༡. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ
ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ སི་ཀྑ་ཏྟ་ཡ་ས་ངྒ་ཧ་སྶ ན་ཝ་ངྒ་སྶ ས་ཏྠུ་སཱ་ས་ན་ཝ་ར་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཡཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ནི་སྶ་ཡཾ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་ས་ཧི་ཏཾ, སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦཾ ཨེ་ཝ ཝཱ ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལེ་ན ཏི་ལོ་ཀེ་ན ས་དཱ པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦ་སྶ ཙེ་ཝ ན་མ་སྶི་ཏ་བྦ་སྶ ཙ ན་རུ་ཏྟ་མ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ཝི་དཱུ་ཧེ་ཝ ཉཱ་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ཏཾ་ཛ་ན་ཀེ་ན, ཏཾ་ཝི་ཛཱ་ན་ཀ་ཝི་དཱུ་ཧི ཙ ནི་ཡ་མེ་ཏུཾ, ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎ་པ་རི་དཱི་པ་ན་ཉྩ ཀཱ་ཏུཾ –
‘‘ཡཾ ལོ་ཀོ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེ, ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལོ ས་དཱ ན་མ་སྶ་ཏི ཙ;
ཏ་སྶེ་ཏ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ, ཝི་དཱུ་ཧི ཉེ་ཡྻཾ ན་ར་ཝ་ར་སྶཱ’’ཏི. – པ་ཋ་མ་གཱ་ཐ་མཱ་ཧ;
ཨི་མཱ་ཡ ཧི པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཏཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ཉེ་ཡྻ’’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཀ་ར་ཎ་ཝི་སེ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ. ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་སེ་ས་ཀ་ར་ཎེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡ་སཱ་ས་ན་ཝ་ར་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ཨེ་ཀ་ནྟཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་སཱ་ས་ན་ཝ་ར་མེ་ཝ ནེ་ཏྟི་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཝི་ས་ཡཾ ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡོ –
‘‘ཨེ་ཏཾ ཨི་དཱ་ནི ཨ་མྷེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦ་ཧཱ་ར་ན་ཡ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ སཱ་ས་ནཾ ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་རཾ ཨ་གྒཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ ནི་པུ་ཎ་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཙ,
‘‘ཨེ་ཏཾ ཏི་ཝི་དྷ་མྤི ‘སཱ་ས་ན་ཝ་ར’ནྟི པ་དེ་ན ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཡཾ པ་ཋ་མཾ, ཏཾ ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡོ་ཏི ས་བྦ་སཱ་ས་ན་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ, ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཙ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཙ,
‘‘ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ཝི་དཱུ་ཧི ཉེ་ཡྻ’ནྟི, ཏ་ཏྠ ནེ་ཏྟི་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་མེ་ཝ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་རེ་ན ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུ’’ནྟི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཙ.
ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་སྶཱ་པི མཱུ་ལཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་སཱ་ས་ན་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན ཀ་མྨ་སཱ་དྷ་ནེ་ན་པི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྠེ སི་དྡྷེ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷ་སཱ་དྷ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ནཱ་ནཱ་ཝཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ནོ་ཀཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏཾ. སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ་དི་དྷ་མྨ་གུ་ཎཱ པ་ན སཱ་ས་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་དེ་ས་ཀ་ན་ར་ཝ་ར་ས་དྡེ་ན ཝཱ པ་རི་དཱི་པ་ཀ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ དཱི་པི་ཏཱ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སཱ་ས་ན་ཝ་ར་སྶ པ་ན ཛ་ན་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷི་པེ་ཀྑ་ཏྟཱ ‘‘ན་ར་ཝ་ར་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཙ ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལོ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་ཛ་ན་ཀོ ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྠ་ས་མྦ་ནྡྷི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་ཝི་སེ་སཱ པ་ན ཛ་ན་ཀ་ས་མྦ་ནྡྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ ན་ར་སྶ ཝི་སེ་ས་ཀེ་ན་ཝ་ར་ས་དྡེ་ན ཝཱ པ་རི་དཱི་པ་ཀ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ དཱི་པི་ཏོ.
ཀིཾ ནུ སོ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་ཛ་ན་ཀོ ན་ར་ཝ་རོ པ་ར་མ་ཏྠོ་ཝ, ཨུ་དཱ་ཧུ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡོ ཙེ་ཝ ན་མ་སྶ་ནཱི་ཡོ ཙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཾ ལོ་ཀོ…པེ… ན་མ་སྶ་ཏི ཙཱ’’ཏི, ཏེ་ན སཱ་ས་ན་ཝ་ར་ཛ་ན་ཀོ ན་ར་ཝ་རོ པ་ར་མ་ཏྠོ་ཝ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལེ་ན ལོ་ཀེ་ན ས་དཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལེ་སུ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡོ ཙེ་ཝ ན་མ་སྶ་ནཱི་ཡོ ཙཱ་ཏི ཝི་སེ་སི་ཏོ ཐོ་མི་ཏོ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ པཱུ་ཛ་ན་ན་མ་སྶ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝཱ་ཙ་ཀེ་ན ཝཱ པཱུ་ཛ་ན་ན་མ་སྶ་ན་ས་དྡེ་ན ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏྠོ པུ་ཉྙ་མ་ཧ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏོ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཙེ་ཝ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ན་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏོ ན་མ་སྶ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཙ དཱི་པ་ཀ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ དཱི་པི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡོ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཝ་ནྡ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལ་བྷཱ་ཝོ ཙ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ གུ་ཎ་ཝི་སི་ཊྛ་ཏཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ).
ཏཱ་དི་ས་སྶ ན་ར་ཝ་ར་སྶ ཏཱ་དི་སཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ཀིཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་དཱུ་ཧཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཏི་པི་ཊ་ཀ་དྷ་རཱ ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཎྜི་ཏཱ ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏཱ, སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་དི་ས་ངྒྷ་གུ་ཎཱ པ་ན ཝ་ནྡ་དྷཱ་ཏུ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝཱ དཱི་པ་ཀ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ དཱི་པི་ཏཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ དཱི་པི་ཏེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝ་ཀྑ་ཏི, ན གཱ་ཐཱ་ཡ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏྠེ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝནྟི ཨེ་ཝཾ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་པ་རེ པ་ནཱ་ཙ་རི་ཡཱ ‘‘ཨི་མཱ་ཡ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི ཙེ་ཝ ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྠ་དཱི་པ་ཀ་ཏྠ་ཝི་སེ་སཱ་ནི ཙ སུ་ཊྛུ ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏྭཱ ‘ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཙྪཱ་ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎ་པ་རི་དཱི་པ་ནཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘ཡཾ ལོ་ཀོ་ཏྱཱ་དི་མཱ་ཧཱ’ཏི ཙ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎེ ད་སྶེ་ནྟོ ‘ཡཾ ལོ་ཀོ་ཏྱཱ་དི་མཱ་ཧཱ’ཏི’’ ཙ ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་སཾ ཝཱ་དོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ ན་ཀྑ་མ་ཏི. ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ན མ་ཡཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཉཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཡཾ པ་དཱ་ནུ་ཀྐ་མཱ་ནུ་རཱུ་པཱ་ནུ་ས་ནྡྷྱ་ཏྠོ.
ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཀཾ ས་མ་ཡཾ ཛ་མྦུ་ཝ་ན་ས་ཎྜེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ སི་སྶཱ་ནཾ ཧི་ཏཾ ཙི་ནྟེ་ནྟོ, ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་སྶ་ནྟོ, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན པ་སཾ་སི་ཏོ, མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནོ ས་ཏྠཱ་རཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏཾ སཱ་ས་ནཱ་ཡ་ཏྟཾ ན་ཝ་ངྒ་སྶ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་རཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཝི་དྷཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ ཨཱ་ར་བྷ་ནྟོ, ‘‘ཡཾ ལོ་ཀོ’’ཏྱཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་རཱ་ཏྱཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ཨ་ནཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ བ་ཧི་བྷཱུ་ཏཾ ‘‘ཡཾ ལོ་ཀོ’’ཏྱཱ་དི་ཀཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏ་བྦཾ, སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ཨ་མྦཾ པུ་ཊྛོ ལ་བུ་ཛཾ བྱཱ་ཀ་རེ་ཡྻ, ལ་བུ་ཛཾ པུ་ཊྛོ ཨ་མྦཾ བྱཱ་ཀ་རེ་ཡྻ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་མཱ་ར་བྷ་ནྟོ ཨ་ཉྙཾ ཨཱ་ར་བྷ་ཏཱི་ཏི? ཏ་ཐཱ་པི ཡ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཡཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཡ་སྶ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་ས་ཧི་ཏཾ, སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦཾ ཨེ་ཝ ཝཱ ཏཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ཏཱ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ཏཾ་ཛ་ན་ཀེ་ན, ཏཾ་ཝི་ཛཱ་ན་ཀ་ཝི་དཱུ་ཧི ཙ ནི་ཡ་མེ་ཏུཾ, ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎ་པ་རི་དཱི་པ་ན་ཉྩ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ ལོ་ཀོ’’ཏྱཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཡཾ ལཱི་ན་ནྟ་ར་ཙོ་ད་ནཱ་ས་ཧི་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷྱ་ཏྠོ.
