༣. ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ
༡༨. ཡེ་ན ཡེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏེ་ན ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒེ་ན པ་ད་པ་ཉྷཱ་ད་ཡོ ཝི་ཙི་ཏཱ, སོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒོ པ་རི་པུ་ཎྞོ, ‘‘ཀ་ཏ་མོ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ནི་དྡི་ཊྛེ་སུ སོ་ལ༹་ས་སུ ཧཱ་རེ་སུ ཀ་ཏ་མོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རོ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒོ་ཏི པུ་ཙྪི. ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཧཱ་རཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནི་དྡེ་ས་སྶ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀོ ཝི་ཏྠཱ་ར་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝི་ཉྙེ་ཡྻོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྠ ཀ་ཏ་མོ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རོ་ཏི་ཨཱ་དི ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒོ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༡༨). ཨ་ཡཾ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རོ ཀིཾ ནཱ་མ སུ་ཏྟ་ཏྠཾ ཡུ་ཏྟཱ་ཡུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ཡ་ཏཱིཏི ཡུ་ཉྫི་ཏ་བྦཾ སུ་ཏྟ་ཏྠཾ པུ་ཙྪ་ཏི. སུ་ཏྟ་ཏྠོ པ་ན དུ་ཝི་དྷོ ཨ་ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ, ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཏ་ཐཱ་ཀཱ་རེ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནོ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཡུ་ཏྟི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ, ཨི་ཏ་རོ པ་ན བྷཱུ་ཏ་ཀ་ཐ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཡ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ནཱ ནཱ་མ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ཝི་ནཱ ན ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རཾ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ཏ་སྶ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་སྶ ལ་ཀྑ་ཎཾ པ་ཋ་མཾ ཨུ་པ་དི་སི་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱཏི མ་ཧ་ནྟེ བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཨ་པ་དི་སི་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི, མ་ཧ་ནྟཱ་ནི ཝཱ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་པ་དེ་སཱ་ནི པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཨ་པ་དི་སཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ཨ་པ་དེ་སོ, བུ་དྡྷོ ཨ་པ་དེ་སོ ཨེ་ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་སྶཱ་ཏི བུ་དྡྷཱ་པ་དེ་སོ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོ. ‘‘བུ་དྡྷ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ ཨེ་ཏཾ སུ་ཏྟཾ མ་ཡཱ སུ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་བྷ་ཏ་སྶ ག་ནྠ་སྶ སུ་ཏྟ་ཝི་ན་ཡེ་ཧི སཾ་ས་ནྡ་ནཾ དྷ་མྨོ, ཨ་སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ཨ་དྷ་མྨོ་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀཱ་ར་ཎཾ མ་ཧཱ་པ་དེ་སོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘བུ་དྡྷ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ མ་ཡཱ ཨཱ་བྷ་ཏཾ, ས་ངྒྷ་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ མ་ཡཱ ཨཱ་བྷ་ཏཾ, ས་མྦ་ཧུ་ལ་ཏྠེ་རཱ་ནཾ ས་མྨུ་ཁཱ མ་ཡཱ ཨཱ་བྷ་ཏཾ, ཨེ་ཀ་ཏྠེ་ར་སྶ ས་མྨུ་ཁཱ མ་ཡཱ ཨཱ་བྷ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་བྷ་ཏ་སྶ ག་ནྠ་སྶ ཡཱ་ནི བྱ་ཉྫ་ན་པ་ད་ཨ་ཏྠ་པ་དཱ་ནི ས་ནྟི, ཏཱ་ནི པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏེ སུ་ཏྟེ ཨོ་ཏ་ར་ཡི་ཏ་བྦཱ་ནི ཨ་ནུ་པྤ་ཝེ་སི་ཏཱ་ནི, ཝི་ན་ཡེ རཱ་གཱ་དི་ཝི་ན་ཡེ ས་ནྡ་སྶ་ཡི་ཏ་བྦཱ་ནི སཾ་ས་ནྡེ་ཏ་བྦཱ་ནི. དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ་ནི པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ་ནི. ཡ་དི སུ་ཏྟ་ཏྠེ་ན, ཝི་ན་ཡ་ཏྠེ་ན, དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཏ་ཝ ཨཱ་བྷ་ཏ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི ཡུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ནྟེ་ཧི ཝ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
སུ་ཏྟ་ཝི་ན་ཡ་དྷ་མྨ་ཏཱ་སུ ཨོ་ཏ་ར་ཡི་ཏ་བྦཱ་ནི ས་ནྡ་སྶ་ཡི་ཏ་བྦཱ་ནི ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ‘‘ཀ་ཏྠ སུ་ཏྟེ, ཀ་ཏྠ ཝི་ན་ཡེ, ཀ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཀ་ཏ་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སཱུཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནཾ ད་སྶ་ན་ཀེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ. རཱ་གོ ཝི་ན་སྶ་ཏི ཝཱུ་པ་ས་མ་ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཨ་སུ་བྷཱ་དི་ནཱ་ཏི རཱ་ག་ཝི་ན་ཡཾ, ཀིཾ ཏཾ? ཨ་སུ་བྷཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི རཱ་ག་ཝི་ན་ཡོ, ཀོ སོ? ཨ་སུ་བྷཱ་དི་ནི་མི་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཀོ སུ་ཏྟ་ནྟ་ཝི་སེ་སོ. ཨེ་ས ན་ཡོ དོ་ས་ཝི་ན་ཡོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི. པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ནཱ་མ ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི་ཨུ་ཙྪེ་ད་དི་ཊྛིཾ ཝི་ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ན་ཡཱ་དཱི་ནཾ དཱི་པ་ནེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ས་ངྑཱ་རཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀ་ཏ་མི་སྶཾ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ་ནི? པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དེ’’ཏི.
