৪. চতুত্থপণ্ণাসকং

(১৬) ১. পুগ্গলৱগ্গো

১. সেৱিতব্বসুত্তং

১৫৫. ‘‘দসহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ন সেৱিতব্বো. কতমেহি দসহি? মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি, মিচ্ছাসঙ্কপ্পো হোতি, মিচ্ছাৱাচো হোতি, মিচ্ছাকম্মন্তো হোতি, মিচ্ছাআজীৱো হোতি, মিচ্ছাৱাযামো হোতি, মিচ্ছাসতি হোতি, মিচ্ছাসমাধি হোতি, মিচ্ছাঞাণী হোতি, মিচ্ছাৱিমুত্তি হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ন সেৱিতব্বো.

‘‘দসহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো সেৱিতব্বো. কতমেহি দসহি? সম্মাদিট্ঠিকো হোতি, সম্মাসঙ্কপ্পো হোতি, সম্মাৱাচো হোতি, সম্মাকম্মন্তো হোতি, সম্মাআজীৱো হোতি, সম্মাৱাযামো হোতি, সম্মাসতি হোতি, সম্মাসমাধি হোতি, সম্মাঞাণী হোতি, সম্মাৱিমুত্তি হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো সেৱিতব্বো’’তি.

২-১২. ভজিতব্বাদিসুত্তানি

১৫৬-১৬৬. ‘‘দসহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো ন ভজিতব্বো…পে… ভজিতব্বো…পে… ন পযিৰুপাসিতব্বো… পযিৰুপাসিতব্বো…পে… ন পুজ্জো হোতি… পুজ্জো হোতি…পে… ন পাসংসো হোতি… পাসংসো হোতি…পে… অগাৰৱো হোতি… সগাৰৱো হোতি…পে… অপ্পতিস্সো হোতি… সপ্পতিস্সো হোতি…পে… ন আৰাধকো হোতি … আৰাধকো হোতি…পে… ন ৱিসুজ্ঝতি… ৱিসুজ্ঝতি…পে… মানং নাধিভোতি… মানং অধিভোতি…পে. … পঞ্ঞায ন ৱড্ঢতি… পঞ্ঞায ৱড্ঢতি…পে….

‘‘বহুং অপুঞ্ঞং পসৱতি… বহুং পুঞ্ঞং পসৱতি. কতমেহি দসহি? সম্মাদিট্ঠিকো হোতি, সম্মাসঙ্কপ্পো হোতি, সম্মাৱাচো হোতি, সম্মাকম্মন্তো হোতি, সম্মাআজীৱো হোতি, সম্মাৱাযামো হোতি, সম্মাসতি হোতি, সম্মাসমাধি হোতি, সম্মাঞাণী হোতি, সম্মাৱিমুত্তি হোতি – ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো পুগ্গলো বহুং পুঞ্ঞং পসৱতী’’তি.

পুগ্গলৱগ্গো পঠমো.

(১৭) ২. জাণুস্সোণিৱগ্গো

১. ব্ৰাহ্মণপচ্চোৰোহণীসুত্তং

১৬৭. তেন খো পন সমযেন জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো তদহুপোসথে সীসংন্হাতো নৱং খোমযুগং নিৱত্থো অল্লকুসমুট্ঠিং আদায ভগৱতো অৱিদূৰে একমন্তং ঠিতো হোতি.

অদ্দসা খো ভগৱা জাণুস্সোণিং ব্ৰাহ্মণং তদহুপোসথে সীসংন্হাতং নৱং খোমযুগং নিৱত্থং অল্লকুসমুট্ঠিং আদায একমন্তং ঠিতং. দিস্ৱান জাণুস্সোণিং ব্ৰাহ্মণং এতদৱোচ – ‘‘কিং নু ত্ৱং, ব্ৰাহ্মণ, তদহুপোসথে সীসংন্হাতো নৱং খোমযুগং নিৱত্থো অল্লকুসমুট্ঠিং আদায একমন্তং ঠিতো? কিং ন্ৱজ্জ ব্ৰাহ্মণকুলস্সা’’তি? ‘‘পচ্চোৰোহণী, ভো গোতম, অজ্জ ব্ৰাহ্মণকুলস্সা’’তি.

‘‘যথা কথং পন, ব্ৰাহ্মণ, ব্ৰাহ্মণানং পচ্চোৰোহণী হোতী’’তি? ‘‘ইধ, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণা তদহুপোসথে সীসংন্হাতা নৱং খোমযুগং নিৱত্থা অল্লেন গোমযেন পথৱিং ওপুঞ্জিত্ৱা হৰিতেহি কুসেহি পত্থৰিত্ৱা অন্তৰা চ ৱেলং অন্তৰা চ অগ্যাগাৰং সেয্যং কপ্পেন্তি. তে তং ৰত্তিং তিক্খত্তুং পচ্চুট্ঠায পঞ্জলিকা অগ্গিং নমস্সন্তি – ‘পচ্চোৰোহাম ভৱন্তং, পচ্চোৰোহাম ভৱন্ত’ন্তি. বহুকেন চ সপ্পিতেলনৱনীতেন অগ্গিং সন্তপ্পেন্তি. তস্সা চ ৰত্তিযা অচ্চযেন পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন ব্ৰাহ্মণে সন্তপ্পেন্তি. এৱং, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণানং পচ্চোৰোহণী হোতী’’তি.

‘‘অঞ্ঞথা খো, ব্ৰাহ্মণ, ব্ৰাহ্মণানং পচ্চোৰোহণী হোতি, অঞ্ঞথা চ পন অৰিযস্স ৱিনযে পচ্চোৰোহণী হোতী’’তি. ‘‘যথা কথং পন, ভো গোতম, অৰিযস্স ৱিনযে পচ্চোৰোহণী হোতি? সাধু মে ভৱং গোতমো তথা ধম্মং দেসেতু যথা অৰিযস্স ৱিনযে পচ্চোৰোহণী হোতী’’তি.

