৫. অক্কোসৱগ্গো
১. ৱিৱাদসুত্তং
৪১. অথ খো আযস্মা উপালি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা উপালি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যেন সঙ্ঘে ভণ্ডনকলহৱিগ্গহৱিৱাদা উপ্পজ্জন্তি, ভিক্খূ চ ন ফাসু [ফাসুং (?)] ৱিহৰন্তী’’তি? ‘‘ইধুপালি, ভিক্খূ অধম্মং ধম্মোতি দীপেন্তি, ধম্মং অধম্মোতি দীপেন্তি, অৱিনযং ৱিনযোতি দীপেন্তি, ৱিনযং অৱিনযোতি দীপেন্তি, অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, ভাসিতং লপিতং তথাগতেন অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অনাচিণ্ণং তথাগতেন আচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, আচিণ্ণং তথাগতেন অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, পঞ্ঞত্তং তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি. অযং খো, উপালি, হেতু অযং পচ্চযো, যেন সঙ্ঘে ভণ্ডনকলহৱিগ্গহৱিৱাদা উপ্পজ্জন্তি, ভিক্খূ চ ন ফাসু ৱিহৰন্তী’’তি. পঠমং.
২. পঠমৱিৱাদমূলসুত্তং
৪২. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, ৱিৱাদমূলানী’’তি? ‘‘দস খো, উপালি, ৱিৱাদমূলানি. কতমানি দস? ইধুপালি, ভিক্খূ অধম্মং ধম্মোতি দীপেন্তি, ধম্মং অধম্মোতি দীপেন্তি, অৱিনযং ৱিনযোতি দীপেন্তি, ৱিনযং অৱিনযোতি দীপেন্তি, অভাসিতং অলপিতং তথাগতেন ভাসিতং লপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, ভাসিতং লপিতং তথাগতেন অভাসিতং অলপিতং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অনাচিণ্ণং তথাগতেন আচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, আচিণ্ণং তথাগতেন অনাচিণ্ণং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, অপঞ্ঞত্তং তথাগতেন পঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি, পঞ্ঞত্তং তথাগতেন অপঞ্ঞত্তং তথাগতেনাতি দীপেন্তি. ইমানি খো, উপালি, দস ৱিৱাদমূলানী’’তি. দুতিযং.
৩. দুতিযৱিৱাদমূলসুত্তং
৪৩. ‘‘কতি নু খো, ভন্তে, ৱিৱাদমূলানী’’তি? ‘‘দস খো, উপালি, ৱিৱাদমূলানি. কতমানি দস? ইধুপালি, ভিক্খূ অনাপত্তিং আপত্তীতি দীপেন্তি, আপত্তিং অনাপত্তীতি দীপেন্তি, লহুকং আপত্তিং গৰুকাপত্তীতি দীপেন্তি, গৰুকং আপত্তিং লহুকাপত্তীতি দীপেন্তি, দুট্ঠুল্লং আপত্তিং অদুট্ঠুল্লাপত্তীতি দীপেন্তি, অদুট্ঠুল্লং আপত্তিং দুট্ঠুল্লাপত্তীতি দীপেন্তি, সাৱসেসং আপত্তিং অনৱসেসাপত্তীতি দীপেন্তি, অনৱসেসং আপত্তিং সাৱসেসাপত্তীতি দীপেন্তি, সপ্পটিকম্মং আপত্তিং অপ্পটিকম্মাপত্তীতি দীপেন্তি, অপ্পটিকম্মং আপত্তিং সপ্পটিকম্মাপত্তীতি দীপেন্তি. ইমানি খো, উপালি, দস ৱিৱাদমূলানী’’তি. ততিযং.
