১. পঠমপণ্ণাসকং

১. আনিসংসৱগ্গো

১. কিমত্থিযসুত্তং

১. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা ভগৱন্তং অভিৱাদেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ –

‘‘কিমত্থিযানি, ভন্তে, কুসলানি সীলানি কিমানিসংসানী’’তি? ‘‘অৱিপ্পটিসাৰত্থানি খো, আনন্দ, কুসলানি সীলানি অৱিপ্পটিসাৰানিসংসানী’’তি.

‘‘অৱিপ্পটিসাৰো পন, ভন্তে, কিমত্থিযো কিমানিসংসো’’তি? ‘‘অৱিপ্পটিসাৰো খো, আনন্দ, পামোজ্জত্থো পামোজ্জানিসংসো’’তি [পামুজ্জত্থো পামুজ্জানিসংসোতি (সী. স্যা. পী.) অ. নি. ১১.১].

‘‘পামোজ্জং পন, ভন্তে, কিমত্থিযং কিমানিসংস’’ন্তি? ‘‘পামোজ্জং খো, আনন্দ, পীতত্থং পীতানিসংস’’ন্তি.

‘‘পীতি পন, ভন্তে, কিমত্থিযা কিমানিসংসা’’তি? ‘‘পীতি খো, আনন্দ, পস্সদ্ধত্থা পস্সদ্ধানিসংসা’’তি.

‘‘পস্সদ্ধি পন, ভন্তে, কিমত্থিযা কিমানিসংসা’’তি? ‘‘পস্সদ্ধি খো, আনন্দ, সুখত্থা সুখানিসংসা’’তি.

‘‘সুখং পন, ভন্তে, কিমত্থিযং কিমানিসংস’’ন্তি? ‘‘সুখং খো, আনন্দ, সমাধত্থং সমাধানিসংস’’ন্তি.

‘‘সমাধি পন, ভন্তে, কিমত্থিযো কিমানিসংসো’’তি? ‘‘সমাধি খো, আনন্দ, যথাভূতঞাণদস্সনত্থো যথাভূতঞাণদস্সনানিসংসো’’তি.

‘‘যথাভূতঞাণদস্সনং পন, ভন্তে, কিমত্থিযং কিমানিসংস’’ন্তি? ‘‘যথাভূতঞাণদস্সনং খো, আনন্দ, নিব্বিদাৱিৰাগত্থং নিব্বিদাৱিৰাগানিসংস’’ন্তি.

‘‘নিব্বিদাৱিৰাগো পন, ভন্তে কিমত্থিযো কিমানিসংসো’’তি? ‘‘নিব্বিদাৱিৰাগো খো, আনন্দ, ৱিমুত্তিঞাণদস্সনত্থো ৱিমুত্তিঞাণদস্সনানিসংসো [… নিসংসোতি (সী. ক.)].

‘‘ইতি খো, আনন্দ, কুসলানি সীলানি অৱিপ্পটিসাৰত্থানি অৱিপ্পটিসাৰানিসংসানি; অৱিপ্পটিসাৰো পামোজ্জত্থো পামোজ্জানিসংসো; পামোজ্জং পীতত্থং পীতানিসংসং; পীতি পস্সদ্ধত্থা পস্সদ্ধানিসংসা; পস্সদ্ধি সুখত্থা সুখানিসংসা; সুখং সমাধত্থং সমাধানিসংসং; সমাধি যথাভূতঞাণদস্সনত্থো যথাভূতঞাণদস্সনানিসংসো; যথাভূতঞাণদস্সনং নিব্বিদাৱিৰাগত্থং নিব্বিদাৱিৰাগানিসংসং; নিব্বিদাৱিৰাগো ৱিমুত্তিঞাণদস্সনত্থো ৱিমুত্তিঞাণদস্সনানিসংসো. ইতি খো, আনন্দ, কুসলানি সীলানি অনুপুব্বেন অগ্গায পৰেন্তী’’তি [অৰহত্তায পূৰেন্তীতি (স্যা.)]. পঠমং.

২. চেতনাকৰণীযসুত্তং

২. [অ. নি. ১১.২] ‘‘সীলৱতো, ভিক্খৱে, সীলসম্পন্নস্স ন চেতনায কৰণীযং – ‘অৱিপ্পটিসাৰো মে উপ্পজ্জতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং সীলৱতো সীলসম্পন্নস্স অৱিপ্পটিসাৰো উপ্পজ্জতি. অৱিপ্পটিসাৰিস্স, ভিক্খৱে, ন চেতনায কৰণীযং – ‘পামোজ্জং মে উপ্পজ্জতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং অৱিপ্পটিসাৰিস্স পামোজ্জং জাযতি. পমুদিতস্স, ভিক্খৱে, ন চেতনায কৰণীযং – ‘পীতি মে উপ্পজ্জতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং পমুদিতস্স পীতি উপ্পজ্জতি. পীতিমনস্স, ভিক্খৱে, ন চেতনায কৰণীযং – ‘কাযো মে পস্সম্ভতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং পীতিমনস্স কাযো পস্সম্ভতি. পস্সদ্ধকাযস্স, ভিক্খৱে, ন চেতনায কৰণীযং – ‘সুখং ৱেদিযামী’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং পস্সদ্ধকাযো সুখং ৱেদিযতি. সুখিনো, ভিক্খৱে, ন চেতনায কৰণীযং – ‘চিত্তং মে সমাধিযতূ’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং সুখিনো চিত্তং সমাধিযতি. সমাহিতস্স, ভিক্খৱে, ন চেতনায কৰণীযং – ‘যথাভূতং জানামি পস্সামী’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং সমাহিতো যথাভূতং জানাতি পস্সতি. যথাভূতং, ভিক্খৱে, জানতো পস্সতো ন চেতনায কৰণীযং – ‘নিব্বিন্দামি ৱিৰজ্জামী’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং যথাভূতং জানং পস্সং নিব্বিন্দতি ৱিৰজ্জতি. নিব্বিন্নস্স [নিব্বিন্দস্স (সী. ক.)], ভিক্খৱে, ৱিৰত্তস্স ন চেতনায কৰণীযং – ‘ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং সচ্ছিকৰোমী’তি. ধম্মতা এসা, ভিক্খৱে, যং নিব্বিন্নো [নিব্বিন্দো (সী. ক.)] ৱিৰত্তো ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং সচ্ছিকৰোতি.

‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, নিব্বিদাৱিৰাগো ৱিমুত্তিঞাণদস্সনত্থো ৱিমুত্তিঞাণদস্সনানিসংসো; যথাভূতঞাণদস্সনং নিব্বিদাৱিৰাগত্থং নিব্বিদাৱিৰাগানিসংসং; সমাধি যথাভূতঞাণদস্সনত্থো যথাভূতঞাণদস্সনানিসংসো; সুখং সমাধত্থং সমাধানিসংসং; পস্সদ্ধি সুখত্থা সুখানিসংসা; পীতি পস্সদ্ধত্থা পস্সদ্ধানিসংসা; পামোজ্জং পীতত্থং পীতানিসংসং; অৱিপ্পটিসাৰো পামোজ্জত্থো পামোজ্জানিসংসো; কুসলানি সীলানি অৱিপ্পটিসাৰত্থানি অৱিপ্পটিসাৰানিসংসানি. ইতি খো, ভিক্খৱে, ধম্মা ধম্মে অভিসন্দেন্তি, ধম্মা ধম্মে পৰিপূৰেন্তি অপাৰা পাৰং গমনাযা’’তি. দুতিযং.

