি.
‘‘সিযা খো পন, ভিক্খৱে, তুম্হাকং এৱমস্স – ‘অঞ্ঞো নূন তেন সমযেন সো ৰথকাৰো অহোসী’তি! ন খো পনেতং, ভিক্খৱে, এৱং দট্ঠব্বং. অহং তেন সমযেন সো ৰথকাৰো অহোসিং. তদাহং, ভিক্খৱে, কুসলো দাৰুৱঙ্কানং দাৰুদোসানং দাৰুকসাৱানং. এতৰহি খো পনাহং, ভিক্খৱে, অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো কুসলো কাযৱঙ্কানং কাযদোসানং কাযকসাৱানং, কুসলো ৱচীৱঙ্কানং ৱচীদোসানং ৱচীকসাৱানং, কুসলো মনোৱঙ্কানং মনোদোসানং মনোকসাৱানং. যস্স কস্সচি, ভিক্খৱে, ভিক্খুস্স ৱা ভিক্খুনিযা ৱা কাযৱঙ্কো অপ্পহীনো কাযদোসো কাযকসাৱো, ৱচীৱঙ্কো অপ্পহীনো ৱচীদোসো ৱচীকসাৱো, মনোৱঙ্কো অপ্পহীনো মনোদোসো মনোকসাৱো, এৱং পপতিতা তে, ভিক্খৱে, ইমস্মা ধম্মৱিনযা, সেয্যথাপি তং চক্কং ছহি দিৱসেহি নিট্ঠিতং.
‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৱে, ভিক্খুস্স ৱা ভিক্খুনিযা ৱা কাযৱঙ্কো পহীনো কাযদোসো কাযকসাৱো, ৱচীৱঙ্কো পহীনো ৱচীদোসো ৱচীকসাৱো, মনোৱঙ্কো পহীনো মনোদোসো মনোকসাৱো, এৱং পতিট্ঠিতা তে, ভিক্খৱে, ইমস্মিং ধম্মৱিনযে, সেয্যথাপি তং চক্কং ছহি মাসেহি নিট্ঠিতং ছাৰত্তূনেহি.
‘‘তস্মাতিহ, ভিক্খৱে, এৱং সিক্খিতব্বং – ‘কাযৱঙ্কং পজহিস্সাম কাযদোসং কাযকসাৱং, ৱচীৱঙ্কং পজহিস্সাম ৱচীদোসং ৱচীকসাৱং, মনোৱঙ্কং পজহিস্সাম মনোদোসং মনোকসাৱ’ন্তি. এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি. পঞ্চমং.
৬. অপণ্ণকসুত্তং
১৬. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অপণ্ণকপটিপদং [অপণ্ণকতং পটিপদং (সী. পী.) টীকায পন সমেতি] পটিপন্নো হোতি, যোনি চস্স আৰদ্ধা হোতি আসৱানং খযায. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো হোতি, ভোজনে মত্তঞ্ঞূ হোতি, জাগৰিযং অনুযুত্তো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং [যত্ৱাধিকৰণমেতং (সী.)] চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী. যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি, ৰক্খতি মনিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ভোজনে মত্তঞ্ঞূ হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পটিসঙ্খা যোনিসো আহাৰং আহাৰেতি – ‘নেৱ দৱায ন মদায ন মণ্ডনায ন ৱিভূসনায, যাৱদেৱ ইমস্স কাযস্স ঠিতিযা যাপনায ৱিহিংসূপৰতিযা ব্ৰহ্মচৰিযানুগ্গহায, ইতি পুৰাণঞ্চ ৱেদনং পটিহঙ্খামি, নৱঞ্চ ৱেদনং ন উপ্পাদেস্সামি, যাত্ৰা চ মে ভৱিস্সতি অনৱজ্জতা চ ফাসুৱিহাৰো চা’তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ভোজনে মত্তঞ্ঞূ হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু জাগৰিযং অনুযুত্তো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু দিৱসং চঙ্কমেন নিসজ্জায আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেতি, ৰত্তিযা পঠমং যামং চঙ্কমেন নিসজ্জায আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেতি, ৰত্তিযা মজ্ঝিমং যামং দক্খিণেন পস্সেন সীহসেয্যং কপ্পেতি পাদে পাদং অচ্চাধায সতো সম্পজানো উট্ঠানসঞ্ঞং মনসি কৰিত্ৱা, ৰত্তিযা পচ্ছিমং যামং পচ্চুট্ঠায চঙ্কমেন নিসজ্জায আৱৰণীযেহি ধম্মেহি চিত্তং পৰিসোধেতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু জাগৰিযং অনুযুত্তো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অপণ্ণকপটিপদং পটিপন্নো হোতি, যোনি চস্স আৰদ্ধা হোতি আসৱানং খযাযা’’তি. ছট্ঠং.