‘‘তেন হি, ব্ৰাহ্মণ, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো জাণুস্সোণি ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘ইধ, ব্ৰাহ্মণ, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘পাণাতিপাতস্স খো পাপকো ৱিপাকো দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চা’ তি. সো ইতি পটিসঙ্খায পাণাতিপাতং পজহতি; পাণাতিপাতা পচ্চোৰোহতি.

…অদিন্নাদানস্স খো পাপকো ৱিপাকো – দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চাতি. সো ইতি পটিসঙ্খায অদিন্নাদানং পজহতি; অদিন্নাদানা পচ্চোৰোহতি.

…কামেসুমিচ্ছাচাৰস্স খো পাপকো ৱিপাকো – দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চাতি. সো ইতি পটিসঙ্খায কামেসুমিচ্ছাচাৰং পজহতি; কামেসুমিচ্ছাচাৰা পচ্চোৰোহতি.

…মুসাৱাদস্স খো পাপকো ৱিপাকো – দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চাতি. সো ইতি পটিসঙ্খায মুসাৱাদং পজহতি; মুসাৱাদা পচ্চোৰোহতি.

…পিসুণায ৱাচায খো পাপকো ৱিপাকো – দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চাতি. সো ইতি পটিসঙ্খায পিসুণং ৱাচং পজহতি; পিসুণায ৱাচায পচ্চোৰোহতি.

…ফৰুসায ৱাচায খো পাপকো ৱিপাকো – দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চাতি. সো ইতি পটিসঙ্খায ফৰুসং ৱাচং পজহতি; ফৰুসায ৱাচায পচ্চোৰোহতি.

…সম্ফপ্পলাপস্স খো পাপকো ৱিপাকো – দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চাতি. সো ইতি পটিসঙ্খায সম্ফপ্পলাপং পজহতি; সম্ফপ্পলাপা পচ্চোৰোহতি.

…অভিজ্ঝায খো পাপকো ৱিপাকো – দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চাতি. সো ইতি পটিসঙ্খায অভিজ্ঝং পজহতি; অভিজ্ঝায পচ্চোৰোহতি.

…ব্যাপাদস্স খো পাপকো ৱিপাকো – দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চাতি. সো ইতি পটিসঙ্খায ব্যাপাদং পজহতি; ব্যাপাদা পচ্চোৰোহতি.

…মিচ্ছাদিট্ঠিযা খো পাপকো ৱিপাকো – দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চা’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায মিচ্ছাদিট্ঠিং পজহতি; মিচ্ছাদিট্ঠিযা পচ্চোৰোহতি. এৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, অৰিযস্স ৱিনযে পচ্চোৰোহণী হোতী’’তি.

‘‘অঞ্ঞথা খো, ভো গোতম, ব্ৰাহ্মণানং পচ্চোৰোহণী হোতি, অঞ্ঞথা চ পন অৰিযস্স ৱিনযে পচ্চোৰোহণী হোতি. ইমিস্সা, ভো গোতম, অৰিযস্স ৱিনযে পচ্চোৰোহণিযা ব্ৰাহ্মণানং পচ্চোৰোহণী কলং নাগ্ঘতি সোড়সিং. অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. পঠমং.

২. অৰিযপচ্চোৰোহণীসুত্তং

১৬৮. ‘‘অৰিযং ৱো, ভিক্খৱে, পচ্চোৰোহণিং দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, অৰিযা পচ্চোৰোহণী? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘পাণাতিপাতস্স খো পাপকো ৱিপাকো – দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চা’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায পাণাতিপাতং পজহতি; পাণাতিপাতা পচ্চোৰোহতি.

… ‘অদিন্নাদানস্স খো পাপকো ৱিপাকো – দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চা’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায অদিন্নাদানং পজহতি; অদিন্নাদানা পচ্চোৰোহতি.

… ‘কামেসুমিচ্ছাচাৰস্স খো পাপকো ৱিপাকো…পে… কামেসুমিচ্ছাচাৰা পচ্চোৰোহতি.

… ‘মুসাৱাদস্স খো পাপকো ৱিপাকো…পে… মুসাৱাদা পচ্চোৰোহতি.

… ‘পিসুণায ৱাচায খো পাপকো ৱিপাকো…পে… পিসুণায ৱাচায পচ্চোৰোহতি.

… ‘ফৰুসায ৱাচায খো পাপকো ৱিপাকো…পে… ফৰুসায ৱাচায পচ্চোৰোহতি.

… ‘সম্ফপ্পলাপস্স খো পাপকো ৱিপাকো…পে… সম্ফপ্পলাপা পচ্চোৰোহতি.

… ‘অভিজ্ঝায খো পাপকো ৱিপাকো…পে… অভিজ্ঝায পচ্চোৰোহতি.

… ‘ব্যাপাদস্স খো পাপকো ৱিপাকো…পে… ব্যাপাদা পচ্চোৰোহতি.

‘‘কতমা চ, ভিক্খৱে, অৰিযা পচ্চোৰোহণী? ইধ, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো ইতি পটিসঞ্চিক্খতি – ‘মিচ্ছাদিট্ঠিযা খো পাপকো ৱিপাকো দিট্ঠে চেৱ ধম্মে অভিসম্পৰাযঞ্চা’তি. সো ইতি পটিসঙ্খায মিচ্ছাদিট্ঠিং পজহতি; মিচ্ছাদিট্ঠিযা পচ্চোৰোহতি. অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অৰিযা পচ্চোৰোহণী’’তি. দুতিযং.