৩. পঠমউপনিসসুত্তং

৩. [অ. নি. ৫.২৪; ১১.৩] ‘‘দুস্সীলস্স, ভিক্খৱে, সীলৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে অসতি অৱিপ্পটিসাৰৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি পামোজ্জং; পামোজ্জে অসতি পামোজ্জৱিপন্নস্স হতূপনিসা হোতি পীতি; পীতিযা অসতি পীতিৱিপন্নস্স হতূপনিসা হোতি পস্সদ্ধি; পস্সদ্ধিযা অসতি পস্সদ্ধিৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি সুখং; সুখে অসতি সুখৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৱিৰাগো; নিব্বিদাৱিৰাগে অসতি নিব্বিদাৱিৰাগৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰুক্খো সাখাপলাসৱিপন্নো. তস্স পপটিকাপি ন পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সাৰোপি ন পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, দুস্সীলস্স সীলৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে অসতি অৱিপ্পটিসাৰৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং.

‘‘সীলৱতো, ভিক্খৱে, সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে সতি অৱিপ্পটিসাৰসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি পামোজ্জং; পামোজ্জে সতি পামোজ্জসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্না হোতি পীতি; পীতিযা সতি পীতিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্না হোতি পস্সদ্ধি; পস্সদ্ধিযা সতি পস্সদ্ধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি সুখং; সুখে সতি সুখসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি সতি সম্মাসমাধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে সতি যথাভূতঞাণদস্সনসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি নিব্বিদাৱিৰাগো; নিব্বিদাৱিৰাগে সতি নিব্বিদাৱিৰাগসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, ৰুক্খো সাখাপলাসসম্পন্নো. তস্স পপটিকাপি পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সাৰোপি পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, সীলৱতো সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে সতি অৱিপ্পটিসাৰসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি. ততিযং.

৪. দুতিযউপনিসসুত্তং

৪. [অ. নি. ১১.৪] তত্ৰ খো আযস্মা সাৰিপুত্তো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘দুস্সীলস্স, আৱুসো, সীলৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে অসতি অৱিপ্পটিসাৰৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৱুসো, ৰুক্খো সাখাপলাসৱিপন্নো. তস্স পপটিকাপি ন পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সাৰোপি ন পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱমেৱং খো, আৱুসো, দুস্সীলস্স সীলৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে অসতি অৱিপ্পটিসাৰৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং.

‘‘সীলৱতো, আৱুসো, সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে সতি অৱিপ্পটিসাৰসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি…পে. … ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৱুসো, ৰুক্খো সাখাপলাসসম্পন্নো. তস্স পপটিকাপি পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সাৰোপি পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱমেৱং খো, আৱুসো, সীলৱতো সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে সতি অৱিপ্পটিসাৰসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি. চতুত্থং.

৫. ততিযউপনিসসুত্তং

৫. [অ. নি. ১১.৫] তত্ৰ খো আযস্মা আনন্দো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘দুস্সীলস্স, আৱুসো, সীলৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে অসতি অৱিপ্পটিসাৰৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি পামোজ্জং; পামোজ্জে অসতি পামোজ্জৱিপন্নস্স হতূপনিসা হোতি পীতি; পীতিযা অসতি পীতিৱিপন্নস্স হতূপনিসা হোতি পস্সদ্ধি; পস্সদ্ধিযা অসতি পস্সদ্ধিৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি সুখং; সুখে অসতি সুখৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি অসতি সম্মাসমাধিৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে অসতি যথাভূতঞাণদস্সনৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি নিব্বিদাৱিৰাগো; নিব্বিদাৱিৰাগে অসতি নিব্বিদাৱিৰাগৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৱুসো, ৰুক্খো সাখাপলাসৱিপন্নো. তস্স পপটিকাপি ন পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সাৰোপি ন পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱমেৱং খো, আৱুসো, দুস্সীলস্স সীলৱিপন্নস্স হতূপনিসো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে অসতি অৱিপ্পটিসাৰৱিপন্নস্স হতূপনিসং হোতি…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং.

‘‘সীলৱতো, আৱুসো, সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে সতি অৱিপ্পটিসাৰসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি পামোজ্জং; পামোজ্জে সতি পামোজ্জসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্না হোতি পীতি; পীতিযা সতি পীতিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্না হোতি পস্সদ্ধি; পস্সদ্ধিযা সতি পস্সদ্ধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি সুখং; সুখে সতি সুখসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি সম্মাসমাধি; সম্মাসমাধিম্হি সতি সম্মাসমাধিসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি যথাভূতঞাণদস্সনং; যথাভূতঞাণদস্সনে সতি যথাভূতঞাণদস্সনসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি নিব্বিদাৱিৰাগো; নিব্বিদাৱিৰাগে সতি নিব্বিদাৱিৰাগসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং. সেয্যথাপি, আৱুসো, ৰুক্খো সাখাপলাসসম্পন্নো. তস্স পপটিকাপি পাৰিপূৰিং গচ্ছতি, তচোপি… ফেগ্গুপি… সাৰোপি পাৰিপূৰিং গচ্ছতি. এৱমেৱং খো, আৱুসো, সীলৱতো সীলসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নো হোতি অৱিপ্পটিসাৰো; অৱিপ্পটিসাৰে সতি অৱিপ্পটিসাৰসম্পন্নস্স উপনিসসম্পন্নং হোতি…পে… ৱিমুত্তিঞাণদস্সন’’ন্তি. পঞ্চমং.

৬. সমাধিসুত্তং

৬. [অ. নি. ১১.১৮] অথ খো আযস্মা আনন্দো যেন ভগৱা তেনুপসঙ্কমি…পে… একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘সিযা নু খো, ভন্তে, ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৱ পথৱিযং পথৱিসঞ্ঞী [পঠৱিসঞ্ঞী (সী.), পঠৱীসঞ্ঞী (স্যা.)] অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৱাযস্মিং ৱাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পৰলোকে পৰলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি? ‘‘সিযা, আনন্দ, ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৱ পথৱিযং পথৱিসঞ্ঞী অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৱাযস্মিং ৱাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পৰলোকে পৰলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি.

‘‘যথা কথং পন, ভন্তে, সিযা ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৱ পথৱিযং পথৱিসঞ্ঞী অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৱাযস্মিং ৱাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযত্তনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পৰলোকে পৰলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি?

‘‘ইধানন্দ, ভিক্খু এৱংসঞ্ঞী হোতি – ‘এতং সন্তং এতং পণীতং যদিদং সব্বসঙ্খাৰসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৱিৰাগো নিৰোধো নিব্বান’ন্তি. এৱং খো, আনন্দ, সিযা ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৱ পথৱিযং পথৱিসঞ্ঞী অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৱাযস্মিং ৱাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পৰলোকে পৰলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি. ছট্ঠং.

