৪. উপালিৱগ্গো
১. উপালিসুত্তং
৩১. অথ খো আযস্মা উপালি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উপালি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, অত্থৱসে পটিচ্চ তথাগতেন সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, পাতিমোক্খং উদ্দিট্ঠ’’ন্তি?
‘‘দস খো, উপালি, অত্থৱসে পটিচ্চ তথাগতেন সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, পাতিমোক্খং উদ্দিট্ঠং. কতমে দস? সঙ্ঘসুট্ঠুতায, সঙ্ঘফাসুতায, দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহায, পেসলানং ভিক্খূনং ফাসুৱিহাৰায, দিট্ঠধম্মিকানং আসৱানং সংৱৰায, সম্পৰাযিকানং আসৱানং পটিঘাতায, অপ্পসন্নানং পসাদায, পসন্নানং ভিয্যোভাৱায, সদ্ধম্মট্ঠিতিযা, ৱিনযানুগ্গহায – ইমে খো, উপালি, দস অত্থৱসে পটিচ্চ তথাগতেন সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, পাতিমোক্খং উদ্দিট্ঠ’’ন্তি. পঠমং.
২. পাতিমোক্খট্ঠপনাসুত্তং
৩২. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, পাতিমোক্খট্ঠপনা’’তি? ‘‘দস খো, উপালি, পাতিমোক্খট্ঠপনা. কতমে দস? পাৰাজিকো তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি, পাৰাজিককথা ৱিপ্পকতা হোতি, অনুপসম্পন্নো তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি, অনুপসম্পন্নকথা ৱিপ্পকতা হোতি, সিক্খং পচ্চক্খাতকো তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি, সিক্খং পচ্চক্খাতককথা ৱিপ্পকতা হোতি, পণ্ডকো তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি, পণ্ডককথা ৱিপ্পকতা হোতি, ভিক্খুনিদূসকো তস্সং পৰিসাযং নিসিন্নো হোতি, ভিক্খুনিদূসককথা ৱিপ্পকতা হোতি – ইমে খো, উপালি, দস পাতিমোক্খট্ঠপনা’’তি. দুতিযং.
৩. উব্বাহিকাসুত্তং
৩৩. [চূড়ৱ. ২৩১] ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু উব্বাহিকায সম্মন্নিতব্বো’’তি? ‘‘দসহি খো, উপালি, ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু উব্বাহিকায সম্মন্নিতব্বো. কতমেহি দসহি? ইধুপালি, ভিক্খু সীলৱা হোতি; পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু; বহুস্সুতো হোতি সুতধৰো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং [সত্থা সব্যঞ্জনা (সী.) এৱমুপৰিপি] কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি, তথাৰূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা; উভযানি খো পনস্স পাতিমোক্খানি ৱিত্থাৰেন স্ৱাগতানি হোন্তি সুৱিভত্তানি সুপ্পৱত্তীনি সুৱিনিচ্ছিতানি সুত্তসো অনুব্যঞ্জনসো; ৱিনযে খো পন ঠিতো হোতি অসংহীৰো; পটিবলো হোতি উভো অত্থপচ্চত্থিকে সঞ্ঞাপেতুং পঞ্ঞাপেতুং নিজ্ঝাপেতুং পেক্খেতুং পসাদেতুং; অধিকৰণসমুপ্পাদৱূপসমকুসলো হোতি – অধিকৰণং জানাতি; অধিকৰণসমুদযং জানাতি; অধিকৰণনিৰোধং জানাতি; অধিকৰণনিৰোধগামিনিং পটিপদং জানাতি. ইমেহি খো, উপালি, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু উব্বাহিকায সম্মন্নিতব্বো’’তি. ততিযং.
৪. উপসম্পদাসুত্তং
৩৪. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, ধম্মেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা উপসম্পাদেতব্ব’’ন্তি? ‘‘দসহি খো, উপালি, ধম্মেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা উপসম্পাদেতব্বং. কতমেহি দসহি? ইধুপালি, ভিক্খু সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু; বহুস্সুতো হোতি সুতধৰো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি, তথাৰূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা; পাতিমোক্খং খো পনস্স ৱিত্থাৰেন স্ৱাগতং হোতি সুৱিভত্তং সুপ্পৱত্তং সুৱিনিচ্ছিতং সুত্তসো অনুব্যঞ্জনসো; পটিবলো হোতি গিলানং উপট্ঠাতুং ৱা উপট্ঠাপেতুং ৱা; পটিবলো হোতি অনভিৰতিং ৱূপকাসেতুং ৱা ৱূপকাসাপেতুং ৱা; পটিবলো হোতি উপ্পন্নং কুক্কুচ্চং ধম্মতো ৱিনোদেতুং; পটিবলো হোতি উপ্পন্নং দিট্ঠিগতং ধম্মতো ৱিৱেচেতুং; পটিবলো হোতি অধিসীলে সমাদপেতুং; পটিবলো হোতি অধিচিত্তে সমাদপেতুং; পটিবলো হোতি অধিপঞ্ঞায সমাদপেতুং. ইমেহি খো, উপালি, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা উপসম্পাদেতব্ব’’ন্তি. চতুত্থং.
৫. নিস্সযসুত্তং
৩৫. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, ধম্মেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা নিস্সযো দাতব্বো’’তি? ‘‘দসহি খো, উপালি, ধম্মেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা নিস্সযো দাতব্বো. কতমেহি দসহি? ইধুপালি, ভিক্খু সীলৱা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু; বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা; পাতিমোক্খং খো পনস্স ৱিত্থাৰেন স্ৱাগতং হোতি সুৱিভত্তং সুপ্পৱত্তং সুৱিনিচ্ছিতং সুত্তসো অনুব্যঞ্জনসো; পটিবলো হোতি গিলানং উপট্ঠাতুং ৱা উপট্ঠাপেতুং ৱা; পটিবলো হোতি অনভিৰতিং ৱূপকাসেতুং ৱা ৱূপকাসাপেতুং ৱা; পটিবলো হোতি উপ্পন্নং কুক্কুচ্চং ধম্মতো ৱিনোদেতুং; পটিবলো হোতি উপ্পন্নং দিট্ঠিগতং ধম্মতো ৱিৱেচেতুং; পটিবলো হোতি অধিসীলে…পে… অধিচিত্তে… অধিপঞ্ঞায সমাদপেতুং. ইমেহি খো, উপালি, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা নিস্সযো দাতব্বো’’তি. পঞ্চমং.
৬. সামণেৰসুত্তং
৩৬. ‘‘কতিহি নু খো, ভন্তে, ধম্মেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো’’তি? ‘‘দসহি খো, উপালি, ধম্মেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো. কতমেহি দসহি? ইধুপালি, ভিক্খু সীলৱা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু; বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা; পাতিমোক্খং খো পনস্স ৱিত্থাৰেন স্ৱাগতং হোতি সুৱিভত্তং সুপ্পৱত্তং সুৱিনিচ্ছিতং সুত্তসো অনুব্যঞ্জনসো; পটিবলো হোতি গিলানং উপট্ঠাতুং ৱা উপট্ঠাপেতুং ৱা; পটিবলো হোতি অনভিৰতিং ৱূপকাসেতুং ৱা ৱূপকাসাপেতুং ৱা; পটিবলো হোতি উপ্পন্নং কুক্কুচ্চং ধম্মতো ৱিনোদেতুং; পটিবলো হোতি উপ্পন্নং দিট্ঠিগতং ধম্মতো ৱিৱেচেতুং; পটিবলো হোতি অধিসীলে সমাদপেতুং; পটিবলো হোতি অধিচিত্তে সমাদপেতুং; পটিবলো হোতি অধিপঞ্ঞায সমাদপেতুং. ইমেহি খো, উপালি, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বো’’তি. ছট্ঠং.
৭. সঙ্ঘভেদসুত্তং
৩৭. ‘‘‘সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘভেদো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, সঙ্ঘো ভিন্নো হোতী’’তি? ‘‘ইধুপালি, ভিক্খূ অধম্মং ধম্মোতি দীপেন্তি, ধম্মং অধম্মোতি দীপেন্তি, অৱিনযং ৱিনযোতি দীপেন্তি, ৱিনযং অৱিনযোতি দীপেন্তি, অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, ভাসিতং লপিতং তথাগতেন অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অনাচিণ্ণং তথাগতেন আচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, আচিণ্ণং তথাগতেন অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, পঞ্ঞত্তং তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি. তে ইমেহি দসহি ৱত্থূহি অৱকস্সন্তি অপকস্সন্তি আৱেনি [আৱেনিং (চূড়ৱ. ৩৫২) আৱেণি, আৱেণিকং (তত্থেৱ অধোলিপি)] কম্মানি কৰোন্তি আৱেনি পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি. এত্তাৱতা খো, উপালি, সঙ্ঘো ভিন্নো হোতী’’তি. সত্তমং.