৪. কুসিনাৰসুত্তং
৪৪. একং সমযং ভগৱা কুসিনাৰাযং ৱিহৰতি বলিহৰণে ৱনসণ্ডে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –
[চূড়ৱ. ৩৯৯; পৰি. ৪৩৬] ‘‘চোদকেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং পচ্চৱেক্খিত্ৱা পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৱা পৰো চোদেতব্বো. কতমে পঞ্চ ধম্মা অজ্ঝত্তং পচ্চৱেক্খিতব্বা? চোদকেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন এৱং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো নু খোম্হি, পৰিসুদ্ধেনম্হি কাযসমাচাৰেন সমন্নাগতো অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেন. সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি? নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু পৰিসুদ্ধকাযসমাচাৰো হোতি পৰিসুদ্ধেন কাযসমাচাৰেন সমন্নাগতো অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেন, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘ইঙ্ঘ তাৱ আযস্মা কাযিকং সিক্খস্সূ’তি, ইতিস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, চোদকেন ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন এৱং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো নু খোম্হি, পৰিসুদ্ধেনম্হি ৱচীসমাচাৰেন সমন্নাগতো অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেন. সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি? নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু পৰিসুদ্ধৱচীসমাচাৰো হোতি পৰিসুদ্ধেন ৱচীসমাচাৰেন সমন্নাগতো অচ্ছিদ্দেন অপ্পটিমংসেন, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘ইঙ্ঘ তাৱ আযস্মা ৱাচসিকং সিক্খস্সূ’তি, ইতিস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, চোদকেন ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন এৱং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘মেত্তং নু খো মে চিত্তং পচ্চুপট্ঠিতং সব্ৰহ্মচাৰীসু অনাঘাতং. সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি? নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো মেত্তং চিত্তং পচ্চুপট্ঠিতং হোতি সব্ৰহ্মচাৰীসু অনাঘাতং, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘ইঙ্ঘ তাৱ আযস্মা সব্ৰহ্মচাৰীসু মেত্তং চিত্তং উপট্ঠাপেহী’তি, ইতিস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, চোদকেন ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন এৱং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘বহুস্সুতো নু খোম্হি সুতধৰো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি, তথাৰূপা মে ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা. সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি? নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি সুতধৰো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি, তথাৰূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা, তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘ইঙ্ঘ তাৱ আযস্মা আগমং পৰিযাপুণস্সূ’তি, ইতিস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, চোদকেন ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন এৱং পচ্চৱেক্খিতব্বং – ‘উভযানি খো পন মে পাতিমোক্খানি ৱিত্থাৰেন স্ৱাগতানি হোন্তি সুৱিভত্তানি সুপ্পৱত্তীনি সুৱিনিচ্ছিতানি সুত্তসো অনুব্যঞ্জনসো. সংৱিজ্জতি নু খো মে এসো ধম্মো উদাহু নো’তি? নো চে, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো উভযানি পাতিমোক্খানি ৱিত্থাৰেন স্ৱাগতানি হোন্তি সুৱিভত্তানি সুপ্পৱত্তীনি সুৱিনিচ্ছিতানি সুত্তসো অনুব্যঞ্জনসো, ‘ইদং পনাযস্মা, কত্থ ৱুত্তং ভগৱতা’তি, ইতি পুট্ঠো ন সম্পাযিস্সতি. তস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো – ‘ইঙ্ঘ তাৱ আযস্মা ৱিনযং সিক্খস্সূ’তি, ইতিস্স ভৱন্তি ৱত্তাৰো. ইমে পঞ্চ ধম্মা অজ্ঝত্তং পচ্চৱেক্খিতব্বা.
‘‘কতমে পঞ্চ ধম্মা অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেতব্বা? ‘কালেন ৱক্খামি, নো অকালেন; ভূতেন ৱক্খামি, নো অভূতেন; সণ্হেন ৱক্খামি, নো ফৰুসেন; অত্থসংহিতেন ৱক্খামি, নো অনত্থসংহিতেন; মেত্তচিত্তো ৱক্খামি, নো দোসন্তৰো’তি – ইমে পঞ্চ ধম্মা অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেতব্বা. চোদকেন, ভিক্খৱে, ভিক্খুনা পৰং চোদেতুকামেন ইমে পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং পচ্চৱেক্খিত্ৱা ইমে পঞ্চ ধম্মে অজ্ঝত্তং উপট্ঠাপেত্ৱা পৰো চোদেতব্বো’’তি. চতুত্থং.