৭. সাৰিপুত্তসুত্তং

৭. অথ খো আযস্মা আনন্দো যেনাযস্মা সাৰিপুত্তো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মতা সাৰিপুত্তেন সদ্ধিং সম্মোদি. সম্মোদনীযং কথং সাৰণীযং ৱীতিসাৰেত্ৱা একমন্তং নিসীদি. একমন্তং নিসিন্নো খো আযস্মা আনন্দো আযস্মন্তং সাৰিপুত্তং এতদৱোচ –

‘‘সিযা নু খো, আৱুসো সাৰিপুত্ত, ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৱ পথৱিযং পথৱিসঞ্ঞী অস্স, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অস্স, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অস্স, ন ৱাযস্মিং ৱাযোসঞ্ঞী অস্স, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অস্স, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অস্স, ন পৰলোকে পৰলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি?

‘‘সিযা, আৱুসো আনন্দ, ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৱ পথৱিযং পথৱিসঞ্ঞী অস্স…পে… ন পৰলোকে পৰলোকসঞ্ঞী অস্স; সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি.

‘‘যথা কথং পন, আৱুসো সাৰিপুত্ত, সিযা ভিক্খুনো তথাৰূপো সমাধিপটিলাভো যথা নেৱ পথৱিযং পথৱিসঞ্ঞী অস্স…পে… সঞ্ঞী চ পন অস্সা’’তি? ‘‘একমিদাহং, আৱুসো আনন্দ, সমযং ইধেৱ সাৱত্থিযং ৱিহৰামি অন্ধৱনস্মিং. তত্থাহং [অথাহং (ক.)] তথাৰূপং সমাধিং সমাপজ্জিং [পটিলভামি (ক.)] যথা নেৱ পথৱিযং পথৱিসঞ্ঞী অহোসিং, ন আপস্মিং আপোসঞ্ঞী অহোসিং, ন তেজস্মিং তেজোসঞ্ঞী অহোসিং, ন ৱাযস্মিং ৱাযোসঞ্ঞী অহোসিং, ন আকাসানঞ্চাযতনে আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞী অহোসিং, ন ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞী অহোসিং, ন আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অহোসিং, ন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞী অহোসিং, ন ইধলোকে ইধলোকসঞ্ঞী অহোসিং, ন পৰলোকে পৰলোকসঞ্ঞী অহোসিং; সঞ্ঞী চ পন অহোসি’’ন্তি.

‘‘কিংসঞ্ঞী পনাযস্মা সাৰিপুত্তো [কিং সঞ্ঞী পনাৱুসো সাৰিপুত্ত (ক.)] তস্মিং সমযে অহোসী’’তি? ‘‘ভৱনিৰোধো নিব্বানং ভৱনিৰোধো নিব্বান’’ন্তি খো মে, আৱুসো, অঞ্ঞাৱ সঞ্ঞা উপ্পজ্জতি অঞ্ঞাৱ সঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি. সেয্যথাপি, আৱুসো, সকলিকগ্গিস্স ঝাযমানস্স অঞ্ঞাৱ অচ্চি উপ্পজ্জতি অঞ্ঞাৱ অচ্চি নিৰুজ্ঝতি; এৱমেৱং খো, আৱুসো, ‘ভৱনিৰোধো নিব্বানং ভৱনিৰোধো নিব্বান’ন্তি অঞ্ঞাৱ সঞ্ঞা উপ্পজ্জতি অঞ্ঞাৱ সঞ্ঞা নিৰুজ্ঝতি. ‘ভৱনিৰোধো নিব্বান’ন্তি [নিব্বানং (সী. ক.)] সঞ্ঞী চ পনাহং, আৱুসো, তস্মিং সমযে অহোসি’’ন্তি. সত্তমং.

৮. ঝানসুত্তং

৮. ‘‘সদ্ধো চ [ইমস্মিং ৱাক্যে অযং চ কাৰো নত্থি স্যামপোত্থকে], ভিক্খৱে, ভিক্খু হোতি, নো চ [নো (স্যা.) এৱমুপৰিপি. অ. নি. ৮.৭১] সীলৱা; এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৱা চা’তি! যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি সীলৱা চ, এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি.

‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু হোতি সীলৱা চ, নো চ বহুস্সুতো…পে… বহুস্সুতো চ, নো চ ধম্মকথিকো… ধম্মকথিকো চ, নো চ পৰিসাৱচৰো… পৰিসাৱচৰো চ, নো চ ৱিসাৰদো পৰিসায ধম্মং দেসেতি… ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেতি, নো চ ৱিনযধৰো… ৱিনযধৰো চ, নো চ আৰঞ্ঞিকো [আৰঞ্ঞকো (ক.)] পন্তসেনাসনো… আৰঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, নো চ চতুন্নং ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী… চতুন্নঞ্চ ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, নো চ আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৱা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পৰিসাৱচৰো চ, ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেয্যং, ৱিনযধৰো চ, আৰঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, চতুন্নঞ্চ ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী অস্সং অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, আসৱানঞ্চ খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি.

‘‘যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৱা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পৰিসাৱচৰো চ, ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেতি, ৱিনযধৰো চ, আৰঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, চতুন্নঞ্চ ঝানানং আভিচেতসিকানং দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰানং নিকামলাভী হোতি অকিচ্ছলাভী অকসিৰলাভী, আসৱানঞ্চ খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সমন্তপাসাদিকো চ হোতি সব্বাকাৰপৰিপূৰো চা’’তি. অট্ঠমং.

৯. সন্তৱিমোক্খসুত্তং

৯. ‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু হোতি, নো চ সীলৱা…পে… সীলৱা চ, নো চ বহুস্সুতো… বহুস্সুতো চ, নো চ ধম্মকথিকো… ধম্মকথিকো চ, নো চ পৰিসাৱচৰো… পৰিসাৱচৰো চ, নো চ ৱিসাৰদো পৰিসায ধম্মং দেসেতি… ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেতি, নো চ ৱিনযধৰো… ৱিনযধৰো চ, নো চ আৰঞ্ঞিকো পন্তসেনাসনো… আৰঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, নো চ যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পা তে কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি… যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পা তে চ কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, নো চ আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৱা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পৰিসাৱচৰো চ, ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেয্যং, ৱিনযধৰো চ, আৰঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পা তে চ কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰেয্যং, আসৱানঞ্চ খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি.

‘‘যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৱা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পৰিসাৱচৰো চ, ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেতি, ৱিনযধৰো চ, আৰঞ্ঞিকো চ পন্তসেনাসনো, যে তে সন্তা ৱিমোক্খা অতিক্কম্ম ৰূপে আৰুপ্পা তে চ কাযেন ফুসিত্ৱা ৱিহৰতি, আসৱানঞ্চ খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি; এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি. ইমেহি খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সমন্তপাসাদিকো চ হোতি সব্বাকাৰপৰিপূৰো চা’’তি. নৱমং.

১০. ৱিজ্জাসুত্তং

১০. ‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু হোতি, নো চ সীলৱা. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং সীলৱা চা’তি. যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৱা চ, এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি.

