৬. দুতিযঅধম্মসুত্তং

১৭২. ‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসি.

অথ খো তেসং ভিক্খূনং অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘ইদং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি. কো নু খো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজেয্যা’’তি?

অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো, সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পুচ্ছেয্যাম. যথা নো আযস্মা মহাকচ্চানো ব্যাকৰিস্সতি তথা নং ধাৰেস্সামা’’তি.

অথ খো তে ভিক্খূ যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা মহাকচ্চানেন সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৱোচুং –

‘‘ইদং খো নো, আৱুসো কচ্চান, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি.

‘‘তেসং নো, আৱুসো, অম্হাকং অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – অধম্মো চ, ভিক্খৱে…পে… তথা পটিপজ্জিতব্বন্তি. কো নু খো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজেয্যা’তি?

‘‘তেসং নো, আৱুসো, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো, সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো আযস্মা মহাকচ্চানো ব্যাকৰিস্সতি তথা নং ধাৰেস্সামা’তি. ৱিভজতু আযস্মা মহাকচ্চানো’’তি.

‘‘সেয্যথাপি, আৱুসো, পুৰিসো সাৰত্থিকো সাৰং গৱেসী সাৰপৰিযেসনং চৰমানো মহতো ৰুক্খস্স তিট্ঠতো সাৰৱতো অতিক্কম্মেৱ মূলং অতিক্কম্ম খন্ধং সাখাপলাসে সাৰং পৰিযেসিতব্বং মঞ্ঞেয্য. এৱংসম্পদমিদং আযস্মন্তানং সত্থৰি সম্মুখীভূতে তং ভগৱন্তং অতিসিত্ৱা অম্হে এতমত্থং পটিপুচ্ছিতব্বং মঞ্ঞথ [মঞ্ঞেথ (সী.), মঞ্ঞেয্যাথ (ক.)]. সো হাৱুসো, ভগৱা জানং জানাতি পস্সং পস্সতি চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্ৰহ্মভূতো ৱত্তা পৱত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো. সো চেৱ পনেতস্স কালো অহোসি যং তুম্হে ভগৱন্তংযেৱ উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা ৱো ভগৱা ব্যাকৰেয্য তথা নং ধাৰেয্যাথা’’তি.

‘‘অদ্ধা, আৱুসো কচ্চান, ভগৱা জানং জানাতি পস্সং পস্সতি চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্ৰহ্মভূতো ৱত্তা পৱত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো. সো চেৱ পনেতস্স কালো অহোসি যং মযং ভগৱন্তংযেৱ উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো ভগৱা ব্যাকৰেয্য তথা নং ধাৰেয্যাম. অপি চাযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো, সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. ৱিভজতাযস্মা মহাকচ্চানো অগৰুং কৰিত্ৱা’’তি.

‘‘তেন হাৱুসো, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহাকচ্চানস্স পচ্চস্সোসুং. অথাযস্মা মহাকচ্চানো এতদৱোচ –

‘‘যং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি.

‘‘কতমো, চাৱুসো, অধম্মো; কতমো চ ধম্মো? কতমো চ অনত্থো, কতমো চ অত্থো? ‘‘পাণাতিপাতো, আৱুসো, অধম্মো; পাণাতিপাতা ৱেৰমণী ধম্মো; যে চ পাণাতিপাতপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; পাণাতিপাতা ৱেৰমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘অদিন্নাদানং, আৱুসো, অধম্মো; অদিন্নাদানা ৱেৰমণী ধম্মো; যে চ অদিন্নাদানপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; অদিন্নাদানা ৱেৰমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘কামেসুমিচ্ছাচাৰো, আৱুসো, অধম্মো; কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণী ধম্মো; যে চ কামেসুমিচ্ছাচাৰপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘মুসাৱাদো, আৱুসো, অধম্মো; মুসাৱাদা ৱেৰমণী ধম্মো; যে চ মুসাৱাদপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; মুসাৱাদা ৱেৰমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘পিসুণা ৱাচা, আৱুসো, অধম্মো; পিসুণায ৱাচায ৱেৰমণী ধম্মো; যে চ পিসুণাৱাচাপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; পিসুণায ৱাচায ৱেৰমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘ফৰুসা ৱাচা, আৱুসো, অধম্মো; ফৰুসায ৱাচায ৱেৰমণী ধম্মো; যে চ ফৰুসাৱাচাপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; ফৰুসায ৱাচায ৱেৰমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘সম্ফপ্পলাপো, আৱুসো, অধম্মো; সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণী ধম্মো; যে চ সম্ফপ্পলাপপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘অভিজ্ঝা, আৱুসো, অধম্মো; অনভিজ্ঝা ধম্মো; যে চ অভিজ্ঝাপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; অনভিজ্ঝাপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘ব্যাপাদো, আৱুসো, অধম্মো; অব্যাপাদো ধম্মো; যে চ ব্যাপাদপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; অব্যাপাদপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি, আৱুসো, অধম্মো; সম্মাদিট্ঠি ধম্মো; যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘‘যং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি. ইমস্স খো অহং, আৱুসো, ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামি. আকঙ্খমানা চ পন তুম্হে, আৱুসো, ভগৱন্তংযেৱ উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা নো ভগৱা ব্যাকৰোতি তথা নং ধাৰেয্যাথা’’তি.

‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহাকচ্চানস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং –

‘‘যং খো নো, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি.

‘‘তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি. কো নু খো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজেয্যা’তি?

‘‘তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো, সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো আযস্মা মহাকচ্চানো ব্যাকৰিস্সতি তথা নং ধাৰেস্সামা’তি.

‘‘অথ খো মযং, ভন্তে, যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমিম্হা; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং অপুচ্ছিম্হা. তেসং নো, ভন্তে, আযস্মতা মহাকচ্চানেন ইমেহি অক্খৰেহি ইমেহি পদেহি ইমেহি ব্যঞ্জনেহি অত্থো সুৱিভত্তো’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খৱে! পণ্ডিতো, ভিক্খৱে, মহাকচ্চানো. মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৱে, মহাকচ্চানো. মং চেপি তুম্হে, ভিক্খৱে, উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ, অহম্পি চেতং এৱমেৱং ব্যাকৰেয্যং যথা তং মহাকচ্চানেন ব্যাকতং. এসো চেৱ তস্স অত্থো. এৱঞ্চ নং ধাৰেয্যাথা’’তি. ছট্ঠং.