(২১) ১. কৰজকাযৱগ্গো

১. পঠমনিৰযসগ্গসুত্তং

২১১. ‘‘দসহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. কতমেহি দসহি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি লুদ্দো লোহিতপাণি হতপহতে নিৱিট্ঠো অদযাপন্নো সব্বপাণভূতেসু [নত্থেত্থ পাঠভেদো].

‘‘অদিন্নাদাযী হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং গামগতং ৱা অৰঞ্ঞগতং ৱা, তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.

‘‘কামেসু মিচ্ছাচাৰী হোতি. যা তা মাতুৰক্খিতা পিতুৰক্খিতা মাতাপিতুৰক্খিতা ভাতুৰক্খিতা ভগিনিৰক্খিতা ঞাতিৰক্খিতা গোত্তৰক্খিতা ধম্মৰক্খিতা সসামিকা সপৰিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুড়পৰিক্খিত্তাপি, তথাৰূপাসু চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি.

‘‘মুসাৱাদী হোতি. সভগ্গতো ৱা পৰিসগ্গতো ৱা ঞাতিমজ্ঝগতো ৱা পূগমজ্ঝগতো ৱা ৰাজকুলমজ্ঝগতো ৱা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘এহম্ভো পুৰিস, যং জানাসি তং ৱদেহী’তি, সো অজানং ৱা আহ ‘জানামী’তি, জানং ৱা আহ ‘ন জানামী’তি, অপস্সং ৱা আহ ‘পস্সামী’তি, পস্সং ৱা আহ ‘ন পস্সামী’তি. ইতি অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱা সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.

‘‘পিসুণৱাচো হোতি – ইতো সুত্ৱা অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি সমগ্গানং ৱা ভেত্তা ভিন্নানং ৱা অনুপ্পদাতা ৱগ্গাৰামো ৱগ্গৰতো ৱগ্গনন্দী, ৱগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘ফৰুসৱাচো হোতি – যা সা ৱাচা অণ্ডকা কক্কসা পৰকটুকা পৰাভিসজ্জনী কোধসামন্তা অসমাধিসংৱত্তনিকা, তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘সম্ফপ্পলাপী হোতি অকালৱাদী অভূতৱাদী অনত্থৱাদী অধম্মৱাদী অৱিনযৱাদী, অনিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা হোতি অকালেন অনপদেসং অপৰিযন্তৱতিং অনত্থসংহিতং.

‘‘অভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং তং অভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৱত যং পৰস্স তং মম অস্সা’তি.

‘‘ব্যাপন্নচিত্তো হোতি পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তু ৱা বজ্ঝন্তু ৱা উচ্ছিজ্জন্তু ৱা ৱিনস্সন্তু ৱা মা ৱা অহেসু’ন্তি.

‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৱিপৰীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকতদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পৰো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে.

‘‘দসহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে. কতমেহি দসহি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি.

‘‘অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং গামগতং ৱা অৰঞ্ঞগতং ৱা, ন তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.

‘‘কামেসুমিচ্ছাচাৰং পহায কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি. যা তা মাতুৰক্খিতা…পে… অন্তমসো মালাগুড়পৰিক্খিত্তাপি, তথাৰূপাসু ন চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি.

‘‘মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি. সভগ্গতো ৱা পৰিসগ্গতো ৱা ঞাতিমজ্ঝগতো ৱা পূগমজ্ঝগতো ৱা ৰাজকুলমজ্ঝগতো ৱা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘এহম্ভো পুৰিস, যং জানাসি তং ৱদেহী’তি, সো অজানং ৱা আহ ‘ন জানামী’তি, জানং ৱা আহ ‘জানামী’তি, অপস্সং ৱা আহ ‘ন পস্সামী’তি, পস্সং ৱা আহ ‘পস্সামী’তি. ইতি অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱা ন সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.

‘‘পিসুণৱাচং পহায পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি – ন ইতো সুত্ৱা অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি ভিন্নানং ৱা সন্ধাতা সহিতানং ৱা অনুপ্পদাতা সমগ্গাৰামো সমগ্গৰতো সমগ্গনন্দী, সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘ফৰুসৱাচং পহায ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি. যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা, তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি কালৱাদী ভূতৱাদী, অত্থৱাদী ধম্মৱাদী ৱিনযৱাদী, নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা হোতি কালেন সাপদেসং পৰিযন্তৱতিং অত্থসংহিতং.