৩. সঙ্গাৰৱসুত্তং

১৬৯. [অ. নি. ১০.১১৭] অথ খো সঙ্গাৰৱো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সঙ্গাৰৱো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘কিং নু খো, ভো গোতম, ওৰিমং তীৰং, কিং পাৰিমং তীৰ’’ন্তি? ‘‘পাণাতিপাতো খো, ব্ৰাহ্মণ, ওৰিমং তীৰং, পাণাতিপাতা ৱেৰমণী পাৰিমং তীৰং. অদিন্নাদানং খো, ব্ৰাহ্মণ, ওৰিমং তীৰং, অদিন্নাদানা ৱেৰমণী পাৰিমং তীৰং. কামেসুমিচ্ছাচাৰো ওৰিমং তীৰং, কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণী পাৰিমং তীৰং. মুসাৱাদো ওৰিমং তীৰং, মুসাৱাদা ৱেৰমণী পাৰিমং তীৰং. পিসুণা ৱাচা ওৰিমং তীৰং, পিসুণায ৱাচায ৱেৰমণী পাৰিমং তীৰং. ফৰুসা ৱাচা ওৰিমং তীৰং, ফৰুসায ৱাচায ৱেৰমণী পাৰিমং তীৰং. সম্ফপ্পলাপো ওৰিমং তীৰং, সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণী পাৰিমং তীৰং. অভিজ্ঝা ওৰিমং তীৰং, অনভিজ্ঝা পাৰিমং তীৰং. ব্যাপাদো ওৰিমং তীৰং, অব্যাপাদো পাৰিমং তীৰং. মিচ্ছাদিট্ঠি ওৰিমং তীৰং, সম্মাদিট্ঠি পাৰিমং তীৰং. ইদং খো, ব্ৰাহ্মণ, ওৰিমং তীৰং, ইদং পাৰিমং তীৰন্তি.

‘‘অপ্পকা তে মনুস্সেসু, যে জনা পাৰগামিনো;

অথাযং ইতৰা পজা, তীৰমেৱানুধাৱতি.

‘‘যে চ খো সম্মদক্খাতে, ধম্মে ধম্মানুৱত্তিনো;

তে জনা পাৰমেস্সন্তি, মচ্চুধেয্যং সুদুত্তৰং.

‘‘কণ্হং ধম্মং ৱিপ্পহায, সুক্কং ভাৱেথ পণ্ডিতো;

ওকা অনোকমাগম্ম, ৱিৱেকে যত্থ দূৰমং.

‘‘তত্ৰাভিৰতিমিচ্ছেয্য, হিত্ৱা কামে অকিঞ্চনো;

পৰিযোদপেয্য অত্তানং, চিত্তক্লেসেহি পণ্ডিতো.

‘‘যেসং সম্বোধিযঙ্গেসু, সম্মা চিত্তং সুভাৱিতং;

আদানপটিনিস্সগ্গে, অনুপাদায যে ৰতা;

খীণাসৱা জুতিমন্তো, তে লোকে পৰিনিব্বুতা’’তি. ততিযং;

৪. ওৰিমসুত্তং

১৭০. ‘‘ওৰিমঞ্চ, ভিক্খৱে, তীৰং দেসেস্সামি পাৰিমঞ্চ তীৰং. তং সুণাথ…পে… কতমঞ্চ, ভিক্খৱে, ওৰিমং তীৰং, কতমঞ্চ পাৰিমং তীৰং? পাণাতিপাতো, ভিক্খৱে, ওৰিমং তীৰং, পাণাতিপাতা ৱেৰমণী পাৰিমং তীৰং. অদিন্নাদানং ওৰিমং তীৰং, অদিন্নাদানা ৱেৰমণী পাৰিমং তীৰং. কামেসুমিচ্ছাচাৰো ওৰিমং তীৰং, কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণী পাৰিমং তীৰং. মুসাৱাদো ওৰিমং তীৰং, মুসাৱাদা ৱেৰমণী পাৰিমং তীৰং. পিসুণা ৱাচা ওৰিমং তীৰং, পিসুণায ৱাচায ৱেৰমণী পাৰিমং তীৰং. ফৰুসা ৱাচা ওৰিমং তীৰং, ফৰুসায ৱাচায ৱেৰমণী পাৰিমং তীৰং. সম্ফপ্পলাপো ওৰিমং তীৰং, সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণী পাৰিমং তীৰং. অভিজ্ঝা ওৰিমং তীৰং, অনভিজ্ঝা পাৰিমং তীৰং. ব্যাপাদো ওৰিমং তীৰং, অব্যাপাদো পাৰিমং তীৰং. মিচ্ছাদিট্ঠি ওৰিমং তীৰং, সম্মাদিট্ঠি পাৰিমং তীৰং. ইদং খো, ভিক্খৱে, ওৰিমং তীৰং, ইদং পাৰিমং তীৰন্তি.

‘‘অপ্পকা তে মনুস্সেসু, যে জনা পাৰগামিনো;

অথাযং ইতৰা পজা, তীৰমেৱানুধাৱতি.

‘‘যে চ খো সম্মদক্খাতে, ধম্মে ধম্মানুৱত্তিনো;

তে জনা পাৰমেস্সন্তি, মচ্চুধেয্যং সুদুত্তৰং.

‘‘কণ্হং ধম্মং ৱিপ্পহায, সুক্কং ভাৱেথ পণ্ডিতো;

ওকা অনোকমাগম্ম, ৱিৱেকে যত্থ দূৰমং.

‘‘তত্ৰাভিৰতিমিচ্ছেয্য, হিত্ৱা কামে অকিঞ্চনো;

পৰিযোদপেয্য অত্তানং, চিত্তক্লেসেহি পণ্ডিতো.