‘‘সদ্ধো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু হোতি সীলৱা চ, নো চ বহুস্সুতো বহুস্সুতো চ, নো চ ধম্মকথিকো ধম্মকথিকো চ, নো চ পৰিসাৱচৰো পৰিসাৱচৰো চ, নো চ ৱিসাৰদো পৰিসায ধম্মং দেসেতি ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেতি, নো চ ৱিনযধৰো ৱিনযধৰো চ, নো চ অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি. অনেকৱিহিতঞ্চ…পে… পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, নো চ দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি দিব্বেন চ চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি, নো চ আসৱানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱং সো তেনঙ্গেন অপৰিপূৰো হোতি. তেন তং অঙ্গং পৰিপূৰেতব্বং – ‘কিন্তাহং সদ্ধো চ অস্সং, সীলৱা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পৰিসাৱচৰো চ, ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেয্যং, ৱিনযধৰো চ, অনেকৱিহিতঞ্চ পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰেয্যং, সেয্যথিদং, একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰেয্যং, দিব্বেন চ চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানেয্যং, আসৱানঞ্চ খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য’ন্তি.

‘‘যতো চ খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো চ হোতি, সীলৱা চ, বহুস্সুতো চ, ধম্মকথিকো চ, পৰিসাৱচৰো চ, ৱিসাৰদো চ পৰিসায ধম্মং দেসেতি, ৱিনযধৰো চ, অনেকৱিহিতঞ্চ পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, সেয্যথিদং – একম্পি জাতিং দ্ৱেপি জাতিযো…পে… ইতি সাকাৰং সউদ্দেসং অনেকৱিহিতং পুব্বেনিৱাসং অনুস্সৰতি, দিব্বেন চ চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতি, আসৱানঞ্চ খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱং সো তেনঙ্গেন পৰিপূৰো হোতি. ইমেহি, খো, ভিক্খৱে, দসহি ধম্মেহি সমন্নাগতো ভিক্খু সমন্তপাসাদিকো চ হোতি সব্বাকাৰপৰিপূৰো চা’’তি. দসমং.

আনিসংসৱগ্গো পঠমো.

তস্সুদ্দানং –

কিমত্থিযং চেতনা চ, তযো উপনিসাপি চ;

সমাধি সাৰিপুত্তো চ, ঝানং সন্তেন ৱিজ্জযাতি.

২. নাথৱগ্গো

১. সেনাসনসুত্তং

১১. ‘‘পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং সেনাসনং সেৱমানো ভজমানো নচিৰস্সেৱ আসৱানং খযা অনাসৱং চেতোৱিমুত্তিং পঞ্ঞাৱিমুত্তিং দিট্ঠেৱ ধম্মে সযং অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্য.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সদ্ধো হোতি; সদ্দহতি তথাগতস্স বোধিং – ‘ইতিপি সো ভগৱা…পে… ভগৱা’তি; অপ্পাবাধো হোতি অপ্পাতঙ্কো, সমৱেপাকিনিযা গহণিযা সমন্নাগতো নাতিসীতায নাচ্চুণ্হায মজ্ঝিমায পধানক্খমায; অসঠো হোতি অমাযাৱী, যথাভূতং অত্তানং আৱিকত্তা সত্থৰি ৱা ৱিঞ্ঞূসু ৱা সব্ৰহ্মচাৰীসু; আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি, অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায; থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু; পঞ্ঞৱা হোতি, উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, সেনাসনং পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, সেনাসনং নাতিদূৰং হোতি নাচ্চাসন্নং গমনাগমনসম্পন্নং দিৱা অপ্পাকিণ্ণং ৰত্তিং অপ্পসদ্দং অপ্পনিগ্ঘোসং অপ্পডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সং [অপ্পডংস… সিৰিংসপসম্ফস্সং (সী. স্যা. পী.)]; তস্মিং খো পন সেনাসনে ৱিহৰন্তস্স অপ্পকসিৰেন উপ্পজ্জন্তি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰা; তস্মিং খো পন সেনাসনে থেৰা ভিক্খূ ৱিহৰন্তি বহুস্সুতা আগতাগমা ধম্মধৰা ৱিনযধৰা মাতিকাধৰা; তে কালেন কালং উপসঙ্কমিত্ৱা পৰিপুচ্ছতি পৰিপঞ্হতি – ‘ইদং, ভন্তে, কথং, ইমস্স কো অত্থো’তি; তস্স তে আযস্মন্তো অৱিৱটঞ্চেৱ ৱিৱৰন্তি অনুত্তানীকতঞ্চ উত্তানিং কৰোন্তি অনেকৱিহিতেসু চ কঙ্খাঠানিযেসু ধম্মেসু কঙ্খং পটিৱিনোদেন্তি. এৱং খো, ভিক্খৱে, সেনাসনং পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং হোতি. পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং সেনাসনং সেৱমানো ভজমানো নচিৰস্সেৱ আসৱানং খযা…পে… সচ্ছিকত্ৱা উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যা’’তি. পঠমং.

২. পঞ্চঙ্গসুত্তং

১২. ‘‘পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনো, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ‘কেৱলী ৱুসিতৱা উত্তমপুৰিসো’তি ৱুচ্চতি. কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো কামচ্ছন্দো পহীনো হোতি, ব্যাপাদো পহীনো হোতি, থিনমিদ্ধং [থীনমিদ্ধং (সী. স্যা. পী.)] পহীনং হোতি, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীনং হোতি, ৱিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অসেখেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন সমাধিক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন পঞ্ঞাক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন ৱিমুত্তিক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি, অসেখেন ৱিমুত্তিঞাণদস্সনক্খন্ধেন সমন্নাগতো হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো হোতি.

‘‘পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনো খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গসমন্নাগতো ইমস্মিং ধম্মৱিনযে ‘কেৱলী ৱুসিতৱা উত্তমপুৰিসো’তি ৱুচ্চতি.

‘‘কামচ্ছন্দো চ ব্যাপাদো, থিনমিদ্ধঞ্চ ভিক্খুনো;

উদ্ধচ্চং ৱিচিকিচ্ছা চ, সব্বসোৱ ন ৱিজ্জতি.

‘‘অসেখেন চ সীলেন, অসেখেন সমাধিনা;

ৱিমুত্তিযা চ সম্পন্নো, ঞাণেন চ তথাৱিধো.

‘‘স ৱে পঞ্চঙ্গসম্পন্নো, পঞ্চ অঙ্গে [পঞ্চঙ্গানি (স্যা.)] ৱিৱজ্জযং [ৱিৱজ্জিয (ক.)];

ইমস্মিং ধম্মৱিনযে, কেৱলী ইতি ৱুচ্চতী’’তি. দুতিযং;

৩. সংযোজনসুত্তং

১৩. ‘‘দসযিমানি, ভিক্খৱে, সংযোজনানি. কতমানি দস? পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি, পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি. কতমানি পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি? সক্কাযদিট্ঠি, ৱিচিকিচ্ছা, সীলব্বতপৰামাসো, কামচ্ছন্দো, ব্যাপাদো – ইমানি পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি.

‘‘কতমানি পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি? ৰূপৰাগো, অৰূপৰাগো, মানো, উদ্ধচ্চং, অৱিজ্জা – ইমানি পঞ্চুদ্ধম্ভাগিযানি সংযোজনানি. ইমানি খো, ভিক্খৱে, দস সংযোজনানী’’তি. ততিযং.

৪. চেতোখিলসুত্তং

১৪. ‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৱে, ভিক্খুস্স ৱা ভিক্খুনিযা ৱা পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি হানিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৱুদ্ধি.