৫. ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনসুত্তং
৪৫. [পাচি. ৪৯৭] ‘‘দসযিমে, ভিক্খৱে, আদীনৱা ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৱে, ৰাজা মহেসিযা সদ্ধিং নিসিন্নো হোতি. তত্ৰ ভিক্খু পৱিসতি. মহেসী ৱা ভিক্খুং দিস্ৱা সিতং পাতুকৰোতি, ভিক্খু ৱা মহেসিং দিস্ৱা সিতং পাতুকৰোতি. তত্থ ৰঞ্ঞো এৱং হোতি – ‘অদ্ধা ইমেসং কতং ৱা কৰিস্সন্তি ৱা’তি! অযং, ভিক্খৱে, পঠমো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰাজা বহুকিচ্চো বহুকৰণীযো অঞ্ঞতৰং ইত্থিং গন্ত্ৱা ন সৰতি – ‘সা তেন গব্ভং গণ্হাতি’. তত্থ ৰঞ্ঞো এৱং হোতি – ‘ন খো ইধ অঞ্ঞো কোচি পৱিসতি, অঞ্ঞত্ৰ পব্বজিতেন. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’ন্তি. অযং, ভিক্খৱে, দুতিযো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰে অঞ্ঞতৰং ৰতনং নস্সতি. তত্থ ৰঞ্ঞো এৱং হোতি – ‘ন খো ইধ অঞ্ঞো কোচি পৱিসতি, অঞ্ঞত্ৰ পব্বজিতেন. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’ন্তি. অযং, ভিক্খৱে, ততিযো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰে অব্ভন্তৰা গুয্হমন্তা বহিদ্ধা সম্ভেদং গচ্ছন্তি. তত্থ ৰঞ্ঞো এৱং হোতি – ‘ন খো ইধ অঞ্ঞো কোচি পৱিসতি, অঞ্ঞত্ৰ পব্বজিতেন. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’ন্তি. অযং, ভিক্খৱে, চতুত্থো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰে পিতা ৱা পুত্তং পত্থেতি পুত্তো ৱা পিতৰং পত্থেতি. তেসং এৱং হোতি – ‘ন খো ইধ অঞ্ঞো কোচি পৱিসতি, অঞ্ঞত্ৰ পব্বজিতেন. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’ন্তি. অযং, ভিক্খৱে, পঞ্চমো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰাজা নীচট্ঠানিযং উচ্চে ঠানে ঠপেতি. যেসং তং অমনাপং তেসং এৱং হোতি – ‘ৰাজা খো পব্বজিতেন সংসট্ঠো. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’ন্তি. অযং, ভিক্খৱে, ছট্ঠো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰাজা উচ্চট্ঠানিযং নীচে ঠানে ঠপেতি. যেসং তং অমনাপং তেসং এৱং হোতি – ‘ৰাজা খো পব্বজিতেন সংসট্ঠো. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’ন্তি. অযং, ভিক্খৱে, সত্তমো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰাজা অকালে সেনং উয্যোজেতি. যেসং তং অমনাপং তেসং এৱং হোতি – ‘ৰাজা খো পব্বজিতেন সংসট্ঠো. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’ন্তি. অযং, ভিক্খৱে, অট্ঠমো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰাজা কালে সেনং উয্যোজেত্ৱা অন্তৰামগ্গতো নিৱত্তাপেতি. যেসং তং অমনাপং তেসং এৱং হোতি – ‘ৰাজা খো পব্বজিতেন সংসট্ঠো. সিযা নু খো পব্বজিতস্স কম্ম’ন্তি. অযং, ভিক্খৱে, নৱমো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ৰঞ্ঞো অন্তেপুৰং হত্থিসম্মদ্দং অস্সসম্মদ্দং ৰথসম্মদ্দং ৰজনীযানি ৰূপসদ্দগন্ধৰসফোট্ঠব্বানি, যানি ন পব্বজিতস্স সাৰুপ্পানি. অযং, ভিক্খৱে, দসমো আদীনৱো ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে. ইমে খো, ভিক্খৱে, দস আদীনৱা ৰাজন্তেপুৰপ্পৱেসনে’’তি. পঞ্চমং.