‘‘སུ་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཨ་ཝ་ཏ་ར་ནྟེ ས་ནྡི་སྶ་ནྟེ ཨ་ཝི་ལོ་མེ་ནྟེ ཀིཾ ན ཛ་ནེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ས་མྨུ་ཁཱ མ་ཡཱ ཨཱ་བྷ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཨཱ་བྷ་ཏ་ག་ནྠོ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ ཡ་དི ཨ་ཝ་ཏ་ར་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨཱ་བྷ་ཏ་ག་ནྠོ ཨཱ་ས་ཝེ ན ཛ་ནེ་ཏི. རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཝི་ན་ཡེ ཡ་དི ས་ནྡི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨཱ་བྷ་ཏ་ག་ནྠོ ཨཱ་ས་ཝེ ན ཛ་ནེ་ཏི. དྷ་མྨ་ཏ་ཉྩ ཡ་དི ན ཝི་ལོ་མེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨཱ་བྷ་ཏ་ག་ནྠོ ཨཱ་ས་ཝེ ན ཛ་ནེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
‘‘ཀི་མ་ཏྠཾ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒེ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ ཨཱ་བྷ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་བྷ་ཏ་ག་ནྠེ ཡཾ ཡཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ, ཡཾ ཡཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ ཝཱ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ ཝཱ ཏཾ ཏཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ ཝཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་སུ་ཏྟེ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཡེ་ན ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཙ ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་སུ་ཏྟེ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ པ་ཀཱ་རེ་ན ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ཡུ་ཛྫ་ཏི, སོ སོ པ་ཀཱ་རོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་སུ་ཏྟེ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ གཱ་ཧ་ཎ་ཏྠཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་པ་དེ་སཱ ཨཱ་བྷ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༩. ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་ཧཱ་པ་དེ་སེ་ཧི ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ཝི་རུ་དྡྷཾ ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ཏཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཀ་ཏྠ ཀེ་ན ཡུ་ཏྟི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྷེ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི་ཏེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན ཡུ་ཏྟི་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི. ཏ་ཏྠ པ་ཉྷནྟི པ་ཉྷི་ཏ་བྦཾ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཾ. པུ་ཙྪི་ཏེ་ནཱཏི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠེ་ན པ་ཎྜི་ཏ་པུ་གྒ་ལེ་ན. པ་ཉྷེཏི པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་པཱ་ཋེ. པ་དཱ་ནི ཀ་ཏི ཀི་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི པ་ད་སོ པ་ཋ་མཾ པ་རི་ཡོ་གཱ་ཧི་ཏ་བྦཾ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཙེ་ཏ་བྦཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཀ་ཐཾ ཝི་ཙེ་ཏ་བྦ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཡ་དི ས་བྦཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་བྦཱ་ནི པ་དཱ་ནཱིཏི པུ་ཙྪི་ཏ་པཱ་ཋེ ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ་ནི པ་དཱ་ནི ཨེ་ཀཾ ས་མཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ ཡ་དི ཨ་བྷི་ཝ་ད་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀོ པ་ཉྷོ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ད་ཏྠ་སྶེ་ཀ་སྶ ཉཱ་ཏུཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༡༩).
