৭. গোপালসুত্তং
১৭. ‘‘একাদসহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো গোপালকো অভব্বো গোগণং পৰিহৰিতুং ফাতিং কাতুং [ফাতিকত্তুং (সী.), ফাতিকাতুং (স্যা. পী.)]. কতমেহি একাদসহি? ইধ, ভিক্খৱে, গোপালকো ন ৰূপঞ্ঞূ হোতি, ন লক্খণকুসলো হোতি, ন আসাটিকং হাৰেতা [সাটেতা (সী. স্যা. পী.)] হোতি, ন ৱণং পটিচ্ছাদেতা হোতি, ন ধূমং কত্তা হোতি, ন তিত্থং জানাতি, ন পীতং জানাতি, ন ৱীথিং জানাতি, ন গোচৰকুসলো হোতি, অনৱসেসদোহী চ হোতি, যে তে উসভা গোপিতৰো গোপৰিণাযকা তে ন অতিৰেকপূজায পূজেতা হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, একাদসহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো গোপালকো অভব্বো গোগণং পৰিহৰিতুং ফাতিং কাতুং.
‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, একাদসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অভব্বো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিতুং. কতমেহি একাদসহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন ৰূপঞ্ঞূ হোতি, ন লক্খণকুসলো হোতি, ন আসাটিকং হাৰেতা হোতি, ন ৱণং পটিচ্ছাদেতা হোতি, ন ধূমং কত্তা হোতি, ন তিত্থং জানাতি, ন পীতং জানাতি, ন ৱীথিং জানাতি, ন গোচৰকুসলো হোতি, অনৱসেসদোহী চ হোতি, যে তে ভিক্খূ থেৰা ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতা সঙ্ঘপিতৰো সঙ্ঘপৰিণাযকা তে ন অতিৰেকপূজায পূজেতা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন ৰূপঞ্ঞূ হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যং কিঞ্চি ৰূপং ( ) [(সব্বং ৰূপং) ম. নি. ১.৩৪৭ ( ) কত্থচি দিস্সতি] ‘চত্তাৰি মহাভূতানি, চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযৰূপ’ন্তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন ৰূপঞ্ঞূ হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন লক্খণকুসলো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ‘কম্মলক্খণো বালো, কম্মলক্খণো পণ্ডিতো’তি যথাভূতং নপ্পজানাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন লক্খণকুসলো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন আসাটিকং হাৰেতা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু উপ্পন্নং কামৱিতক্কং অধিৱাসেতি নপ্পজহতি ন ৱিনোদেতি ন ব্যন্তীকৰোতি ন অনভাৱং গমেতি, উপ্পন্নং ব্যাপাদৱিতক্কং… উপ্পন্নং ৱিহিংসাৱিতক্কং… উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে অধিৱাসেতি নপ্পজহতি ন ৱিনোদেতি ন ব্যন্তীকৰোতি ন অনভাৱং গমেতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন আসাটিকং হাৰেতা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন ৱণং পটিচ্ছাদেতা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা নিমিত্তগ্গাহী হোতি অনুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায ন পটিপজ্জতি; ন ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং নাপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায নিমিত্তগ্গাহী হোতি অনুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায ন পটিপজ্জতি; ন ৰক্খতি মনিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং নাপজ্জতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন ৱণং পটিচ্ছাদেতা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন ধূমং কত্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন [ম. নি. ১.৩৪৬-৩৪৭ পন অযং নকাৰো ধম্মন্তিপদস্স অনন্তৰং দিস্সতি] যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং ৱিত্থাৰেন পৰেসং দেসেতা হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন ধূমং কত্তা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন তিত্থং জানাতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যে তে ভিক্খূ বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধৰা ৱিনযধৰা মাতিকাধৰা, তে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৱা ন পৰিপুচ্ছতি ন পৰিপঞ্হতি – ‘ইদং, ভন্তে, কথং, ইমস্স কো অত্থো’তি? তস্স তে আযস্মন্তো অৱিৱটঞ্চেৱ ন ৱিৱৰন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ ন উত্তানীকৰোন্তি, অনেকৱিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু কঙ্খং ন পটিৱিনোদেন্তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন তিত্থং জানাতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন পীতং জানাতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে দেসিযমানে ন লভতি অত্থৱেদং, ন লভতি ধম্মৱেদং, ন লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন পীতং জানাতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন ৱীথিং জানাতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং যথাভূতং নপ্পজানাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন ৱীথিং জানাতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন গোচৰকুসলো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চত্তাৰো সতিপট্ঠানে যথাভূতং নপ্পজানাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন গোচৰকুসলো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অনৱসেসদোহী হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুং সদ্ধা গহপতিকা অভিহট্ঠুং পৱাৰেন্তি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেহি. তত্ৰ ভিক্খু মত্তং ন জানাতি পটিগ্গহণায. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অনৱসেসদোহী হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যে তে ভিক্খূ থেৰা ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতা সঙ্ঘপিতৰো সঙ্ঘপৰিণাযকা, তে ন অতিৰেকপূজায পূজেতা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যে তে ভিক্খূ থেৰা ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতা সঙ্ঘপিতৰো সঙ্ঘপৰিণাযকা, তেসু ন মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠাপেতি আৱি চেৱ ৰহো চ, ন মেত্তং ৱচীকম্মং… ন মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠাপেতি আৱি চেৱ ৰহো চ. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু যে তে ভিক্খূ থেৰা ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতা সঙ্ঘপিতৰো সঙ্ঘপৰিণাযকা, ন তে অতিৰেকপূজায পূজেতা হোতি.
‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৱে, একাদসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু অভব্বো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিতুং.
‘‘একাদসহি, ভিক্খৱে, অঙ্গেহি সমন্নাগতো গোপালকো ভব্বো গোগণং পৰিহৰিতুং ফাতিং কাতুং. কতমেহি একাদসহি? ইধ, ভিক্খৱে, গোপালকো ৰূপঞ্ঞূ হোতি, লক্খণকুসলো হোতি, আসাটিকং হাৰেতা হোতি, ৱণং পটিচ্ছাদেতা হোতি, ধূমং কত্তা হোতি, তিত্থং জানাতি, পীতং জানাতি, ৱীথিং জানাতি, গোচৰকুসলো হোতি, সাৱসেসদোহী চ হোতি, যে তে উসভা গোপিতৰো গোপৰিণাযকা তে অতিৰেকপূজায পূজেতা হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, একাদসহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো গোপালকো ভব্বো গোগণং পৰিহৰিতুং ফাতিং কাতুং.
‘‘এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, একাদসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভব্বো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিতুং. কতমেহি একাদসহি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৰূপঞ্ঞূ হোতি, লক্খণকুসলো হোতি, আসাটিকং হাৰেতা হোতি, ৱণং পটিচ্ছাদেতা হোতি, ধূমং কত্তা হোতি, তিত্থং জানাতি, পীতং জানাতি, ৱীথিং জানাতি, গোচৰকুসলো হোতি, সাৱসেসদোহী চ হোতি, যে তে ভিক্খূ থেৰা ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতা সঙ্ঘপিতৰো সঙ্ঘপৰিণাযকা তে অতিৰেকপূজায পূজেতা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৰূপঞ্ঞূ হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যং কিঞ্চি ৰূপং ‘চত্তাৰি মহাভূতানি, চতুন্নঞ্চ মহাভূতানং উপাদাযৰূপ’ন্তি যথাভূতং পজানাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৰূপঞ্ঞূ হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু লক্খণকুসলো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ‘কম্মলক্খণো বালো, কম্মলক্খণো পণ্ডিতো’তি যথাভূতং পজানাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু লক্খণকুসলো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু আসাটিকং হাৰেতা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু উপ্পন্নং কামৱিতক্কং নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি, উপ্পন্নং ব্যাপাদৱিতক্কং… উপ্পন্নং ৱিহিংসাৱিতক্কং… উপ্পন্নুপ্পন্নে পাপকে অকুসলে ধম্মে নাধিৱাসেতি পজহতি ৱিনোদেতি ব্যন্তীকৰোতি অনভাৱং গমেতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু আসাটিকং হাৰেতা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱণং পটিচ্ছাদেতা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৱাধিকৰণমেনং চক্খুন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি; ৰক্খতি চক্খুন্দ্ৰিযং, চক্খুন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায ন নিমিত্তগ্গাহী হোতি নানুব্যঞ্জনগ্গাহী; যত্ৱাধিকৰণমেনং মনিন্দ্ৰিযং অসংৱুতং ৱিহৰন্তং অভিজ্ঝাদোমনস্সা পাপকা অকুসলা ধম্মা অন্ৱাস্সৱেয্যুং, তস্স সংৱৰায পটিপজ্জতি; ৰক্খতি মনিন্দ্ৰিযং, মনিন্দ্ৰিযে সংৱৰং আপজ্জতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱণং পটিচ্ছাদেতা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধূমং কত্তা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যথাসুতং যথাপৰিযত্তং ধম্মং ৱিত্থাৰেন পৰেসং দেসেতা হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধূমং কত্তা হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু তিত্থং জানাতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যে তে ভিক্খূ বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধৰা ৱিনযধৰা মাতিকাধৰা, তে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৱা পৰিপুচ্ছতি পৰিপঞ্হতি – ‘ইদং, ভন্তে, কথং, ইমস্স কো অত্থো’তি? তস্স তে আযস্মন্তো অৱিৱটঞ্চেৱ ৱিৱৰন্তি, অনুত্তানীকতঞ্চ উত্তানীকৰোন্তি, অনেকৱিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু কঙ্খং পটিৱিনোদেন্তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু তিত্থং জানাতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পীতং জানাতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু তথাগতপ্পৱেদিতে ধম্মৱিনযে দেসিযমানে লভতি অত্থৱেদং, লভতি ধম্মৱেদং, লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জং. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু পীতং জানাতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱীথিং জানাতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং যথাভূতং পজানাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ৱীথিং জানাতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু গোচৰকুসলো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চত্তাৰো সতিপট্ঠানে যথাভূতং পজানাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু গোচৰকুসলো হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সাৱসেসদোহী হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুং সদ্ধা গহপতিকা অভিহট্ঠুং পৱাৰেন্তি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেহি. তত্ৰ ভিক্খু মত্তং জানাতি পটিগ্গহণায. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সাৱসেসদোহী হোতি.
‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যে তে ভিক্খূ থেৰা ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতা সঙ্ঘপিতৰো সঙ্ঘপৰিণাযকা, তে অতিৰেকপূজায পূজেতা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু যে তে থেৰা ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতা সঙ্ঘপিতৰো সঙ্ঘপৰিণাযকা, তেসু মেত্তং কাযকম্মং পচ্চুপট্ঠাপেতি আৱি চেৱ ৰহো চ, মেত্তং ৱচীকম্মং… মেত্তং মনোকম্মং পচ্চুপট্ঠাপেতি আৱি চেৱ ৰহো চ. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু যে তে ভিক্খূ থেৰা ৰত্তঞ্ঞূ চিৰপব্বজিতা সঙ্ঘপিতৰো সঙ্ঘপৰিণাযকা, তে অতিৰেকপূজায পূজেতা হোতি.
‘‘ইমেহি খো, ভিক্খৱে, একাদসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু ভব্বো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ৱুদ্ধিং ৱিৰূড়্হিং ৱেপুল্লং আপজ্জিতু’’ন্তি. সত্তমং.