‘‘ཡཾ ལོ་ཀོ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེ, ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལོ ས་དཱ ན་མ་སྶ་ཏི ཙ;
ཏ་སྶེ་ཏ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ, ཝི་དཱུ་ཧི ཉེ་ཡྻཾ ན་ར་ཝ་ར་སྶཱ’’ཏི. –
ནི་གྒ་ཧི་ཏ་ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ར་ཙི་ཏཱ གཱ་ཐཱ ཨ་རི་ཡཱ་སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ས་མྤ་ནྣཱ. ཀ་ཐཾ? པུ་བྦ་ཌྜྷེ ཏིཾ་ས མ་ཏྟཱ, ཨ་པ་ར་ཌྜྷེ ས་ཏྟ་ཝཱི་ས མ་ཏྟཱ. ས་མྤི་ཎྜི་ཏཱ ས་ཏྟ་པ་ཉྙཱ་ས མ་ཏྟཱ་ཝ བྷ་ཝ་ནྟི. ཨ་ཀྑ་རཱ་ནཾ པ་ན ཨི་མི་སྶཾ གཱ་ཐཱ་ཡཾ ས་ཏྟ་ཏིཾ་ས. ཏེ་སུ ག་རུ་ཀྑ་རཱ ཝཱི་ས་ཏི, ལ་ཧུ་ཀྑ་རཱ ས་ཏྟ་ར་ས བྷ་ཝ་ནྟི. ‘‘ཏ་སྶེ་ཏཾ སཱ་ས་ན་ཝ་ར’’ནྟི པ་ན སཱ་ནུ་ནཱ་སི་ཀཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི.
ཏ་ཏྠ ནི་དྡེ་ས་ཏྠོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ. ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལོ ས་བྦོ ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་གུ་ཎཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎེ་ན ཝཱ པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦ་པཱུ་ཛ་ནེ་ན ཝཱ པ་ཊི་པ་ཏྟི་པཱུ་ཛ་ནེ་ན ཝཱ ས་དཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལེ་སུ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཡཾ ན་ར་ཝ་རཾ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེ ཙེ་ཝ ན་མ་སྶ་ཏི ཙ, ཏ་སྶ པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦ་སྶ ཙེ་ཝ ན་མ་སྶི་ཏ་བྦ་སྶ ཙ ས་ཏྠུ་ནོ ན་ར་ཝ་ར་སྶ ཏི་ལོ་ཀ་གྒ་སྶ མ་ཡཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་ས་ཧི་ཏཾ, སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦཾ ཨེ་ཝ ཝཱ ཝི་དཱུ་ཧེ་ཝ ཉེ་ཡྻཾ ཉཱ་ཏ་བྦཾ. ནི་པུ་ཎ་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་རཾ ཨེ་ཏཾ མ་ཡཱ བུ་དྡྷི་ཡཾ ཋ་པི་ཏཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ མ་ཡཱ ཨཱ་ར་བྷི་ཏ་བྦ་སྶ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་ནྟི པ་ཋ་མཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱུ་ཏཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཧཾ ཨཱ་ར་བྷི་སྶཱ་མི, ཏཾ ཏུ་མྷེ སཱ་དྷ་ཝོ སུ་ཎཱ་ཐ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཐཱ་ཏི ས་མུ་དཱ་ཡ་ཡོ་ཛ་ནཱ, ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཡོ་ཛ་ནཱ་པི ཀཱ་ཏ་བྦཱ.
ཀ་ཐཾ? ‘‘ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལོ ལོ་ཀོ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ. ལོ་ཀ་པཱ་ལོ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སོ ལོ་ཀོ ཙ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ལོ་ཀ་པཱ་ལ་ས་ཧི་ཏོ ལོ་ཀོ་ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏི. ‘‘ལོ་ཀོ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེ ཙེ་ཝ ན་མ་སྶ་ཏི ཙཱ’’ཏི ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་ར་ཀ་ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ‘‘ཡོ ཀ་རོ་ཏི, ས ཀ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡོ ལོ་ཀོ ཀཱ་ར་ཀོ, སོ ཀ་ཏྟཱ ཧོ་ཏུ. ཡོ ལོ་ཀོ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེ ཙེ་ཝ ན་མ་སྶ་ཏི ཙ, ཀ་ཐཾ སོ ཀ་ཏྟཱ་ཏི? ‘‘ཡོ ཀ་རོ་ཏི, ས ཀ་ཏྟཱ’’ཏི སུ་ཏྟ་སྶ ‘‘ཡོ ཀ་རོ་ཏི ཀི་རི་ཡཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཏི, སོ ཀི་རི་ཡཱ་ནི་པྥཱ་ད་ཀོ ཀ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ས་ཡ་ན་བྷུ་ཉྫ་ནཱ་དི་ས་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་པྥཱ་ད་ཀོ ཀ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡ་ཉྩ ལོ་ཀོ པཱུ་ཛ་ན་ན་མ་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ནི་པྥཱ་ད་ཀོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཨ་ཡཾ ལོ་ཀོ ཀི་རི་ཡཱ་ནི་པྥཱ་ད་ཀོ་ཏི? ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ས་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ་པི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦོ ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ནི་སྶི་ཏོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ, སོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཧེ་ཏཱ་དྷི་པ་ཏི་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ནི་པྥཱ་ད་ཀོ བྷ་ཝེ. ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀ་སྶ ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཏཱི་སུ པི་ཊ་ཀེ་སུ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ.
‘‘ཡཾ ན་ར་ཝ་རཾ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེ ཙེ་ཝ ན་མ་སྶ་ཏི ཙཱ’’ཏི ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཀ་ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ ‘‘ཡཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ ཀ་མྨ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཡཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ, ཏཾ ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏུ. ཡཾ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏི ཙེ་ཝ ན་མ་སྶ་ཏི ཙ, ཀ་ཐཾ ཏཾ ཀ་མྨ་ནྟི? ‘‘ཡཾ ཀ་རོ་ཏི, ཏཾ ཀ་མྨ’’ནྟི སུ་ཏྟ་སྶ ‘‘ཡཾ ཀ་རོ་ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྦ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྦ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ ཀ་མྨ’’ནྟི ཨ་ཏྠ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཀ་ར་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡཱ་དི་ས་བྦ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ས་མྦ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏྭེ་ཝ. ཨ་ཡ་ཉྩ ན་ར་ཝ་རོ པཱུ་ཛ་ན་ན་མ་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝཱ་ཙ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཀ་ཐཾ ཨ་ཡཾ ན་ར་ཝ་རོ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ་ཏི? པཱུ་ཛ་ན་ན་མ་སྶ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ན་ར་ཝ་རོ ཝ་ཙ་ནཱི་ཡོ, ཙེ་ཏ་ནཱ ཝཱ་ཙ་ཀཱ, ཨེ་ཝཾ ཝཱ་ཙ་ཀ་ཝ་ཙི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏྭེ་ཝ. ‘‘ཡཾ ན་ར་ཝ་ར’’ནྟི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ་པི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦོ ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎ་ས་ཧི་ཏོ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ, ཙེ་ཏ་ནཱ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ཏཱི་སུ པི་ཊ་ཀེ་སུ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ.
‘‘ཏ་སྶ ན་ར་ཝ་ར་སྶཱ’’ཏི ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ. ན་ར་ཝ་རོ ནཱ་མ ནི་མ་ནྟི་ཏ་བྦཱ་དི་ཀོ ན ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦོ ན་མ་སྶི་ཏ་བྦོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཏ་སྶ པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦ་སྶ ཙེ་ཝ ན་མ་སྶི་ཏ་བྦ་སྶ ཙ ན་ར་ཝ་ར་སྶ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་ནྟི ཛ་ཉྙ་ཛ་ན་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ. སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ནཱ་མ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀ་བུ་དྡྷ་རཱ་ཛ་རཱ་ཛཱ་དཱི་ནཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ན ཧོ་ཏི, པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦ་སྶ ཙེ་ཝ ན་མ་སྶི་ཏ་བྦ་སྶ ཙ ན་ར་ཝ་ར་སྶ ཏི་ལོ་ཀ་སྶེ་ཝ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་ནྟི ནི་ཡ་མེ་ཏི.