ཨེ་ཀནྟི ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཾ པ་ཉྷཾ. ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་མཱ་ནེ་ན པུ་གྒ་ལེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ ད་ལ༹ྷཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཀོ ཨཱ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་རོ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨཱ་ཛཱ་ན་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཀིཾ ཨི་མེ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཡེ ཧི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦཱ, ཨི་མེ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ ནཱ་ན་ཏྠཱ ཧོ་ནྟི ཀིཾ, ནཱ་ནཱ་བྱ་ཉྫ་ནཱ ཧོ་ནྟི ཀིཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨི་མེ་སཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨེ་ཀོ ཨ་ཏྠོ ཧོ་ཏི, བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ནཾ ཧོ་ཏི ཀི’’ནྟི ཡུ་ཏྟི་ཏོ ཝི་ཙེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ པ་ཉྷོ ཀིཾ བྷ་ཝེ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པ་ཉྷཾ ཨེ་ཀ་དེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཀིཾ བྷ་ཝེ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཡ་ཐཱ སཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་སྶཾ པུ་ཙྪཱ་གཱ་ཐཱ་ཡཾ – ཙོ་ར་གྷཱ་ཏ་ཀེ་ན མ་ནུ་སྶེ་ན ཙོ་རོ ཨ་བྦྷཱ་ཧ་ཏོ ཝི་ཡ ཀེ་ན དྷ་མྨེ་ན ས་ཏྟལོ་ཀོ ས་དཱ ཨ་བྦྷཱ་ཧ་ཏོ, མཱ་ལུ་ཝ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སྶི་ཏ་རུ་ཀྑོ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ ཝི་ཡ ཀེ་ན དྷ་མྨེ་ན ས་ཏྟལོ་ཀོ ས་དཱ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ, ཝི་ས་པྤཱི་ཏ་ཁུ་ར་པྤེ་ན ས་ལླེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞོ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛོ ཝི་ཡ ཀེ་ན ས་ལླེ་ན ས་ཏྟལོ་ཀོ ས་དཱ ཨོ་ཏི་ཎྞོ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛོ, ཀི་སྶ ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ས་ཏྟལོ་ཀོ ས་དཱ དྷཱུ་པཱ་ཡི་ཏོ ས་ནྟཱ་པི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
‘‘ཨི་མཱ་ཡ པུ་ཙྪཱ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཀི་ཏྟ་ཀཱ་ནི པ་དཱ་ནཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་མཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པུ་ཙྪི་ཏཱ་ནཱིཏི པུ་ཙྪི་ཏ་ཏྠཱ་ནི པ་དཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཧོ་ནྟི. ‘‘ཀི་ཏྟ་ཀཱ པ་ཉྷཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཏེ ཏ་ཡོ པ་ཉྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
བྷ་ག་ཝཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཧི ཡ་སྨཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི, ཨི་ཏི ཏ་སྨཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་ཏོ ‘‘ཏ་ཡོ་པ་ཉྷཱ’’ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་གཱ་ཐཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ –
‘‘མ་ཙྩུ་ནཱ་བྦྷཱ་ཧ་ཏོ ལོ་ཀོ, ཛ་རཱ་ཡ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ;
ཏ་ཎྷཱ་ས་ལླེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞོ, ཨི་ཙྪཱ་དྷཱུ་པཱ་ཡི་ཏོ ས་དཱ’’ཏི. –
ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་གཱ་ཐཱ་ཡཾ – ཙོ་ར་གྷཱ་ཏ་ཀེ་ན མ་ནུ་སྶེ་ན ཙོ་རོ ཨ་བྦྷཱ་ཧ་ཏོ ཝི་ཡ མ་ཙྩུ་ནཱ ས་ཏྟལོ་ཀོ ས་དཱ ཨ་བྦྷཱ་ཧ་ཏོ, མཱ་ལུ་ཝ་ལ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་སྶི་ཏ་རུ་ཀྑོ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ ཝི་ཡ ཛ་རཱ་ཡ ས་ཏྟལོ་ཀོ ས་དཱ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊོ, ཝི་ས་པྤཱི་ཏ་ཁུ་ར་པྤེ་ན ས་ལླེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞོ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛོ ཝི་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ས་ལླེ་ན ས་ཏྟལོ་ཀོ ས་དཱ ཨོ་ཏི་ཎྞོ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛོ, ཨི་ཙྪཱ་ཡ ས་ཏྟལོ་ཀོ ས་དཱ དྷཱུ་པཱ་ཡི་ཏོ ས་ནྟཱ་པི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༢༠. ‘‘ཀ་ཏ་མཾ མ་ཙྩུ, ཀ་ཏ་མཱ ཛ་རཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཏ་ཏྠ ཛ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏི་སྶཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་གཱ་ཐཱ་ཡཾ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ ཝུ་ཏྟཱ ཛ་རཱ ཙ པ་ཋ་མ་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ མ་ར་ཎཉྩ ཨི་མཱ་ནི དྭེ ས་ངྑ་ཏ་སྶ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་སྶ ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ས་ངྑ་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ཀ་ཐཾ བྷེ་དོ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཛ་རཱ་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཛ་རཱ་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟནྟི ཋི་ཏ་སྶ ཁ་ནྡྷ་པྤ་བ་ནྡྷ་སྶ ཡཾ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ, ཨ་ཡཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཛ་རཱ ནཱ་མ, ན ཁ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཛ་རཱ. མ་ར་ཎཾ ཝ་ཡོཏི ས་མྨུ་ཏི་མ་ར་ཎཾ ཙུ་ཏི་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཁ་ཎི་ཀ་མ་ར་ཎཾ, ན ས་མུ་ཙྪེ་ད་མ་ར་ཎཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པྤཱ་དོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཝ་ཡོ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཋི་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཾ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༣.༣༨; ཨ. ནི. ༣.༤༧; ཀ་ཐཱ. ༢༡༤).
ཡ་དི ཋི་ཏ་སྶེ་ཝ མ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཡུ་ཏྟཾ ན སི་ཡཱ, ཨ་ཡུ་ཏྟེ ས་ཏི ‘‘ཏེ ཏ་ཡོ པ་ཉྷཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མྤི ཨ་ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཛ་རཱ་ཡ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏི་སྶཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཛ་རཱ་ཡ ཙ ཝུ་ཏྟ་སྶ མ་ར་ཎ་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཡུ་ཏྟཾ.
