১০. চুন্দসুত্তং

১৭৬. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা পাৱাযং [চম্পাযং (ক. সী.) দী. নি. ২.১৮৯ পস্সিতব্বং] ৱিহৰতি চুন্দস্স কম্মাৰপুত্তস্স অম্বৱনে. অথ খো চুন্দো কম্মাৰপুত্তো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নং খো চুন্দং কম্মাৰপুত্তং ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘কস্স নো ত্ৱং, চুন্দ, সোচেয্যানি ৰোচেসী’’তি? ‘‘ব্ৰাহ্মণা, ভন্তে, পচ্ছাভূমকা কমণ্ডলুকা সেৱালমালিকা [সেৱালমালকা (সী. স্যা. পী.)] অগ্গিপৰিচাৰিকা উদকোৰোহকা সোচেয্যানি পঞ্ঞপেন্তি; তেসাহং সোচেয্যানি ৰোচেমী’’তি.

‘‘যথা কথং পন, চুন্দ, ব্ৰাহ্মণা পচ্ছাভূমকা কমণ্ডলুকা সেৱালমালিকা অগ্গিপৰিচাৰিকা উদকোৰোহকা সোচেয্যানি পঞ্ঞপেন্তী’’তি? ‘‘ইধ, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণা পচ্ছাভূমকা কমণ্ডলুকা সেৱালমালিকা অগ্গিপৰিচাৰিকা উদকোৰোহকা. তে সাৱকং [সাৱকে (স্যা. ক.)] এৱং সমাদপেন্তি – ‘এহি ত্ৱং, অম্ভো পুৰিস, কালস্সেৱ [সকালস্সেৱ (স্যা.)] উট্ঠহন্তোৱ [উট্ঠহন্তো (স্যা.), ৱুট্ঠহন্তোৱ (পী. ক.)] সযনম্হা পথৱিং আমসেয্যাসি; নো চে পথৱিং আমসেয্যাসি, অল্লানি গোমযানি আমসেয্যাসি; নো চে অল্লানি গোমযানি আমসেয্যাসি, হৰিতানি তিণানি আমসেয্যাসি; নো চে হৰিতানি তিণানি আমসেয্যাসি, অগ্গিং পৰিচৰেয্যাসি; নো চে অগ্গিং পৰিচৰেয্যাসি, পঞ্জলিকো আদিচ্চং নমস্সেয্যাসি; নো চে পঞ্জলিকো আদিচ্চং নমস্সেয্যাসি, সাযততিযকং উদকং ওৰোহেয্যাসী’তি. এৱং খো, ভন্তে, ব্ৰাহ্মণা পচ্ছাভূমকা কমণ্ডলুকা সেৱালমালিকা অগ্গিপৰিচাৰিকা উদকোৰোহকা সোচেয্যানি পঞ্ঞপেন্তি; তেসাহং সোচেয্যানি ৰোচেমী’’তি.

‘‘অঞ্ঞথা খো, চুন্দ, ব্ৰাহ্মণা পচ্ছাভূমকা কমণ্ডলুকা সেৱালমালিকা অগ্গিপৰিচাৰিকা উদকোৰোহকা সোচেয্যানি পঞ্ঞপেন্তি, অঞ্ঞথা চ পন অৰিযস্স ৱিনযে সোচেয্যং হোতী’’তি. ‘‘যথা কথং পন, ভন্তে, অৰিযস্স ৱিনযে সোচেয্যং হোতি? সাধু মে, ভন্তে, ভগৱা তথা ধম্মং দেসেতু যথা অৰিযস্স ৱিনযে সোচেয্যং হোতী’’তি.

‘‘তেন হি, চুন্দ, সুণাহি, সাধুকং মনসি কৰোহি; ভাসিস্সামী’’তি. ‘‘এৱং, ভন্তে’’তি খো চুন্দো কম্মাৰপুত্তো ভগৱতো পচ্চস্সোসি. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘তিৱিধং খো, চুন্দ, কাযেন অসোচেয্যং হোতি; চতুব্বিধং ৱাচায অসোচেয্যং হোতি; তিৱিধং মনসা অসোচেয্যং হোতি.

‘‘কথঞ্চ, চুন্দ, তিৱিধং কাযেন অসোচেয্যং হোতি? ‘‘ইধ, চুন্দ, একচ্চো পাণাতিপাতী হোতি লুদ্দো লোহিতপাণি হতপহতে নিৱিট্ঠো অদযাপন্নো সব্বপাণভূতেসু [পাণভূতেসু (ক.)].

‘‘অদিন্নাদাযী হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং গামগতং ৱা অৰঞ্ঞগতং ৱা তং অদিন্নং থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.