‘‘ཝི་དཱུ་ཧི ཉེ་ཡྻ’’ནྟི ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་ར་ཀ་ཀི་ཏ་ཀི་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀ་ཏྟུ་བྷཱ་ཝོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཝ. ‘‘ཝི་དཱུ་ཧཱི’’ཏི ས་ཏྟ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡ་པི པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦོ ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ སཱ་ས་ན་ཝ་རེ ས་མྨོ་ཧ་དྷཾ་ས་ཀ་ཉཱ་ཎ་ས་ཧི་ཏོ ཧ་ད་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ནི་སྶི་ཏོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཧེ་ཏཱ་དྷི་པ་ཏི་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ནི་པྥཱ་ད་ཀོ བྷ་ཝེ. ཉཱ-ཨི་ཏི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏཾ ཉཱ་ཎཾ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣཾ ནི་པྥཱ་དེ་ཡྻཾ བྷ་ཝེ, ཨེ་ཝཾ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ.
‘‘ཉེ་ཡྻཾ སཱ་ས་ན་ཝ་ར’’ནྟི ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ. སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ནཱ་མ ན ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཉེ་ཡྻཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཝི་དཱུ་ཧེ་ཝ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ཉཱ་ཎེ་ན ཉེ་ཡྻཾ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་ནྟི ཝི་སེ་སེ་ཏི.
‘‘ཨེ་ཏཾ སཱ་ས་ན་ཝ་ར’’ནྟི ཝི་སེ་ས་ན་ཝི་སེ་སྱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ. སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ནཱ་མ མ་ཡཱ བུ་དྡྷི་ཡཾ ཨ་ཊྛ་པི་ཏཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, མ་ཡཱ ཨི་དཱ་ནི ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན བུ་དྡྷི་ཡཾ ཝི་པ་རི་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཋ་པེ་ཏ་བྦཾ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦཾ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་ནྟི ཝི་སེ་སེ་ཏི. ཨེ་ཏཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏཾ ཨི་དཱ་ནི ཨ་མྷེ་ཧི ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦ་ཧཱ་ར་ན་ཡ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ སཱ་ས་ན’’ནྟི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཨི་ཙྩེ་ཝཾ ནེ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ས་ངྑེ་པེ་ན ཡོ་ཛ་ན་ཏྠོ ས་མ་ཏྟོ.
ཏ་ཏྠ ཡནྟི ཨ་ནི་ཡ་མ་ན་ར་ཝ་ར་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ ཝཱ་ཙ་ཀཾ པ་ཡོ་ག་ཝ་ནྟ་ས་བྦ་ནཱ་མཾ. ཨ་ནི་ཡ་མོ ཙ པཱུ་ཛ་ན་ན་མ་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ནི་ཡ་མི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟོ, ན ན་ར་ཝ་ར་ཏོ ཨ་ཉྙ་ས་ཏྟ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སཱ་ནི་ཡ་ཏེ་སུ་པི ཏཱི་སུ པི་ཊ་ཀེ་སུ. ལོ་ཀི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙཱ་ནི, ཏ་བྦི་པཱ་ཀོ ཙཱ་ཏི ལོ་ཀོ.ཨེ་ཏྠ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡེ པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙཱ་ནི ལོ་ཀི་ཡ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏ་བྦི་པཱ་ཀོ ཙ ལོ་ཀི་ཡ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨི་ཏི ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ་སྶ པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙཱ་ནཾ, ཏ་བྦི་པཱ་ཀ་སྶ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ན་སྶ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི་པ་དེ་ན ནི་དྡི་ཊྛོ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡོ ལོ་ཀོནཱ་མ. པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེཏི ཝི་གྒ་ཧ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་དཾ, ས་ཀྐ་ཙྩཾ པཱུ་ཛ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི.
ལོ་ཀཾ པཱ་ལེ་ནྟཱི་ཏི ལོ་ཀ་པཱ་ལཱ, པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ཏ་བྦི་པཱ་ཀ་སྶ ཙ པ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་དྷཱ་ར་ཏྟཱ ལོ་ཀཱ ཙ. ཀེ ཏེ? ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ནོ, ཨི་ནྡ་ཡ་མ་ཝ་རུ་ཎ་ཀུ་ཝེ་རཱ ཝཱ, ཁ་ཏྟི་ཡ་ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛ་ས་ཀྐ་སུ་ཡཱ་མ་ས་ནྟུ་སི་ཏ་སུ་ནི་མྨི་ཏ་པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ད་ཡོ ཝཱ. པཱ་ལ་ན་ཉྩེ་ཏྠ ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་དྷི་པ་ཙྩེ་ན ཏཾ་ཏཾ་ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝི་ཧེ་ས་ན་ནི་ཝཱ་ར་ཎཱ་དི་ཨཱ་ཎཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ་པ་ན་ཡ་ས་པ་རི་ཝཱ་ར་ཊྛཱ་ན་ནྟ་རཱ་དི་ནི་ཡྻཱ་ད་ནཱ, ས་ཧ ལོ་ཀ་པཱ་ལེ་ཧི ཡོ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཡེ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཱ ལོ་ཀཾ པཱ་ལེ་ནྟི, ཨི་ཏི པཱ་ལ་ན་ཏོ ཏེ ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཱ ལོ་ཀ་པཱ་ལཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘དྭེ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སུ་ཀྐཱ དྷ་མྨཱ ལོ་ཀཾ པཱ་ལེ་ནྟཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༢.༩; ཨི་ཏི་ཝུ. ༤༢). ལོ་ཀ་པཱ་ལེ་ཧི ཧི་རོ་ཏྟ་པྤེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ལོ་ཀོ ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལོ ནཱ་མ. ཧི་རོ་ཏྟ་པྤ་ས་མྤ་ནྣོ ཧི ས་པྤུ་རི་སོ ལོ་ཀོ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ས་དཱ ས་བྦ་ཀཱ་ལེ་སུ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏི ཙེ་ཝ ན་མ་སྶ་ཏི ཙ པཱ་པ་ཧི་རི་ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ཏོ, དྷ་མྨ་ཙྪ་ནྡ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཙ.
ཨ་ཉྙེ པ་ན པཱུ་ཛེ་ནྟཱ ན་མ་སྶ་ནྟཱ་པི ཀ་དཱ་ཙི་ཡེ་ཝ པཱུ་ཛེ་ནྟི ན་མ་སྶ་ནྟི, ན ས་བྦ་དཱ་ཏི. ས་དཱཏི པཱུ་ཛ་ན་ན་མ་སྶ་ན་ཀཱ་ལ་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཝི་གྒ་ཧ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཝི་ཀ་པྤ་ནཱ་མཾ, ས་བྦ་ནཱ་མཾ ཝཱ. ན་མ་སྶ་ཏཱིཏི ཝི་གྒ་ཧ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ ཨཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་དཾ, ས་ཀྐ་ཙྩཾ ན་མ་སྶ་ནཾ ཀ་རོ་ཏི. ཏ་སྶེ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་སྶཱཏི ནི་ཡ་མ་ཝཱ་ཙ་ཀཾ པ་ཡོ་ག་ཝ་ནྟ་ས་བྦ་ནཱ་མཾ ཝི་གྒ་ཧ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་མེ་ཝ. ནི་ཡ་མོ ཙ པཱུ་ཛ་ན་ན་མ་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་སེ་སི་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ པཱུ་ཛ་ན་ན་མ་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ནི་ཡ་མི་ཏ་བྦ་སྶ པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦ་སྶ ན་མ་སྶི་ཏ་བྦ་སྶ ན་ར་ཝ་ར་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ་ཝ. སེ་ས་ནི་ཡ་མེ་སུ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨེ་ཏནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦ་ཧཱ་ར་ན་ཡ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ པ་ཡོ་ག་ཝ་ནྟ་ས་བྦ་ནཱ་མཾ ཝི་གྒ་ཧ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ.
སཱ་ས་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སཱ་ས་ནཾ, ཨེ་ཏེ་ན ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟེ་ན, ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟ་ས་ཧི་ཏེ་ན ཝཱ ཝ་རེ་ན ས་བྦེ་ན ས་མ་ཏྠེ ཝེ་ནེ་ཡྻེ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་པ་ར་མ་ཏྠེ་ཧི ཏི་ཝི་དྷ་ཡཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཏྟེ སཱ་ས་ཏི ཨ་ནུ་སཱ་ས་ཏི ཝི་ནེ་ཏི. ཨི་ཏི སཱ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་ས་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཛཱ་ན་ན་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཏྟཱ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི པ་དེ་ན ནི་དྡི་ཊྛཾ ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟཾ, ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟ་ས་ཧི་ཏཾ ཝཱ ཝ་རཾ ས་བྦཾ སཱ་ས་ནཾ ནཱ་མ. ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཧི ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཛཱ་ན་ནཾ པུ་རི་མ་ཛཱ་ན་ནེ་ན པ་ཙྪི་མ་ཛཱ་ན་ནཾ, ཛཱ་ན་ནེ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནེ་ན པ་ཙྪི་མ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་དྷི་ག་མོ, པུ་རི་མཱ་དྷི་ག་མེ་ན པ་ཙྪི་མཱ་དྷི་ག་མོ ཧོ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་དྡྷཱ སཱི་ལཾ སུ་ཏཾ ཙཱ་གོ པ་ཉྙཱ ས་དྡྷཱ་ཡ སཱི་ལ་སྶ སུ་ཏ་སྶ ཙཱ་ག་སྶ པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༢༣) ཙ ‘‘པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ པ་རི་ཀ་མྨཾ པ་ཋ་མ་སྶ ཛྷཱ་ན་སྶ’’ཏྱཱ་དི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༤༢༣) ཙ. སཱ་སདྷཱ་ཏུ་ཡཱ དེ་ས་ནཱ་ས་དྡོ ཙ ཏཾ་ཛ་ན་ཀོ དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཙ མུ་ཁྱ་ཏྠོ, ཏཾ་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཛཱ་ན་ན་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཨ་དྷི་ག་མ་ནཱ་དི ཀཱ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏྠོ, ‘‘ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི པ་དེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཡ སཱ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ནཱ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཀ་ར་ཎ་ས་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ཏྟི ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏྠོ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ་པི ཏ་མེ་ཝ ནཱ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ཏྟིཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རཱ་མ་ས་ཏི, ཏ་སྶཱ ས་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ནཱ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཡུ-པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཏཱི་སུ པི་ཊ་ཀེ་སུ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ.
ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛེ་ན, ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཙ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན ཝ་རཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ, པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་མྷི ཕ་ལ་ནི་ཡྻཱ་ད་ན་ཏོ, མ་གྒ་ནི་ཡྻཱ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ནི་ཡྻཱ་ན་ཊྛེ་ན, སཱ་ཝ་ཀཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཛ་ནི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཙ ཨུ་ཏྟ་མ་ཊྛེ་ན ཝ་རཾ, ཝ་རི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝཱ ཝ་རཾ. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ སཱ་ས་ན་སྶ པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ཨ་བྷི་པ་ཏྠི་ཏ་ས་མི་དྡྷི་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ཝ་རི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ པ་ཏྠེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ནཱ་མ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཊྛེ་ན ཝཱ སཱ་ས་ན་ཉྩ ཏཾ ཝ་ར་ཉྩཱ་ཏི སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ. ཙ-ས་དྡེ་ན ས་ཏྟི་བྷེ་དཾ, ཏཾ-ས་དྡེ་ན ཨ་ཏྠཱ་བྷེ་དཾ དེ་སྶེ་ཏི.
ཝི་ད་ནྟཱི་ཏི ཝི་དཱུ. ཡེ པ་ཎྜི་ཏཱ ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་ནི, ཀུ་ས་ལཱ་དི་བྷེ་དེ ཙ དྷ་མྨེ ཝི་ད་ནྟི, ཨི་ཏི ཝི་ད་ན་ཏོ ཏེ པ་ཎྜི་ཏཱ ཝི་དཱུ ནཱ་མ, ཏེ་ཧི. ཉཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཉེ་ཡྻཾ. ཉཱ-དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎི་ཀཾ ཉཱ་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཋཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་ཏོ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ད་སྶི་ཏོ, ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ པ་རཱ་མ་སི་ཏོ. ཏ་སྶ ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན པ་རཱ་མ་སི་ཏ་བྦ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨཱ་དྷཱ་རཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ཎྱ-པ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཉཱ་ཎཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཝཱ ཉེ་ཡྻཾ, ཝི་དཱུ་ནཾ ཉཱ་ཎཾ ཛཱ་ན་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་མ་སྨིཾ ན་ཡེ ཏ་དྡྷི་ཏ་པ་དཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ན་ར་ཏི ནེ་ཏཱི་ཏི ན་རོ. ཡོ པུ་རི་སོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ཨུ་ཙྩ་ཊྛཱ་ནཾ ན་ར་ཏི ནེ་ཏི, ཨི་ཏི ན་ར་ན་ཏོ ན་ཡ་ན་ཏོ སོ པུ་རི་སོ ན་རོ ནཱ་མ. སོ ཧི པུ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏོ་པི མཱ་ཏུ་ཡཱ པི་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཀ་ནི་ཊྛ་བྷཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ་པི ཛེ་ཊྛ་བྷ་གི་ནཱི་ནཾ པི་ཏུ་ཊྛཱ་ནེ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ན་རི་ཏ་བྦོ ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི ན་རོ. སོ ཧི ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ དྷཱ་རེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ན ཧོ་ཏི, ཏཱ་ཝ པ་རེ་ཧི ནེ་ཏ་བྦོ, ན ཏ་ཐཱ ཨ་ཉྙོ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་དི་ཀོ་ཏི. ཨེ་ཏྠ པ་ན ས་ཏྠུ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ན་ར་ཏི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟེ་ཏི ན་རོཏི ཨ་ཏྠོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ས་ཏྠཱ ཧི ས་ཏྟེ ཨ་པཱ་ཡཱ་དི་ཏོ སུ་ག་ཏིཾ ཝཱ མ་གྒ་ཕ་ལ་ནི་བྦཱ་ནཾ ཝཱ ནེ་ཏཱི་ཏི. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝ་རོ ཨུ་ཏྟ་མོ, ཝ་རི་ཏ་བྦོ པ་ཏྠེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཝཱ ཝ་རོ, ཏི་ལོ་ཀ་གྒོ. པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཨུ་ཙྩ་ཊྛཱ་ན་ཊྛོ ན་རོ གུ་ཎུ་ཏྟ་མེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཝ་རོ, ན་རོ ཙ སོ ཝ་རོ ཙཱ་ཏི ན་ར་ཝ་རོ. ཙ-ཏ-ས་དྡཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་བྷེ་དོ ཝུ་ཏྟོ་ཝ, ཝི་སེ་ས་ན་པ་ར་པ་ད་ས་མཱ་སོ་ཡཾ. ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ). ཨ་ཉྙེ པ་ན ‘‘ན་རཱ་ནཾ, ན་རེ་སུ ཝཱ ཝ་རོ་ཏི ན་ར་ཝ་རོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ཨ་གྒ་པུ་གྒ་ལ་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི མ་ཉྙེ. ཏ་སྶ ན་ར་ཝ་ར་སྶཱ་ཏི. ཨི་ཙྩེ་ཝཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་ཡ ས་མཱ་སེ་ན ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ ས་མ་ཏྟོ.
ས་རཱུ་པ་ཏྠོ ཡོ་ཛ་ན་ཏྠ་ཝ་ཙ་ན་ཏྠཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཐཱ་པི ཝི་སུཾ སུ་ཊྛུ ཛཱ་ན་ན་ཏྠཱ་ཡ པུ་ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. ‘‘ཡ’’ནྟི པ་ད་སྶ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལེ་ན ལོ་ཀེ་ན པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦོ ཙེ་ཝ ན་མ་སྶི་ཏ་བྦོ ཙ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་དེ་ས་ཀོ ཏི་ལོ་ཀ་གྒོ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ. ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ལོ་ཀ་པཱ་ལ་ས་ཧི་ཏོ ས་དྡྷཱ་ཙཱ་གཱ་དི་ས་མྤ་ནྣོ ས་བྦ་ས་ཏྟ་ལོ་ཀོ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ. ལོ་ཀ་ས་དྡོ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ཡུ་ཏྟོ་པི ཛཱ་ཏི་ས་དྡ་ཏྟཱ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ས་ཏྟེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘མ་ཧཱ་ཛ་ནོ’’ཏི. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ལོ་ཀ་ས་དྡོ ‘‘ལོ་ཀ་ཝི་དཱུ’’ཏྱཱ་དཱི་སུ ས་ངྑཱ་ར་བྷཱ་ཛ་ནེ་སུ་པི པ་ཝ་ཏྟོ, པཱུ་ཛ་ན་ན་མ་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ན་ཏྟཱ པ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀེ་ཝ ཝཱ་ཙ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱུ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡོ་གྱ་བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ).
པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེཏི ཨེ་ཏྠ པཱུ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ མུ་ཁྱ་ཏོ པཱུ་ཛ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ པཱུ་ཛེ་ནྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ, ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཏཾ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཀ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ས་རཱུ་པ་ཏྠཱ. ཏེ-ཝི་བྷ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ པཱུ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ཀོ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རོ ལོ་ཀོ ཙ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨ་ཏྠ་བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དྭཱི་སུ ཝཱ་ཙ་ཀེ་སུ ཨེ་ཀོ་ཝ ཝཱ་ཙ་ཀོ ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཀ་སྨཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ དྭེ ཝཱ་ཙ་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ དྭི་ནྣཾ ཝཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཝི་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀ་ཏྟཱ. ལོ་ཀ་ས་དྡོ ཧི པཱུ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ཀོ, ཨ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ཀོ ཙ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི. པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེ-ས་དྡོ ལོ་ཀ་པཱུ་ཛ་ན་ཨི་ཏྠི་པཱུ་ཛ་ན་པུ་རི་ས་པཱུ་ཛ་ན་ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་པཱུ་ཛ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ཀ་ཉྩ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི སཱ་མ་ཉྙ་ཝཱ་ཙ་ཀོ. ཏ་སྨཱ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེ-ས་དྡོ ལོ་ཀ་ས་དྡ་སྶ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ, པཱུ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ཀོ ཙ ན ཨ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ཀོ་ཏི ནི་ཡ་མེ་ཏི. ལོ་ཀ་ས་དྡོ ཙ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེ་ས་དྡ་སྶ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ པཱུ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ཀོ. ལོ་ཀོ པ་ན པཱུ་ཛ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ཀོ ཨི་ཏྠི་པུ་རི་ས་ཏི་ར་ཙྪཱ་ནཱ་དི་ཀོ་ཏི ནི་ཡ་མེ་ཏི. ཏཱི་སུ པི་ཊ་ཀེ་སུ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
‘‘ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལོ’’ཏི པ་ད་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སེ་ཊྛ་ལོ་ཀ་པཱ་ལ་ས་ཧ་ག་ཏོ, པཱུ་ཛ་ན་ན་མ་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ཀོ ཙ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡོ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ. ‘‘ས་དཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ར་ཏྟི་དི་ཝ་ས་ཀཱ་ལོ ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་ར་མཱ་ན་ཀཱ་ལོ ཏ་ཏོ པ་ར་ཀཱ་ལོ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་ར་ཏོ ཡཱ་ཝ སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཱ ཀཱ་ལོ ཏ་ཏོ པ་ར་ཀཱ་ལོ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ. སོ པ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བུ་དྡྷུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལོ ཨ་ཏཱི་ཏ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ ཨི་དཱ་ནི པཱུ་ཛ་ཡ་ནྟི ན་མ་སྶ་ནྟི ཝི་ཡ པཱུ་ཛ་ཡི་སྶ་ཏི ཙེ་ཝ ན་མ་སྶི་སྶ་ཏི ཙ. ན་མ་སྶ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ན་མ་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ མུ་ཁྱ་ཏོ ན་མ་སྶ་ན་ས་ངྑཱ་ཏོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ, ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཏཾ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཀ་ཏཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཱ ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ. ཏི-ཝི་བྷ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ན་མ་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་སཱ་དྷ་ཀོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡོ ལོ་ཀོ ཙ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ, ཨ་ཏྠ་བྷེ་དཱ་བྷཱ་ཝེ་པི དྭི་ནྣཾ ཝཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཝ. ‘‘ཙཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨི་དྷེ་ཀ་ཙྩོ པཱུ་ཛེ་ནྟོ་པི ན ན་མ་སྶ་ཏི, ན་མ་སྶ་ནྟོ་པི ན པཱུ་ཛེ་ཏི ཙ, ཨ་ཡཾ པ་ན ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡོ ལོ་ཀོ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏི ཙེ་ཝ ན་མ་སྶ་ཏི ཙཱ་ཏི ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཏྠོ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ.
ཏ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏཾ-ས་དྡ་སྶ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་དི་ཨ་ནེ་ཀ་གུ་ཎ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦོ ན་མ་སྶི་ཏ་བྦོ ཏི་ལོ་ཀ་གྒོ ས་ཏྠཱ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ, ཚ་ཊྛཱི་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཡཱ ཛ་ན་ཀ་སྶ ན་ར་ཝ་ར་སྶ ཛ་ཉྙེ་ན སཱ་ས་ན་ཝ་རེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ པ་དྷཱ་ན་ས་རཱུ་པ་ཏྠོ, ཛ་ཉྙ་སཱ་ས་ན་ཝ་ར་སྶ ཛ་ན་ཀེ་ན ན་ར་ཝ་རེ་ན ས་མྦ་ནྡྷོ ཨ་པ་དྷཱ་ན་ས་རཱུ་པ་ཏྠོ. ཏཱི་སུ པི་ཊ་ཀེ་སུ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ་སུ ཨ་ཉྙེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
‘‘ཨེ་ཏ’’ནྟི པ་ད་སྶ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏ་བྦ་ཧཱ་ར་ན་ཡ་པ་ཊྛཱ་ན་ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ སཱ་ས་ནཾ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ. ‘‘སཱ་ས་ན་ཝ་ར’’ནྟི པ་ད་སྶཱ་པི ཏ་མེ་ཝ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ, ཨེ་ཏཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་བྷེ་དེ་ན ཏི་ཝི་དྷ་མྤི པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་མེ་ཝ ས་བྦ་སཱ་ས་ན་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ, ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ཙ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ཏ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་ན་ཡ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་དཱི་སུ བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རེ་ན ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཨ་མྷེ་ཧི ན ཝ་ཏྟ་བྦོ. ཝ་ད་ནྟོ་པི ཨ་ཉྙཾ ར་ཙི་ཏ་བྦཾ ར་ཙི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠོ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ག་ཧི་ཏ་བྦོ ཝ་དེ་ཡྻ.
ཏཾ པ་ན པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ནཾ ཝི་མུ་ཏྟི་ར་ས་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཾ, དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷཾ, ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པི་ཊ་ཀ་ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པི་ཊ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཾ, ཨཱ་ཎཱ་དེ་ས་ནཱ་ཝོ་ཧཱ་ར་དེ་ས་ནཱ་པ་ར་མ་ཏྠ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཾ, ཡ་ཐཱ་པ་རཱ་དྷ་སཱ་ས་ནཱ་ཡ་ཐཱ་ནུ་ལོ་མ་སཱ་ས་ནཱ་ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་སཱ་ས་ནཱ་བྷེ་དེ་ན་པི ཏི་ཝི་དྷཾ, སཾ་ཝ་རཱ་སཾ་ཝ་ར་ཀ་ཐཱ་དི་ཊྛི་ཝི་ནི་ཝེ་ཋ་ན་ཀ་ཐཱ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ཐཱ་བྷེ་དེ་ན་པི ཏི་ཝི་དྷཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ དེ་ས་ནཱ དེ་ས་ཀཱ་དྷཱི་ནཱ, སཱ་ས་ནཾ སཱ་སི་ཏ་བྦཱ་ཡ་ཏྟཾ, ཀ་ཐཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་ཏྠཱ་པེ་ཀྑཱ་ཏི ཝི་སེ་སོ. དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡོ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡོ, སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡོ, ཨ་ངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡོ, ཁུ་དྡ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡོ་ཏི ནི་ཀཱ་ཡ་བྷེ་དེ་ན པ་ན པ་ཉྩ་ཝི་དྷཾ; སུ་ཏྟ་གེ་ཡྻ་ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཨུ་དཱ་ན་ཨི་ཏི་ཝུ་ཏྟ་ཀ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨ་བྦྷུ་ཏ་དྷ་མྨ་ཝེ་ད་ལླ་བྷེ་དེ་ན པ་ན ན་ཝ་ཝི་དྷཾ; དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་བྷེ་དེ་ན པ་ན ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ཧ་སྶ་ཝི་དྷཾ; ‘‘སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡ་ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཏི ཨ་མི་སྶཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི; སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ནི་བྦེ་དྷ བྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཏི མི་སྶ་ཀ་དུ་ཀཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི; སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་བྷཱ་གི་ཡ་ཝཱ་ས་ནཱ བྷཱ་གི་ཡ་ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཏི མི་སྶ་ཀ་ཏི་ཀཱ་ནི དྭེ; ཏ་ཎྷཱ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་དི་ཊྛི་སཾ་ཀི་ལེ་ས་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏ་ཎྷཱ་ཝོ་དཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་དི་ཊྛི་ཝ- ཨུ་དཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏ་ཝོ་དཱ་ན་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཏི་ཚཱ’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ༨༩) སོ་ལ༹་ས་ནྣཾ སུ་ཏྟཱ་ནཾ བྷེ་དེ་ན སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཾ; ‘‘ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་ཏྟཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ས་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཉཱ་ཎ་ཉེ་ཡྻ- ཉཱ་ཎ་ཉེ་ཡྻ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ཀ་ཝ་ཙ་ན་པ་ར་ཝ་ཙ་ན་ས་ཀ་ཝ་ཙ་ན་པ་ར་ཝ་ཙ་ན ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀ་མྨ་ཝི་པཱ་ཀ་ཀུ་ས་ལ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཐ་ཝ་སྶ བྷེ་དེ་ན ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཝི་དྷ’’ནྟི (ནེ་ཏྟི. ༡༡༢) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་བ་ཧུ་ཝི་དྷཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ནཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝི་ས་ཡཾ. ཏ་སྶ ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཱ་ས་ན་དྭ་ཡ་མྤི ཏ་མྨཱུ་ལ་ཀ་ཏྟཱ ཝི་ས་ཡཾ ཧོ་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
‘‘ཝི་དཱུ་ཧཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཱ་ས་ན་ཝ་ར་སྶ ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ན་པ་ཝ་ཏྟ་ན་པ་ཝ་ཏྟཱ་པ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ཛཱ་ན་ན་ས་མ་ཏྠོ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ཉཱ་ཎཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དི་ཀོ པུ་གྒ་ལོ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ. ‘‘ཉེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ད་སྶ ཏཱ་དི་སེ་ཧི ཝི་དཱུ་ཧི ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ཉཱ་ཎཱ་དི་ནཱ ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ. ‘‘ན་ར་ཝ་ར་སྶཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་སྶ ཛ་ན་ཀོ ཨ་ནེ་ཀ་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣོ ཏི་ལོ་ཀ་གྒོ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ. ཨི་ཙྩེ་ཝཾ ནེ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་དི་གཱ་ཐཱ་ཡ ས་རཱུ་པ་ཏྠོ ས་ངྑེ་པེ་ན ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦོ.