‘‘ཀེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཡུ་ཏྟཾ, ཀ་ཐཾ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ནཱ་ན་ཏྟཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ག་བྦྷ་ག་ཏཱ་པི ཧི མཱི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་རཾ ཨ་པྤ་ཏྟཱ ག་བྦྷ་ག་ཏཱ་པི ས་ཏྟཱ ཧི ཡ་སྨཱ མཱི་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ནཱ་ན་ཏྟཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ག་བྦྷ་ག་ཏཱ་པི ཛ་ར་པྤ་ཏྟཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ན ཙ ཏེ ཛི་ཎྞཱ བྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་ར་པྤ་ཏྟཱ་པི ཨ་ཛི་ཎྞ་ཏྟཱ ཛི་ཎྞ་ཛ་རཾ ཨ་པྤ་ཏྟཱ་ཝ མཱི་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སྶ ཛི་ཎྞ་ཛ་རཱ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶ མ་ར་ཎ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙཱ ཛ་རཱ, ཨ་ཉྙཾ མ་ར་ཎ་ནྟི ཉཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ན ག་བྦྷ་ག་ཏཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཛི་ཎྞ་ཛ་རཾ ཨ་པྤ་ཏྟཾ མ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠི, ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཨ་ཏྠཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་ཏྠི ཙ དེ་ཝཱ་ནཾ མ་ར་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དེ་ཝཱ་པི ཙི་ར་ཀཱ་ལ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཛ་རཾ པ་ཏྟཱ བྷ་ཝེ་ཡྻུ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ན ཙ ཏེ་སཾ ས་རཱི་རཱ་ནི ཛཱི་ར་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་མྤི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཀྐ་ཏེ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཛི་ཎྞ་ཛ་རཱ་ཡ པ་ཊི་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ས་ཀྐ་ཏེ་ཝ, མ་ར་ཎ་སྶ པ་ན པ་ཊི་ཀ་མྨ་སྶ ཀཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐ་ཏེ་ཝ, ཨི་མི་ནཱ་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ན ས་ཀྐ་ཏེ མ་ར་ཎ་སྶ པ་ཊི་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུ’’ནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཨི་དྡྷི་པཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ས་ཀྐཱ མ་ར་ཎ་སྶཱ་པི པ་ཊི་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུ་ནྟི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲེ་ཝ ཨི་དྡྷི་མ་ནྟཱ་ནཾ ཨི་དྡྷི་ཝི་ས་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ནཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ད་སྶི་ཏོ, ཨ་མྷེ་ཧི ཙ ཉཱ་ཏོ, ‘‘ཀ་ཐཾ པ་ན ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ཧི ནཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཏེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ནཱ་ན་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ པ་ནཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ་པི ཛཱི་ར་ནྟཱ་པི མཱི་ཡ་ནྟཱ་པི ཝཱི་ཏ་རཱ་གཱ ཡ་སྨཱ དི་སྶ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ཧི ནཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦོ.
‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཛཱི་ར་ཎ་བྷི་ཛྫ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཏེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟེ ཀོ ནཱ་མ དོ་སོ སི་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་དི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཡ་ཐཱ ཡེ་ན ཛཱི་ར་ཎ་བྷི་ཛྫ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན པཱ་ཀ་ཊཾ, ཨེ་ཝཾ ཛཱི་ར་ཎ་བྷི་ཛྫ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཏ་ཎྷཱ་པི པཱ་ཀ་ཊཱ. ཡ་དི ཙ སི་ཡཱ; ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ ཡོ་བྦ་ན་ཊྛཱ་པི ས་བྦེ མཱ་ཎ་ཝཱ ཝི་ག་ཏ་ཏ་ཎྷཱ སི་ཡུཾ, ན ཙ ཝི་ག་ཏ་ཏ་ཎྷཱ, ཏ་སྨཱ ནཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙོ་པི དོ་སོ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙ ཏ་ཎྷཱ དུ་ཀྑ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟེ ས་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ཡ བྷ་ཝ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་མྤི དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ སི་ཡཱ. ཡ་སྨཱ ན ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཏེ་ཧི ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟེ ས་ཏི ཨེ་ཝ་མྤི དོ་སོ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙ ཏ་ཎྷཱ མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏེ་ཧི ཏཱ་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟེ ས་ཏི ཡ་ཐཱ ཏ་ཎྷཱ མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་མྤི མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཾ སི་ཡཱ. ཡ་ཐཱ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཾ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཎྷཱ་པི མ་གྒ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ ན སི་ཡཱ, ཏ་ཐཱ ཙ ན ཧོ་ཏི པ་ཧཱ་ཏ་བྦཱ་པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ་པི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