৮. সঙ্ঘসামগ্গীসুত্তং
৩৮. [চূড়ৱ. ৩৫৩] ‘‘‘সঙ্ঘসামগ্গী সঙ্ঘসামগ্গী’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, সঙ্ঘো সমগ্গো হোতী’’তি? ‘‘ইধুপালি, ভিক্খূ অধম্মং অধম্মোতি দীপেন্তি, ধম্মং ধম্মোতি দীপেন্তি, অৱিনযং অৱিনযোতি দীপেন্তি, ৱিনযং ৱিনযোতি দীপেন্তি, অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, ভাসিতং লপিতং তথাগতেন ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অনাচিণ্ণং তথাগতেন অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, আচিণ্ণং তথাগতেন আচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, পঞ্ঞত্তং তথাগতেন পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি. তে ইমেহি দসহি ৱত্থূহি ন অৱকস্সন্তি ন অপকস্সন্তি ন আৱেনি কম্মানি কৰোন্তি ন আৱেনি পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি. এত্তাৱতা খো, উপালি, সঙ্ঘো সমগ্গো হোতী’’তি. অট্ঠমং.
৯. পঠমআনন্দসুত্তং
৩৯. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘‘সঙ্ঘভেদো সঙ্ঘভেদো’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, সঙ্ঘো ভিন্নো হোতী’’তি? ‘‘ইধানন্দ, ভিক্খূ অধম্মং ধম্মোতি দীপেন্তি, ধম্মং অধম্মোতি দীপেন্তি, অৱিনযং ৱিনযোতি দীপেন্তি…পে… পঞ্ঞত্তং তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি. তে ইমেহি দসহি ৱত্থূহি অৱকস্সন্তি অপকস্সন্তি আৱেনি কম্মানি কৰোন্তি আৱেনি পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি. এত্তাৱতা খো, আনন্দ, সঙ্ঘো ভিন্নো হোতী’’তি.
‘‘সমগ্গং পন, ভন্তে, সঙ্ঘং ভিন্দিত্ৱা কিং সো পসৱতী’’তি? ‘‘কপ্পট্ঠিকং, আনন্দ, কিব্বিসং পসৱতী’’তি. ‘‘কিং পন, ভন্তে, কপ্পট্ঠিকং কিব্বিস’’ন্তি? ‘‘কপ্পং, আনন্দ, নিৰযম্হি পচ্চতীতি –
‘‘আপাযিকো নেৰযিকো, কপ্পট্ঠো সঙ্ঘভেদকো;
ৱগ্গৰতো অধম্মট্ঠো, যোগক্খেমা পধংসতি;
সঙ্ঘং সমগ্গং ভিন্দিত্ৱা [ভেত্ৱান (সী. স্যা.), ভিত্ৱান (ক.) চূড়ৱ. ৩৫৪; ইতিৱু. ১৮; কথাৱ. ৬৫৭] কপ্পং নিৰযম্হি পচ্চতী’’তি. নৱমং;
১০. দুতিযআনন্দসুত্তং
৪০. ‘‘‘সঙ্ঘসামগ্গী সঙ্ঘসামগ্গী’তি, ভন্তে, ৱুচ্চতি. কিত্তাৱতা নু খো, ভন্তে, সঙ্ঘো সমগ্গো হোতী’’তি? ‘‘ইধানন্দ, ভিক্খূ অধম্মং অধম্মোতি দীপেন্তি, ধম্মং ধম্মোতি দীপেন্তি, অৱিনযং অৱিনযোতি দীপেন্তি, ৱিনযং ৱিনযোতি দীপেন্তি, অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, ভাসিতং লপিতং তথাগতেন ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অনাচিণ্ণং তথাগতেন অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, আচিণ্ণং তথাগতেন আচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, পঞ্ঞত্তং তথাগতেন পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি. তে ইমেহি দসহি ৱত্থূহি ন অৱকস্সন্তি ন অপকস্সন্তি ন আৱেনি কম্মানি কৰোন্তি ন আৱেনি পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি. এত্তাৱতা খো, আনন্দ, সঙ্ঘো সমগ্গো হোতী’’তি.
‘‘ভিন্নং পন, ভন্তে, সঙ্ঘং সমগ্গং কত্ৱা কিং সো পসৱতী’’তি? ‘‘ব্ৰহ্মং, আনন্দ, পুঞ্ঞং পসৱতী’’তি. ‘‘কিং পন, ভন্তে, ব্ৰহ্মং পুঞ্ঞ’’ন্তি? ‘‘কপ্পং, আনন্দ, সগ্গম্হি মোদতীতি –
‘‘সুখা সঙ্ঘস্স সামগ্গী, সমগ্গানঞ্চ অনুগ্গহো;
সমগ্গৰতো ধম্মট্ঠো, যোগক্খেমা ন ধংসতি;
সঙ্ঘং সমগ্গং কত্ৱান, কপ্পং সগ্গম্হি মোদতী’’তি. দসমং;
উপালিৱগ্গো চতুত্থো.