৬. সক্কসুত্তং
৪৬. একং সমযং ভগৱা সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং নিগ্ৰোধাৰামে. অথ খো সম্বহুলা সক্কা উপাসকা তদহুপোসথে যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. একমন্তং নিসিন্নে খো সক্কে উপাসকে ভগৱা এতদৱোচ – ‘‘অপি নু তুম্হে, সক্কা, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসথা’’তি? ‘‘অপ্পেকদা মযং, ভন্তে, অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসাম, অপ্পেকদা ন উপৱসামা’’তি. ‘‘তেসং ৱো, সক্কা, অলাভা তেসং দুল্লদ্ধং, যে তুম্হে এৱং সোকসভযে জীৱিতে মৰণসভযে জীৱিতে অপ্পেকদা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসথ, অপ্পেকদা ন উপৱসথ.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, সক্কা, ইধ পুৰিসো যেন কেনচি কম্মট্ঠানেন অনাপজ্জ অকুসলং দিৱসং অড্ঢকহাপণং নিব্বিসেয্য. দক্খো পুৰিসো উট্ঠানসম্পন্নোতি অলং ৱচনাযা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, সক্কা, ইধ পুৰিসো যেন কেনচি কম্মট্ঠানেন অনাপজ্জ অকুসলং দিৱসং কহাপণং নিব্বিসেয্য. দক্খো পুৰিসো উট্ঠানসম্পন্নোতি অলং ৱচনাযা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং, মঞ্ঞথ, সক্কা, ইধ পুৰিসো যেন কেনচি কম্মট্ঠানেন অনাপজ্জ অকুসলং দিৱসং দ্ৱে কহাপণে নিব্বিসেয্য … তযো কহাপণে নিব্বিসেয্য… চত্তাৰো কহাপণে নিব্বিসেয্য… পঞ্চ কহাপণে নিব্বিসেয্য… ছ কহাপণে নিব্বিসেয্য… সত্ত কহাপণে নিব্বিসেয্য… অট্ঠ কহাপণে নিব্বিসেয্য… নৱ কহাপণে নিব্বিসেয্য… দস কহাপণে নিব্বিসেয্য… ৱীস কহাপণে নিব্বিসেয্য… তিংস কহাপণে নিব্বিসেয্য… চত্তাৰীসং কহাপণে নিব্বিসেয্য… পঞ্ঞাসং কহাপণে নিব্বিসেয্য… কহাপণসতং নিব্বিসেয্য. দক্খো পুৰিসো উট্ঠানসম্পন্নোতি অলং ৱচনাযা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, সক্কা, অপি নু সো পুৰিসো দিৱসে দিৱসে কহাপণসতং কহাপণসহস্সং নিব্বিসমানো লদ্ধং লদ্ধং নিক্খিপন্তো ৱস্সসতাযুকো ৱস্সসতজীৱী মহন্তং ভোগক্খন্ধং অধিগচ্ছেয্যা’’তি? ‘‘এৱং, ভন্তে’’.
‘‘তং কিং মঞ্ঞথ, সক্কা, অপি নু সো পুৰিসো ভোগহেতু ভোগনিদানং ভোগাধিকৰণং একং ৱা ৰত্তিং একং ৱা দিৱসং উপড্ঢং ৱা ৰত্তিং উপড্ঢং ৱা দিৱসং একন্তসুখপ্পটিসংৱেদী ৱিহৰেয্যা’’তি? ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’. ‘‘তং কিস্স হেতু’’? ‘‘কামা হি, ভন্তে, অনিচ্চা তুচ্ছা মুসা মোসধম্মা’’তি.
‘‘ইধ পন ৱো, সক্কা, মম সাৱকো দস ৱস্সানি অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো যথা মযানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো সতম্পি ৱস্সানি সতম্পি ৱস্সসতানি সতম্পি ৱস্সসহস্সানি একন্তসুখপ্পটিসংৱেদী ৱিহৰেয্য. সো চ খ্ৱস্স সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা অপণ্ণকং ৱা সোতাপন্নো. তিট্ঠন্তু, সক্কা, দস ৱস্সানি.
ইধ মম সাৱকো নৱ ৱস্সানি… অট্ঠ ৱস্সানি… সত্ত ৱস্সানি… ছ ৱস্সানি… পঞ্চ ৱস্সানি চত্তাৰি ৱস্সানি… তীণি ৱস্সানি… দ্ৱে ৱস্সানি… একং ৱস্সং অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো যথা মযানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো সতম্পি ৱস্সানি সতম্পি ৱস্সসতানি সতম্পি ৱস্সসহস্সানি একন্তসুখপ্পটিসংৱেদী ৱিহৰেয্য, সো চ খ্ৱস্স সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা অপণ্ণকং ৱা সোতাপন্নো. তিট্ঠতু, সক্কা, একং ৱস্সং.