‘‘অনভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং তং অনভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৱত যং পৰস্স তং মম অস্সা’তি.

‘‘অব্যাপন্নচিত্তো হোতি অপ্পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা অৱেৰা হোন্তু অব্যাপজ্জা অনীঘা, সুখী অত্তানং পৰিহৰন্তূ’তি.

‘‘সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৱিপৰীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং, অত্থি হুতং, অত্থি সুকটদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, অত্থি অযং লোকো, অত্থি পৰো লোকো, অত্থি মাতা, অত্থি পিতা, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে’’তি. পঠমং.

২. দুতিযনিৰযসগ্গসুত্তং

২১২. ‘‘দসহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. কতমেহি দসহি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি লুদ্দো লোহিতপাণি হতপহতে নিৱিট্ঠো অদযাপন্নো সব্বপাণভূতেসু.

‘‘অদিন্নাদাযী হোতি… কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি… মুসাৱাদী হোতি… পিসুণৱাচো হোতি… ফৰুসৱাচো হোতি … সম্ফপ্পলাপী হোতি… অভিজ্ঝালু হোতি… ব্যাপন্নচিত্তো হোতি… মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৱিপৰীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং…পে… সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে.

‘‘দসহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে. কতমেহি দসহি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি.

‘‘অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি… কামেসুমিচ্ছাচাৰং পহায কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি… মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি… পিসুণং ৱাচং পহায পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি… ফৰুসং ৱাচং পহায ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি… সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি… অনভিজ্ঝালু হোতি… অব্যাপন্নচিত্তো হোতি… সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৱিপৰীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে’’তি. দুতিযং.

৩. মাতুগামসুত্তং

২১৩. ‘‘দসহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে. কতমেহি দসহি? পাণাতিপাতী হোতি…পে… অদিন্নাদাযী হোতি… কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি… মুসাৱাদী হোতি… পিসুণৱাচো হোতি… ফৰুসৱাচো হোতি… সম্ফপ্পলাপী হোতি… অভিজ্ঝালু হোতি… ব্যাপন্নচিত্তো হোতি… মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি…. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং নিৰযে.

‘‘দসহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে. কতমেহি দসহি? পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি…পে… অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি… কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি… মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি… পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি… ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি… সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি… অনভিজ্ঝালু হোতি… অব্যাপন্নচিত্তো হোতি… সম্মাদিট্ঠিকো হোতি… ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো মাতুগামো যথাভতং নিক্খিত্তো এৱং সগ্গে’’তি. ততিযং.

৪. উপাসিকাসুত্তং

২১৪. ‘‘দসহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতা উপাসিকা যথাভতং নিক্খিত্তা এৱং নিৰযে. কতমেহি দসহি? পাণাতিপাতিনী হোতি…পে… মিচ্ছাদিট্ঠিকা হোতি…. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতা উপাসিকা যথাভতং নিক্খিত্তা এৱং নিৰযে.

‘‘দসহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতা উপাসিকা যথাভতং নিক্খিত্তা এৱং সগ্গে. কতমেহি দসহি? পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা হোতি…পে… সম্মাদিট্ঠিকা হোতি…. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতা উপাসিকা যথাভতং নিক্খিত্তা এৱং সগ্গে’’. চতুত্থং.

৫. ৱিসাৰদসুত্তং

২১৫. ‘‘দসহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতা উপাসিকা অৱিসাৰদা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি. কতমেহি দসহি? পাণাতিপাতিনী হোতি… অদিন্নাদাযিনী হোতি… কামেসুমিচ্ছাচাৰিনী হোতি… মুসাৱাদিনী হোতি… পিসুণাৱাচা হোতি… ফৰুসৱাচা হোতি… সম্ফপ্পলাপিনী হোতি… অভিজ্ঝালুনী হোতি… ব্যাপন্নচিত্তা হোতি… মিচ্ছাদিট্ঠিকা হোতি…. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতা উপাসিকা অৱিসাৰদা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি.

‘‘দসহি, ভিক্খৱে, ধম্মেহি সমন্নাগতা উপাসিকা ৱিসাৰদা অগাৰং অজ্ঝাৱসতি. কতমেহি দসহি? পাণাতিপাতা পটিৱিৰতা হোতি… অদিন্নাদানা পটিৱিৰতা হোতি… কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতা হোতি… মুসাৱাদা পটিৱিৰতা হোতি… পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতা হোতি… ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতা হোতি… সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতা হোতি… অনভিজ্ঝালুনী হোতি… অব্যাপন্নচিত্তা হোতি… সম্মাদিট্ঠিকা হোতি…. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতা উপাসিকা ৱিসাৰদা অগাৰং অজ্ঝাৱসতী’’তি. পঞ্চমং.

৬. সংসপ্পনীযসুত্তং

২১৬. ‘‘সংসপ্পনীযপৰিযাযং ৱো, ভিক্খৱে, ধম্মপৰিযাযং দেসেস্সামি. তং সুণাথ, সাধুকং মনসি কৰোথ; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘কতমো চ, ভিক্খৱে, সংসপ্পনীযপৰিযাযো ধম্মপৰিযাযো? কম্মস্সকা, ভিক্খৱে, সত্তা কম্মদাযাদা কম্মযোনী কম্মবন্ধূ কম্মপটিসৰণা, যং কম্মং কৰোন্তি – কল্যাণং ৱা পাপকং ৱা – তস্স দাযাদা ভৱন্তি.

‘‘ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি লুদ্দো লোহিতপাণি হতপহতে নিৱিট্ঠো, অদযাপন্নো সব্বপাণভূতেসু. সো সংসপ্পতি কাযেন, সংসপ্পতি ৱাচায, সংসপ্পতি মনসা. তস্স জিম্হং কাযকম্মং হোতি, জিম্হং ৱচীকম্মং, জিম্হং মনোকম্মং, জিম্হা গতি, জিম্হুপপত্তি.

‘‘জিম্হগতিকস্স খো পনাহং, ভিক্খৱে, জিম্হুপপত্তিকস্স দ্ৱিন্নং গতীনং অঞ্ঞতৰং গতিং ৱদামি – যে ৱা একন্তদুক্খা নিৰযা যা ৱা সংসপ্পজাতিকা তিৰচ্ছানযোনি. কতমা চ সা, ভিক্খৱে, সংসপ্পজাতিকা তিৰচ্ছানযোনি? অহি ৱিচ্ছিকা সতপদী নকুলা বিড়াৰা মূসিকা উলূকা, যে ৱা পনঞ্ঞেপি কেচি তিৰচ্ছানযোনিকা সত্তা মনুস্সে দিস্ৱা সংসপ্পন্তি. ইতি খো, ভিক্খৱে, ভূতা ভূতস্স উপপত্তি হোতি. যং কৰোতি তেন উপপজ্জতি. উপপন্নমেনং ফস্সা ফুসন্তি. এৱমহং, ভিক্খৱে, ‘কম্মদাযাদা সত্তা’তি ৱদামি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো অদিন্নাদাযী হোতি…পে… কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি… মুসাৱাদী হোতি… পিসুণৱাচো হোতি… ফৰুসৱাচো হোতি… সম্ফপ্পলাপী হোতি… অভিজ্ঝালু হোতি… ব্যাপন্নচিত্তো হোতি… মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৱিপৰীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং…পে… সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. সো সংসপ্পতি কাযেন, সংসপ্পতি ৱাচায, সংসপ্পতি মনসা. তস্স জিম্হং কাযকম্মং হোতি, জিম্হং ৱচীকম্মং, জিম্হং মনোকম্মং, জিম্হা গতি, জিম্হুপপত্তি.

‘‘জিম্হগতিকস্স খো পনাহং, ভিক্খৱে, জিম্হুপপত্তিকস্স দ্ৱিন্নং গতীনং অঞ্ঞতৰং গতিং ৱদামি – যে ৱা একন্তদুক্খা নিৰযা যা ৱা সংসপ্পজাতিকা তিৰচ্ছানযোনি. কতমা চ সা, ভিক্খৱে, সংসপ্পজাতিকা তিৰচ্ছানযোনি? অহি ৱিচ্ছিকা সতপদী নকুলা বিড়াৰা মূসিকা উলূকা, যে ৱা পনঞ্ঞেপি কেচি তিৰচ্ছানযোনিকা সত্তা মনুস্সে দিস্ৱা সংসপ্পন্তি. ইতি খো, ভিক্খৱে, ভূতা ভূতস্স উপপত্তি হোতি, যং কৰোতি তেন উপপজ্জতি. উপপন্নমেনং ফস্সা ফুসন্তি. এৱমহং, ভিক্খৱে, ‘কম্মদাযাদা সত্তা’তি ৱদামি. কম্মস্সকা, ভিক্খৱে, সত্তা কম্মদাযাদা কম্মযোনী কম্মবন্ধূ কম্মপটিসৰণা, যং কম্মং কৰোন্তি – কল্যাণং ৱা পাপকং ৱা – তস্স দাযাদা ভৱন্তি.

‘‘ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো, লজ্জী দযাপন্নো সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি. সো ন সংসপ্পতি কাযেন, ন সংসপ্পতি ৱাচায, ন সংসপ্পতি মনসা. তস্স উজু কাযকম্মং হোতি, উজু ৱচীকম্মং, উজু মনোকম্মং, উজু গতি, উজুপপত্তি.

‘‘উজুগতিকস্স খো পনাহং, ভিক্খৱে, উজুপপত্তিকস্স দ্ৱিন্নং গতীনং অঞ্ঞতৰং গতিং ৱদামি – যে ৱা একন্তসুখা সগ্গা যানি ৱা পন তানি উচ্চাকুলানি খত্তিযমহাসালকুলানি ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলানি ৱা গহপতিমহাসালকুলানি ৱা অড্ঢানি মহদ্ধনানি মহাভোগানি পহূতজাতৰূপৰজতানি পহূতৱিত্তূপকৰণানি পহূতধনধঞ্ঞানি. ইতি খো, ভিক্খৱে, ভূতা ভূতস্স উপপত্তি হোতি. যং কৰোতি তেন উপপজ্জতি. উপপন্নমেনং ফস্সা ফুসন্তি. এৱমহং, ভিক্খৱে, ‘কম্মদাযাদা সত্তা’তি ৱদামি.

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, একচ্চো অদিন্নাদানং পহায অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি…পে… কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি… মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি… পিসুণং ৱাচং পহায পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি… ফৰুসং ৱাচং পহায ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি… সম্ফপ্পলাপং পহায সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি… অনভিজ্ঝালু হোতি… অব্যাপন্নচিত্তো হোতি… সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৱিপৰীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. সো ন সংসপ্পতি কাযেন, ন সংসপ্পতি ৱাচায, ন সংসপ্পতি মনসা. তস্স উজু কাযকম্মং হোতি, উজু ৱচীকম্মং, উজু মনোকম্মং, উজু গতি, উজুপপত্তি.

‘‘উজুগতিকস্স খো পন অহং, ভিক্খৱে, উজুপপত্তিকস্স দ্ৱিন্নং গতীনং অঞ্ঞতৰং গতিং ৱদামি – যে ৱা একন্তসুখা সগ্গা যানি ৱা পন তানি উচ্চাকুলানি খত্তিযমহাসালকুলানি ৱা ব্ৰাহ্মণমহাসালকুলানি ৱা গহপতিমহাসালকুলানি ৱা অড্ঢানি মহদ্ধনানি মহাভোগানি পহূতজাতৰূপৰজতানি পহূতৱিত্তূপকৰণানি পহূতধনধঞ্ঞানি. ইতি খো, ভিক্খৱে, ভূতা ভূতস্স উপপত্তি হোতি. যং কৰোতি তেন উপপজ্জতি. উপপন্নমেনং ফস্সা ফুসন্তি. এৱমহং, ভিক্খৱে, ‘কম্মদাযাদা সত্তা’তি ৱদামি.

‘‘কম্মস্সকা, ভিক্খৱে, সত্তা কম্মদাযাদা কম্মযোনী কম্মবন্ধূ কম্মপটিসৰণা, যং কম্মং কৰোন্তি – কল্যাণং ৱা পাপকং ৱা – তস্স দাযাদা ভৱন্তি. অযং খো সো, ভিক্খৱে, সংসপ্পনীযপৰিযাযো ধম্মপৰিযাযো’’তি. ছট্ঠং.

৭. পঠমসঞ্চেতনিকসুত্তং

২১৭. ‘‘নাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা [অপ্পটিসংৱিদিত্ৱা (সী. স্যা. পী.)] ব্যন্তীভাৱং ৱদামি. তঞ্চ খো দিট্ঠেৱ ধম্মে উপপজ্জে ৱা [উপপজ্জং ৱা (ক.) অ. নি. ৬.৬৩ পস্সিতব্বং, উপপজ্জ ৱা (ম. নি. ৩.৩০৩)] অপৰে ৱা পৰিযাযে. ন ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা দুক্খস্সন্তকিৰিযং ৱদামি.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা [অকুসলং সঞ্চেতনিকং দুক্খুদ্ৰযং দুক্খৱিপাকং (ক.)] হোতি; চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি; তিৱিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি লুদ্দো লোহিতপাণি হতপহতে নিৱিট্ঠো অদযাপন্নো সব্বপাণভূতেসু.

‘‘অদিন্নাদাযী হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং গামগতং ৱা অৰঞ্ঞগতং ৱা, তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.

‘‘কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি. যা তা মাতুৰক্খিতা…পে… অন্তমসো মালাগুড়পৰিক্খিত্তাপি, তথাৰূপাসু চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো মুসাৱাদী হোতি. সভগ্গতো ৱা পৰিসগ্গতো ৱা ঞাতিমজ্ঝগতো ৱা পূগমজ্ঝগতো ৱা ৰাজকুলমজ্ঝগতো ৱা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো ‘এহম্ভো পুৰিস, যং জানাসি তং ৱদেহী’তি, সো অজানং ৱা আহ ‘জানামী’তি, জানং ৱা আহ ‘ন জানামী’তি, অপস্সং ৱা আহ ‘পস্সামী’তি, পস্সং ৱা আহ ‘ন পস্সামী’তি, ইতি অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱা সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.

‘‘পিসুণৱাচো হোতি. ইতো সুত্ৱা অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি সমগ্গানং ৱা ভেত্তা ভিন্নানং ৱা অনুপ্পদাতা ৱগ্গাৰামো ৱগ্গৰতো ৱগ্গনন্দী, ৱগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘ফৰুসৱাচো হোতি. যা সা ৱাচা অণ্ডকা কক্কসা পৰকটুকা পৰাভিসজ্জনী কোধসামন্তা. অসমাধিসংৱত্তনিকা, তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘সম্ফপ্পলাপী হোতি অকালৱাদী অভূতৱাদী অনত্থৱাদী অধম্মৱাদী অৱিনযৱাদী, অনিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা হোতি অকালেন অনপদেসং অপৰিযন্তৱতিং অনত্থসংহিতং. এৱং খো, ভিক্খৱে, চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, তিৱিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং, তং অভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৱত, যং পৰস্স তং মম অস্সা’তি.

‘‘ব্যাপন্নচিত্তো হোতি পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তু ৱা বজ্ঝন্তু ৱা উচ্ছিজ্জন্তু ৱা ৱিনস্সন্তু ৱা মা ৱা অহেসু’ন্তি.

মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৱিপৰীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং…পে. … যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, তিৱিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি.

‘‘তিৱিধ কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু [… সঞ্চেতনিকহেতু (ক.)] ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৱচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি; তিৱিধমনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অপণ্ণকো মণি উদ্ধংখিত্তো যেন যেনেৱ পতিট্ঠাতি সুপ্পতিট্ঠিতংযেৱ পতিট্ঠাতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তিৱিধকাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৱচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি; তিৱিধমনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তীতি.

‘‘নাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা ব্যন্তীভাৱং ৱদামি, তঞ্চ খো দিট্ঠেৱ ধম্মে উপপজ্জে ৱা অপৰে ৱা পৰিযাযে. ন ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা দুক্খস্সন্তকিৰিযং ৱদামি.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি; চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি; তিৱিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি…পে….

‘‘অদিন্নাদানং পহায, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং গামগতং ৱা অৰঞ্ঞগতং ৱা, ন তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.

‘‘কামেসুমিচ্ছাচাৰং পহায, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি. যা তা মাতুৰক্খিতা …পে… অন্তমসো মালাগুড়পৰিক্খিত্তাপি, তথাৰূপাসু ন চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি. সভগ্গতো ৱা পৰিসগ্গতো ৱা ঞাতিমজ্ঝগতো ৱা পূগমজ্ঝগতো ৱা ৰাজকুলমজ্ঝগতো ৱা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো ‘এহম্ভো পুৰিস, যং জানাসি তং ৱদেহী’তি, সো অজানং ৱা আহ ‘ন জানামী’তি, জানং ৱা আহ ‘জানামী’তি, অপস্সং ৱা আহ ‘ন পস্সামী’তি, পস্সং ৱা আহ ‘পস্সামী’তি, ইতি অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱা ন সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.

‘‘পিসুণং ৱাচং পহায, পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি – ন ইতো সুত্ৱা অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ন ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি ভিন্নানং ৱা সন্ধাতা সহিতানং ৱা অনুপ্পদাতা সমগ্গাৰামো সমগ্গৰতো সমগ্গনন্দিং, সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘ফৰুসং ৱাচং পহায, ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি. যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা, তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘সম্ফপ্পলাপং পহায, সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি কালৱাদী ভূতৱাদী অত্থৱাদী ধম্মৱাদী ৱিনযৱাদী, নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা হোতি কালেন সাপদেসং পৰিযন্তৱতিং অত্থসংহিতং. এৱং খো, ভিক্খৱে, চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, তিৱিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং তং অনভিজ্ঝাতা হোতি – ‘অহো ৱত, যং পৰস্স তং মমস্সা’তি.

‘‘অব্যাপন্নচিত্তো হোতি অপ্পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা অৱেৰা হোন্তু অব্যাপজ্জা অনীঘা, সুখী অত্তানং পৰিহৰন্তূ’তি.

‘‘সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৱিপৰীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং…পে… যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, তিৱিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি.

‘‘তিৱিধকাযকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৱচীকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; তিৱিধমনোকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, অপণ্ণকো মণি উদ্ধংখিত্তো যেন যেনেৱ পতিট্ঠাতি সুপ্পতিট্ঠিতংযেৱ পতিট্ঠাতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, তিৱিধকাযকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৱচীকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; তিৱিধমনোকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি. নাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা ব্যন্তীভাৱং ৱদামি. তঞ্চ খো দিট্ঠেৱ ধম্মে উপপজ্জে ৱা অপৰে ৱা পৰিযাযে. ন ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা দুক্খস্সন্তকিৰিযং ৱদামী’’তি. সত্তমং. [অট্ঠকথাযং পন অট্ঠমসুত্তম্পি এত্থেৱ পৰিযাপন্নং ৱিয সংৱণ্ণনা দিস্সতি]

৮. দুতিযসঞ্চেতনিকসুত্তং

২১৮. ‘‘নাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা ব্যন্তীভাৱং ৱদামি, তঞ্চ খো দিট্ঠেৱ ধম্মে উপপজ্জে ৱা অপৰে ৱা পৰিযাযে. ন ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা দুক্খস্সন্তকিৰিযং ৱদামি.

‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি; চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি; তিৱিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি…পে… এৱং খো, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি…পে… এৱং খো, ভিক্খৱে, চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, তিৱিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি…পে… এৱং খো, ভিক্খৱে, তিৱিধা মনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকা দুক্খুদ্ৰযা দুক্খৱিপাকা হোতি.

‘‘তিৱিধ কাযকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি, চতুব্বিধৱচীকম্মন্ত…পে… তিৱিধমনোকম্মন্তসন্দোসব্যাপত্তি অকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি.

‘‘নাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা ব্যন্তীভাৱং ৱদামি, তঞ্চ খো দিট্ঠেৱ ধম্মে উপপজ্জে ৱা অপৰে ৱা পৰিযাযে. ন ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা দুক্খস্সন্তকিৰিযং ৱদামি.

‘‘তত্ৰ খো, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি; চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি; তিৱিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি…পে… এৱং খো, ভিক্খৱে, তিৱিধা কাযকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি…পে… এৱং খো, ভিক্খৱে, চতুব্বিধা ৱচীকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, তিৱিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি…পে… এৱং খো, ভিক্খৱে, তিৱিধা মনোকম্মন্তসম্পত্তি কুসলসঞ্চেতনিকা সুখুদ্ৰযা সুখৱিপাকা হোতি.

‘‘তিৱিধকাযকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি; চতুব্বিধৱচীকম্মন্তসম্পত্তি…পে… তিৱিধমনোকম্মন্তসম্পত্তিকুসলসঞ্চেতনিকাহেতু ৱা, ভিক্খৱে, সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তি…পে…. [উপপজ্জন্তি. (স্যা. ক.) তথা সতি ‘‘নাহং ভিক্খৱে সঞ্চেতনিকান’’ মিচ্চাদিনা ৱুচ্চমানৱচনেন সহ একসুত্তন্তি গহেতব্বং. পেয্যালেন পন পুৰিমসুত্তে ৱিয নিগমনং দস্সিতং] অট্ঠমং.

৯. কৰজকাযসুত্তং

২১৯. ‘‘নাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা ব্যন্তীভাৱং ৱদামি, তঞ্চ খো দিট্ঠেৱ ধম্মে উপপজ্জে ৱা অপৰে ৱা পৰিযাযে. ন ত্ৱেৱাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মানং কতানং উপচিতানং অপ্পটিসংৱেদিত্ৱা দুক্খস্সন্তকিৰিযং ৱদামি.

‘‘স খো সো, ভিক্খৱে, অৰিযসাৱকো এৱং ৱিগতাভিজ্ঝো ৱিগতব্যাপাদো অসম্মূড়্হো সম্পজানো পটিস্সতো মেত্তাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং [চতুত্থিং (?)]. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং মেত্তাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি.

‘‘সো এৱং পজানাতি – ‘পুব্বে খো মে ইদং চিত্তং পৰিত্তং অহোসি অভাৱিতং, এতৰহি পন মে ইদং চিত্তং অপ্পমাণং সুভাৱিতং. যং খো পন কিঞ্চি পমাণকতং কম্মং, ন তং তত্ৰাৱসিস্সতি ন তং তত্ৰাৱতিট্ঠতী’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, দহৰতগ্গে চে সো অযং [চে অযং (স্যা.)] কুমাৰো মেত্তং চেতোৱিমুত্তিং ভাৱেয্য, অপি নু খো [অপি নু সো (?)] পাপকম্মং কৰেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘অকৰোন্তং খো পন পাপকম্মং অপি নু খো দুক্খং ফুসেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. অকৰোন্তঞ্হি, ভন্তে, পাপকম্মং কুতো দুক্খং ফুসিস্সতী’’তি!

‘‘ভাৱেতব্বা খো পনাযং, ভিক্খৱে, মেত্তাচেতোৱিমুত্তি ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা. ইত্থিযা ৱা, ভিক্খৱে, পুৰিসস্স ৱা নাযং কাযো আদায গমনীযো. চিত্তন্তৰো অযং, ভিক্খৱে, মচ্চো. সো এৱং পজানাতি – ‘যং খো মে ইদং কিঞ্চি পুব্বে ইমিনা কৰজকাযেন পাপকম্মং কতং, সব্বং তং ইধ ৱেদনীযং; ন তং অনুগং ভৱিস্সতী’তি. এৱং ভাৱিতা খো, ভিক্খৱে, মেত্তা চেতোৱিমুত্তি অনাগামিতায সংৱত্ততি, ইধ পঞ্ঞস্স ভিক্খুনো উত্তৰি [উত্তৰিং (সী. স্যা. পী.)] ৱিমুত্তিং অপ্পটিৱিজ্ঝতো.

‘‘কৰুণাসহগতেন চেতসা… মুদিতাসহগতেন চেতসা… উপেক্খাসহগতেন চেতসা একং দিসং ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি তথা দুতিযং তথা ততিযং তথা চতুত্থং. ইতি উদ্ধমধো তিৰিযং সব্বধি সব্বত্ততায সব্বাৱন্তং লোকং উপেক্খাসহগতেন চেতসা ৱিপুলেন মহগ্গতেন অপ্পমাণেন অৱেৰেন অব্যাপজ্জেন ফৰিত্ৱা ৱিহৰতি.

‘‘সো এৱং পজানাতি – ‘পুব্বে খো মে ইদং চিত্তং পৰিত্তং অহোসি অভাৱিতং, এতৰহি পন মে ইদং চিত্তং অপ্পমাণং সুভাৱিতং. যং খো পন কিঞ্চি পমাণকতং কম্মং, ন তং তত্ৰাৱসিস্সতি ন তং তত্ৰাৱতিট্ঠতী’তি.

‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, ভিক্খৱে, দহৰতগ্গে চে সো অযং কুমাৰো উপেক্খং চেতোৱিমুত্তিং ভাৱেয্য, অপি নু খো পাপকম্মং কৰেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’.

‘‘অকৰোন্তং খো পন পাপকম্মং অপি নু খো দুক্খং ফুসেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে. অকৰোন্তঞ্হি, ভন্তে, পাপকম্মং কুতো দুক্খং ফুসিস্সতী’’তি!

‘‘ভাৱেতব্বা খো পনাযং, ভিক্খৱে, উপেক্খা চেতোৱিমুত্তি ইত্থিযা ৱা পুৰিসেন ৱা. ইত্থিযা ৱা, ভিক্খৱে, পুৰিসস্স ৱা নাযং কাযো আদায গমনীযো. চিত্তন্তৰো অযং, ভিক্খৱে, মচ্চো. সো এৱং পজানাতি – ‘যং খো মে ইদং কিঞ্চি পুব্বে ইমিনা কৰজকাযেন পাপকম্মং কতং, সব্বং তং ইধ ৱেদনীযং; ন তং অনুগং ভৱিস্সতী’তি. এৱং ভাৱিতা খো, ভিক্খৱে, উপেক্খা চেতোৱিমুত্তি অনাগামিতায সংৱত্ততি, ইধ পঞ্ঞস্স ভিক্খুনো উত্তৰি ৱিমুত্তিং অপ্পটিৱিজ্ঝতো’’তি. নৱমং.

১০. অধম্মচৰিযাসুত্তং

২২০. [অ. নি. ২.১৬] অথ খো অঞ্ঞতৰো ব্ৰাহ্মণো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱতা সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো সো ব্ৰাহ্মণো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কো নু খো, ভো গোতম, হেতু কো পচ্চযো যেনমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তী’’তি? ‘‘অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহেতু খো, ব্ৰাহ্মণ, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তী’’তি.

‘‘কো পন, ভো গোতম, হেতু কো পচ্চযো যেনমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি? ‘‘ধম্মচৰিযাসমচৰিযাহেতু খো, ব্ৰাহ্মণ, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি.

‘‘ন খো অহং ইমস্স ভোতো গোতমস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানামি. সাধু মে ভৱং গোতমো তথা ধম্মং দেসেতু যথাহং ইমস্স ভোতো গোতমস্স সংখিত্তেন ভাসিতস্স ৱিত্থাৰেন অত্থং আজানেয্য’’ন্তি. ‘‘তেন হি, ব্ৰাহ্মণ, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভো’’তি খো সো ব্ৰাহ্মণো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘তিৱিধা খো, ব্ৰাহ্মণ, কাযেন অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা হোতি; চতুব্বিধা ৱাচায অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা হোতি; তিৱিধা মনসা অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ব্ৰাহ্মণ, তিৱিধা কাযেন অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা হোতি…পে… এৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, তিৱিধা কাযেন অধম্মচৰিযা ৱিসমচৰিযা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ব্ৰাহ্মণ, চতুব্বিধা ৱাচায অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা হোতি…পে… এৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, চতুব্বিধা ৱাচায অধম্মচৰিযা ৱিসমচৰিযা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ব্ৰাহ্মণ, তিৱিধা মনসা অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা হোতি…পে… এৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, তিৱিধা মনসা অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযা হোতি. এৱং অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাহেতু খো, ব্ৰাহ্মণ, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা অপাযং দুগ্গতিং ৱিনিপাতং নিৰযং উপপজ্জন্তি.

‘‘তিৱিধা ব্ৰাহ্মণ, কাযেন ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি; চতুব্বিধা ৱাচায ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি; তিৱিধা মনসা ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ব্ৰাহ্মণ, তিৱিধা কাযেন ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি…পে… এৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, তিৱিধা কাযেন ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ব্ৰাহ্মণ, চতুব্বিধা ৱাচায ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি…পে… এৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, চতুব্বিধা ৱাচায ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ব্ৰাহ্মণ, তিৱিধা মনসা ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি…পে… এৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, তিৱিধা মনসা ধম্মচৰিযাসমচৰিযা হোতি. এৱং ধম্মচৰিযাসমচৰিযাহেতু খো, ব্ৰাহ্মণ, এৱমিধেকচ্চে সত্তা কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং সগ্গং লোকং উপপজ্জন্তী’’তি.

‘‘অভিক্কন্তং, ভো গোতম, অভিক্কন্তং, ভো গোতম…পে… উপাসকং মং ভৱং গোতমো ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. দসমং.

কৰজকাযৱগ্গো পঠমো.