ཨེ་ཝཾ ཏ་སྶཱ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷྱཱ་དཱི་ནཾ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི་པི ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཝི་ཡ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ དོ་སཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ནཱ་པི ག་མྦྷཱི་རཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་སྶ ཨ་ནཱ་ཀུ་ལ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཛཱ་ན་ནཾ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཏ་སྨཱ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ དོ་སཾ རོ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ག་མྦྷཱི་རཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏྭཱ ཀ་ཐ་ཡི་སྶཾ. ཨ་མྷཱ་ཀཱ་ཙ་རི་ཡ ཀི་མ་ཏྠཾ ‘‘ཡཾ ལོ་ཀོ’’ཏྱཱ་དི་མཱ་ཧ? ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏུཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ‘‘སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་རཱ ནེ་ཏྟི’’ཏྱཱ་དི་ཀཾ ཨེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཀ་སྨཱ ཏཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ‘‘ཡཾ ལོ་ཀོ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེ’’ཏྱཱ་དི་མཱ་ཧ. སེ་ཡྻ་ཐཱ་པི ས་མུ་དྡཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ཧི་མ་ཝ་ནྟཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཧི་མ་ཝ་ནྟཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ས་མུ་དྡཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟོ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་ད་སྶ་ནཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི? ས་ཙྩཾ, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཏཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ པ་ཋ་མཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ ལོ་ཀོ’’ཏྱཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘ཨེ་ཏཾ སཱ་ས་ན་ཝ་ར’’ནྟི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཀ་སྨཱ ‘‘ཡཾ ལོ་ཀོ’’ཏྱཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཏཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ཛ་ན་ཀེ་ན ན་ར་ཝ་རེ་ན ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཐོ་མེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ་པི ‘‘ཏ་སྶ ན་ར་ཝ་ར་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཀ་སྨཱ ‘‘ཡཾ ལོ་ཀོ’’ཏྱཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི? ཏཾ ཛ་ན་ཀཾ ན་ར་ཝ་རཾ ལོ་ཀ་པཱ་ལེ་ན ལོ་ཀ་སེ་ཊྛེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་བྦེ་ན ལོ་ཀེ་ན པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ན་མ་སྶ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཐོ་མེ་ཏུཾ ‘‘ཡཾ ལོ་ཀོ’’ཏྱཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པཱུ་ཛེ་ནྟཱ་པི ཝ་ནྡི་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེ’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི? ཏ་ཐཱ་པི ཀེ་ཙི ཀེ་ས་ཉྩི པཱུ་ཛཱ་ས་ཀྐཱ་རཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ནྟཱ་པི ཏེ་སཾ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་གུ་ཎ་ཏཱ་ཡ ན་མ་ཀྐཱ་རཾ ན ཀ་རོ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏ་ས་དྡ་ཏཱ་ཡ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ་པི ཝ་ནྡ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ན་མ་སྶ་ཏི ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པཱུ་ཛེ་ནྟོ, ན་མ་སྶ་ནྟོ ཙ ན ཀ་དཱ་ཙི་ཡེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ས་བྦ་ཀཱ་ལ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་དཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་དི་ས་སྶ ན་ར་ཝ་ར་སྶ ཏཱ་དི་སཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ནྣེ་ཧི ཝི་དཱུ་ཧེ་ཝ སུ་ཁུ་མ་ཉཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ཉེ་ཡྻ་ནྟི སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ཐོ་མེ་ཏུཾ ‘‘ཝི་དཱུ་ཧི ཉེ་ཡྻ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེ, ན་མ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏེ་ཧི པཱུ་ཛ་ན་ན་མ་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ཨ་ནེ་ཀེ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་གུ་ཎཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ནྟི ཏེ གུ་ཎེ ཨཱ་ག་མྨ ས་བྦ་ལོ་ཀ་སྶ པཱུ་ཛ་ན་ན་མ་སྶ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཏེ་སུ ཧི ཀི་ཉྩི ས་རཱུ་པ་ཏོ, ཀི་ཉྩི ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རཱ་ད་ཡོ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟི, པཱུ་ཛེ་ནྟི, ན་མ་སྶ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ནུ་སྶ་རེ་ཐ ས་མྦུ་དྡྷ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༡.༢༤༩). ཨེ་ཀ་དེ་ས་གུ་ཎཱ་པི པཱུ་ཛཱ་ར་ཧཱ ན་མ་སྶ་ནཱ་ར་ཧཱ, ཀ་སྨཱ ས་བྦེ་པི གུ་ཎཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི? ས་བྦ་གུ་ཎ་ད་སྶ་ནེ་ན བོ་དྷི་ས་མྦྷཱ་ར་ས་མྦྷ་ར་ཎ་མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཡོ་ག་ས་ངྑཱ་ཏ་ཧེ་ཏུ་ཉཱ་ཎ་པ་ཧཱ་ན- ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་ས་མྤ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏ་ཕ་ལ་ཧི་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡི་ནྡྲི་ཡ- པཱ་ཀ་ཀཱ་ལཱ་ག་མ་ན་དེ་ས་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ་ས་ཏྟུ- པ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་དཱ་ཝ་སེ་ན ཐོ་མ་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི, པ་ར་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཙ ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱུ་པ་ག་མ་ནཱ་པ་ག་མ་ན་ཉྩ ལོ་ཀ་ས་མ་ཉྙཱ་ནུ་པ་པ་ཝ་ཏྟི, ཏ་ད་ན་ཏི་དྷཱ་ཝ་ན་ཉྩ ཙ་ར་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི, ཝི་ཛྫཱ་ས་མྤ་ཏྟི ཙ ཨ་ཏྟཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ, དྷ་མྨཱ་དྷི་པ་ཏི་ཏཱ ཙ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཐ་ཏཱ ཙ པུ་བྦ་ཀཱ་རི་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ ཙ ཨ་པ་ར་ནྟ་པ་ཏཱ, ཨ་ན་ཏྟ་ནྟ་པ་ཏཱ ཙ བུ་དྡྷ་ཀ་ར་ཎ་དྷ་མྨ་བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི ཙ པ་ར་ཏཱ་ར་ཎ་ཨ་ཏྟ་ཏཱ་ར་ཎ་ཉྩ ས་ཏྟཱ་ནུ་གྒ་ཧ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ, དྷ་མྨ་ཝི་ར་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ ཙ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ བྷ་ཝ་ནྟི. ཏེ་ན ས་བྦ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཨུ་ཏྟ་མ་པཱུ་ཛ་ནཱི་ཡ་ན་མ་སྶ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝ་པཱུ་ཛ་ན་ན་མ་སྶ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཙ ཁེ་ཏྟ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏི. ཏེ་ན པཱུ་ཛ་ན་ཀ་ན་མ་སྶ་ན་ཀཱ་ནཾ ཡ་ཐི་ཙྪི་ཏ་བྦ་པ་ཡོ་ཛ་ན་ས་མྤ་ཏྟི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ས་བྦ་གུ་ཎཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི.
