৫. পৰিসৱগ্গো

৪৩. ‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, পৰিসা. কতমা দ্ৱে? উত্তানা চ পৰিসা গম্ভীৰা চ পৰিসা. কতমা চ, ভিক্খৱে, উত্তানা পৰিসা? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং ভিক্খূ উদ্ধতা হোন্তি উন্নড়া চপলা মুখৰা ৱিকিণ্ণৱাচা মুট্ঠস্সতী অসম্পজানা অসমাহিতা ৱিব্ভন্তচিত্তা পাকতিন্দ্ৰিযা. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, উত্তানা পৰিসা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, গম্ভীৰা পৰিসা? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং ভিক্খূ অনুদ্ধতা হোন্তি অনুন্নড়া অচপলা অমুখৰা অৱিকিণ্ণৱাচা উপট্ঠিতস্সতী সম্পজানা সমাহিতা একগ্গচিত্তা সংৱুতিন্দ্ৰিযা. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, গম্ভীৰা পৰিসা. ইমা খো, ভিক্খৱে, দ্ৱে পৰিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, ইমাসং দ্ৱিন্নং পৰিসানং যদিদং গম্ভীৰা পৰিসা’’তি.

৪৪. ‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, পৰিসা. কতমা দ্ৱে? ৱগ্গা চ পৰিসা সমগ্গা চ পৰিসা. কতমা চ, ভিক্খৱে, ৱগ্গা পৰিসা? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং ভিক্খূ ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱগ্গা পৰিসা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সমগ্গা পৰিসা? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং ভিক্খূ সমগ্গা সম্মোদমানা অৱিৱদমানা খীৰোদকীভূতা অঞ্ঞমঞ্ঞং পিযচক্খূহি সম্পস্সন্তা ৱিহৰন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সমগ্গা পৰিসা. ইমা খো, ভিক্খৱে, দ্ৱে পৰিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, ইমাসং দ্ৱিন্নং পৰিসানং যদিদং সমগ্গা পৰিসা’’তি.

৪৫. ‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, পৰিসা. কতমা দ্ৱে? অনগ্গৱতী চ পৰিসা অগ্গৱতী চ পৰিসা. কতমা চ, ভিক্খৱে, অনগ্গৱতী পৰিসা? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং থেৰা ভিক্খূ বাহুলিকা [বাহুল্লিকা (স্যা. কং. ক.) টীকা ওলোকেতব্বা] হোন্তি সাথলিকা, ওক্কমনে পুব্বঙ্গমা, পৱিৱেকে নিক্খিত্তধুৰা, ন ৱীৰিযং আৰভন্তি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. তেসং পচ্ছিমা জনতা দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি. সাপি হোতি বাহুলিকা সাথলিকা, ওক্কমনে পুব্বঙ্গমা, পৱিৱেকে নিক্খিত্তধুৰা, ন ৱীৰিযং আৰভতি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অনগ্গৱতী পৰিসা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, অগ্গৱতী পৰিসা? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং থেৰা ভিক্খূ ন বাহুলিকা হোন্তি ন সাথলিকা, ওক্কমনে নিক্খিত্তধুৰা, পৱিৱেকে পুব্বঙ্গমা, ৱীৰিযং আৰভন্তি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. তেসং পচ্ছিমা জনতা দিট্ঠানুগতিং আপজ্জতি. সাপি হোতি ন বাহুলিকা ন সাথলিকা, ওক্কমনে নিক্খিত্তধুৰা, পৱিৱেকে পুব্বঙ্গমা, ৱীৰিযং আৰভতি অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায অসচ্ছিকতস্স সচ্ছিকিৰিযায. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অগ্গৱতী পৰিসা. ইমা খো, ভিক্খৱে, দ্ৱে পৰিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, ইমাসং দ্ৱিন্নং পৰিসানং যদিদং অগ্গৱতী পৰিসা’’তি.