‘‘যেসং সম্বোধিযঙ্গেসু, সম্মা চিত্তং সুভাৱিতং;

আদানপটিনিস্সগ্গে, অনুপাদায যে ৰতা;

খীণাসৱা জুতিমন্তো, তে লোকে পৰিনিব্বুতা’’তি. চতুত্থং;

৫. পঠমঅধম্মসুত্তং

১৭১. [অ. নি. ১০.১১৩] ‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো অনত্থো চ; ধম্মো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা অনত্থঞ্চ, ধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্বং.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, অধম্মো চ অনত্থো চ? পাণাতিপাতো, অদিন্নাদানং, কামেসুমিচ্ছাচাৰো, মুসাৱাদো, পিসুণা ৱাচা, ফৰুসা ৱাচা, সম্ফপ্পলাপো, অভিজ্ঝা, ব্যাপাদো, মিচ্ছাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, অধম্মো চ অনত্থো চ.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, ধম্মো চ অত্থো চ? পাণাতিপাতা ৱেৰমণী, অদিন্নাদানা ৱেৰমণী, কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণী, মুসাৱাদা ৱেৰমণী, পিসুণায ৱাচায ৱেৰমণী, ফৰুসায ৱাচায ৱেৰমণী, সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণী, অনভিজ্ঝা, অব্যাপাদো, সম্মাদিট্ঠি – অযং ৱুচ্চতি, ভিক্খৱে, ধম্মো চ অত্থো চ.

‘‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো অনত্থো চ; ধম্মো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা অনত্থঞ্চ, ধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্ত’’ন্তি. পঞ্চমং.

৬. দুতিযঅধম্মসুত্তং

১৭২. ‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি. ইদমৱোচ ভগৱা. ইদং ৱত্ৱান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পাৱিসি.

অথ খো তেসং ভিক্খূনং অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো এতদহোসি – ‘‘ইদং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি. কো নু খো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজেয্যা’’তি?

অথ খো তেসং ভিক্খূনং এতদহোসি – ‘‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো, সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পুচ্ছেয্যাম. যথা নো আযস্মা মহাকচ্চানো ব্যাকৰিস্সতি তথা নং ধাৰেস্সামা’’তি.

অথ খো তে ভিক্খূ যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা মহাকচ্চানেন সদ্ধিং সম্মোদিংসু. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতদৱোচুং –

‘‘ইদং খো নো, আৱুসো কচ্চান, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি.

‘‘তেসং নো, আৱুসো, অম্হাকং অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – অধম্মো চ, ভিক্খৱে…পে… তথা পটিপজ্জিতব্বন্তি. কো নু খো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজেয্যা’তি?

‘‘তেসং নো, আৱুসো, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো, সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো আযস্মা মহাকচ্চানো ব্যাকৰিস্সতি তথা নং ধাৰেস্সামা’তি. ৱিভজতু আযস্মা মহাকচ্চানো’’তি.

‘‘সেয্যথাপি, আৱুসো, পুৰিসো সাৰত্থিকো সাৰং গৱেসী সাৰপৰিযেসনং চৰমানো মহতো ৰুক্খস্স তিট্ঠতো সাৰৱতো অতিক্কম্মেৱ মূলং অতিক্কম্ম খন্ধং সাখাপলাসে সাৰং পৰিযেসিতব্বং মঞ্ঞেয্য. এৱংসম্পদমিদং আযস্মন্তানং সত্থৰি সম্মুখীভূতে তং ভগৱন্তং অতিসিত্ৱা অম্হে এতমত্থং পটিপুচ্ছিতব্বং মঞ্ঞথ [মঞ্ঞেথ (সী.), মঞ্ঞেয্যাথ (ক.)]. সো হাৱুসো, ভগৱা জানং জানাতি পস্সং পস্সতি চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্ৰহ্মভূতো ৱত্তা পৱত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো. সো চেৱ পনেতস্স কালো অহোসি যং তুম্হে ভগৱন্তংযেৱ উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা ৱো ভগৱা ব্যাকৰেয্য তথা নং ধাৰেয্যাথা’’তি.

‘‘অদ্ধা, আৱুসো কচ্চান, ভগৱা জানং জানাতি পস্সং পস্সতি চক্খুভূতো ঞাণভূতো ধম্মভূতো ব্ৰহ্মভূতো ৱত্তা পৱত্তা অত্থস্স নিন্নেতা অমতস্স দাতা ধম্মস্সামী তথাগতো. সো চেৱ পনেতস্স কালো অহোসি যং মযং ভগৱন্তংযেৱ উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো ভগৱা ব্যাকৰেয্য তথা নং ধাৰেয্যাম. অপি চাযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো, সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. ৱিভজতাযস্মা মহাকচ্চানো অগৰুং কৰিত্ৱা’’তি.

‘‘তেন হাৱুসো, সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, আৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহাকচ্চানস্স পচ্চস্সোসুং. অথাযস্মা মহাকচ্চানো এতদৱোচ –

‘‘যং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি.