ইধ মম সাৱকো দস মাসে অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো যথা মযানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো সতম্পি ৱস্সানি সতম্পি ৱস্সসতানি সতম্পি ৱস্সসহস্সানি একন্তসুখপ্পটিসংৱেদী ৱিহৰেয্য, সো চ খ্ৱস্স সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা অপণ্ণকং ৱা সোতাপন্নো. তিট্ঠন্তু, সক্কা, দস মাসা.
ইধ মম সাৱকো নৱ মাসে… অট্ঠ মাসে… সত্ত মাসে… ছ মাসে… পঞ্চ মাসে… চত্তাৰো মাসে… তযো মাসে… দ্ৱে মাসে… একং মাসং… অড্ঢমাসং অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো যথা মযানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো সতম্পি ৱস্সানি সতম্পি ৱস্সসতানি সতম্পি ৱস্সসহস্সানি একন্তসুখপ্পটিসংৱেদী ৱিহৰেয্য, সো চ খ্ৱস্স সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা অপণ্ণকং ৱা সোতাপন্নো. তিট্ঠতু, সক্কা, অড্ঢমাসো.
ইধ মম সাৱকো দস ৰত্তিন্দিৱে [ৰত্তিদিৱে (ক.)] অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো যথা মযানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো সতম্পি ৱস্সানি সতম্পি ৱস্সসতানি সতম্পি ৱস্সসহস্সানি একন্তসুখপ্পটিসংৱেদী ৱিহৰেয্য, সো চ খ্ৱস্স সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা অপণ্ণকং ৱা সোতাপন্নো. তিট্ঠন্তু, সক্কা, দস ৰত্তিন্দিৱা.
ইধ মম সাৱকো নৱ ৰত্তিন্দিৱে… অট্ঠ ৰত্তিন্দিৱে… সত্ত ৰত্তিন্দিৱে… ছ ৰত্তিন্দিৱে… পঞ্চ ৰত্তিন্দিৱে… চত্তাৰো ৰত্তিন্দিৱে… তযো ৰত্তিন্দিৱে… দ্ৱে ৰত্তিন্দিৱে… একং ৰত্তিন্দিৱং অপ্পমত্তো আতাপী পহিতত্তো ৱিহৰন্তো যথা মযানুসিট্ঠং তথা পটিপজ্জমানো সতম্পি ৱস্সানি সতম্পি ৱস্সসতানি সতম্পি ৱস্সসহস্সানি একন্তসুখপ্পটিসংৱেদী ৱিহৰেয্য, সো চ খ্ৱস্স সকদাগামী ৱা অনাগামী ৱা অপণ্ণকং ৱা সোতাপন্নো. তেসং ৱো, সক্কা, অলাভা তেসং দুল্লদ্ধং, যে তুম্হে এৱং সোকসভযে জীৱিতে মৰণসভযে জীৱিতে অপ্পেকদা অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসথ, অপ্পেকদা ন উপৱসথা’’তি. ‘‘এতে মযং, ভন্তে, অজ্জতগ্গে অট্ঠঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং উপৱসিস্সামা’’তি. ছট্ঠং.
৭. মহালিসুত্তং
৪৭. একং সমযং ভগৱা ৱেসালিযং ৱিহৰতি মহাৱনে কূটাগাৰসালাযং. অথ খো মহালি লিচ্ছৱি যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো মহালি লিচ্ছৱি ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘কো নু খো, ভন্তে হেতু, কো পচ্চযো পাপস্স কম্মস্স কিৰিযায পাপস্স কম্মস্স পৱত্তিযা’’তি? ‘‘লোভো খো, মহালি, হেতু, লোভো পচ্চযো পাপস্স কম্মস্স কিৰিযায পাপস্স কম্মস্স পৱত্তিযা. দোসো খো, মহালি, হেতু, দোসো পচ্চযো পাপস্স কম্মস্স কিৰিযায পাপস্স কম্মস্স পৱত্তিযা. মোহো খো, মহালি, হেতু, মোহো পচ্চযো পাপস্স কম্মস্স কিৰিযায পাপস্স কম্মস্স পৱত্তিযা. অযোনিসো মনসিকাৰো খো, মহালি, হেতু, অযোনিসো মনসিকাৰো পচ্চযো পাপস্স কম্মস্স কিৰিযায পাপস্স কম্মস্স পৱত্তিযা. মিচ্ছাপণিহিতং খো, মহালি, চিত্তং হেতু, মিচ্ছাপণিহিতং চিত্তং পচ্চযো পাপস্স কম্মস্স কিৰিযায পাপস্স কম্মস্স পৱত্তিযাতি. অযং খো, মহালি, হেতু, অযং পচ্চযো পাপস্স কম্মস্স কিৰিযায পাপস্স কম্মস্স পৱত্তিযা’’তি.