‘‘ཡ་དི ཙཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཏྟཾ ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི་པི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་མཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱཏི ཡཱ ཡུ་ཏྟི ‘‘ཡ་དི ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨི་མཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཨུ་པ་པ་ཏྟཱི་ཧི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཏྟཾ ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན་ནུ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ, ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ ཨ་ཉྙ་ཏྟཾ ས་ནྡི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ མ་ན་སི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཡ་དི ཙ ས་ནྡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཡུ་ཏྟི་ས་མཱ་རུ་ལ༹ྷཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཙ མ་ར་ཎེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཙ ཨ་ཉྙ་ཏྟཾ ཡ་དི ཙ ས་ནྡི་སྶ་ཏི, བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ་པི ཨ་ཉྙ་ཏྟཾ ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཀ་ཐཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྟཾ ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ས་ལློ་ཏི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ས་ལློ’’ཏི ཝཱ ‘‘དྷཱུ་པཱ་ཡ་ན’’ནྟི ཝཱ དྭཱི་ཧི བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨི་མེ་སཾ ཨི་ཙྪཱ་ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ས་མཱ་ན་ཏྟཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ལློ’’ཏི ཝཱ ‘‘དྷཱུ་པཱ་ཡ་ན’’ནྟི ཝཱ དྭཱི་ཧི བྱ་ཉྫ་ནེ་ཧི ཨ་ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་ནཾ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ན ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྟཾ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཏྟ་མེ་ཝ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་ཙྪཱ་ཡ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཙ ཛཱི་ར་ཎ་བྷི་ཛྫ་ན་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་ཧི ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ སི་ཡཱ, ‘‘ཀ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་ཏྟཾ ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་མཱ་ནེ ན་ཝ་སུ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཀོ་དྷོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པ་ནཱ་ཧོ ཙ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཛ་རཱ་མ་ར་ཎེ་སུ ཨ་པ་རི་པཱུ་ར་མཱ་ནེ་སུ ན་ཝ་སུ ཨཱ་གྷཱ་ཏ་ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཀོ་དྷོ ཙ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པ་ནཱ་ཧོ ཙ ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཨི་ཏི ཨི་མཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཛ་རཱ་ཡ ཙ མ་ར་ཎ་སྶ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྟཾ ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཡ་དི ཨི་ཙྪཱ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཡུ་ཏྟཾ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཀ་སྨཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ‘‘མ་ཙྩུ་ནཱ་བྦྷཱ་ཧ་ཏོ ལོ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་ས་ལླེ་ན ཨོ་ཏི་ཎྞོ, ཨི་ཙྪཱ་དྷཱུ་པཱ་ཡི་ཏོ ས་དཱ’’ཏི དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ཙོ་ད་ནཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟོ ‘‘ཡཾ པ་ནི་དཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨི་ཙྪཱ’’ཏི་པི ‘‘ཏ་ཎྷཱ’’ཏི་པི དྭཱི་ཧི ནཱ་མེ་ཧི ཡཾ པ་ནི་དཾ ཨ་བྷི་ལ་པི་ཏཾ ཡཾ པ་ནི་དཾ ཨ་བྷི་ལ་པ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཨི་དཾ ཨ་བྷི་ལ་པ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བཱ་ཧི་རཱ་ནཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏ་སི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ བྷེ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ‘‘ཨི་ཙྪཱ’’ཏི་པི ‘‘ཏ་ཎྷཱ’’ཏི་པི དྭཱི་ཧི ནཱ་མེ་ཧི ཨ་བྷི་ལ་པི་ཏཾ ཨ་བྷི་ལ་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏ་ནྟི ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཡུ་ཏྟ་མེ་ཝ, ན ནཱ་ན་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
‘‘ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་ཙྪཱ་ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ནཾ ཀེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ས་དྡ་ཧི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ས་བྦཱ་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ནཱ་ནཱ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན པ་བྷེ་དཱ ས་བྦཱ ཨི་ཙྪཱ་དི་ཀཱ ཏ་ཎྷཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧི ཡ་སྨཱ ཡུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན བྷི་ནྣཱ་ན་མྤི ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ཡུ་ཏྟ་ནྟི ས་དྡ་ཧི་ཏ་བྦ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཀི་མི་ཝ ཡུ་ཏྟ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཡ་ཐཱ ས་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཀ་ཊྛ་གྒི་ཨཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀོ ས་བྦོ་ཨ་གྒི ཨུ་ཎྷ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎོ ཡ་ཐཱ, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་བྦ་སྶ ཨ་གྒི་ནོ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ནཱ་མཱ་ནི ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ པཱ་ཀ་ཊོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི ནཱ་མེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་བྷི་ལ་པི་ཏཱ, ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི ནཱ་མེ་ཧི ཨ་བྷི་ལ་པི་ཏོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ.