‘‘কতমস্স পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা হোন্তি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সত্থৰি কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সত্থৰি কঙ্খতি ৱিচিকিচ্ছতি নাধিমুচ্চতি ন সম্পসীদতি, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং পঠমো চেতোখিলো অপ্পহীনো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মে কঙ্খতি…পে… সঙ্ঘে কঙ্খতি… সিক্খায কঙ্খতি… সব্ৰহ্মচাৰীসু কুপিতো হোতি অনত্তমনো আহতচিত্তো খিলজাতো. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীসু কুপিতো হোতি অনত্তমনো আহতচিত্তো খিলজাতো, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং পঞ্চমো চেতোখিলো অপ্পহীনো হোতি. ইমস্স পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা হোন্তি.

‘‘কতমস্স পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না হোন্তি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু কামেসু অৱীতৰাগো হোতি অৱিগতচ্ছন্দো অৱিগতপেমো অৱিগতপিপাসো অৱিগতপৰিড়াহো অৱিগততণ্হো. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু কামেসু অৱীতৰাগো হোতি অৱিগতচ্ছন্দো অৱিগতপেমো অৱিগতপিপাসো অৱিগতপৰিড়াহো অৱিগততণ্হো, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং পঠমো চেতসোৱিনিবন্ধো অসমুচ্ছিন্নো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযে অৱীতৰাগো হোতি…পে… ৰূপে অৱীতৰাগো হোতি…পে… যাৱদত্থং উদৰাৱদেহকং ভুঞ্জিত্ৱা সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৱিহৰতি… অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযং পণিধায ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি – ‘ইমিনাহং সীলেন ৱা ৱতেন ৱা তপেন ৱা ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱা দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱা’তি. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযং পণিধায ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি – ‘ইমিনাহং সীলেন ৱা ৱতেন ৱা তপেন ৱা ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱা দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱা’তি, তস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং ন নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং পঞ্চমো চেতসোৱিনিবন্ধো অসমুচ্ছিন্নো হোতি. ইমস্স পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না হোন্তি.

‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৱে, ভিক্খুস্স ৱা ভিক্খুনিযা ৱা ইমে পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা ইমে পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি হানিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৱুদ্ধি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কাড়পক্খে চন্দস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, হাযতেৱ ৱণ্ণেন হাযতি মণ্ডলেন হাযতি আভায হাযতি আৰোহপৰিণাহেন; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, যস্স কস্সচি ভিক্খুস্স ৱা ভিক্খুনিযা ৱা ইমে পঞ্চ চেতোখিলা অপ্পহীনা ইমে পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা অসমুচ্ছিন্না, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি হানিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো ৱুদ্ধি.

‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৱে, ভিক্খুস্স ৱা ভিক্খুনিযা ৱা পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পৰিহানি.

‘‘কতমস্স পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা হোন্তি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সত্থৰি ন কঙ্খতি ন ৱিচিকিচ্ছতি, অধিমুচ্চতি সম্পসীদতি. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সত্থৰি ন কঙ্খতি ন ৱিচিকিচ্ছতি অধিমুচ্চতি সম্পসীদতি, তস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং পঠমো চেতোখিলো পহীনো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মে ন কঙ্খতি…পে… সঙ্ঘে ন কঙ্খতি… সিক্খায ন কঙ্খতি … সব্ৰহ্মচাৰীসু ন কুপিতো হোতি অত্তমনো ন আহতচিত্তো ন খিলজাতো. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সব্ৰহ্মচাৰীসু ন কুপিতো হোতি অত্তমনো ন আহতচিত্তো ন খিলজাতো, তস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং পঞ্চমো চেতোখিলো পহীনো হোতি. ইমস্স পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা হোন্তি.

‘‘কতমস্স পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না হোন্তি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু কামেসু ৱীতৰাগো হোতি ৱিগতচ্ছন্দো ৱিগতপেমো ৱিগতপিপাসো ৱিগতপৰিড়াহো ৱিগততণ্হো. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু কামেসু ৱীতৰাগো হোতি ৱিগতচ্ছন্দো ৱিগতপেমো ৱিগতপিপাসো ৱিগতপৰিড়াহো ৱিগততণ্হো, তস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং পঠমো চেতসোৱিনিবন্ধো সুসমুচ্ছিন্নো হোতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু কাযে ৱীতৰাগো হোতি…পে… ৰূপে ৱীতৰাগো হোতি …পে… ন যাৱদত্থং উদৰাৱদেহকং ভুঞ্জিত্ৱা সেয্যসুখং পস্সসুখং মিদ্ধসুখং অনুযুত্তো ৱিহৰতি, ন অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযং পণিধায ব্ৰহ্মচৰিযং চৰতি – ‘ইমিনাহং সীলেন ৱা ৱতেন ৱা তপেন ৱা ব্ৰহ্মচৰিযেন ৱা দেৱো ৱা ভৱিস্সামি দেৱঞ্ঞতৰো ৱা’তি. যো সো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ন অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযং পণিধায…পে… দেৱঞ্ঞতৰো ৱাতি, তস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায. যস্স চিত্তং নমতি আতপ্পায অনুযোগায সাতচ্চায পধানায, এৱমস্সাযং পঞ্চমো চেতসোৱিনিবন্ধো সুসমুচ্ছিন্নো হোতি. ইমস্স পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না হোন্তি.

‘‘যস্স কস্সচি, ভিক্খৱে, ভিক্খুস্স ৱা ভিক্খুনিযা ৱা ইমে পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা ইমে পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পৰিহানি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, জুণ্হপক্খে চন্দস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি, ৱড্ঢতেৱ ৱণ্ণেন ৱড্ঢতি মণ্ডলেন ৱড্ঢতি আভায ৱড্ঢতি আৰোহপৰিণাহেন; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, যস্স কস্সচি ভিক্খুস্স ৱা ভিক্খুনিযা ৱা ইমে পঞ্চ চেতোখিলা পহীনা ইমে পঞ্চ চেতসোৱিনিবন্ধা সুসমুচ্ছিন্না, তস্স যা ৰত্তি ৱা দিৱসো ৱা আগচ্ছতি ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু নো পৰিহানী’’তি. চতুত্থং.

৫. অপ্পমাদসুত্তং

১৫. ‘‘যাৱতা, ভিক্খৱে, সত্তা অপদা ৱা দ্ৱিপদা ৱা চতুপ্পদা ৱা বহুপ্পদা ৱা ৰূপিনো ৱা অৰূপিনো ৱা সঞ্ঞিনো ৱা অসঞ্ঞিনো ৱা নেৱসঞ্ঞিনাসঞ্ঞিনো ৱা, তথাগতো তেসং অগ্গমক্খাযতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসৰণা. অপ্পমাদো তেসং [তেসং ধম্মানং (সী. ক.) সং. নি. ৫.১৩৯] অগ্গমক্খাযতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যানি কানিচি জঙ্গলানং [জঙ্গমানং (সী. পী.) সং. নি. ৫.১৩৯] পাণানং পদজাতানি, সব্বানি তানি হত্থিপদে সমোধানং গচ্ছন্তি, হত্থিপদং তেসং অগ্গমক্খাযতি, যদিদং মহন্তত্তেন; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসৰণা. অপ্পমাদো তেসং অগ্গমক্খাযতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, কূটাগাৰস্স যা কাচি গোপানসিযো সব্বা তা কূটঙ্গমা কূটনিন্না কূটসমোসৰণা, কূটো তাসং অগ্গমক্খাযতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসৰণা. অপ্পমাদো তেসং অগ্গমক্খাযতি.