‘‘কো পন, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো কল্যাণস্স কম্মস্স কিৰিযায কল্যাণস্স কম্মস্স পৱত্তিযা’’তি? ‘‘অলোভো খো, মহালি, হেতু, অলোভো পচ্চযো কল্যাণস্স কম্মস্স কিৰিযায কল্যাণস্স কম্মস্স পৱত্তিযা. অদোসো খো, মহালি, হেতু, অদোসো পচ্চযো কল্যাণস্স কম্মস্স কিৰিযায কল্যাণস্স কম্মস্স পৱত্তিযা. অমোহো খো, মহালি, হেতু, অমোহো পচ্চযো কল্যাণস্স কম্মস্স কিৰিযায কল্যাণস্স কম্মস্স পৱত্তিযা. যোনিসো মনসিকাৰো খো, মহালি, হেতু, যোনিসো মনসিকাৰো পচ্চযো কল্যাণস্স কম্মস্স কিৰিযায কল্যাণস্স কম্মস্স পৱত্তিযা. সম্মাপণিহিতং খো, মহালি, চিত্তং হেতু, সম্মাপণিহিতং চিত্তং পচ্চযো কল্যাণস্স কম্মস্স কিৰিযায কল্যাণস্স কম্মস্স পৱত্তিযা. অযং খো, মহালি, হেতু, অযং পচ্চযো কল্যাণস্স কম্মস্স কিৰিযায কল্যাণস্স কম্মস্স পৱত্তিযা. ইমে চ, মহালি, দস ধম্মা লোকে ন সংৱিজ্জেয্যুং, নযিধ পঞ্ঞাযেথ অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাতি ৱা ধম্মচৰিযাসমচৰিযাতি ৱা. যস্মা চ খো, মহালি, ইমে দস ধম্মা লোকে সংৱিজ্জন্তি, তস্মা পঞ্ঞাযতি অধম্মচৰিযাৱিসমচৰিযাতি ৱা ধম্মচৰিযাসমচৰিযাতি ৱা’’তি. সত্তমং.
৮. পব্বজিতঅভিণ্হসুত্তং
৪৮. ‘‘দসযিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বা. কতমে দস? ‘ৱেৱণ্ণিযম্হি অজ্ঝুপগতো’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং; ‘পৰপটিবদ্ধা মে জীৱিকা’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং; ‘অঞ্ঞো মে আকপ্পো কৰণীযো’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং; ‘কচ্চি নু খো মে অত্তা সীলতো ন উপৱদতী’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং; ‘কচ্চি নু খো মং অনুৱিচ্চ ৱিঞ্ঞূ সব্ৰহ্মচাৰী সীলতো ন উপৱদন্তী’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং; ‘সব্বেহি মে পিযেহি মনাপেহি নানাভাৱো ৱিনাভাৱো’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং; ‘কম্মস্সকোম্হি কম্মদাযাদো কম্মযোনি কম্মবন্ধু কম্মপটিসৰণো, যং কম্মং কৰিস্সামি কল্যাণং ৱা পাপকং ৱা তস্স দাযাদো ভৱিস্সামী’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং; ‘কথংভূতস্স মে ৰত্তিন্দিৱা ৱীতিৱত্তন্তী’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং; ‘কচ্চি নু খো অহং সুঞ্ঞাগাৰে অভিৰমামী’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং; ‘অত্থি নু খো মে উত্তৰি মনুস্সধম্মো অলমৰিযঞাণদস্সনৱিসেসো অধিগতো, যেনাহং [যোহং (সী. পী. ক.), সোহং (স্যা.)] পচ্ছিমে কালে সব্ৰহ্মচাৰীহি পুট্ঠো ন মঙ্কু ভৱিস্সামী’তি পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বং. ইমে খো, ভিক্খৱে, দস ধম্মা পব্বজিতেন অভিণ্হং পচ্চৱেক্খিতব্বা’’তি. অট্ঠমং.