‘‘কামেসুমিচ্ছাচাৰী হোতি. যা তা মাতুৰক্খিতা পিতুৰক্খিতা মাতাপিতুৰক্খিতা [নত্থি সী. স্যা. পী. পোত্থকেসু] ভাতুৰক্খিতা ভগিনিৰক্খিতা ঞাতিৰক্খিতা গোত্তৰক্খিতা [নত্থি সী. স্যা. পী. পোত্থকেসু] ধম্মৰক্খিতা সসামিকা সপৰিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুড়পৰিক্খিত্তাপি, তথাৰূপাসু চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৱং খো, চুন্দ, তিৱিধং কাযেন অসোচেয্যং হোতি.

‘‘কথঞ্চ, চুন্দ, চতুব্বিধং ৱাচায অসোচেয্যং হোতি? ইধ, চুন্দ, একচ্চো মুসাৱাদী হোতি. সভগ্গতো ৱা পৰিসগ্গতো ৱা ঞাতিমজ্ঝগতো ৱা পূগমজ্ঝগতো ৱা ৰাজকুলমজ্ঝগতো ৱা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘এহম্ভো পুৰিস, যং জানাসি তং ৱদেহী’তি [সো অজানং ৱা অহং জানামীতি, জানং ৱা অহং ন জানামীতি, অপস্সং ৱা অহং পস্সামীতি, পস্সং ৱা অহং ন পস্সামীতি (পী. ক.) এৱমুপৰিপি], সো অজানং ৱা আহ ‘জানামী’তি, জানং ৱা আহ ‘ন জানামী’তি; অপস্সং ৱা আহ ‘পস্সামী’তি, পস্সং ৱা আহ ‘ন পস্সামী’তি [সো অজানং ৱা অহং জানামীতি, জানং ৱা অহং ন জানামীতি, অপস্সং ৱা অহং পস্সামীতি, পস্সং ৱা অহং ন পস্সামীতি (পী. ক.) এৱমুপৰিপি]. ইতি অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱা সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.

‘‘পিসুণৱাচো হোতি. ইতো সুত্ৱা অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি সমগ্গানং ৱা ভেত্তা [ভেদাতা (ক.)], ভিন্নানং ৱা অনুপ্পদাতা, ৱগ্গাৰামো ৱগ্গৰতো ৱগ্গনন্দী ৱগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘ফৰুসৱাচো হোতি. যা সা ৱাচা অণ্ডকা কক্কসা পৰকটুকা পৰাভিসজ্জনী কোধসামন্তা অসমাধিসংৱত্তনিকা, তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘সম্ফপ্পলাপী হোতি অকালৱাদী অভূতৱাদী অনত্থৱাদী অধম্মৱাদী অৱিনযৱাদী; অনিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা হোতি অকালেন অনপদেসং অপৰিযন্তৱতিং অনত্থসংহিতং. এৱং খো, চুন্দ, চতুব্বিধং ৱাচায অসোচেয্যং হোতি.

‘‘কথঞ্চ, চুন্দ, তিৱিধং মনসা অসোচেয্যং হোতি? ইধ, চুন্দ, একচ্চো অভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং তং অভিজ্ঝাতা [অভিজ্ঝিতা (ক.) ম. নি. ১.৪৪০ পস্সিতব্বং] হোতি – ‘অহো ৱত যং পৰস্স তং মমস্সা’তি.

‘‘ব্যাপন্নচিত্তো হোতি পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা হঞ্ঞন্তু ৱা বজ্ঝন্তু ৱা উচ্ছিজ্জন্তু ৱা ৱিনস্সন্তু ৱা মা ৱা অহেসু’ন্তি [মা ৱা অহেসুং ইতি ৱা তি (সী. পী. ক.)].

‘‘মিচ্ছাদিট্ঠিকো হোতি ৱিপৰীতদস্সনো – ‘নত্থি দিন্নং, নত্থি যিট্ঠং, নত্থি হুতং, নত্থি সুকটদুক্কটানং [নত্থেত্থ পাঠভেদো] কম্মানং ফলং ৱিপাকো, নত্থি অযং লোকো, নত্থি পৰো লোকো, নত্থি মাতা, নত্থি পিতা, নত্থি সত্তা ওপপাতিকা, নত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. এৱং খো, চুন্দ, মনসা তিৱিধং অসোচেয্যং হোতি.

‘‘ইমে খো, চুন্দ, দস অকুসলকম্মপথা [অকুসলা কম্মপথা (?)]. ইমেহি খো, চুন্দ, দসহি অকুসলেহি কম্মপথেহি সমন্নাগতো কালস্সেৱ উট্ঠহন্তোৱ সযনম্হা পথৱিং চেপি আমসতি, অসুচিযেৱ হোতি; নো চেপি পথৱিং আমসতি, অসুচিযেৱ হোতি.