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যে কেচি মূলগন্ধা, কাড়ানুসাৰিযং তেসং অগ্গমক্খাযতি; এৱমেৱং খো ভিক্খৱে…পে….

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যে কেচি সাৰগন্ধা, লোহিতচন্দনং তেসং অগ্গমক্খাযতি; এৱমেৱং খো ভিক্খৱে…পে….

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যে কেচি পুপ্ফগন্ধা, ৱস্সিকং তেসং অগ্গমক্খাযতি; এৱমেৱং খো ভিক্খৱে…পে….

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যে কেচি খুদ্দৰাজানো [কুড্ডৰাজানো (সী. স্যা. পী.), কুট্টৰাজানো, কূটৰাজানো (ক.) অ. নি. ৬.৫৩], সব্বে তে ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিস্স অনুযন্তা ভৱন্তি, ৰাজা তেসং চক্কৱত্তী অগ্গমক্খাযতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে…পে….

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যা কাচি তাৰকৰূপানং পভা, সব্বা তা চন্দপ্পভায কলং নাগ্ঘন্তি সোড়সিং, চন্দপ্পভা তাসং অগ্গমক্খাযতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে…পে….

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, সৰদসমযে ৱিদ্ধে ৱিগতৱলাহকে দেৱে আদিচ্চো নভং অব্ভুস্সক্কমানো [অব্ভুস্সুক্কমানো (সী.) সং. নি. ৫.১৪৬-১৪৮] সব্বং আকাসগতং তমগতং অভিৱিহচ্চ ভাসতে চ তপতে চ ৱিৰোচতি চ; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে…পে….

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যা কাচি মহানদিযো, সেয্যথিদং – গঙ্গা, যমুনা, অচিৰৱতী, সৰভূ, মহী, সব্বা তা সমুদ্দঙ্গমা সমুদ্দনিন্না সমুদ্দপোণা সমুদ্দপব্ভাৰা, মহাসমুদ্দো তাসং অগ্গমক্খাযতি; এৱমেৱং খো, ভিক্খৱে, যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে অপ্পমাদমূলকা অপ্পমাদসমোসৰণা. অপ্পমাদো তেসং অগ্গমক্খাযতী’’তি. পঞ্চমং.

৬. আহুনেয্যসুত্তং

১৬. ‘‘দসযিমে, ভিক্খৱে, পুগ্গলা আহুনেয্যা পাহুনেয্যা দক্খিণেয্যা অঞ্জলিকৰণীযা অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্স. কতমে দস? তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো, পচ্চেকবুদ্ধো, উভতোভাগৱিমুত্তো, পঞ্ঞাৱিমুত্তো, কাযসক্খী, দিট্ঠিপ্পত্তো, সদ্ধাৱিমুত্তো, সদ্ধানুসাৰী, ধম্মানুসাৰী, গোত্ৰভূ – ইমে খো, ভিক্খৱে, দস পুগ্গলা আহুনেয্যা…পে… অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লোকস্সা’’তি. ছট্ঠং.

৭. পঠমনাথসুত্তং

১৭. [দী. নি. ৩.৩৪৫, ৩৬০] ‘‘সনাথা, ভিক্খৱে, ৱিহৰথ, মা অনাথা. দুক্খং, ভিক্খৱে, অনাথো ৱিহৰতি. দসযিমে, ভিক্খৱে, নাথকৰণা ধম্মা. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি, পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু, অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি সুতধৰো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং [সাত্থা সব্যঞ্জনা (সী.)] কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি, তথাৰূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা [বহূ সুতা (?)] হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা, অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো, অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুৱচো হোতি সোৱচস্সকৰণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো, খমো পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনিং. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুৱচো হোতি…পে… অনুসাসনিং, অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু যানি তানি সব্ৰহ্মচাৰীনং উচ্চাৱচানি কিংকৰণীযানি, তত্থ দক্খো হোতি অনলসো তত্ৰূপাযায ৱীমংসায সমন্নাগতো, অলং কাতুং অলং সংৱিধাতুং. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু যানি তানি সব্ৰহ্মচাৰীনং…পে… অলং কাতুং অলং সংৱিধাতুং, অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মকামো হোতি পিযসমুদাহাৰো, অভিধম্মে অভিৱিনযে উড়াৰপামোজ্জো. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মকামো হোতি পিযসমুদাহাৰো, অভিধম্মে অভিৱিনযে উড়াৰপামোজ্জো, অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু, অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰচীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰচীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন, অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সতিমা হোতি পৰমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো চিৰকতম্পি চিৰভাসিতম্পি সৰিতা অনুস্সৰিতা. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু সতিমা হোতি পৰমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো চিৰকতম্পি চিৰভাসিতম্পি সৰিতা অনুস্সৰিতা, অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. যম্পি, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা, অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘সনাথা, ভিক্খৱে, ৱিহৰথ, মা অনাথা. দুক্খং, ভিক্খৱে, অনাথো ৱিহৰতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, দস নাথকৰণা ধম্মা’’তি. সত্তমং.

৮. দুতিযনাথসুত্তং

১৮. এৱং মে সুতং – একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘ভিক্খৱো’’তি. ‘‘ভদন্তে’’তি তে ভিক্খূ ভগৱতো পচ্চস্সোসুং. ভগৱা এতদৱোচ –