৯. সৰীৰট্ঠধম্মসুত্তং
৪৯. ‘‘দসযিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সৰীৰট্ঠা. কতমে দস? সীতং, উণ্হং, জিঘচ্ছা, পিপাসা, উচ্চাৰো, পস্সাৱো, কাযসংৱৰো, ৱচীসংৱৰো, আজীৱসংৱৰো, পোনোভৱিকো [পোনোব্ভৱিকো (ক.)] ভৱসঙ্খাৰো – ইমে খো, ভিক্খৱে, দস ধম্মা সৰীৰট্ঠা’’তি. নৱমং.
১০. ভণ্ডনসুত্তং
৫০. একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন সম্বহুলা ভিক্খূ পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰন্তি.
অথ খো ভগৱা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৱুট্ঠিতো যেন উপট্ঠানসালা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. নিসজ্জ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা, কা চ পন ৱো অন্তৰাকথা ৱিপ্পকতা’’তি?
‘‘ইধ মযং, ভন্তে, পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তা উপট্ঠানসালাযং সন্নিসিন্না সন্নিপতিতা ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰামা’’তি. ‘‘ন খো পনেতং, ভিক্খৱে, তুম্হাকং পতিৰূপং কুলপুত্তানং সদ্ধায অগাৰস্মা অনগাৰিযং পব্বজিতানং, যং তুম্হে ভণ্ডনজাতা কলহজাতা ৱিৱাদাপন্না অঞ্ঞমঞ্ঞং মুখসত্তীহি ৱিতুদন্তা ৱিহৰেয্যাথ.
‘‘দসযিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সাৰণীযা পিযকৰণা গৰুকৰণা [পিযকৰাণা গৰুকৰাণা (?)] সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্তন্তি. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি সুতধৰো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি, তথাৰূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুৱচো হোতি সোৱচস্সকৰণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো খমো পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনিং. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুৱচো হোতি সোৱচস্সকৰণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো খমো পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনিং, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু যানি তানি সব্ৰহ্মচাৰীনং উচ্চাৱচানি কিংকৰণীযানি – তত্থ দক্খো হোতি অনলসো, তত্ৰূপাযায ৱীমংসায সমন্নাগতো অলং কাতুং অলং সংৱিধাতুং. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু যানি তানি সব্ৰহ্মচাৰীনং উচ্চাৱচানি কিংকৰণীযানি – তত্থ দক্খো হোতি অনলসো তত্ৰূপাযায ৱীমংসায সমন্নাগতো অলং কাতুং অলং সংৱিধাতুং, অযম্পি ধম্মো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মকামো হোতি পিযসমুদাহাৰো, অভিধম্মে অভিৱিনযে উড়াৰপামোজ্জো. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মকামো হোতি পিযসমুদাহাৰো, অভিধম্মে অভিৱিনযে উড়াৰপামোজ্জো, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো পিযকৰণো গৰুকৰণো সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰচীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰচীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো…পে… সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সতিমা হোতি, পৰমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিৰকতম্পি চিৰভাসিতম্পি সৰিতা অনুস্সৰিতা. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সতিমা হোতি, পৰমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিৰকতম্পি চিৰভাসিতম্পি সৰিতা অনুস্সৰিতা, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো…পে… সংৱত্ততি.
‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্ঞৱা হোতি, উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্ঞৱা হোতি, উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা, অযম্পি ধম্মো সাৰণীযো…পে… সংৱত্ততি. ইমে খো, ভিক্খৱে, দস ধম্মা সাৰণীযা পিযকৰণা গৰুকৰণা সঙ্গহায অৱিৱাদায সামগ্গিযা একীভাৱায সংৱত্তন্তী’’তি. দসমং.
অক্কোসৱগ্গো পঞ্চমো.