‘‘কতমো, চাৱুসো, অধম্মো; কতমো চ ধম্মো? কতমো চ অনত্থো, কতমো চ অত্থো? ‘‘পাণাতিপাতো, আৱুসো, অধম্মো; পাণাতিপাতা ৱেৰমণী ধম্মো; যে চ পাণাতিপাতপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; পাণাতিপাতা ৱেৰমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘অদিন্নাদানং, আৱুসো, অধম্মো; অদিন্নাদানা ৱেৰমণী ধম্মো; যে চ অদিন্নাদানপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; অদিন্নাদানা ৱেৰমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘কামেসুমিচ্ছাচাৰো, আৱুসো, অধম্মো; কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণী ধম্মো; যে চ কামেসুমিচ্ছাচাৰপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘মুসাৱাদো, আৱুসো, অধম্মো; মুসাৱাদা ৱেৰমণী ধম্মো; যে চ মুসাৱাদপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; মুসাৱাদা ৱেৰমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘পিসুণা ৱাচা, আৱুসো, অধম্মো; পিসুণায ৱাচায ৱেৰমণী ধম্মো; যে চ পিসুণাৱাচাপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; পিসুণায ৱাচায ৱেৰমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘ফৰুসা ৱাচা, আৱুসো, অধম্মো; ফৰুসায ৱাচায ৱেৰমণী ধম্মো; যে চ ফৰুসাৱাচাপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; ফৰুসায ৱাচায ৱেৰমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘সম্ফপ্পলাপো, আৱুসো, অধম্মো; সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণী ধম্মো; যে চ সম্ফপ্পলাপপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘অভিজ্ঝা, আৱুসো, অধম্মো; অনভিজ্ঝা ধম্মো; যে চ অভিজ্ঝাপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; অনভিজ্ঝাপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘ব্যাপাদো, আৱুসো, অধম্মো; অব্যাপাদো ধম্মো; যে চ ব্যাপাদপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; অব্যাপাদপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি, আৱুসো, অধম্মো; সম্মাদিট্ঠি ধম্মো; যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘‘যং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি. ইমস্স খো অহং, আৱুসো, ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স এৱং ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামি. আকঙ্খমানা চ পন তুম্হে, আৱুসো, ভগৱন্তংযেৱ উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ. যথা নো ভগৱা ব্যাকৰোতি তথা নং ধাৰেয্যাথা’’তি.

‘‘এৱমাৱুসো’’তি খো তে ভিক্খূ আযস্মতো মহাকচ্চানস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা উট্ঠাযাসনা যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্না খো তে ভিক্খূ ভগৱন্তং এতদৱোচুং –

‘‘যং খো নো, ভন্তে, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি.

‘‘তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং অচিৰপক্কন্তস্স ভগৱতো এতদহোসি – ‘ইদং খো নো, আৱুসো, ভগৱা সংখিত্তেন উদ্দেসং উদ্দিসিত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভজিত্ৱা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং পৱিট্ঠো – ‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো…পে… তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি. কো নু খো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজেয্যা’তি?

‘‘তেসং নো, ভন্তে, অম্হাকং এতদহোসি – ‘অযং খো আযস্মা মহাকচ্চানো সত্থু চেৱ সংৱণ্ণিতো, সম্ভাৱিতো চ ৱিঞ্ঞূনং সব্ৰহ্মচাৰীনং. পহোতি চাযস্মা মহাকচ্চানো ইমস্স ভগৱতা সংখিত্তেন উদ্দেসস্স উদ্দিট্ঠস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং অৱিভত্তস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং ৱিভজিতুং. যংনূন মযং যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমেয্যাম; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাম. যথা নো আযস্মা মহাকচ্চানো ব্যাকৰিস্সতি তথা নং ধাৰেস্সামা’তি.

‘‘অথ খো মযং, ভন্তে, যেনাযস্মা মহাকচ্চানো তেনুপসঙ্কমিম্হা; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহাকচ্চানং এতমত্থং অপুচ্ছিম্হা. তেসং নো, ভন্তে, আযস্মতা মহাকচ্চানেন ইমেহি অক্খৰেহি ইমেহি পদেহি ইমেহি ব্যঞ্জনেহি অত্থো সুৱিভত্তো’’তি.

‘‘সাধু সাধু, ভিক্খৱে! পণ্ডিতো, ভিক্খৱে, মহাকচ্চানো. মহাপঞ্ঞো, ভিক্খৱে, মহাকচ্চানো. মং চেপি তুম্হে, ভিক্খৱে, উপসঙ্কমিত্ৱা এতমত্থং পটিপুচ্ছেয্যাথ, অহম্পি চেতং এৱমেৱং ব্যাকৰেয্যং যথা তং মহাকচ্চানেন ব্যাকতং. এসো চেৱ তস্স অত্থো. এৱঞ্চ নং ধাৰেয্যাথা’’তি. ছট্ঠং.

৭. ততিযঅধম্মসুত্তং

১৭৩. ‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্বং.

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, অধম্মো, কতমো চ ধম্মো; কতমো চ অনত্থো, কতমো চ অত্থো? পাণাতিপাতো, ভিক্খৱে, অধম্মো; পাণাতিপাতা ৱেৰমণী ধম্মো; যে চ পাণাতিপাতপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; পাণাতিপাতা ৱেৰমণিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘অদিন্নাদানং, ভিক্খৱে, অধম্মো; অদিন্নাদানা ৱেৰমণী ধম্মো… কামেসুমিচ্ছাচাৰো, ভিক্খৱে, অধম্মো; কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণী ধম্মো… মুসাৱাদো, ভিক্খৱে, অধম্মো; মুসাৱাদা ৱেৰমণী ধম্মো… পিসুণা ৱাচা, ভিক্খৱে, অধম্মো; পিসুণায ৱাচায ৱেৰমণী ধম্মো… ফৰুসা ৱাচা, ভিক্খৱে, অধম্মো; ফৰুসায ৱাচায ৱেৰমণী ধম্মো… সম্ফপ্পলাপো, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণী ধম্মো… অভিজ্ঝা, ভিক্খৱে, অধম্মো; অনভিজ্ঝা ধম্মো… ব্যাপাদো, ভিক্খৱে, অধম্মো; অব্যাপাদো ধম্মো….

‘‘মিচ্ছাদিট্ঠি, ভিক্খৱে, অধম্মো; সম্মাদিট্ঠি ধম্মো; যে চ মিচ্ছাদিট্ঠিপচ্চযা অনেকে পাপকা অকুসলা ধম্মা সম্ভৱন্তি, অযং অনত্থো; সম্মাদিট্ঠিপচ্চযা চ অনেকে কুসলা ধম্মা ভাৱনাপাৰিপূৰিং গচ্ছন্তি, অযং অত্থো.

‘‘‘অধম্মো চ, ভিক্খৱে, ৱেদিতব্বো ধম্মো চ; অনত্থো চ ৱেদিতব্বো অত্থো চ. অধম্মঞ্চ ৱিদিত্ৱা ধম্মঞ্চ, অনত্থঞ্চ ৱিদিত্ৱা অত্থঞ্চ যথা ধম্মো যথা অত্থো তথা পটিপজ্জিতব্ব’ন্তি, ইতি যং তং ৱুত্তং, ইদমেতং পটিচ্চ ৱুত্ত’’ন্তি. সত্তমং.

৮. কম্মনিদানসুত্তং

১৭৪. ‘‘পাণাতিপাতম্পাহং, ভিক্খৱে, তিৱিধং ৱদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.

‘‘অদিন্নাদানম্পাহং, ভিক্খৱে, তিৱিধং ৱদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.

‘‘কামেসুমিচ্ছাচাৰম্পাহং, ভিক্খৱে, তিৱিধং ৱদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.

‘‘মুসাৱাদম্পাহং, ভিক্খৱে, তিৱিধং ৱদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.

‘‘পিসুণৱাচম্পাহং, ভিক্খৱে, তিৱিধং ৱদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.

‘‘ফৰুসৱাচম্পাহং, ভিক্খৱে, তিৱিধং ৱদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.

‘‘সম্ফপ্পলাপম্পাহং, ভিক্খৱে, তিৱিধং ৱদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.

‘‘অভিজ্ঝম্পাহং, ভিক্খৱে, তিৱিধং ৱদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.

‘‘ব্যাপাদম্পাহং, ভিক্খৱে, তিৱিধং ৱদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি.

‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিম্পাহং, ভিক্খৱে, তিৱিধং ৱদামি – লোভহেতুকম্পি, দোসহেতুকম্পি, মোহহেতুকম্পি. ইতি খো, ভিক্খৱে, লোভো কম্মনিদানসম্ভৱো, দোসো কম্মনিদানসম্ভৱো, মোহো কম্মনিদানসম্ভৱো. লোভক্খযা কম্মনিদানসঙ্খযো, দোসক্খযা কম্মনিদানসঙ্খযো, মোহক্খযা কম্মনিদানসঙ্খযো’’তি. অট্ঠমং.

৯. পৰিক্কমনসুত্তং

১৭৫. ‘‘সপৰিক্কমনো অযং, ভিক্খৱে, ধম্মো, নাযং ধম্মো অপৰিক্কমনো. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, সপৰিক্কমনো অযং ধম্মো, নাযং ধম্মো অপৰিক্কমনো? পাণাতিপাতিস্স, ভিক্খৱে, পাণাতিপাতা ৱেৰমণী পৰিক্কমনং হোতি. অদিন্নাদাযিস্স, ভিক্খৱে, অদিন্নাদানা ৱেৰমণী পৰিক্কমনং হোতি. কামেসুমিচ্ছাচাৰিস্স, ভিক্খৱে, কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱেৰমণী পৰিক্কমনং হোতি. মুসাৱাদিস্স, ভিক্খৱে, মুসাৱাদা ৱেৰমণী পৰিক্কমনং হোতি. পিসুণৱাচস্স, ভিক্খৱে, পিসুণায ৱাচায ৱেৰমণী পৰিক্কমনং হোতি. ফৰুসৱাচস্স, ভিক্খৱে, ফৰুসায ৱাচায ৱেৰমণী পৰিক্কমনং হোতি. সম্ফপ্পলাপিস্স, ভিক্খৱে, সম্ফপ্পলাপা ৱেৰমণী পৰিক্কমনং হোতি. অভিজ্ঝালুস্স, ভিক্খৱে, অনভিজ্ঝা পৰিক্কমনং হোতি. ব্যাপন্নচিত্তস্স [ব্যাপাদস্স (সী. পী. ক.), ব্যাপন্নস্স (স্যা.)], ভিক্খৱে, অব্যাপাদো পৰিক্কমনং হোতি. মিচ্ছাদিট্ঠিস্স, ভিক্খৱে, সম্মাদিট্ঠি পৰিক্কমনং হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, সপৰিক্কমনো অযং ধম্মো, নাযং ধম্মো অপৰিক্কমনো’’তি. নৱমং.

১০. চুন্দসুত্তং

১৭৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা পাৱাযং [চম্পাযং (ক. সী.) দী. নি. ২.১৮৯ পস্সিতব্বং] ৱিহৰতি চুন্দস্স কম্মাৰপুত্তস্স অম্বৱনে. অথ খো চুন্দো কম্মাৰপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো চুন্দং কম্মাৰপুত্তং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কস্স নো ত্ৱং, চুন্দ, সোচেয্যানি ৰোচেসী’’তি? ‘‘ব্ৰাহ্মণা, ভন্তে, পচ্ছাভূমকা কমণ্ডলুকা সেৱালমালিকা [সেৱালমালকা (সী. স্যা. পী.)] অগ্গিপৰিচাৰিকা উদকোৰোহকা সোচেয্যানি পঞ্ঞপেন্তি; তেসাহং সোচেয্যানি ৰোচেমী’’তি.