‘‘অল্লানি চেপি গোমযানি আমসতি, অসুচিযেৱ হোতি; নো চেপি অল্লানি গোমযানি আমসতি, অসুচিযেৱ হোতি.

‘‘হৰিতানি চেপি তিণানি আমসতি, অসুচিযেৱ হোতি; নো চেপি হৰিতানি তিণানি আমসতি, অসুচিযেৱ হোতি.

‘‘অগ্গিং চেপি পৰিচৰতি, অসুচিযেৱ হোতি, নো চেপি অগ্গিং পৰিচৰতি, অসুচিযেৱ হোতি.

‘‘পঞ্জলিকো চেপি আদিচ্চং নমস্সতি, অসুচিযেৱ হোতি; নো চেপি পঞ্জলিকো আদিচ্চং নমস্সতি, অসুচিযেৱ হোতি.

‘‘সাযততিযকং চেপি উদকং ওৰোহতি, অসুচিযেৱ হোতি; নো চেপি সাযততিযকং উদকং ওৰোহতি, অসুচিযেৱ হোতি. তং কিস্স হেতু? ইমে, চুন্দ, দস অকুসলকম্মপথা অসুচীযেৱ [অসুচিচ্চেৱ (স্যা.)] হোন্তি অসুচিকৰণা চ.

‘‘ইমেসং পন, চুন্দ, দসন্নং অকুসলানং কম্মপথানং সমন্নাগমনহেতু নিৰযো পঞ্ঞাযতি, তিৰচ্ছানযোনি পঞ্ঞাযতি, পেত্তিৱিসযো পঞ্ঞাযতি, যা ৱা [যা চ (ক.)] পনঞ্ঞাপি কাচি দুগ্গতিযো [দুগ্গতি হোতি (স্যা. ক.)].

‘‘তিৱিধং খো, চুন্দ, কাযেন সোচেয্যং হোতি; চতুব্বিধং ৱাচায সোচেয্যং হোতি; তিৱিধং মনসা সোচেয্যং হোতি.

‘‘কথং, চুন্দ, তিৱিধং কাযেন সোচেয্যং হোতি? ইধ, চুন্দ, একচ্চো পাণাতিপাতং পহায পাণাতিপাতা পটিৱিৰতো হোতি নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থো, লজ্জী দযাপন্নো, সব্বপাণভূতহিতানুকম্পী ৱিহৰতি.

‘‘অদিন্নাদানং পহায, অদিন্নাদানা পটিৱিৰতো হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং গামগতং ৱা অৰঞ্ঞগতং ৱা, ন তং অদিন্নং [তং নাদিন্নং (ক. সী., ম. নি. ১.৪৪১)] থেয্যসঙ্খাতং আদাতা হোতি.

‘‘কামেসুমিচ্ছাচাৰং পহায, কামেসুমিচ্ছাচাৰা পটিৱিৰতো হোতি যা তা মাতুৰক্খিতা পিতুৰক্খিতা মাতাপিতুৰক্খিতা ভাতুৰক্খিতা ভগিনিৰক্খিতা ঞাতিৰক্খিতা গোত্তৰক্খিতা ধম্মৰক্খিতা সসামিকা সপৰিদণ্ডা অন্তমসো মালাগুড়পৰিক্খিত্তাপি, তথাৰূপাসু ন চাৰিত্তং আপজ্জিতা হোতি. এৱং খো, চুন্দ, তিৱিধং কাযেন সোচেয্যং হোতি.

‘‘কথঞ্চ, চুন্দ, চতুব্বিধং ৱাচায সোচেয্যং হোতি? ইধ, চুন্দ, একচ্চো মুসাৱাদং পহায মুসাৱাদা পটিৱিৰতো হোতি. সভগ্গতো ৱা পৰিসগ্গতো ৱা ঞাতিমজ্ঝগতো ৱা পূগমজ্ঝগতো ৱা ৰাজকুলমজ্ঝগতো ৱা অভিনীতো সক্খিপুট্ঠো – ‘এহম্ভো পুৰিস, যং জানাসি তং ৱদেহী’তি, সো অজানং ৱা আহ ‘ন জানামী’তি, জানং ৱা আহ ‘জানামী’তি, অপস্সং ৱা আহ ‘ন পস্সামী’তি, পস্সং ৱা আহ ‘পস্সামী’তি. ইতি অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱা আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱা ন সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতি.

‘‘পিসুণং ৱাচং পহায, পিসুণায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি – ন ইতো সুত্ৱা অমুত্ৰ অক্খাতা ইমেসং ভেদায, ন অমুত্ৰ ৱা সুত্ৱা ইমেসং অক্খাতা অমূসং ভেদায. ইতি ভিন্নানং ৱা সন্ধাতা সহিতানং ৱা অনুপ্পদাতা সমগ্গাৰামো সমগ্গৰতো সমগ্গনন্দী সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘ফৰুসং ৱাচং পহায, ফৰুসায ৱাচায পটিৱিৰতো হোতি. যা সা ৱাচা নেলা কণ্ণসুখা পেমনীযা হদযঙ্গমা পোৰী বহুজনকন্তা বহুজনমনাপা, তথাৰূপিং ৱাচং ভাসিতা হোতি.