ཨཱ་དི་ཀ་ལྱཱ་ཎ་ཏཱ་དི་གུ་ཎ་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་རཾ ཨ་གྒཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ, ནི་པུ་ཎ་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡ་ཉྩ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཝ་རཾ ཉེ་ཡྻ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནེ་ཧི སྭཱ་ཀྑཱ་ཏ་ཏཱ་ད་ཡོ ས་བྦེ དྷ་མྨ་གུ་ཎཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ. ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ས་མྨོ་ཧཱ་ཡེ་ཝ པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ པ་ཎྜི་ཏཱ བཱ་ལྱཱ་དི་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཏོ, ཏ་སྨཱ བྷཱ་ཝི་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒཱ, ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཱ ཙ པུ་གྒ་ལཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ‘‘ཝི་དཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཏེ ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏོ ཉཱ་ཏུཾ, ནེ་ཏུ་ཉྩ ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ ས་ཀྐུ་ཎ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཡེ སུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་ཏཱ་ད་ཡོ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི སུ་ཏྟ་པ་དེ་ཧི སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ, ཏེ ཨ་རི་ཡ་ས་ངྒྷ་གུ་ཎཱ་པི ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ‘‘ཝི་དཱུ་ཧཱི’’ཏི པ་དེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ནེ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ‘‘ཨེ་ཏཾ སཱ་ས་ན་ཝ་ར’’ནྟི པ་དེ་ན སཱ་ས་ན་ཏྟ་ཡཾ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཨི་ཏ་རེ་སཾ དྭི་ནྣཾ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་བྦ་སཱ་ས་ན་མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་སྶ, ཨ་ཏྟ་ནོ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཙ ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏ་སྶ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་ཝ་ར་སྶ ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན ས་བྦེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎཱ་པི ཐོ་མ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ན་ཡ་ཏོ་ཝ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ནྟི. ན་ཡ་ཏོ ཧི ད་སྶི་ཏཱ ས་བྦེ གུ་ཎཱ ནི་ར་ཝ་སེ་སཱ ག་ཧི་ཏཱ བྷ་ཝ་ནྟི, ན ས་རཱུ་པ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ཉྙ་ཝ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་རོ་པི བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཏྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙ མེ དྷ་མྨ་ནྭ་ཡོ ཝི་དི་ཏོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༡༤༦) བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་པི –
‘‘ཨེ་ཝཾ ཨ་ཙི་ནྟི་ཡཱ བུ་དྡྷཱ, བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱ ཨ་ཙི་ནྟི་ཡཱ;
ཨ་ཙི་ནྟི་ཡེ པ་ས་ནྣཱ་ནཾ, ཝི་པཱ་ཀོ ཧོ་ཏི ཨ་ཙི་ནྟི་ཡོ’’ཏི. (ཨ་པ. ཐེ་ར ༡.༡.༨༢; ནེ་ཏྟི. ༩༥) –
གཱ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ བུ་དྡྷ་དྷ་མྨཱཏི བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ. ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ན ཡཱ་ཝ་ཛཱི་ཝཾ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་གུ་ཎ་པ་རི་དཱི་པ་ནེ ཨ་ཏི་ཨུ་སྶཱ་ཧ་ནྟཱ་ན་མྤི ས་རཱུ་པ་ཏོ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝོ པ་གེ་ཝ པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི.
ཨི་ཙྩེ་ཝཾ –
‘‘ཡཾ ལོ་ཀོ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེ, ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལོ ས་དཱ ན་མ་སྶ་ཏི ཙ;
ཏ་སྶེ་ཏ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ, ཝི་དཱུ་ཧི ཉེ་ཡྻཾ ན་ར་ཝ་ར་སྶཱ’’ཏི. –
ནི་གྒ་ཧི་ཏ་ལོ་པ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཡ གཱ་ཐཱ་ཡ ས་ངྑེ་པེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷྱཱ་དི་ཀོ ས་མ་ཏྟོ་ཏི.
‘‘ཡཾ ལོ་ཀོ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེ, ས ལོ་ཀ་པཱ་ལོ ས་དཱ ན་མ་སྶ་ཏི ཙ;
ཏཾ ཏ་སྶ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ, ཝི་དཱུ་ཧི ཉེ་ཡྻཾ ན་ར་ཝ་ར་སྶཱ’’ཏི. –
གཱ་ཐཾ ཨ་པ་རེ པ་ཋ་ནྟི. ཏ་སྶཱ་པི ཨ་ནུ་ས་ནྡྷྱ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ་ཝ. ཡོ་ཛ་ན་ཏྠོ པ་ན ཝི་སེ་སོ. ཏ་ཏྠ ཧི ས་ལོ་ཀ་པཱ་ལོ ལོ་ཀོ ཡ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ ན་ར་ཝ་ར་སྶ ཡཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་ས་ཧི་ཏཾ, སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦཾ ཨེ་ཝ ཝཱ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏེ ཙེ་ཝ ན་མ་སྶ་ཏི ཙ, ཏ་སྶ ལོ་ཀ་པཱ་ལ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ ཏཾ པཱུ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ན་མ་སྶི་ཏ་བྦ་ཉྩ ཝི་དཱུ་ཧེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཏཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡོ་ཛ་ནཱ་ཀཱ་རོ་པི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡོ་ཝ.
ཝི་གྒ་ཧ་ཏྠོ་པི ཝི་སེ་སོ. ཨི་མ་སྨི་ཉྷི ན་ཡེ ལོ་ཀཾ པཱ་ལེ་ནྟཱི་ཏི ལོ་ཀ་པཱ་ལཱ, ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛཱ་ད་ཡོ. ཏེ་ཧི ལོ་ཀ་པཱ་ལེ་ཧི ས་ཧི་ཏཾ ས་བྦ་ལོ་ཀཾ པཱ་ལེ་ཏི ལོ་ཀ་གྒ་ནཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ལོ་ཀ་པཱ་ལོཏི བྷ་ག་ཝཱ་པི ལོ་ཀ་པཱ་ལ་ས་དྡེ་ན ཝུ་ཏྟོ. སོ ཧི ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཏཾ-ས་དྡེ་ན པ་རཱ་མ་སཱི་ཡ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏ་སྶ ལོ་ཀ་པཱ་ལ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ ན་ར་ཝ་ར་སྶཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧི་ཏོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ལོ་ཀ་པཱ་ལོ གུ་ཎཱི་བྷཱུ་ཏོ ཨ་པ་དྷཱ་ནོ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ལོ་ཀཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟོ, ཀ་ཐཾ ཏཾ-ས་དྡེ་ན པ་རཱ་མ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི? ལོ་ཀ་ཝི་སེ་ས་ཀོ ས་མཱ་ནོ་པི སཱ་ས་ན་ཝ་རཱ་པེ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ཛ་ན་ཀ་སཱ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦ་ནྡྷི་ཝི་སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ པ་དྷཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ ཝི་ཡ པ་རཱ་མ་སཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་སྶ སཱ་མི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏོ. ཀ་ཐཾ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་སྶ སཱ་མཱི བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ན ཙཱ་ཡཾ ཝི་རོ་དྷོ. བུ་དྡྷཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ནྟོ དྷ་མྨ་ག་རུ་ནོ, ཏེ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ དྷ་མྨ་མ་པ་ཙ་ཡ་མཱ་ནཱ་ཝ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱི་ཏི. བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི དྷ་མྨ་ག་རུ་དྷ་མྨཱ་པ་ཙ་ཡ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ‘‘ཡཾ་ནཱུ་ནཱ་ཧཾ…པེ… ཏ་མེ་ཝ དྷ་མྨཾ ས་ཀྐ་ཏྭཱ ག་རུཾ ཀ་ཏྭཱ མཱ་ནེ་ཏྭཱ པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི (ཨ. ནི. ༤.༢༡) ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྨཱ ལོ་ཀ་པཱ་ལོ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ལོ་ཀ་པཱ་ལོ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ པཱུ་ཛ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཡུ་ཏྟོ ཧོ་ཏུ, ཀ་ཐཾ ལོ་ཀ་པཱ་ལོ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ན་མ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཏྟོ་ཏི? ཡུ་ཏྟོ་ཝ ‘‘ན་མ་སྶ་ཏཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ག་རུ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཏ་ནྣི་ནྣ་པོ་ཎ་པ་བྦྷཱ་རོ་ཏི ཨ་ཏྠ་སྶཱ་པི ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི དྷ་མྨ་ག་རུ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ དྷ་མྨ་ནི་ནྣ་པོ་ཎ་པ་བྦྷཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ཡེ་ན སུ་དཾ ནི་ཙྩ་ཀ་པྤཾ ཝི་ཧ་རཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝཱ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཉཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་མྷེ་ཧི ན ཝི་ཏྠཱ་རཱི་ཡ་ཏི.
ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ‘‘སཱ་ས་ན་ཝ་ར’’ནྟི པ་དེ་ན ཏི་ཝི་དྷ་མྤི སཱ་ས་ནཾ ས་ངྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དྭཱ་ད་ས པ་དཱ་ནི’’ཏྱཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་ཐོ་མ་ནེ་ན ས་ཧ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཏཱ་ཝི་ས་ཡཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ད་སྶི་ཏཾ, ‘‘ཏ་སྶ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ཀིཾ ས་བྦཾ་ཡེ་ཝ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་མེ་ཝཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱ་ས་ན་བྷཱུ་ཏཾ སུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དྭཱ་ད་ས པ་དཱ་ནི སུ་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘སཱ་ས་ན་ཝ་ར’’ནྟི སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཝུ་ཏྟ་མྤི པ་རི་ཡ་ཏྟི་སུ་ཏྟ་མེ་ཝ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏཾ པ་ན ཀ་ཏི་ཝི་དྷ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘དྭཱ་ད་ས པ་དཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ས་ངྑེ་པ་ཏོ པ་བྷེ་དེ་ན དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. པ་བྷེ་ད་ཏོ དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷ་མྤི བྱ་ཉྫ་ན་པ་ད་ཨ་ཏྠ་པ་ད་ཏོ པ་ན དུ་ཝི་དྷ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ ས་བྦཾ བྱ་ཉྫ་ན་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ཙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཏ་སྨིཾ དྭ་ཡེ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ས་རཱུ་པ་ཏོ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་ནྟི ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ཨུ་བྷ་ཡ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏཾ ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ ཨུ་བྷ་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཝ་ཙ་ན་ཝ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྦ་ནྡྷེ ཡ་སྨིཾ བྱ་ཉྫ་ནེ, ཨ་ཏྠེ ཙ ‘‘སུ་ཏྟ’’ནྟི ཝོ་ཧཱ་རོ པ་ཝ་ཏྟོ, ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་ནྟི ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཀི་ནྟི ཝི་ཉྙེ་ཡྻ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཀོ ཨ་ཏྠོ, བྱ་ཉྫ་ནཾ ཀ་ཏ་མ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཚ་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ད་ཚ་ཨ་ཏྠ་པ་ད་བྷེ་དེ་ན དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷཾ བྱ་ཉྫ་ན་པ་ད་ཨ་ཏྠ་པ་ད་ཝ་སེ་ན དུ་ཝི་དྷཾ ས་བྦ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ སུ་ཏྟཾ མ་མ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ སཱ་ས་ན་ཝ་ར་ནྟི ཉཱ་ཏ་བྦཾ. ས་རཱུ་པ་ཏོ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་པ་དཾ, བྱ་ཉྫ་ན་པ་ད་ཉྩ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཉཱ་ཏ་བྦ་ནྟི.
ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་གཱ་ཐཱ་ཡ ‘‘སཱ་ས་ན་ཝ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ པ་རི་ཡ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཏྠ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་པ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦ་ཏྟ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ པ་ཝི་ཙ་ཡཱུ་པཱ་ཡཾ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ད་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་རཱ’’ཏྱཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཐ ཝཱ དུ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ ནེ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡཾ སཱ་ས་ན་ཝ་རཾ ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཾ, ‘‘ནེ་ཏྟི ནཱ་མ ཀ་ཏ་མཱ, ཀ་ཏི་ཝི་དྷཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ནེ་ཏྟི་ནཱ་མ ཨེ་ཏྟི་ཀཱ་ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་རཱ’’ཏྱཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶ སཱ་ས་ན་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་པ་རི་ཡེ་ཊྛི ནེ་ཏྟི་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ མ་ཡཱ མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནེ་ན ནི་དྡི་ཊྛཱ ནེ་ཏྟི ནཱ་མ སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་ར་ས་མུ་དཱ་ཡཱ པ་ཉྩ་ན་ཡ་ས་མུ་དཱ་ཡཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་མཱུ་ལ་པ་ད་ས་མུ་དཱ་ཡཱ་ཏི ཝི་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦཱ་ཏི.
ཏེ ཧཱ་རཱ་ད་ཡོ ཀེ་ན་ཊྛེ་ན ནེ་ཏྟི ནཱ་མ? ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟེ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨཾ ནེ་ཏཱི་ཏི ནེ་ཏྟཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི ཨ་ཏྠོ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ) ཝུ་ཏྟོ་ཝ. ཨི་མཱ་ཡ ཏ་ཏི་ཡ་གཱ་ཐཱ་ཡ་པི ‘‘མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ནེ་ན ནི་དྡི་ཊྛཱ’’ཏི པཱ་ཋོ སུ་ནྡ་རོ. ‘‘མ་ཧཱ་ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནེ་ན ནི་དྡི་ཊྛཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, ན སུ་ནྡ་རོ. ལ་ཀྑ་ཎ་ཉྷི མ་ཡཱ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི. ‘‘སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་རཱ་དི་ས་མུ་དཱ་ཡཱ ནེ་ཏྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏེ ཧཱ་རཱ སུ་ཏྟ་སྶ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ ཝཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཏྠ་ཝི་ཙ་ཡོ ཝཱ, ན་ཡཱ ཙ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ ཝཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཏྠ་ཝི་ཙ་ཡོ ཝཱ་ཏི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡཾ ས་ཏི ‘‘ཨི་མེ ཨི་མ་སྶ ཝི་ཙ་ཡོ’’ཏི ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཧཱ་རཱ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཧཱ་རཱ སུ་ཏྟ་སྶ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཙ་ཡོ ཧོ་ནྟི, ན ཨ་ཏྠ་ཝི་ཙ་ཡོ སོ་ལ༹་ས་ཧཱ་རཱ་ནཾ མཱུ་ལ་པ་ད་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ བྱ་ཉྫ་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཡོ པ་ན ན་ཡཱ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཙ་ཡོ ཧོ་ནྟི, ཏི་ཎྞཾ ན་ཡཱ་ནཾ མཱུ་ལ་པ་ད་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི.
‘‘ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ སུ་ཏྟེ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀ་ཏྠ་ཙི་ཡེ་ཝ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ, ཨུ་དཱ་ཧུ ས་བྦ་ཐཱ ས་བྦ་ཏྠ ཡོ་ཛི་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏཾ ཨུ་བྷ་ཡཾ ས་བྦ་ཏྠ སུ་ཏྟེ་སུ ས་བྦ་ཐཱ ཡོ་ཛི་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་བྷ་ཡཾ པ་རི་གྒ་ཧཱི་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཧཱ་རཱ ཙེ་ཝ ན་ཡཱ ཙ ཨུ་བྷ་ཡཾ སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཏྠ་ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཏོ ས་མ་ནྟ་ཏོ ག་ཧི་ཏཾ ས་བྦ་ཐཱ སུ་ཏྟེ་སུ ཡོ་ཛི་ཏ་ནྟི.
‘‘ཧཱ་རཱ་དི་ས་མུ་དཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ ནེ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ སུ་ཏྟཾ ཀ་ཐཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦཾ སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝུ་ཙྩ་ཏི སུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏྟ’’ནྟི. ནེ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་སུ་ཏྟཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ཡ་ཐཱ ཡེ་ན ཡེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཧཱ་རེ་ན ཝཱ ཨ་ཉྙེ་ན ཝཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦཾ, ཏེ་ན ཏེ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ནེ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ སུ་ཏྟཾ ཀི་ཏྟ་ཀཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦཾ སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝུ་ཙྩ་ཏི སུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏྟ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་སུ་ཏྟཾ ཡཾ ཡཾ སུ་ཏྟཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཏཾ ས་བྦཾ སུ་ཏྟཾ ནེ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཾ སུ་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝ་ད་ཏི ཨ་སྶཱ་དཱ་དཱི་ན་ཝ་ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནེ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཧི སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ ནཱ་མ སུ་ཏྟཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི (ནེ་ཏྟི. ཨ་ཊྛ. ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ).
‘‘ཡཾ ཡཾ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏཾ སུ་ཏྟཾ ནེ་ཏྟི་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཾ, སཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦཱ དེ་ས་ནཱ ཙ ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ, ཨུ་དཱ་ཧུ དེ་སི་ཏ་བྦ་ཉྩཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཡཱ ཙེ་ཝ དེ་ས་ནཱ’’ཏྱཱ་དི་མཱ་ཧ. ཡཱ ཙེ་ཝ དེ་ས་ནཱ པཱ་ལི༹ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ, སཱ ཙ, ཏཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ཡ དེ་སི་ཏཾ ཡཾ དྷ་མྨ་ཛཱ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཨུ་བྷ་ཡཾ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཡ་ཏ་ན་དེ་ས་ནཱ་སཱི་སེ་ན པ་རི་ཙ་ཡཾ ཀ་རོ་ནྟེ་ཧི ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན ཝི་ཉྙེ་ཡྻཾ ཨུ་བྷ་ཡ་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ་ནཾ ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཏ་སྶ ཨུ་བྷ་ཡ་སྶ ཝི་ཛཱ་ན་ནེ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦེ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་སྶ ཝི་ཛཱ་ན་ན་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཀ་ཏ་མཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦཱི’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏྲཱ’’ཏྱཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྲ ཝི་ཛཱ་ན་ནེ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦེ སུ་ཏྟཱ་དི་ན་ཝ་ངྒ་སྶ སཱ་ས་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཧཱ་ར་ན་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦཱི ཝི་ཛཱ་ན་ན་སྶ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦཱི ནཱ་མཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ ཏ་སྶ ཨུ་བྷ་ཡ་སྶ ཝི་ཛཱ་ན་ནེ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦེ སུ་ཏྟཱ་དི་ན་ཝ་ངྒ་སྶ སཱ་ས་ན་སྶ ཨ་ཏྠ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦཱི ཝི་ཛཱ་ན་ན་སྶ སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦཱི ནཱ་མཱ་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ ཧཱ་ར་ན་ཡཱ་ནུ་པུ་བྦི་ཡཱ ན་ཝ་ཝི་དྷ་སུ་ཏྟ་ནྟ་པ་རི་ཡེ་ས་ནཱ ཝི་ཛཱ་ན་ན་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཏི་དྷཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི.
ས་ངྒ་ཧ་ཝཱ་ར་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.