‘‘যথা কথং পন, চুন্দ, ব্ৰাহ্মণা পচ্ছাভূমকা কমণ্ডলুকা সেৱালমালিকা অগ্গিপৰিচাৰিকা উদকোৰোহকা সোচেয্যানি পঞ্ঞপেন্তী’’তি? ‘‘ইধ, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণা পচ্ছাভূমকা কমণ্ডলুকা সেৱালমালিকা অগ্গিপৰিচাৰিকা উদকোৰোহকা. তে সাৱকং [সাৱকে (স্যা. ক.)] এৱং সমাদপেন্তি – ‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, কালস্সেৱ [সকালস্সেৱ (স্যা.)] উট্ঠহন্তোৱ [উট্ঠহন্তো (স্যা.), ৱুট্ঠহন্তোৱ (পী. ক.)] সযনম্হা পথৱিং আমসেয্যাসি; নো চে পথৱিং আমসেয্যাসি, অল্লানি গোমযানি আমসেয্যাসি; নো চে অল্লানি গোমযানি আমসেয্যাসি, হৰিতানি তিণানি আমসেয্যাসি; নো চে হৰিতানি তিণানি আমসেয্যাসি, অগ্গিং পৰিচৰেয্যাসি; নো চে অগ্গিং পৰিচৰেয্যাসি, পঞ্জলিকো আদিচ্চং নমস্সেয্যাসি; নো চে পঞ্জলিকো আদিচ্চং নমস্সেয্যাসি, সাযততিযকং উদকং ওৰোহেয্যাসী’তি. এৱং খো, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণা পচ্ছাভূমকা কমণ্ডলুকা সেৱালমালিকা অগ্গিপৰিচাৰিকা উদকোৰোহকা সোচেয্যানি পঞ্ঞপেন্তি; তেসাহং সোচেয্যানি ৰোচেমী’’তি.

‘‘অঞ্ঞথা খো, চুন্দ, ব্ৰাহ্মণা পচ্ছাভূমকা কমণ্ডলুকা সেৱালমালিকা অগ্গিপৰিচাৰিকা উদকোৰোহকা সোচেয্যানি পঞ্ঞপেন্তি, অঞ্ঞথা চ পন অৰিযস্স ৱিনযে সোচেয্যং হোতী’’তি. ‘‘যথা কথং পন, ভন্তে, অৰিযস্স ৱিনযে সোচেয্যং হোতি? সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা তথা ধম্মং দেসেতু যথা অৰিযস্স ৱিনযে সোচেয্যং হোতী’’তি.

‘‘তেন হি, চুন্দ, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো চুন্দো কম্মাৰপুত্তো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘তিৱিধং খো, চুন্দ, কাযেন অসোচেয্যং হোতি; চতুব্বিধং ৱাচায অসোচেয্যং হোতি; তিৱিধং মনসা অসোচেয্যং হোতি.

‘‘কথঞ্চ, চুন্দ, তিৱিধং কাযেন অসোচেয্যং হোতি? ‘‘ইধ, চুন্দ, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি লুদ্দো লোহিতপাণি হতপহতে নিৱিট্ঠো অদযাপন্নো সব্বপাণভূতেসু [পাণভূতেসু (ক.)].

‘‘অদিন্নাদাযী হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং গামগতং ৱা অৰঞ্ঞগতং ৱা তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.

‘‘কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি. যা তা মাতুৰক্খিতা পিতুৰক্খিতা মাতাপিতুৰক্খিতা [নত্থি সী. স্যা. পী. পোত্থকেসু] ভাতুৰক্খিতা ভগিনিৰক্খিতা ঞাতিৰক্খিতা গোত্তৰক্খিতা [নত্থি সী. স্যা. পী. পোত্থকেসু] ধম্মৰক্খিতা সসামিকা সপৰিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুড়পৰিক্খিত্তাপি, তথাৰূপাসু চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৱং খো, চুন্দ, তিৱিধং কাযেন অসোচেয্যং হোতি.

‘‘কথঞ্চ, চুন্দ, চতুব্বিধং ৱাচায অসোচেয্যং হোতি? ইধ, চুন্দ, একচ্চো মুসাৱাদী হোতি. সভগ্গতো ৱা পৰিসগ্গতো ৱা ঞাতিমজ্ঝগতো ৱা পূগমজ্ঝগতো ৱা ৰাজকুলমজ্ঝগতো ৱা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘এহম্ভো পুৰিস, যং জানাসি তং ৱদেহী’তি [সো অজানং ৱা অহং জানামীতি, জানং ৱা অহং ন জানামীতি, অপস্সং ৱা অহং পস্সামীতি, পস্সং ৱা অহং ন পস্সামীতি (পী. ক.) এৱমুপৰিপি], সো অজানং ৱা আহ ‘জানামী’তি, জানং ৱা আহ ‘ন জানামী’তি; অপস্সং ৱা আহ ‘পস্সামী’তি, পস্সং ৱা আহ ‘ন পস্সামী’তি [সো অজানং ৱা অহং জানামীতি, জানং ৱা অহং ন জানামীতি, অপস্সং ৱা অহং পস্সামীতি, পস্সং ৱা অহং ন পস্সামীতি (পী. ক.) এৱমুপৰিপি]. ইতি অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱা সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.

‘‘পিসুণৱাচো হোতি. ইতো সুত্ৱা অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি সমগ্গানং ৱা ভেত্তা [ভেদাতা (ক.)], ভিন্নানং ৱা অনুপ্পদাতা, ৱগ্গাৰামো ৱগ্গৰতো ৱগ্গনন্দী ৱগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘ফৰুসৱাচো হোতি. যা সা ৱাচা অণ্ডকা কক্কসা পৰকটুকা পৰাভিসজ্জনী কোধসামন্তা অসমাধিসংৱত্তনিকা, তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘সম্ফপ্পলাপী হোতি অকালৱাদী অভূতৱাদী অনত্থৱাদী অধম্মৱাদী অৱিনযৱাদী; অনিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা হোতি অকালেন অনপদেসং অপৰিযন্তৱতিং অনত্থসংহিতং. এৱং খো, চুন্দ, চতুব্বিধং ৱাচায অসোচেয্যং হোতি.