৭. অত্তব্যাবাধসুত্তং
১৭. ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, ধম্মা অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি. কতমে তযো? কাযদুচ্চৰিতং, ৱচীদুচ্চৰিতং, মনোদুচ্চৰিতং. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো ধম্মা অত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি, পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি, উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি.
‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, ধম্মা নেৱত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি, ন পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি. কতমে তযো? কাযসুচৰিতং, ৱচীসুচৰিতং, মনোসুচৰিতং. ইমে খো, ভিক্খৱে, তযো ধম্মা নেৱত্তব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি, ন পৰব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তি, ন উভযব্যাবাধাযপি সংৱত্তন্তী’’তি. সত্তমং.
৮. দেৱলোকসুত্তং
১৮. ‘‘সচে ৱো, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতিত্থিযা পৰিব্বাজকা এৱং পুচ্ছেয্যুং – ‘দেৱলোকূপপত্তিযা, আৱুসো, সমণে গোতমে ব্ৰহ্মচৰিযং ৱুস্সথা’তি? ননু তুম্হে, ভিক্খৱে, এৱং পুট্ঠা অট্টীযেয্যাথ হৰাযেয্যাথ জিগুচ্ছেয্যাথা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’. ‘‘ইতি কিৰ তুম্হে, ভিক্খৱে, দিব্বেন আযুনা অট্টীযথ হৰাযথ জিগুচ্ছথ, দিব্বেন ৱণ্ণেন দিব্বেন সুখেন দিব্বেন যসেন দিব্বেনাধিপতেয্যেন অট্টীযথ হৰাযথ জিগুচ্ছথ; পগেৱ খো পন, ভিক্খৱে, তুম্হেহি কাযদুচ্চৰিতেন অট্টীযিতব্বং হৰাযিতব্বং জিগুচ্ছিতব্বং, ৱচীদুচ্চৰিতেন… মনোদুচ্চৰিতেন অট্টীযিতব্বং হৰাযিতব্বং জিগুচ্ছিতব্ব’’ন্তি. অট্ঠমং.
৯. পঠমপাপণিকসুত্তং
১৯. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো পাপণিকো অভব্বো অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগন্তুং, অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কাতুং. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, পাপণিকো পুব্বণ্হসমযং [মজ্ঝন্তিকসমযং (সী. স্যা. কং. পী.)] ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি, মজ্ঝন্হিকসমযং ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি, সাযন্হসমযং ন সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো পাপণিকো অভব্বো অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগন্তুং, অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কাতুং [ফাতিকত্তুং (সী.), ফাতিকাতুং (স্যা. কং. পী.)].
‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অভব্বো অনধিগতং ৱা কুসলং ধম্মং অধিগন্তুং, অধিগতং ৱা কুসলং ধম্মং ফাতিং কাতুং. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পুব্বণ্হসমযং ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি, মজ্ঝন্হিকসমযং ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি, সাযন্হসমযং ন সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অভব্বো অনধিগতং ৱা কুসলং ধম্মং অধিগন্তুং, অধিগতং ৱা কুসলং ধম্মং ফাতিং কাতুং.
‘‘তীহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো পাপণিকো ভব্বো অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগন্তুং, অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কাতুং. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, পাপণিকো পুব্বণ্হসমযং সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি, মজ্ঝন্হিকসমযং…পে… সাযন্হসমযং সক্কচ্চং কম্মন্তং অধিট্ঠাতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো পাপণিকো ভব্বো অনধিগতং ৱা ভোগং অধিগন্তুং, অধিগতং ৱা ভোগং ফাতিং কাতুং.
‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভব্বো অনধিগতং ৱা কুসলং ধম্মং অধিগন্তুং, অধিগতং ৱা কুসলং ধম্মং ফাতিং কাতুং. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পুব্বণ্হসমযং সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি, মজ্ঝন্হিকসমযং…পে… সাযন্হসমযং সক্কচ্চং সমাধিনিমিত্তং অধিট্ঠাতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভব্বো অনধিগতং ৱা কুসলং ধম্মং অধিগন্তুং, অধিগতং ৱা কুসলং ধম্মং ফাতিং কাতু’’ন্তি. নৱমং.
১০. দুতিযপাপণিকসুত্তং
২০. ‘‘তীহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো পাপণিকো নচিৰস্সেৱ মহত্তং ৱেপুল্লত্তং [মহন্তত্তং ৱা ৱেপুল্লত্তং ৱা (পী. ক.)] পাপুণাতি ভোগেসু. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, পাপণিকো চক্খুমা চ হোতি ৱিধুৰো চ নিস্সযসম্পন্নো চ. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পাপণিকো চক্খুমা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, পাপণিকো পণিযং জানাতি – ‘ইদং পণিযং এৱং কীতং, এৱং ৱিক্কযমানং [ৱিক্কীযমানং (?)], এত্তকং মূলং ভৱিস্সতি, এত্তকো উদযো’তি [উদ্দযোতি (সী.)]. এৱং খো, ভিক্খৱে, পাপণিকো চক্খুমা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পাপণিকো ৱিধুৰো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, পাপণিকো কুসলো হোতি পণিযং কেতুঞ্চ ৱিক্কেতুঞ্চ. এৱং খো, ভিক্খৱে, পাপণিকো ৱিধুৰো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, পাপণিকো নিস্সযসম্পন্নো হোতি? ইধ ভিক্খৱে, পাপণিকং যে তে গহপতী ৱা গহপতিপুত্তা ৱা অড্ঢা মহদ্ধনা মহাভোগা তে এৱং জানন্তি – ‘অযং খো ভৱং পাপণিকো চক্খুমা ৱিধুৰো চ পটিবলো পুত্তদাৰঞ্চ পোসেতুং, অম্হাকঞ্চ কালেন কালং অনুপ্পদাতু’ন্তি. তে নং ভোগেহি নিপতন্তি – ‘ইতো, সম্ম পাপণিক, ভোগে কৰিত্ৱা [হৰিত্ৱা (সী. স্যা. কং.)] পুত্তদাৰঞ্চ পোসেহি, অম্হাকঞ্চ কালেন কালং অনুপ্পদেহী’তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, পাপণিকো নিস্সযসম্পন্নো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো পাপণিকো নচিৰস্সেৱ মহত্তং ৱেপুল্লত্তং পাপুণাতি ভোগেসু.
‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু নচিৰস্সেৱ মহত্তং ৱেপুল্লত্তং পাপুণাতি কুসলেসু ধম্মেসু. কতমেহি তীহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুমা চ হোতি ৱিধুৰো চ নিস্সযসম্পন্নো চ. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুমা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানাতি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুমা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিধুৰো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱিধুৰো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু নিস্সযসম্পন্নো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যে তে ভিক্খূ বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধৰা ৱিনযধৰা মাতিকাধৰা তে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৱা পৰিপুচ্ছতি পৰিপঞ্হতি – ‘ইদং, ভন্তে, কথং, ইমস্স কো অত্থো’তি? তস্স তে আযস্মন্তো অৱিৱটঞ্চেৱ ৱিৱৰন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ উত্তানীকৰোন্তি, অনেকৱিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু কঙ্খং পটিৱিনোদেন্তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু নিস্সযসম্পন্নো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, তীহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু নচিৰস্সেৱ মহত্তং ৱেপুল্লত্তং পাপুণাতি কুসলেসু ধম্মেসূ’’তি. দসমং.
ৰথকাৰৱগ্গো দুতিযো.