‘‘সনাথা, ভিক্খৱে, ৱিহৰথ, মা অনাথা. দুক্খং, ভিক্খৱে, অনাথো ৱিহৰতি. দসযিমে, ভিক্খৱে, নাথকৰণা ধম্মা. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলৱা হোতি…পে… সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. ‘সীলৱা ৱতাযং ভিক্খু পাতিমোক্খসংৱৰসংৱুতো ৱিহৰতি আচাৰগোচৰসম্পন্নো অণুমত্তেসু ৱজ্জেসু ভযদস্সাৱী, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসূ’তি থেৰাপি নং ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৱাপি ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেৰানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৱানুকম্পিতস্স ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পৰিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু বহুস্সুতো হোতি…পে… দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা. ‘বহুস্সুতো ৱতাযং ভিক্খু সুতধৰো সুতসন্নিচযো, যে তে ধম্মা আদিকল্যাণা মজ্ঝেকল্যাণা পৰিযোসানকল্যাণা সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৱলপৰিপুণ্ণং পৰিসুদ্ধং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিৱদন্তি, তথাৰূপাস্স ধম্মা বহুস্সুতা হোন্তি ধাতা ৱচসা পৰিচিতা মনসানুপেক্খিতা দিট্ঠিযা সুপ্পটিৱিদ্ধা’তি থেৰাপি নং ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৱাপি ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেৰানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৱানুকম্পিতস্স ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পৰিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু কল্যাণমিত্তো হোতি কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো. ‘কল্যাণমিত্তো ৱতাযং ভিক্খু কল্যাণসহাযো কল্যাণসম্পৱঙ্কো’তি থেৰাপি নং ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৱাপি ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেৰানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৱানুকম্পিতস্স ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পৰিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুৱচো হোতি সোৱচস্সকৰণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো, খমো পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনিং. ‘সুৱচো ৱতাযং ভিক্খু সোৱচস্সকৰণেহি ধম্মেহি সমন্নাগতো, খমো পদক্খিণগ্গাহী অনুসাসনি’ন্তি থেৰাপি নং ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৱাপি ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেৰানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৱানুকম্পিতস্স ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পৰিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু যানি তানি সব্ৰহ্মচাৰীনং উচ্চাৱচানি কিংকৰণীযানি, তত্থ দক্খো হোতি অনলসো, তত্ৰূপাযায ৱীমংসায সমন্নাগতো, অলং কাতুং অলং সংৱিধাতুং. ‘যানি তানি সব্ৰহ্মচাৰীনং উচ্চাৱচানি কিংকৰণীযানি, তত্থ দক্খো ৱতাযং ভিক্খু অনলসো, তত্ৰূপাযায ৱীমংসায সমন্নাগতো, অলং কাতুং অলং সংৱিধাতু’ন্তি থেৰাপি নং ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৱাপি ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেৰানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৱানুকম্পিতস্স ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পৰিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু ধম্মকামো হোতি পিযসমুদাহাৰো, অভিধম্মে অভিৱিনযে উড়াৰপামোজ্জো. ‘ধম্মকামো ৱতাযং ভিক্খু পিযসমুদাহাৰো, অভিধম্মে অভিৱিনযে উড়াৰপামোজ্জো’তি থেৰাপি নং ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৱাপি ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেৰানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৱানুকম্পিতস্স ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পৰিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু আৰদ্ধৱীৰিযো ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসু ‘আৰদ্ধৱীৰিযো ৱতাযং ভিক্খু ৱিহৰতি অকুসলানং ধম্মানং পহানায, কুসলানং ধম্মানং উপসম্পদায, থামৱা দড়্হপৰক্কমো অনিক্খিত্তধুৰো কুসলেসু ধম্মেসূ’তি থেৰাপি নং ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৱাপি ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেৰানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৱানুকম্পিতস্স ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পৰিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সন্তুট্ঠো হোতি ইতৰীতৰচীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেন. ‘সন্তুট্ঠো ৱতাযং ভিক্খু ইতৰীতৰচীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰেনা’তি থেৰাপি নং ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৱাপি ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেৰানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৱানুকম্পিতস্স ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পৰিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু সতিমা হোতি পৰমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিৰকতম্পি চিৰভাসিতম্পি সৰিতা অনুস্সৰিতা. ‘সতিমা ৱতাযং ভিক্খু পৰমেন সতিনেপক্কেন সমন্নাগতো, চিৰকতম্পি চিৰভাসিতম্পি সৰিতা অনুস্সৰিতা’তি থেৰাপি নং ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৱাপি ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেৰানুকম্পিতস্স মজ্ঝিমানুকম্পিতস্স নৱানুকম্পিতস্স ৱুদ্ধিযেৱ পাটিকঙ্খা কুসলেসু ধম্মেসু, নো পৰিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্ঞৱা হোতি উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা. ‘পঞ্ঞৱা ৱতাযং ভিক্খু উদযত্থগামিনিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতো অৰিযায নিব্বেধিকায সম্মা দুক্খক্খযগামিনিযা’তি থেৰাপি নং ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি, মজ্ঝিমাপি ভিক্খূ… নৱাপি ভিক্খূ ৱত্তব্বং অনুসাসিতব্বং মঞ্ঞন্তি. তস্স থেৰানুকম্পিতস্স…পে… নো পৰিহানি. অযম্পি ধম্মো নাথকৰণো.

‘‘সনাথা, ভিক্খৱে, ৱিহৰথ, মা অনাথা. দুক্খং, ভিক্খৱে, অনাথো ৱিহৰতি. ইমে খো, ভিক্খৱে, দস নাথকৰণা ধম্মা’’তি. ইদমৱোচ ভগৱা. অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৱতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি. অট্ঠমং.

৯. পঠমঅৰিযাৱাসসুত্তং

১৯. [দী. নি. ৩.৩৪৮, ৩৬০] ‘‘দসযিমে, ভিক্খৱে, অৰিযাৱাসা, যে অৰিযা আৱসিংসু ৱা আৱসন্তি ৱা আৱসিস্সন্তি ৱা. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনো হোতি, ছড়ঙ্গসমন্নাগতো, একাৰক্খো, চতুৰাপস্সেনো, পণুন্নপচ্চেকসচ্চো [পনুণ্ণপচ্চেকসচ্চো (ক.)], সমৱযসট্ঠেসনো, অনাৱিলসঙ্কপ্পো, পস্সদ্ধকাযসঙ্খাৰো, সুৱিমুত্তচিত্তো, সুৱিমুত্তপঞ্ঞো. ইমে খো, ভিক্খৱে, দস অৰিযাৱাসা, যে অৰিযা আৱসিংসু ৱা আৱসন্তি ৱা আৱসিস্সন্তি ৱা’’তি. নৱমং.

১০. দুতিযঅৰিযাৱাসসুত্তং

২০. একং সমযং ভগৱা কুৰূসু ৱিহৰতি কম্মাসধম্মং নাম কুৰূনং নিগমো. তত্ৰ খো ভগৱা ভিক্খূ আমন্তেসি…পে….