‘‘কথঞ্চ, চুন্দ, তিৱিধং মনসা অসোচেয্যং হোতি? ইধ, চুন্দ, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং তং অভিজ্ঝাতা [অভিজ্ঝিতা (ক.) ম. নি. ১.৪৪০ পস্সিতব্বং] হোতি – ‘অহো ৱত যং পৰস্স তং মমস্সা’তি.

‘‘ব্যাপন্নচিত্তো হোতি পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তু ৱা বজ্ঝন্তু ৱা উচ্ছিজ্জন্তু ৱা ৱিনস্সন্তু ৱা মা ৱা অহেসু’ন্তি [মা ৱা অহেসুং ইতি ৱা তি (সী. পী. ক.)].

‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৱিপৰীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকটদুক্কটানং [নত্থেত্থ পাঠভেদো] কম্মানং ফলং ৱিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পৰো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. এৱং খো, চুন্দ, মনসা তিৱিধং অসোচেয্যং হোতি.

‘‘ইমে খো, চুন্দ, দস অকুসলকম্মপথা [অকুসলা কম্মপথা (?)]. ইমেহি খো, চুন্দ, দসহি অকুসলেহি কম্মপথেহি সমন্নাগতো কালস্সেৱ উট্ঠহন্তোৱ সযনম্হা পথৱিং চেপি আমসতি, অসুচিযেৱ হোতি; নো চেপি পথৱিং আমসতি, অসুচিযেৱ হোতি.

‘‘অল্লানি চেপি গোমযানি আমসতি, অসুচিযেৱ হোতি; নো চেপি অল্লানি গোমযানি আমসতি, অসুচিযেৱ হোতি.

‘‘হৰিতানি চেপি তিণানি আমসতি, অসুচিযেৱ হোতি; নো চেপি হৰিতানি তিণানি আমসতি, অসুচিযেৱ হোতি.

‘‘অগ্গিং চেপি পৰিচৰতি, অসুচিযেৱ হোতি, নো চেপি অগ্গিং পৰিচৰতি, অসুচিযেৱ হোতি.

‘‘পঞ্জলিকো চেপি আদিচ্চং নমস্সতি, অসুচিযেৱ হোতি; নো চেপি পঞ্জলিকো আদিচ্চং নমস্সতি, অসুচিযেৱ হোতি.

‘‘সাযততিযকং চেপি উদকং ওৰোহতি, অসুচিযেৱ হোতি; নো চেপি সাযততিযকং উদকং ওৰোহতি, অসুচিযেৱ হোতি. তং কিস্স হেতু? ইমে, চুন্দ, দস অকুসলকম্মপথা অসুচীযেৱ [অসুচিচ্চেৱ (স্যা.)] হোন্তি অসুচিকৰণা চ.

‘‘ইমেসং পন, চুন্দ, দসন্নং অকুসলানং কম্মপথানং সমন্নাগমনহেতু নিৰযো পঞ্ঞাযতি, তিৰচ্ছানযোনি পঞ্ঞাযতি, পেত্তিৱিসযো পঞ্ঞাযতি, যা ৱা [যা চ (ক.)] পনঞ্ঞাপি কাচি দুগ্গতিযো [দুগ্গতি হোতি (স্যা. ক.)].

‘‘তিৱিধং খো, চুন্দ, কাযেন সোচেয্যং হোতি; চতুব্বিধং ৱাচায সোচেয্যং হোতি; তিৱিধং মনসা সোচেয্যং হোতি.

‘‘কথং, চুন্দ, তিৱিধং কাযেন সোচেয্যং হোতি? ইধ, চুন্দ, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো, লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি.

‘‘অদিন্নাদানং পহায, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং গামগতং ৱা অৰঞ্ঞগতং ৱা, ন তং অদিন্নং [তং নাদিন্নং (ক. সী., ম. নি. ১.৪৪১)] থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.

‘‘কামেসুমিচ্ছাচাৰং পহায, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি যা তা মাতুৰক্খিতা পিতুৰক্খিতা মাতাপিতুৰক্খিতা ভাতুৰক্খিতা ভগিনিৰক্খিতা ঞাতিৰক্খিতা গোত্তৰক্খিতা ধম্মৰক্খিতা সসামিকা সপৰিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুড়পৰিক্খিত্তাপি, তথাৰূপাসু ন চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৱং খো, চুন্দ, তিৱিধং কাযেন সোচেয্যং হোতি.

‘‘কথঞ্চ, চুন্দ, চতুব্বিধং ৱাচায সোচেয্যং হোতি? ইধ, চুন্দ, একচ্চো মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি. সভগ্গতো ৱা পৰিসগ্গতো ৱা ঞাতিমজ্ঝগতো ৱা পূগমজ্ঝগতো ৱা ৰাজকুলমজ্ঝগতো ৱা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘এহম্ভো পুৰিস, যং জানাসি তং ৱদেহী’তি, সো অজানং ৱা আহ ‘ন জানামী’তি, জানং ৱা আহ ‘জানামী’তি, অপস্সং ৱা আহ ‘ন পস্সামী’তি, পস্সং ৱা আহ ‘পস্সামী’তি. ইতি অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱা ন সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.

‘‘পিসুণং ৱাচং পহায, পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি – ন ইতো সুত্ৱা অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, ন অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি ভিন্নানং ৱা সন্ধাতা সহিতানং ৱা অনুপ্পদাতা সমগ্গাৰামো সমগ্গৰতো সমগ্গনন্দী সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘ফৰুসং ৱাচং পহায, ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি. যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা, তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘সম্ফপ্পলাপং পহায, সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি কালৱাদী ভূতৱাদী অত্থৱাদী ধম্মৱাদী ৱিনযৱাদী; নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা হোতি কালেন সাপদেসং পৰিযন্তৱতিং অত্থসংহিতং. এৱং খো, চুন্দ, চতুব্বিধং ৱাচায সোচেয্যং হোতি.