‘‘সম্ফপ্পলাপং পহায, সম্ফপ্পলাপা পটিৱিৰতো হোতি কালৱাদী ভূতৱাদী অত্থৱাদী ধম্মৱাদী ৱিনযৱাদী; নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিতা হোতি কালেন সাপদেসং পৰিযন্তৱতিং অত্থসংহিতং. এৱং খো, চুন্দ, চতুব্বিধং ৱাচায সোচেয্যং হোতি.

‘‘কথঞ্চ, চুন্দ, তিৱিধং মনসা সোচেয্যং হোতি? ইধ, চুন্দ, একচ্চো অনভিজ্ঝালু হোতি. যং তং পৰস্স পৰৱিত্তূপকৰণং তং অনভিজ্ঝিতা হোতি – ‘অহো ৱত যং পৰস্স তং মমস্সা’তি.

‘‘অব্যাপন্নচিত্তো হোতি অপ্পদুট্ঠমনসঙ্কপ্পো – ‘ইমে সত্তা অৱেৰা হোন্তু [ইদং পদং সী. স্যা. পী. পোত্থকেসু নত্থি, তথা ম. নি. ১.৪৪১] অব্যাপজ্জা, অনীঘা সুখী অত্তানং পৰিহৰন্তূ’তি.

‘‘সম্মাদিট্ঠিকো হোতি অৱিপৰীতদস্সনো – ‘অত্থি দিন্নং, অত্থি যিট্ঠং, অত্থি হুতং, অত্থি সুকটদুক্কটানং কম্মানং ফলং ৱিপাকো, অত্থি অযং লোকো, অত্থি পৰো লোকো, অত্থি মাতা, অত্থি পিতা, অত্থি সত্তা ওপপাতিকা, অত্থি লোকে সমণব্ৰাহ্মণা সম্মগ্গতা সম্মাপটিপন্না যে ইমঞ্চ লোকং পৰঞ্চ লোকং সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা পৱেদেন্তী’তি. এৱং খো, চুন্দ, তিৱিধং মনসা সোচেয্যং হোতি.

‘‘ইমে খো, চুন্দ, দস কুসলকম্মপথা. ইমেহি খো, চুন্দ, দসহি কুসলেহি কম্মপথেহি সমন্নাগতো কালস্সেৱ উট্ঠহন্তোৱ সযনম্হা পথৱিং চেপি আমসতি, সুচিযেৱ হোতি; নো চেপি পথৱিং আমসতি, সুচিযেৱ হোতি.

‘‘অল্লানি চেপি গোমযানি আমসতি, সুচিযেৱ হোতি; নো চেপি অল্লানি গোমযানি আমসতি, সুচিযেৱ হোতি.

‘‘হৰিতানি চেপি তিণানি আমসতি, সুচিযেৱ হোতি; নো চেপি হৰিতানি তিণানি আমসতি, সুচিযেৱ হোতি.

‘‘অগ্গিং চেপি পৰিচৰতি, সুচিযেৱ হোতি; নো চেপি অগ্গিং পৰিচৰতি, সুচিযেৱ হোতি.

‘‘পঞ্জলিকো চেপি আদিচ্চং নমস্সতি, সুচিযেৱ হোতি; নো চেপি পঞ্জলিকো আদিচ্চং নমস্সতি, সুচিযেৱ হোতি.

‘‘সাযততিযকং চেপি উদকং ওৰোহতি, সুচিযেৱ হোতি; নো চেপি সাযততিযকং উদকং ওৰোহতি, সুচিযেৱ হোতি. তং কিস্স হেতু? ইমে, চুন্দ, দস কুসলকম্মপথা সুচীযেৱ হোন্তি সুচিকৰণা চ.

‘‘ইমেসং পন, চুন্দ, দসন্নং কুসলানং কম্মপথানং সমন্নাগমনহেতু দেৱা পঞ্ঞাযন্তি, মনুস্সা পঞ্ঞাযন্তি, যা ৱা পনঞ্ঞাপি কাচি সুগতিযো’’তি [সুগতি হোতীতি (স্যা.), সুগতি হোতি (ক.)].

এৱং ৱুত্তে চুন্দো কম্মাৰপুত্তো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘অভিক্কন্তং, ভন্তে…পে… উপাসকং মং, ভন্তে, ভগৱা ধাৰেতু অজ্জতগ্গে পাণুপেতং সৰণং গত’’ন্তি. দসমং.