‘‘ཝི་སྶ་ཛྫ་ན་གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ནཱ་མེ་ཧི ཨེ་ཝ ཏ་ཎྷཱ ཨ་བྷི་ལ་པི་ཏཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ནཱ་མེ་ཧི ཨ་བྷི་ལ་པི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་ཙྪཱ་ཨི་ཏི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཱ་ནི ཨ་ཏྠཱ་ནི རཱུ་པཱ་དཱི་ནི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི ས་ཏྟཱ ཨི་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨི་ཙྪཱ. ཏ་ས་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཏ་ཎྷཱ. ས་ལླ་ཏི པ་ཝི་ས་ཏི ཝི་ས་པྤཱི་ཏཾ ས་ལླཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ས་ལླཱ, ས་ནྟཱ་པཾ ལཱ་ཏི ཨཱ་ད་དཱ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ས་ལླཱ, ས་ནྟཱ་པཾ ལཱ་ཏི པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ས་ལླཱ. དྷཱུ་པཱ་ཡ་ཏི ས་ནྟཱ་པེ་ཏི པ་རི་ད་ཧ་ཏཱི་ཏི དྷཱུ་པཱ་ཡ་ནཱ. ས་ར་ཏི ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ཏི ཨ་ཝ་ཧ་ར་ཏི སཱི་གྷ་སོ་ཏཱ ས་རི་ཏཱ ཝི་ཡཱ་ཏི ས་རི་ཏཱ, ས་ར་ཏི ས་ལླ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ས་རི་ཏཱ. ཝི་ས་ར་ཏཱི་ཏི ཝི་ས་ཏྟི་ཀཱ. པཱི་ཏི་ཝ་སེ་ན སི་ནེ་ཧ་ཏཱི་ཏི སི་ནེ་ཧོ. ཏཱ་སུ ཏཱ་སུ ག་ཏཱི་སུ ཀི་ལ་མ་ཐཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཀི་ལ་མ་ཐོ. ས་ཏྟཱ རཱུ་པཱ་དི་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནི མ་ཉྙ་ནྟི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི མ་ཉྙ་ནཱ. བྷ་ཝཾ བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི བ་ནྡྷོ. ཨཱ་སཱི་ཡ་ཏེ པ་ཏྠཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ཨཱ་སཱ. ཨཱ་སི་ཡ་ཏི པ་ཏྠེ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨཱ་སཱ. པི་པཱ་སཱི་ཡ་ཏེ་ཏི པི་པཱ་སཱ, ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ར་སཾ པི་པཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཝཱ པི་པཱ་སཱ. ཨ་བྷི་ན་ནྡཱི་ཡ་ཏེ་ཏི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ, ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ. ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་སེ་ན (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ༢༠) ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
‘‘ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨི་ཙྪཱ་དི་པྤ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ལ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཀེ་ན ས་དྡ་ཧི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཡ་ཐཱ ཙ ཝེ་ཝ་ཙ་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘ཨཱ་སཱ ཙ པཱི་ཧཱ…པེ… ཝེ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི (ནེ་ཏྟི. ༣༧) ཡཱ ཏ་ཎྷཱ ཡ་ཐཱ ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཨི་ཙྪཱ་དི་པྤ་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ལ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ས་དྡ་ཧི་ཏ་བྦོ. ‘‘ཝེ་ཝ་ཙ་ན་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨ་ཝུ་ཏྟེ ཀེ་ན ས་དྡ་ཧི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཐཱ ཡེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ‘‘རཱུ་པེ ཏི་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཡཾ ཝ་ཙ་ན་མཱ་ཧ, ཏ་ཐཱ ཏེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཝུ་ཏྟེ་ན ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་དྡ་ཧི་ཏ་བྦོ ཝཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ཡུ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨི་ཙྪཱ་ཏ་ཎྷཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏྟཱ, ཛ་རཱ་ཡ ཙ མ་ར་ཎ་སྶ ཙ ཏ་ཎྷཱ་ཡ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྟཱ ཙ ‘‘ཏ་ཡོ པ་ཉྷཱ’’ཏི ཡཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ.
༢༡. ‘‘ཀེ་ན་སྶུ་བྦྷཱ་ཧ་ཏོ ལོ་ཀོ་ཏི་ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་ཡ ཏ་ཡོ པ་ཉྷཱ ཝུ་ཏྟཱ’’ཏི པ་ཉྷ་ཏྟ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཡུ་ཏྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ, ཨ་མྷེ་ཧི ཙ ཉཱ་ཏཱ. ‘‘ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཡུ་ཏྟི ཀ་ཐཾ ཉཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ཧི པ་ཀཱ་རེ་ཧི་པི ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་བྦོ དུ་ཀྑཱུ་པ་ཙཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་བྦོ དུ་ཀྑཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀོ་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏི, ས་བྦོ ནི་བྦི་དཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀོ་ཏི ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཏོ པ་ན དུ་ཀྑ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི དུ་ཀྑཱུ་པ་ཙཱ་རོ. ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟོ ས་ངྑཱ་རོ མཱུ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ས་ངྑཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀོ. ནི་བྦི་དཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ པ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ནི་བྦི་དཱུ་པ་ཙཱ་རོ. ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་ཡ པ་རི་ཀྑཱ་ར་བྷཱུ་ཏོ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མོ མཱུ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀོཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨུ་ཀྐ་ཎྛཱ ནི་བྦི་དཱ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་མཱུ་ལི་ཀཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཉཱ་ཎ་ནི་བྦི་དཱ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་མཱུ་ལི་ཀཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་བྦོ ནི་བྦི་དཱུ་པ་ཙཱ་རོ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་པ་རི་ཀྑཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀོ་ཏི ན པ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘པ་ཉྷ་ཏྟ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཙེ་ཝ དུ་ཀྑཱུ་པ་ཙཱ་ར་ནི་བྦི་དཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཙ ཡཱ ཡུ་ཏྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ, སཱ་ཝ ཡུ་ཏྟི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏ་བྦཱ ཀིཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨི་མཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཉྙཱ་པི ཡུ་ཏྟི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ ཀི’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་མཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – པ་ཉྷ་ཏྟ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཙེ་ཝ དུ་ཀྑཱུ་པ་ཙཱ་ར་ནི་བྦི་དཱུ་པ་ཙཱ་རེ ཙ ཡཱ ཡུ་ཏྟི མ་ཡཱ ཝི་བྷ་ཏྟཱ, ཨི་མཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཏེ་སུ ཏེ་སུ པཱ་ལི༹་པྤ་དེ་སེ་སུ ཡུ་ཏྟི་པི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ་ཏི.