৪৬. ‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, পৰিসা. কতমা দ্ৱে? অনৰিযা চ পৰিসা অৰিযা চ পৰিসা. কতমা চ, ভিক্খৱে, অনৰিযা পৰিসা? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং ভিক্খূ ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং নপ্পজানন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অনৰিযা পৰিসা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, অৰিযা পৰিসা? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং ভিক্খূ ‘ইদং দুক্খ’ন্তি যথাভূতং পজানন্তি, ‘অযং দুক্খসমুদযো’তি যথাভূতং পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিৰোধো’তি যথাভূতং পজানন্তি, ‘অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদা’তি যথাভূতং পজানন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৰিযা পৰিসা. ইমা খো, ভিক্খৱে, দ্ৱে পৰিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, ইমাসং দ্ৱিন্নং পৰিসানং যদিদং অৰিযা পৰিসা’’তি.

৪৭. ‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, পৰিসা. কতমা দ্ৱে? পৰিসাকসটো চ পৰিসামণ্ডো চ. কতমো চ, ভিক্খৱে, পৰিসাকসটো? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং ভিক্খূ ছন্দাগতিং গচ্ছন্তি, দোসাগতিং গচ্ছন্তি, মোহাগতিং গচ্ছন্তি, ভযাগতিং গচ্ছন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পৰিসাকসটো.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, পৰিসামণ্ডো? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং ভিক্খূ ন ছন্দাগতিং গচ্ছন্তি, ন দোসাগতিং গচ্ছন্তি, ন মোহাগতিং গচ্ছন্তি, ন ভযাগতিং গচ্ছন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পৰিসামণ্ডো. ইমা খো, ভিক্খৱে, দ্ৱে পৰিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, ইমাসং দ্ৱিন্নং পৰিসানং যদিদং পৰিসামণ্ডো’’তি.

৪৮. ‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, পৰিসা. কতমা দ্ৱে? ওক্কাচিতৱিনীতা পৰিসা নোপটিপুচ্ছাৱিনীতা, পটিপুচ্ছাৱিনীতা পৰিসা নোওক্কাচিতৱিনীতা. কতমা চ, ভিক্খৱে, ওক্কাচিতৱিনীতা পৰিসা নোপটিপুচ্ছাৱিনীতা? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং ভিক্খূ যে তে সুত্তন্তা তথাগতভাসিতা গম্ভীৰা গম্ভীৰত্থা লোকুত্তৰা সুঞ্ঞতাপটিসংযুত্তা তেসু ভঞ্ঞমানেসু ন সুস্সূসন্তি ন সোতং ওদহন্তি ন অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি ন চ তে ধম্মে উগ্গহেতব্বং পৰিযাপুণিতব্বং মঞ্ঞন্তি. যে পন তে সুত্তন্তা কৱিতা [কৱিকতা (সব্বত্থ) টীকা ওলোকেতব্বা] কাৱেয্যা চিত্তক্খৰা চিত্তব্যঞ্জনা বাহিৰকা সাৱকভাসিতা তেসু ভঞ্ঞমানেসু সুস্সূসন্তি সোতং ওদহন্তি অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি, তে ধম্মে উগ্গহেতব্বং পৰিযাপুণিতব্বং মঞ্ঞন্তি, তে চ তং ধম্মং পৰিযাপুণিত্ৱা ন চেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিপুচ্ছন্তি ন চ পটিৱিচৰন্তি – ‘ইদং কথং, ইমস্স কো অত্থো’তি? তে অৱিৱটঞ্চেৱ ন ৱিৱৰন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ ন উত্তানীকৰোন্তি, অনেকৱিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু কঙ্খং ন পটিৱিনোদেন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ওক্কাচিতৱিনীতা পৰিসা নো পটিপুচ্ছাৱিনীতা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, পটিপুচ্ছাৱিনীতা পৰিসা নোওক্কাচিতৱিনীতা? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং ভিক্খূ যে তে সুত্তন্তা কৱিতা কাৱেয্যা চিত্তক্খৰা চিত্তব্যঞ্জনা বাহিৰকা সাৱকভাসিতা তেসু ভঞ্ঞমানেসু ন সুস্সূসন্তি ন সোতং ওদহন্তি ন অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি, ন চ তে ধম্মে উগ্গহেতব্বং পৰিযাপুণিতব্বং মঞ্ঞন্তি. যে পন তে সুত্তন্তা তথাগতভাসিতা গম্ভীৰা গম্ভীৰত্থা লোকুত্তৰা সুঞ্ঞতাপটিসংযুত্তা তেসু ভঞ্ঞমানেসু সুস্সূসন্তি সোতং ওদহন্তি অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি, তে চ ধম্মে উগ্গহেতব্বং পৰিযাপুণিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তে তং ধম্মং পৰিযাপুণিত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিপুচ্ছন্তি পটিৱিচৰন্তি – ‘ইদং কথং, ইমস্স কো অত্থো’তি? তে অৱিৱটঞ্চেৱ ৱিৱৰন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ উত্তানীকৰোন্তি, অনেকৱিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু কঙ্খং পটিৱিনোদেন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, পটিপুচ্ছাৱিনীতা পৰিসা নোওক্কাচিতৱিনীতা. ইমা খো, ভিক্খৱে, দ্ৱে পৰিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, ইমাসং দ্ৱিন্নং পৰিসানং যদিদং পটিপুচ্ছাৱিনীতা পৰিসা নোওক্কাচিতৱিনীতা’’তি.

৪৯. ‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, পৰিসা. কতমা দ্ৱে? আমিসগৰু পৰিসা নো সদ্ধম্মগৰু, সদ্ধম্মগৰু পৰিসা নো আমিসগৰু. কতমা চ, ভিক্খৱে, আমিসগৰু পৰিসা নো সদ্ধম্মগৰু? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং ভিক্খূ গিহীনং ওদাতৱসনানং সম্মুখা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৱণ্ণং ভাসন্তি – ‘অসুকো ভিক্খু উভতোভাগৱিমুত্তো, অসুকো পঞ্ঞাৱিমুত্তো, অসুকো কাযসক্খী, অসুকো দিট্ঠিপ্পত্তো, অসুকো সদ্ধাৱিমুত্তো, অসুকো ধম্মানুসাৰী, অসুকো সদ্ধানুসাৰী, অসুকো সীলৱা কল্যাণধম্মো, অসুকো দুস্সীলো পাপধম্মো’তি. তে তেন লাভং লভন্তি. তে তং লাভং লভিত্ৱা গথিতা [গধিতা (ক.)] মুচ্ছিতা অজ্ঝোপন্না [অজ্ঝোসানা (ক.), অনজ্ঝোপন্না (সী. স্যা. ক.) তিকনিপাতে কুসিনাৰৱগ্গে পঠমসুত্তটীকা ওলোকেতব্বা] অনাদীনৱদস্সাৱিনো অনিস্সৰণপঞ্ঞা পৰিভুঞ্জন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, আমিসগৰু পৰিসা নো সদ্ধম্মগৰু.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সদ্ধম্মগৰু পৰিসা নোআমিসগৰু? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং ভিক্খূ গিহীনং ওদাতৱসনানং সম্মুখা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৱণ্ণং ন ভাসন্তি – ‘অসুকো ভিক্খু উভতোভাগৱিমুত্তো, অসুকো পঞ্ঞাৱিমুত্তো, অসুকো কাযসক্খী, অসুকো দিট্ঠিপ্পত্তো, অসুকো সদ্ধাৱিমুত্তো, অসুকো ধম্মানুস্সাৰী, অসুকো সদ্ধানুসাৰী, অসুকো সীলৱা কল্যাণধম্মো, অসুকো দুস্সীলো পাপধম্মো’তি. তে তেন লাভং লভন্তি. তে তং লাভং লভিত্ৱা অগথিতা অমুচ্ছিতা অনজ্ঝোসন্না আদীনৱদস্সাৱিনো নিস্সৰণপঞ্ঞা পৰিভুঞ্জন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সদ্ধম্মগৰু পৰিসা নোআমিসগৰু. ইমা খো, ভিক্খৱে, দ্ৱে পৰিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, ইমাসং দ্ৱিন্নং পৰিসানং যদিদং সদ্ধম্মগৰু পৰিসা নোআমিসগৰূ’’তি.

৫০. ‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, পৰিসা. কতমা দ্ৱে? ৱিসমা চ পৰিসা সমা চ পৰিসা. কতমা চ, ভিক্খৱে, ৱিসমা পৰিসা? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং অধম্মকম্মানি পৱত্তন্তি ধম্মকম্মানি নপ্পৱত্তন্তি, অৱিনযকম্মানি পৱত্তন্তি ৱিনযকম্মানি নপ্পৱত্তন্তি, অধম্মকম্মানি দিপ্পন্তি ধম্মকম্মানি ন দিপ্পন্তি, অৱিনযকম্মানি দিপ্পন্তি ৱিনযকম্মানি ন দিপ্পন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ৱিসমা পৰিসা. ( ) [(ৱিসমত্তা ভিক্খৱে পৰিসায অধম্মকম্মানি পৱত্তন্তি… ৱিনযকম্মানি ন দিপ্পন্তি.) (সী. পী.)]

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, সমা পৰিসা? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং ধম্মকম্মানি পৱত্তন্তি অধম্মকম্মানি নপ্পৱত্তন্তি, ৱিনযকম্মানি পৱত্তন্তি অৱিনযকম্মানি নপ্পৱত্তন্তি, ধম্মকম্মানি দিপ্পন্তি অধম্মকম্মানি ন দিপ্পন্তি, ৱিনযকম্মানি দিপ্পন্তি অৱিনযকম্মানি ন দিপ্পন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, সমা পৰিসা. ( ) [(সমত্তা ভিক্খৱে পৰিসায ধম্মকম্মানি পৱত্তন্তি… অৱিনযকম্মানি ন দিপ্পন্তি.) (সী. পী.)] ইমা খো, ভিক্খৱে, দ্ৱে পৰিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, ইমাসং দ্ৱিন্নং পৰিসানং যদিদং সমা পৰিসা’’তি.

৫১. ‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, পৰিসা. কতমা দ্ৱে? অধম্মিকা চ পৰিসা ধম্মিকা চ পৰিসা…পে… ইমা খো, ভিক্খৱে, দ্ৱে পৰিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, ইমাসং দ্ৱিন্নং পৰিসানং যদিদং ধম্মিকা পৰিসা’’তি.

৫২. ‘‘দ্ৱেমা, ভিক্খৱে, পৰিসা. কতমা দ্ৱে? অধম্মৱাদিনী চ পৰিসা ধম্মৱাদিনী চ পৰিসা. কতমা চ, ভিক্খৱে, অধম্মৱাদিনী পৰিসা? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং ভিক্খূ অধিকৰণং আদিযন্তি ধম্মিকং ৱা অধম্মিকং ৱা. তে তং অধিকৰণং আদিযিত্ৱা ন চেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেন্তি ন চ সঞ্ঞত্তিং উপগচ্ছন্তি, ন চ নিজ্ঝাপেন্তি ন চ নিজ্ঝত্তিং উপগচ্ছন্তি. তে অসঞ্ঞত্তিবলা অনিজ্ঝত্তিবলা অপ্পটিনিস্সগ্গমন্তিনো তমেৱ অধিকৰণং থামসা পৰামাসা [পৰামস্স (সী. পী.)] অভিনিৱিস্স ৱোহৰন্তি – ‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অধম্মৱাদিনী পৰিসা.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, ধম্মৱাদিনী পৰিসা? ইধ, ভিক্খৱে, যস্সং পৰিসাযং ভিক্খূ অধিকৰণং আদিযন্তি ধম্মিকং ৱা অধম্মিকং ৱা. তে তং অধিকৰণং আদিযিত্ৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্ঞাপেন্তি চেৱ সঞ্ঞত্তিঞ্চ উপগচ্ছন্তি, নিজ্ঝাপেন্তি চেৱ নিজ্ঝত্তিঞ্চ উপগচ্ছন্তি. তে সঞ্ঞত্তিবলা নিজ্ঝত্তিবলা পটিনিস্সগ্গমন্তিনো, ন তমেৱ অধিকৰণং থামসা পৰামাসা অভিনিৱিস্স ৱোহৰন্তি – ‘ইদমেৱ সচ্চং মোঘমঞ্ঞ’ন্তি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ধম্মৱাদিনী পৰিসা. ইমা খো, ভিক্খৱে, দ্ৱে পৰিসা. এতদগ্গং, ভিক্খৱে, ইমাসং দ্ৱিন্নং পৰিসানং যদিদং ধম্মৱাদিনী পৰিসা’’তি.

পৰিসৱগ্গো পঞ্চমো.