‘‘দসযিমে, ভিক্খৱে, অৰিযাৱাসা, যে অৰিযা আৱসিংসু ৱা আৱসন্তি ৱা আৱসিস্সন্তি ৱা. কতমে দস? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনো হোতি, ছড়ঙ্গসমন্নাগতো, একাৰক্খো, চতুৰাপস্সেনো, পণুন্নপচ্চেকসচ্চো, সমৱযসট্ঠেসনো, অনাৱিলসঙ্কপ্পো, পস্সদ্ধকাযসঙ্খাৰো, সুৱিমুত্তচিত্তো, সুৱিমুত্তপঞ্ঞো.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো কামচ্ছন্দো পহীনো হোতি, ব্যাপাদো পহীনো হোতি, থিনমিদ্ধং পহীনং হোতি, উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীনং হোতি, ৱিচিকিচ্ছা পহীনা হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ছড়ঙ্গসমন্নাগতো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা নেৱ সুমনো হোতি ন দুম্মনো, উপেক্খকো ৱিহৰতি সতো সম্পজানো. সোতেন সদ্দং সুত্ৱা… ঘানেন গন্ধং ঘাযিত্ৱা… জিৱ্হায ৰসং সাযিত্ৱা… কাযেন ফোট্ঠব্বং ফুসিত্ৱা… মনসা ধম্মং ৱিঞ্ঞায নেৱ সুমনো হোতি ন দুম্মনো, উপেক্খকো ৱিহৰতি সতো সম্পজানো. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু ছড়ঙ্গসমন্নাগতো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু একাৰক্খো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সতাৰক্খেন চেতসা সমন্নাগতো হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু একাৰক্খো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু চতুৰাপস্সেনো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সঙ্খাযেকং পটিসেৱতি, সঙ্খাযেকং অধিৱাসেতি, সঙ্খাযেকং পৰিৱজ্জেতি, সঙ্খাযেকং ৱিনোদেতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু চতুৰাপস্সেনো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পণুন্নপচ্চেকসচ্চো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো যানি তানি পুথুসমণব্ৰাহ্মণানং পুথুপচ্চেকসচ্চানি, সেয্যথিদং – ‘সস্সতো লোকো’তি ৱা, ‘অসস্সতো লোকো’তি ৱা, ‘অন্তৱা লোকো’তি ৱা, ‘অনন্তৱা লোকো’তি ৱা, ‘তং জীৱং তং সৰীৰ’ন্তি ৱা, ‘অঞ্ঞং জীৱং অঞ্ঞং সৰীৰ’ন্তি ৱা, ‘হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা, ‘ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা, ‘হোতি চ ন চ হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা, ‘নেৱ হোতি ন ন হোতি তথাগতো পৰং মৰণা’তি ৱা, সব্বানি তানি নুন্নানি হোন্তি পণুন্নানি [নুণ্ণানি হোন্তি পনুণ্ণানি (?)] চত্তানি ৱন্তানি মুত্তানি পহীনানি পটিনিস্সট্ঠানি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু পণুন্নপচ্চেকসচ্চো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সমৱযসট্ঠেসনো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো কামেসনা পহীনা হোতি, ভৱেসনা পহীনা হোতি, ব্ৰহ্মচৰিযেসনা পটিপ্পস্সদ্ধা. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সমৱযসট্ঠেসনো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু অনাৱিলসঙ্কপ্পো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো কামসঙ্কপ্পো পহীনো হোতি, ব্যাপাদসঙ্কপ্পো পহীনো হোতি, ৱিহিংসাসঙ্কপ্পো পহীনো হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু অনাৱিলসঙ্কপ্পো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পস্সদ্ধকাযসঙ্খাৰো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুখস্স চ পহানা দুক্খস্স চ পহানা পুব্বেৱ সোমনস্সদোমনস্সানং অত্থঙ্গমা অদুক্খমসুখং উপেক্খাসতিপাৰিসুদ্ধিং চতুত্থং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু পস্সদ্ধকাযসঙ্খাৰো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুৱিমুত্তচিত্তো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো ৰাগা চিত্তং ৱিমুত্তং হোতি, দোসা চিত্তং ৱিমুত্তং হোতি, মোহা চিত্তং ৱিমুত্তং হোতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুৱিমুত্তচিত্তো হোতি.

‘‘কথঞ্চ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুৱিমুত্তপঞ্ঞো হোতি? ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু ‘ৰাগো মে পহীনো উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো’তি পজানাতি, দোসো মে পহীনো…পে… ‘মোহো মে পহীনো উচ্ছিন্নমূলো তালাৱত্থুকতো অনভাৱংকতো আযতিং অনুপ্পাদধম্মো’তি পজানাতি. এৱং খো, ভিক্খৱে, ভিক্খু সুৱিমুত্তপঞ্ঞো হোতি.

‘‘যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অতীতমদ্ধানং অৰিযা অৰিযাৱাসে আৱসিংসু, সব্বে তে ইমেৱ দস অৰিযাৱাসে আৱসিংসু; যে হি কেচি, ভিক্খৱে, অনাগতমদ্ধানং অৰিযা অৰিযাৱাসে আৱসিস্সন্তি, সব্বে তে ইমেৱ দস অৰিযাৱাসে আৱসিস্সন্তি; যে হি [যেপি (?)] কেচি, ভিক্খৱে, এতৰহি অৰিযা অৰিযাৱাসে আৱসন্তি, সব্বে তে ইমেৱ দস অৰিযাৱাসে আৱসন্তি. ইমে খো, ভিক্খৱে, দস অৰিযাৱাসা, যে অৰিযা আৱসিংসু ৱা আৱসন্তি ৱা আৱসিস্সন্তি ৱা’’তি. দসমং.

নাথৱগ্গো দুতিযো.

তস্সুদ্দানং –

সেনাসনঞ্চ পঞ্চঙ্গং, সংযোজনাখিলেন চ;

অপ্পমাদো আহুনেয্যো, দ্ৱে নাথা দ্ৱে অৰিযাৱাসাতি.

৩. মহাৱগ্গো

১. সীহনাদসুত্তং

২১. ‘‘সীহো, ভিক্খৱে, মিগৰাজা সাযন্হসমযং আসযা নিক্খমতি. আসযা নিক্খমিত্ৱা ৱিজম্ভতি. ৱিজম্ভিত্ৱা সমন্তা চতুদ্দিসং [চতুদ্দিসা (স্যা. ক.) অ. নি. ৬.৬৪] অনুৱিলোকেতি. সমন্তা চতুদ্দিসং [চতুদ্দিসা (স্যা. ক.) অ. নি. ৬.৬৪] অনুৱিলোকেত্ৱা তিক্খত্তুং সীহনাদং নদতি. তিক্খত্তুং সীহনাদং নদিত্ৱা গোচৰায পক্কমতি. তং কিস্স হেতু? ‘মাহং খুদ্দকে পাণে ৱিসমগতে সঙ্ঘাতং আপাদেসি’ন্তি!

‘‘‘সীহো’তি, খো ভিক্খৱে, তথাগতস্সেতং অধিৱচনং অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স. যং খো, ভিক্খৱে, তথাগতো পৰিসায ধম্মং দেসেতি, ইদমস্স হোতি সীহনাদস্মিং.

[ম. নি. ১.১৪৮; ৱিভ. ৭৬০; পটি. ম. ২.৪৪] ‘‘দসযিমানি, ভিক্খৱে, তথাগতস্স তথাগতবলানি, যেহি বলেহি সমন্নাগতো তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি. কতমানি দস? ইধ, ভিক্খৱে, তথাগতো ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং পজানাতি. যম্পি, ভিক্খৱে, তথাগতো ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি, ভিক্খৱে, তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি, যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, তথাগতো অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং কম্মসমাদানানং ঠানসো হেতুসো ৱিপাকং যথাভূতং পজানাতি. যম্পি, ভিক্খৱে, তথাগতো অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নানং কম্মসমাদানানং ঠানসো হেতুসো ৱিপাকং যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি, ভিক্খৱে, তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি, যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, তথাগতো সব্বত্থগামিনিং পটিপদং যথাভূতং পজানাতি. যম্পি, ভিক্খৱে, তথাগতো সব্বত্থগামিনিং পটিপদং যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি, ভিক্খৱে, তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি, যং বলং আগম্ম তথাগতো আসভং ঠানং পটিজানাতি, পৰিসাসু সীহনাদং নদতি, ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি.

‘‘পুন চপৰং, ভিক্খৱে, তথাগতো অনেকধাতুং নানাধাতুং লোকং [অনেকধাতুনানাধাতুলোকং (সী. ক.)] যথাভূতং পজানাতি. যম্পি, ভিক্খৱে, তথাগতো অনেকধাতুং নানাধাতুং লোকং যথাভূতং পজানাতি, ইদম্পি, ভিক্খৱে, তথাগতস্স তথাগতবলং হোতি…পে… ব্ৰহ্মচক্কং পৱত্তেতি.