‘‘ཨི་དཾ ན་ཡ་ད་སྶ་ནཾ སཾ་ཁི་ཏྟཾ, ན ས་ཀྐཱ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ག་ཝེ་སི་ཏུ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏོ ཏཾ ན་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨ་སུ་བྷ་སྶ ཛི་གུ་ཙྪ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ རཱ་གུ་པྤཱ་དོ ན ཡུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨ་སུ་བྷ་དེ་ས་ནཱ རཱ་ག་ཝི་ན་ཡཱ་ཡ ཡུ་ཏྟཱ. མེ་ཏྟཱ་ཡ དོ་ས་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ དོ་ས་ཙ་རི་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ མེ་ཏྟཱ་དེ་ས་ནཱ དོ་ས་ཝི་ན་ཡཱ་ཡ ཡུ་ཏྟཱ. པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་སྶ པ་ཉྙཱ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ མོ་ཧ་ཙ་རི་ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་དེ་ས་ནཱ མོ་ཧ་ཝི་ན་ཡཱ་ཡ ཡུ་ཏྟཱ. ‘‘རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་སྶཱ་པི མེ་ཏྟཱ་དི་དེ་ས་ནཱ ཡུ་ཛྫེ་ཡྻ ས་བྦ་ས་ཏྟ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཡ་དི ཧི བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་བྦ་ཀི་ལེ་ས་སྶ རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཏཱ་དི་ས་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ མེ་ཏྟཾ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ ཡ་དི དེ་སེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི མེ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་ན་པི རཱ་གུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ དེ་ས་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. སུ་ཁཾ པ་ཊི་པ་དཾ ཝཱ ཡ་དི དེ་སེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་སྶ དུ་ཀྑཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཡུ་ཛྫ་ན་ཏོ དེ་ས་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཝཱ ཡ་དི་པི དེ་སེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་སྶ ཨ་སུ་བྷཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པུ་བྦ་ངྒ་མ་སྶ པ་ཧཱ་ན་སྶ དུ་ཀྐ་ར་ཏོ དེ་ས་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
‘‘བྷ་ག་ཝཱ རཱ་ག་ཙ་རི་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཝ་སེ་ན ཡུ་ཏྟི ན ཝི་བྷ་ཏྟཱ, ན་ཡ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཡོ ན་ཡོ ད་སྶི་ཏོ, ཏེ་ན ན་ཡེ་ན ཨ་ཉྙཱ་པི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཡཾ ཀི་ཉྩཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. རཱ་ག་སྶ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ནུ་ལོ་མ་པྤ་ཧཱ་ནཾ, དོ་ས་སྶ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ནུ་ལོ་མ་པྤ་ཧཱ་ནཾ, མོ་ཧ་སྶ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ནུ་ལོ་མ་པྤ་ཧཱ་ནཾ དེ་སི་ཏཾ, ཏཾ ས་བྦཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཡ་ཏྟ་ཀཱ པཱ་ལི༹་པྤ་དེ་སཱ ཉཱ་ཎ་སྶ བྷཱུ་མི, ཏ་ཏྟ་ཀེ་སུ ཝི་ཙ་ཡེ་ན ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ.
‘‘རཱ་གཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཡུ་ཏྟི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ཧི་པི མེ་ཏྟཱ་དི་བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ན་ཝཱ་ནུ་པུ་བྦ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ལཱ་བྷི་ནོ ས་ཏོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ མེ་ཏྟཱ་ཡ བྱཱ་པཱ་ད་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ བྱཱ་པཱ་དོ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཙ, མེ་ཏྟཱ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ ས་ཏོ བྱཱ་པཱ་དོ པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ལཱ་བྷི་ནོ ས་ཏོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ ཝི་ཧེ་སཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ཝི་ཧེ་སཱ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཀ་རུ་ཎཱ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ ས་ཏོ ཝི་ཧེ་སཱ པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི. མུ་དི་ཏཱ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ མུ་དི་ཏཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ལཱ་བྷི་ནོ ས་ཏོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ མུ་དི་ཏཱ་ཡ ཨ་ར་ཏི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཏི ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, མུ་དི་ཏཱ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ ས་ཏོ ཨ་ར་ཏི པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ལཱ་བྷི་ནོ ས་ཏོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཡ རཱ་ག་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ རཱ་གོ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ ས་ཏོ རཱ་གོ པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི.
ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་མུ་ཁེ་ན པ་ཊི་ལ་དྡྷ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་ར་ལཱ་བྷི་ནོ ས་ཏོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རི ཏེ་ན ཏེ་ནེ་ཝ ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནེ་ཝ ནི་ཙྩཱ་དཱི་སུ པ་ཧཱི་ནེ་ན ནི་མི་ཏྟེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ནི་ཙྩཱ་དི་ཝི་པ་ལླཱ་ས་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏྟཱ ཨ་ནི་མི་ཏྟ་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ ས་ཏོ ནི་མི་ཏྟཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ‘‘ཨ་སྨཱི’’ཏི མ་ཉྙི་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ཝི་ག་ཏཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀོ ཨ་ཧཾ ཨ་སྨཱི’’ཏི ན ས་མ་ནུ་པ་སྶཱ་མི, ཨ་ཐ ཙ པ་ན ཨ་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནེ ས་ཏི་པི ‘‘མེ ཀིཾ ཨ་སྨཱི’’ཏི ‘‘ཀ་ཐཾ ཨ་སྨཱི’’ཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱ་ས་ལླཾ ཙི་ཏྟཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ ཋ་སྶ་ཏཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ པ་ཧཱ་ནེ་ཀ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨ་ཡཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀོ ཨ་ཧཾ ཨ་སྨཱི’’ཏི ཨ་ས་མ་ནུ་པ་སྶ་ནྟ་སྶ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཀ་ཐཾ་ཀ་ཐཱ་ས་ལླཾ པ་ཧཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ཏྠཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི.
‘‘ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཡུ་ཏྟི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ ཀི’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན་པི ཡུ་ཏྟི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཝཱ པ་ན པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རི་སྶེ་ཝ ཡུ་ཏྟི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ ཀི’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན་པི ཡུ་ཏྟི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཝཱ པ་ན པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ ཡུ་ཏྟི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ, ཨེ་ཝཾ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཝི་ཧཱ་རི་སྶ་པི ཡུ་ཏྟི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ. ཀ་ཐཾ? པ་ཋ་མཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ནོ ས་ཏོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ནཱི་ཝ་ར་ཎ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཏོ ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྱཱ་པཱ་དཱ ཝི་སེ་སཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཀཱ་མ་རཱ་ག་བྱཱ་པཱ་དཱ ཛྷཱ་ན་སྶ ཧཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་དྷ་མྨེ་ན ས་ཧ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ ཛྷཱ་ན་སྶ ཧཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཝི་སེ་སཱ་ཡ ཨུ་པ་རི་ཛྷཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི.
དུ་ཏི་ཡཾ ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ནྣ་སྶ ས་ཏོ སཾ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཝཱ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་དྷ་མྨེ་ན ས་ཧ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ ཝི་སེ་སཱ་ཡ ཨུ་པ་རི་ཛྷཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཛྷཱ་ན་སྶ ཧཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ཝཱ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་དྷ་མྨེ་ན ས་ཧ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་དྷ་མྨཱ ཛྷཱ་ན་སྶ ཧཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ ས་ཉྙཱ་མ་ན་སི་ཀཱ་རཱ ཝི་སེ་སཱ་ཡ ཨུ་པ་རི་ཛྷཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི་ཏི དེ་ས་ནཱ ཡུ་ཛྫ་ཏི. སེ་སེ་སུ་པི ཨ་ཏྠཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་མཱ་པ་ཏྟཱི་སུ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཙི་ཏཾ ཀ་ལླ་ཏཱ་པ་རི་ཙི་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ནཱ་མ.
ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ནཾ ན ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་ཡུ་ཏྟི་ག་ཝེ་ས་ན་མྤི ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་བྦེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་བྦེ་སཾ ཧཱ་རཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་བྷཱུ་མི་གོ་ཙ་རཱ་ནཾ ཝི་ཙ་ཡ་ཧཱ་རེ་ན ཝི་ཙི་ནི་ཏྭཱ ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་རེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཀེ་ན ས་དྡ་ཧི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཏེ་ནཱ་ཧཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཏེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ནོ ‘‘ས་བྦེ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཡཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨཱ་ཧ, ཏེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་དྡ་ཧི་ཏ་བྦོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.
ཨི་ཏི ཡུ་ཏྟི་ཧཱ་ར་ཝི་བྷ་ངྒེ ས་ཏྟི་བ་ལཱ་ནུ་རཱུ་པཱ ར་ཙི་ཏཱ
ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཊཱི་ཀཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ག་མྦྷཱི་ར་ཏྠོ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི.