༡༣. ཏེ་ཝི་ཛྫ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༡༨. ཨེ་ཝཾ ལོ་ཧི་ཙྩ་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཏེ་ཝི་ཛྫ་སུ་ཏྟཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ཡ་ཐཱ་ནུ་པུ་བྦཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནོ་ཀཱ་ས་སྶ པ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ, ལོ་ཧི་ཙྩ་སུ་ཏྟ་སྶཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་ངྒཱི་ཏ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ཏེ་ཝི་ཛྫ་སུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝཱ པ་ཀཱ་སེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏཾ…པེ… ཀོ་ས་ལེ་སཱུ་ཏི ཏེ་ཝི་ཛྫ་སུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ནཱ་མནྟི ནཱ་མ་མ་ཏྟཾ. དི་སཱ་ཝཱ་ཙཱི་ས་དྡ་ཏོ པ་ཡུ་ཛྫ་མཱ་ནོ ཨེ་ནས་དྡོ ཨ་དུ་ར་ཏྠེ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ཏ་པྤ་ཡོ་གེ་ན ཙ པ་ཉྩ་མི་ཡ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨུ་ཏྟ་རེ་ནཱ’’ཏི པ་དེ་ན ཨ་དཱུ་ར་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནཾ, པ་ཉྩ་མི་ཡ་ཏྠེ ཙ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘མ་ན་སཱ་ཀ་ཊ་ཏོ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་སྶེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘དི་སཱ་ཝཱ་ཙཱི་ས་དྡ་ཏོ པ་ཉྩ་མཱི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་དཱུ་ར་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ན་ཏོ ཨ་དཱུ་ར་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨེ་ན་ས་དྡེ་ན ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཀེ་ཙི, ས་ཏྟ་མི་ཡ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ ཏ་ཏི་ཡཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘པུ་བྦེ་ན གཱ་མཾ ར་མ་ཎཱི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ‘‘ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ པ་ན ཨེ་ན-ས་དྡ་ཡོ་གེ ཨ་ཝ་དྷི་ཝཱ་ཙི་ནི པ་དེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཏྠོ པ་ན སཱ་མི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨི་དྷ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༥༡༨) ཨ་ཡཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་མ་ཏི. ཏ་རུ་ཎ་ཨ་མྦ་རུ་ཀྑ་ས་ཎྜེཏི ཏ་རུ་ཎ་མྦ་རུ་ཀྑ་ས་མཱུ་ཧེ. རུ་ཀྑ་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཧི ཝ་ན་ས་མ་ཉྙཱ.
༥༡༩. ཀུ་ལ་ཙཱ་རི་ཏྟཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན མ་ནྟ་ཛ྄ཛྷེ་ནཱ་བྷི་རཱུ་པ་ཏཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ཏ་སྨིཾ ཏ་སྨིཾ དེ་སེ, ཀུ་ལེ ཝཱ. ཏེ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ནེ་ན ཝི་སེ་སེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. མ་ནྟ་ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠནྟི ཨཱ་ཐ་བྦ་ཎ་མ་ནྟཱ་ནཾ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཉྙེ་སཾ བ་ཧཱུ་ནཾ པ་ཝེ་ས་ནཾ ནི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ’’ཏི. ན་དཱི་ཏཱི་རེཏི ཨ་ཙི་ར་ཝ་ཏི་ཡཱ ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ.
མ་གྒཱ་མ་གྒ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༢༠. ཛ་ངྒྷ་ཙཱ་རནྟི ཙ་ངྐ་མེ་ན, ཨི་ཏོ ཙི་ཏོ ཙ ཝི་ཙ་ར་ཎཾ. སོ ཧི ཛ་ངྒྷཱ་སུ ཀི་ལ་མ་ཐ་ཝི་ནོ་ད་ན་ཏྠཾ ཙ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘ཛ་ངྒྷ་ཝི་ཧཱ་རོ, ཛ་ངྒྷ་ཙཱ་རོ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཙ་ངྐ་མ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཝི་ཙ་ར་ནྟཱ་ན’’ནྟི. ཙུ་ཎྞ་མ་ཏྟི་ཀཱ་དི ནྷཱ་ནཱི་ཡ་ས་མྦྷཱ་རོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟནྟི ཨུ་བྷོ་སུ་པི ཨ་ནུ་ཙ་ངྐ་མ་ནཱ་ནུ་ཝི་ཙ་ར་ཎཱ་ནཾ ལ་བྦྷ་ན་ཏོ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. མ་གྒོ ཙེ་ཏྠ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་ག་མ་ནཱུ་པཱ་ཡ་པ་ཊི་པ་དཱ་བྷཱུ་ཏོ ཨུ་ཛུ་མ་གྒོ. ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ཛུ་ཀཾ མ་གྒ་ཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཧི མ་གྒོ, ཏ་ད་ཉྙོ ཨ་མ་གྒོ, ཨ-ས་དྡོ ཝཱ ཝུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏ་ཐཱ ཧི ‘‘ཀ་ཏ་མཾ ནུ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་གྒ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཊི་པ་དནྟི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་གཱ་མི་མ་གྒ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་དཾ.
ཨ་ཉྫ་སཱ་ཡ་ནོ་ཏི ཨུ་ཛུ་མ་གྒ་སྶ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་དྭ་ཡ་སྶ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏྠ་དཱི་པ་ན་ཏོ ཡ་ཐཱ ‘‘པ་ད་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ཨ་ཉྫ་ས་ས་དྡོ ཨུ་ཛུ་ཀ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ནི་ཡྻཱ་ཏཱི་ཏི ནི་ཡྻཱ་ནི་ཡོ, སོ ཨེ་ཝ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ནི་ཡྻཱ་ཡ་ནྟོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ ནི་ཡྻཱ་ཏཱིཏི ཙ ཨེ་ཀ་ནྟ་ནི་ཡྻཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ, ག་ཙྪ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་སྨཱ མ་གྒོ ‘‘ནི་ཡྻཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ན་ནྭེ་ས ག་མ་ནེ ཨ་བྱཱ་པཱ་རོ་ཏི? ས་ཙྩཾ. ཡ་སྨཱ པ་ན་སྶ ནི་ཡྻཱ་ཏུ-པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝོ ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནི་ཡྻཱ་ཡ་ནྟ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཡོ་ནི་སོ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ན ནི་ཡྻཱ་ཡ་ནྟོ མ་གྒོ ‘‘ནི་ཡྻཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཧི ཏཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ཏི ནཱ་མ. ས་ཧ བྱེ་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ས་ཧ་བྱོ, ས་ཧ་ཝ་ཏྟ་ན་ཀོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ས་ཧ་བྱ་ཏཱཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཧ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི. ས་ཧ་བྷཱ་ཝོཏི ཙ ས་ལོ་ཀ་ཏཱ, ས་མཱི་པ་ཏཱ ཝཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཊྛཱ་ནེ པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱ’’ཏི. ས་ཀ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན པོ་ཀྑ་ར་སཱ་ཏི་ནཱ ཀ་ཐི་ཏ་མེ་ཝ. ཐོ་མེ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཨུ་ཛུ་མ་གྒོ ཨ་ཡ་མ་ཉྫ་སཱ་ཡ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་སཾ་སི་ཏྭཱ. ཏ་ཐཱ པ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ. བྷཱ་ར་དྭཱ་ཛོ་པི ས་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན ཏཱ་རུ་ཀྑེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་མེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་དཾ ཐོ་མེ་ཏྭཱ པ་གྒ་ཎྷི་ཏྭཱ ཝི་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟནྟི ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.
༥༢༡-༥༢༢. ཨ་ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ་ཝཱཏི ཨ་པྤཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཀཱ་ཝ, ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶ ཝཱ་དེ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨུ་ཏྟ་ར་ར་ཧི་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏུ་ལནྟི མཱ་ན་པ་ཏྠ་ཏུ་ལཾ. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝཱ་ད་སྶ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ཝི་རུ་དྡྷ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་གྒ་ཧོ, སྭེ་ཝ ཝི་ཝ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་པ་རཱ་པ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཝི་ཝཱ་དོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་བྦུ་པྤ་ཏྟི་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི. དུ་ཝི་དྷོ་པི ཨེ་སོཏི ཝི་གྒ་ཧོ, ཝི་ཝཱ་དོ་ཏི དྭི་དྷཱ ཝུ་ཏྟོ་པི ཨེ་སོ ཝི་རོ་དྷོ. ནཱ་ནཱ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ་ད་ཏོཏི ནཱ་ནཱ་རུ་ཙི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནཱ་ནཱ་ཝཱ་དོ ནཱ་ནཱ་ཝི་དྷོ ཝཱ་དོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ, ཨ་དྷུ་ནཱ པ་ན ‘‘ནཱ་ནཱ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝཱ་དོ ནཱ་ནཱ་ཝཱ་དོ’’ཏི པཱ་ཋོ.
༥༢༣. ཨེ་ཀ་སྶཱ་པཱིཏི ཏུ་མྷེ་སུ དྭཱི་སུ ཨེ་ཀ་སྶཱ་པི. ཨེ་ཀ་སྨིནྟི ས་ཀ་ཝཱ་ད་པ་ར་ཝཱ་དེ་སུ ཨེ་ཀ་སྨི་མྤི. སཾ་ས་ཡོ ན་ཏྠཱིཏི ‘‘མ་གྒོ ནུ ཁོ, ན མ་གྒོ’’ཏི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ན་ཏྠི, ཨ་ཉྫ་སཱ་ན་ཉྫ་སཱ་བྷཱ་ཝེ པ་ན སཾ་ས་ཡོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ས ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨེ་ཝཾ ས་ཏཱིཏི ཡ་དི ས་བྦ་ཏྠ མ་གྒ་ས་ཉྙི་ནོ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ‘‘ཀི་སྨིཾ ཝོ ཝི་གྒ་ཧོ’’ཏི བྷ་ག་ཝཱ པུ་ཙྪ་ཏི. ཨི་ཏི་ས་དྡེ་ན ཙེ་ཏྠ ཨཱ་དྱ་ཏྠེ་ན ཝི་ཝཱ་དོ, ནཱ་ནཱ་ཝཱ་དོ ཙ ས་ངྒ་ཧི་ཏོ.
༥༢༤. ‘‘ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ཛུ་ཀཾ མ་གྒ་ཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི མ་གྒོ, ཨུ་ཛུ་མ་གྒོ. ཏ་ད་ཉྙོ ཨ་མ་གྒོ, ཨ-ས་དྡོ ཝཱ ཝུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ’’ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟོ་ཝཱ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་ཛུ་མ་གྒེཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ-ས་དྡོ ཝུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠོ ཙ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཏ་མེ་ཝ ཝ་ཏྠུནྟི ས་བྦེ་ས་མྤི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ མ་གྒ་སྶ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏཾ, ས་ཀ་མ་གྒ་སྶ ཨུ་ཛུ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཉྩ ཝ་ཏྠུཾ. ས་བྦེ ཏེཏི ས་བྦེ ཏེ ནཱ་ནཱ་ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ཧི ཝུ་ཏྟ་མ་གྒཱ, ཡེ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་དྡྷ་རི་ཡཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠོ – ཨ་དྡྷ་རོ ནཱ་མ ཡ་ཉྙ་ཝི་སེ་སོ, ཏ་དུ་པ་ཡོ་གི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་དྡྷ་རི་ཡཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཡ་ཛཱུ་ནི, ཏཱ་ནི ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྡྷ་རི་ཡཱ, ཡ་ཛུ་ཝེ་དི་ནོ. ཏི་ཏྟི་རི་ནཱ ནཱ་མ ཨི་སི་ནཱ ཀ་ཏཱ མ་ནྟཱ་ཏི ཏི་ཏྟི་རཱ, ཏེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཏི་ཏྟི་རི་ཡཱ, ཡ་ཛུ་ཝེ་དི་ནོ ཨེ་ཝ. ཡ་ཛུ་ཝེ་ད་སཱ་ཁཱ ཧེ་སཱ, ཡ་དི་དཾ ཏི་ཏྟི་ར་ནྟི. ཚ་ནྡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཝི་སེ་ས་ཏོ སཱ་མ་ཝེ་དོ, ཏཾ ས་རེ་ན ཀཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཚ་ནྡོ་ཀཱ, སཱ་མ་ཝེ་དི་ནོ. ‘‘ཚ་ནྡོ་གཱ’’ཏི་པི ཏ་ཏི་ཡ་ཀྑ་རེ་ན པ་ཋ་ནྟི, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ. བ་ཧ་ཝོ ཨི་རི་ཡོ ཐོ་མ་ནཱ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི བ་ཝ྄ཧཱ་རི, ཨི་རུ་ཝེ་དོ, ཏཾ ཨ་དྷཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི བ་ཝ྄ཧཱ་རི་ཛ྄ཛྷཱ.
བ་ཧཱུ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཡཾ ཨུ་པ་མཱ་སཾ་ས་ནྡ་ནཱ – ཡ་ཐཱ ཏེ ནཱ་ནཱ་མ་གྒཱ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ ཏ་སྶ གཱ་མ་སྶ ཝཱ ནི་ག་མ་སྶ ཝཱ པ་ཝེ་སཱ་ཡ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ཧི པ་ཉྙཱ་པི་ཡ་མཱ་ནཱ་པི ནཱ་ནཱ་མ་གྒཱ ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱུ་པ་ག་མ་ནཱ་ཡ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ས་ཧ་བྱ་ཏཱ་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི.
༥༢༥. པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ནི་གྒ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ནྟཱིཏི པུ་བྦེ ནི་དྡོ་ས་ཏཾ ས་ལླ་ཀྑ་མཱ་ནཱ པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ ས་དོ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་གྒ་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཱ ‘‘ནེ་ཏཾ མ་མ ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ནྟི, ན པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༥༢༧-༥༢༩. ཏེ ཏེ་ཝི་ཛྫཱཏི ཏེ་ཝི་ཛྫ་ཀཱ ཏེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ. ཨེ་ཝ་ས་དྡེ་ན ཉཱ་པི་ཏོ ཨ་ཏྠོ ཨི་དྷ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ-ཀཱ་རོ ག་ཧི་ཏོ, སོ ཙ ཨ་ན་ཏྠ་ཀོ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘ཨཱ་ག་མ་ས་ནྡྷི་མ་ཏྟ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ, ཝ་ཎྞཱ་ག་མེ་ན པ་ད་ནྟ་ར་ས་ནྡྷི་མ་ཏྟཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནྡྷ་པ་ཝེ་ཎཱིཏི ཨ་ནྡྷ་པ་ནྟི. ‘‘པ་ཎྞཱ་ས་ས་ཊྛི ཨ་ནྡྷཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཏ་སྶཱ ཨ་ནྡྷ་པ་ཝེ་ཎི་ཡཱ མ་ཧ་ཏོ ག་ཙྪ་གུ་མྦ་སྶ ཨ་ནུ་པ་རི་ག་མ་ན་ཡོ་གྱ་ཏཱ་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཏེ ‘‘སུ་ཙི་རཾ ཝེ་ལཾ མ་ཡཾ མ་གྒཾ ག་ཙྪཱ་མཱ’’ཏི ས་ཉྙི་ནོ ཧོ་ནྟི. ཨ་ནྡྷཱ་ནཾ པ་ར་མྤ་ར་སཾ་ས་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཡ་ཊྛི་གཱ་ཧ་ཀ་ཝི་ར་ཧ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡ་ཊྛི་གཱ་ཧ་ཀེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་དུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན ‘‘ཨེ་ཀོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨ་ནུ་པ་རི་ག་ནྟྭཱཏི ཀ་ཉྩི ཀཱ་ལཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ས་མ་ནྟ་ཏོ ག་ནྟྭཱ. ཀ་ཙྪནྟི ཀ་ཙྪ་བ་ནྡྷ་དུ་སྶ་ཀ་ཎྞཾ. ‘‘ཀ་ཙྪཾ བ་ནྡྷ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༨༠; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. ༣༤.༤༢) ཝི་ཡ ཧི ཀ་ཙྪ་ས་དྡོ ནི་བྦ་ས་ན་ཝི་སེ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. ཨ་པི་ཙ ཀ་ཙྪནྟི ཨུ་པ་ཀ་ཙྪ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ. ‘‘ས་མྦཱ་དྷོ ནཱ་མ ཨུ་བྷོ ཨུ་པ་ཀ་ཙྪ་ཀཱ མུ་ཏྟ་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (པཱ་ཙི. ༨༠༠) ཝི་ཡ ཧི ཀཱ་ཡེ་ཀ་དེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཀ་ཙྪ་ས་དྡོ. ཙ་ཀྑུ་མཱཏི ཡ་ཊྛི་གཱ་ཧ་ཀཾ ཝ་ད་ཏི. ‘‘པུ་རི་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀྐ་མེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ནཱ་མ་ཀ་ཉྙེ་ཝཱཏི ཨ་ཏྠཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ཏཾ པ་ན བྷཱ་སི་ཏཾ ཏེ་ཧི སཱ་ར་ས་ཉྙི་ཏ་མྤི ནཱ་མ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཨ་སཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ནི་ཧཱི་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ལཱ་མ་ཀཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ.
༥༣༠. ཡོཏི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀོ. ཡ་ཏོཏི བྷུ་མྨ་ཏྠེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ་ཡ ཝི་སེ་སེ ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ན་ཏོ ཝི་སེ་ས་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨུ་གྒ་མ་ན་ཀཱ་ལེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཀ་ར་ཎཱ་དྷི་ག་ཏ་མཱ་ཧ. ཨཱ་ཡཱ་ཙ་ནྟཱིཏི ཨུ་གྒ་མ་ནཾ པ་ཏྠེ་ནྟི. ཀ་སྨཱ? ལོ་ཀ་སྶ བ་ཧུ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཐོ་མ་ནཱ་དཱི་སུ. སོ་མྨོཏི སཱི་ཏ་ལོ. ཨ་ཡཾ ཀི་ར བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ལ་དྡྷི ‘‘པུ་བྦེ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ན་མཱ་ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ’ག་ནྟྭཱ ལོ་ཀེ ཨོ་བྷཱ་སཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི.
༥༣༢. ཨི་དྷ པ་ན ཀིཾ ཝ་ཏྟ་བྦནྟི ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ ས་ཧ་བྱ་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་དེ་ས་ནེ ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཀིཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཨ་ཏྠི, ཡེ པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ་ན་མྤི ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ཧ་བྱ་ཏཱ་ཡ མ་གྒཾ དེ་སེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཡ་ཏྠཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨི་དྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པ་ཙྩཱ་མ་ས་ཏི.
ཨ་ཙི་ར་ཝ་ཏཱི་ན་དཱི་ཨུ་པ་མཱ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༤༢. ས་མ་བྷ་རི་ཏཱཏི ས་མྤུ་ཎྞཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཀཱ་ཀ་པེ་ཡྻཱ. པཱ་རཱཏི པཱ་རི་མ་ཏཱི་ར, ཨཱ་ལ་པ་ན་མེ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་མྦྷོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པཱ་རནྟི ཨོ་རི་མ་ཏཱི་རཾ. ཨེ་ཧཱིཏི ཨཱ་ག་ཙྪཱ་ཧི. ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཀཾ་སེ་ན. ཨ་ཐ ག་མི་སྶ་སི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཨེ་ཧཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ཏྠི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཝ྄ཧཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ.
༥༤༤. པ་ཉྩ་སཱི་ལ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ ཡ་མ་ནི་ཡ་མཱ་དི་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཏ་ད་ནྟོ་ག་དྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་བྦི་པ་རཱི་ཏཱཏི པ་ཉྩ་སཱི་ལཱ་དི་ཝི་པ་རཱི་ཏཱ པ་ཉྩ་ཝེ་རཱ་ད་ཡོ. ཨི་ནྡནྟི ཨི་ནྡ་ནཱ་མ་ཀཾ དེ་ཝ་པུ་ཏྟཾ, ས་ཀྐཾ ཝཱ. ‘‘ཨ་ཙི་ར་ཝ་ཏི་ཡཱ ཏཱི་རེ ནི་སི་ནྣོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་སྶཱ ཏཱི་རེ ནི་སི་ནྣོ, ཏ་དེ་ཝ ཨུ་པ་མཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ་ར་ཏི དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ དྷ་མྨ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ སུ་པྤ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘པུ་ན་པཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་པ་ར་མྤཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་ཏ་རཱ་ཡ་པི ན་དཱི་ཨུ་པ་མཱ་ཡ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ.
༥༤༦. ཀཱ་མ་ཡི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ནཱཏི ཀཱ་མ་ནཱི་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན. བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཀཱ་མ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏོ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་བ་ནྡྷ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན. ཀཱ་མ་ཉྩཱ་ཡཾ གུ་ཎ་ས་དྡོ ཨ་ཏྠ་ནྟ་རེ་སུ་པི དི་ཊྛ་པ་ཡོ་གོ, ཏེ་སཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ པཱ་རི་སེ་ས་ཉཱ་ཡེ་ན བ་ནྡྷ་ན་ཊྛོ་ཡེ་ཝ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཡ་མ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རོ ཨཱ་ར་དྡྷོ. ཨ་ཧ་ཏཱ་ནནྟི ཨ་དྷོ་ཏཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ན་ཝཱ་ནཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཁ་ནྡྷ་ཀ་པཱ་ལི༹་པ་དེ པ་ཊ་ལ་ཊྛོཏི པ་ཊ་ལ་ས་དྡ་སྶ, པ་ཊ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཏྠོ. གུ་ཎ་ཊྛོཏི གུ་ཎ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠོ ནཱ་མ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཨ་ཙྩེ་ནྟཱིཏི ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི. ཨེ་ཏྠཱཏི སོ་མ་ན་སྶ་ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི༹་པ་དེ. ད་ཀྑི་ཎཱཏི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏེ དཱ་ན་ཙེ་ཏ་ནཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི ད་ཀྑི་ཎ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་པ་དེ (མ. ནི. ༣.༣༧༩) མཱ་ལཱ་གུ་ཎེཏི མཱ་ལཱ་དཱ་མེ. ཨེ་ཏྠཱཏི ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ན- (དཱི. ནི. ༢.༣༧༨; མ. ནི. ༡.༡༠༩) དྷ་མྨ་པ་ད་པཱ་ལི༹པ་དེ་སུ, (དྷ. པ. ༥༣) ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་པ་དྷཱ་ན་སཱི་ལཱ་དི་སུ་ཀྐཱ་དི་ས་མྤ་དཱ་ཛི་ཡཱ་སུ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –
‘‘གུ་ཎོ པ་ཊ་ལ་རཱ་སཱ་ནི་སཾ་སེ ཀོ་ཊྛཱ་ས་བ་ནྡྷ་ནེ;
སཱི་ལ་སུ་ཀྐཱ་དྱ་པ་དྷཱ་ནེ, ས་མྤ་དཱ་ཡ ཛི་ཡཱ་ཡ ཙཱ’’ཏི.
ཨེ་སེ་ཝཱཏི བ་ནྡྷ་ན་ཊྛོ ཨེ་ཝ. ན ཧི རཱུ་པཱ་དཱི་ནཾ ཀཱ་མེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ པ་ཊ་ལ་ཊྛོ ཡུ་ཛྫ་ཏི ཏ་ཐཱ ཀཱ་མེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. རཱ་ས་ཊྛཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. པཱ་རི་སེ་ས་ཏོ པ་ན བ་ནྡྷ་ན་ཊྛོ་ཝ ཡུ་ཛྫ་ཏི. ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི ནེ་སཾ ཀཱ་མེ་ཏ་བྦ་ཏཱ, ཏ་ད་གྒེ་ན བ་ནྡྷ་ན་བྷཱ་ཝོ་ཏི.
ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཊྛོ་པི ཙེ་ཏྠ ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻཱ་དི་ཀོ་ཊྛཱ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ནེ་སཾ ཀཱ་མེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཙ གུ་ཎ་ས་དྡོ དི་སྶ་ཏི ‘‘དི་གུ་ཎཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ.
‘‘ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ནཱ་མཱ་ནི, ས་གུ་ཎེ་ན མ་ཧེ་སི་ནོ;
གུ་ཎེ་ན ནཱ་མ་མུ་དྡྷེ་ཡྻཾ, ཨ་པི ནཱ་མ་ས་ཧ་སྶ་ཏོ’’ཏི. (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ༡༣༡༣; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༥༣; པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༧༦) –
ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ས་མྤ་དཱ་ཊྛོ གུ་ཎ་ས་དྡོ, སོ་པི ཨི་དྷ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་དྡྷ་ཊོ.
ད་སྶ་ན་མེ་ཝ ཨི་དྷ ཝི་ཛཱ་ན་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་སྶི་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ‘‘སོ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན སོ་ཏ་བྦཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ‘‘ཨེ་ཏེ་ནུ་པཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ག་ཝེ་སི་ཏཱ་པི ‘‘ཨི་ཊྛཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི, ཏེ ཨི་དྷ ནཱ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་རི་ཡི་ཊྛཱ ཝཱ ཧོ་ནྟུ མཱ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཙྪི་ཏཱ ཨེ་ཝ ཧི ཨི་དྷ ཨི་ཊྛཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི, སུ་ཁཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀཱ་མ་ནཱི་ཡཱཏི ཀཱ་མེ་ཏ་བྦཱ. ཨི་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནཾ ཨ་པྤ་ཡ་ནྟི ཝ་ཌྜྷེ་ནྟཱི་ཏི མ་ནཱ་པཱ. པི་ཡ་ཛཱ་ཏི་ཀཱཏི པི་ཡ་ས་བྷཱ་ཝཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟཱ་ན་མཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ. ཀ་མྨ་བྷཱུ་ཏེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ས་ཏི རཱ་གོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘རཱ་གུ་པྤ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
གེ་དྷེ་ནཱཏི ལོ་བྷེ་ན. ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. མུ་ཙྪཱ་ཀཱ་རནྟི མོ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རཾ. ཨ་དྷི་ཨོ་ས་ནྣཱཏི ཨ་དྷི་ག་ཡ྄ཧ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ ཨ་ཝ་ས་ནྣཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨོ་གཱ་ལ༹ྷཱ’’ཏི. སཱ་ནནྟི ཨ་ཝ་སཱ་ནཾ. པ་རི་ནི་ཊྛཱ་ན་པྤ་ཏྟཱཏི གི་ལི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་ཊྛཱ་པ་ན་ཝ་སེ་ན པ་རི་ནི་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ཡྻཱ་ཏཱ. ཨཱ་དཱི་ན་ཝནྟི ཀཱ་མ་པ་རི་བྷོ་གེ ས་མྤ་ཏི, ཨཱ་ཡ་ཏི་ཉྩ དོ་སཾ ཨ་པ་སྶ་ནྟཱ. གྷཱ་ས་ཙྪཱ་ད་ནཱ་དི་ས་མྦྷོ་ག་ནི་མི་ཏྟ་སཾ་ཀི་ལེ་ས་ཏོ ནི་སྶ་ར་ནྟི ཨ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་སྶ་ར་ཎཾ, ཡོ་ནི་སོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཏེ་སཾ པ་རི་བྷོ་ག་པ་ཉྙཱ. ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནི་སྶ་ར་ཎ་པ་ཉྙཱཏི ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨི་ད་མེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་པ་རི་བྷོ་ག་ཝི་ར་ཧི་ཏཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་བྷོ་ག་ཏོ ཝི་ར་ཧི་ཏཱ.
༥༤༨-༩. ཨཱ་ཝ་ར་ནྟཱིཏི ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨུ་པྤ་ཏྟིཾ ཨཱ་དི་ཏོ ཝཱ་རེ་ནྟི. ནི་ཝཱ་རེ་ནྟཱིཏི ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝཱ་ར་ཡ་ནྟི. ཨོ་ན་ནྡྷ་ནྟཱིཏི ཨོ་གཱ་ཧ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཚཱ་དེ་ནྟི. པ་རི་ཡོ་ན་ནྡྷ་ནྟཱིཏི ས་བྦ་སོ ཚཱ་དེ་ནྟི. ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནཾ ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཏེ ཧི ཨཱ་སེ་ཝ་ན་བ་ལ་ཝ་ཏཱ་ཡ པུ་རི་མ་པུ་རི་མེ་ཧི པ་ཙྪི་མ་པ་ཙྪི་མཱ ད་ལ༹ྷ་ཏ་ར་ཏ་མཱ་དི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ.
སཾ་ས་ནྡ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༥༠. ཨི་ཏྠི་པ་རི་གྒ་ཧེ ས་ཏི པུ་རི་ས་སྶ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎ་པ་རི་གྒ་ཧོ པ་རི་པུ་ཎྞོ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཏྠི་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན ས་པ་རི་གྒ་ཧོ’’ཏི. ‘‘ཨི་ཏྠི་པ་རི་གྒ་ཧེ་ན ཨ་པ་རི་གྒ་ཧོ’’ཏི ཙ ཨི་དཾ ཏེ་ཝི་ཛྫ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ དི་སྶ་མཱ་ན་པ་རི་གྒ་ཧཱ་ནཾ དུ་ཊྛུ་ལླ་ཏ་མ་པ་རི་གྒ་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཀཱ བྲ་ཧྨུ་ནཱ སཾ་ས་ནྡ་ནཱ, བྲ་ཧྨཱ པ་ན ས་བྦེ་ན ས་བྦཾ ཨ་པ་རི་གྒ་ཧོ་ཏི. ཝེ་ར་ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ཝེ་རོ, ཀུ་ཏོ ཨེ་ཏ་སྶ ཝེ་ར་པ་ཡོ་གོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཙི་ཏྟ་གེ་ལ་ཉྙ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ནཱཏི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་གེ་ལ་ཉྙ་ས་ཉྙི་ཏེ་ན, ཨི་མི་ནཱ ཏ་སྶ རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་གེ་ལ་ཉྙ་བྷཱ་ཝོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. བྱཱ་པ་ཛ྄ཛྷེ་ནཱཏི དུ་ཀྑེ་ན. ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ཏ་དེ་ཀ་ཊྛཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ནྟི. ཨ་ཏོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ‘‘ཨུ་དྡྷ་ཙྩ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ’’ཏི ཏ་དུ་བྷ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟ་ཧེ་ཏུ་ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡ ས་ཏི ན ཀ་དཱ་ཙི ཙི་ཏྟཾ པུ་རི་ས་སྶ ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ཏི, པ་ཧཱི་ནཱ་ཡ པ་ན ཏཱ་ཡ སི་ཡཱ ཙི་ཏྟ་སྶ པུ་རི་ས་ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙི་ཏྟ་ག་ཏི་ཀཱཏི ཙི་ཏྟ་ཝ་སི་ཀཱ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙི་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི. ན ཏཱ་དི་སོཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཝི་ཡ ན ཙི་ཏྟ་ཝ་སི་ཀོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཐ ཁོ ཝ་སཱི་བྷཱུ་ཏ་ཛྷཱ་ནཱ་བྷི་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི.
༥༥༢. བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་མ་གྒེཏི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་གཱ་མི་མ་གྒེ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦེ, པ་ཉྙཱ་པེ་ཏ་བྦེ ཝཱ, ཏཾ པ་ཉྙ་པེ་ནྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱཏི མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ, པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝཱ. ས་མ་ཏ་ལ་ནྟི ས་ཉྙཱ་ཡཱཏི མ་ཏྠ་ཀེ ཨེ་ཀ་ངྒུ་ལཾ ཝཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ངྒུ་ལཾ ཝཱ སུ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ཏ་ལ་ནྟི ས་ཉྙཱ་ཡ. པ་ངྐཾ ཨོ་ཏི་ཎྞཱ ཝི་ཡཱཏི ཨ་ནེ་ཀ་པོ་རི་སཾ མ་ཧཱ་པ་ངྐཾ ཨོ་ཏི་ཎྞཱ ཝི་ཡ. ཨ་ནུ་པྤ་ཝི་ས་ནྟཱིཏི ཨ་པཱ་ཡ་མ་གྒཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་མ་གྒ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨོ་གཱ་ཧ་ནྟི. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ སཾ་སཱི་དི་ཏྭཱ ཝི་སཱ་དཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི. ཨེ་ཝནྟི ‘‘ས་མ་ཏ་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. སཾ་སཱི་དི་ཏྭཱཏི ནི་མུ་ཛྫི་ཏྭཱ. མ་རཱི་ཙི་ཀཱ་ཡཱཏི མི་ག་ཏ་ཎྷི་ཀཱ་ཡ ཀ་ཏྟུ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ. ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱཏི ན་དཱི་ས་དི་སཾ པ་ཀཱ་ས་ནེ་ན ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ. ཝཱ་ཡ་མཱ་ནཱཏི ཝཱ་ཡ་མ་མཱ་ནཱ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. སུ་ཀྑ་ཏ་ར་ཎཾ མ་ཉྙེ ཏ་ར་ནྟཱིཏི སུ་ཀྑ་ན་དཱི་ཏ་ར་ཎཾ ཏ་ར་ནྟི མ་ཉྙེ. ཨ་བྷི་ནྣེ་པི བྷེ་ད་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཏེ་ཝི་ཛྫཱ ཨ་མ་གྒ་མེ་ཝ ‘‘མ་གྒོ’’ཏི ཨུ་པ་ག་ནྟྭཱ སཾ་སཱི་ད་ནྟི, ཏ་སྨཱ. ཡ་ཐཱ ཏེཏི ཏེ ‘‘ས་མ་ཏ་ལ’’ནྟི ས་ཉྙཱ་ཡ པ་ངྐཾ ཨོ་ཏི་ཎྞཱ ས་ཏྟཱ ཧ་ཏྠ་པཱ་དཱ་དཱི་ནཾ སཾ་བྷ་ཉྫ་ནཾ པ་རི་བྷ་ཉྫ་ནཾ པཱ་པུ་ཎ་ནྟི ཡ་ཐཱ. ཨི་དྷེ་ཝ ཙཱཏི ཨི་མ་སྨི་ཉྩ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. སུ་ཁཾ ཝཱ སཱ་ཏཾ ཝཱ ན ལ་བྷ་ནྟཱིཏི ཛྷཱ་ན་སུ་ཁཾ ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སཱ་ཏཾ ཝཱ ན ལ་བྷ་ནྟི, ཀུ་ཏོ མ་གྒ་སུ་ཁཾ ཝཱ ནི་བྦཱ་ན་སཱ་ཏཾ ཝཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མ་གྒ་དཱི་པ་ཀནྟི ‘‘མ་གྒ་དཱི་པ་ཀ’’ མི་ཙྩེ་ཝ ཏེ་ཧི ཨ་བྷི་མ་ཏཾ. ཏེ་ཝི་ཛྫ་ཀནྟི ཏེ་ཝི་ཛྫ་ཏྠ་ཉཱ་པ་ཀཾ. པཱ་ཝ་ཙ་ནནྟི པ་ཀ་ཊྛ་ཝ་ཙ་ན་ས་མྨ་ཏཾ པཱ་ཋཾ. ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་ནཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནནྟི ས་མྦ་ནྡྷེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་རི་ཎནྟི ཨ་ར་ཉྙཱ་ནི་ཡཱ ཨི་དཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་གཱ་མ་ཀཾ མ་ཧཱ་ར་ཉྙ’’ནྟི. ཨ་ནུ་པ་བྷོ་ག་རུ་ཀྑེ་ཧཱིཏི མི་ག་རུ་རུ་ཨཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ནུ་པ་བྷོ་གཱ་ར་ཧེ་ཧི ཀིཾ པ་ཀྐཱ་དི་ཝི་ས་རུ་ཀྑེ་ཧི. ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཝ་ནེ. པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཏུ་མྤི ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ནྟི མ་ཧཱ་ཀ་ཎྚ་ཀ་ག་ཙྪ་ག་ཧ་ན་ཏཱ་ཡ. ཉཱ་ཏཱི་ནཾ བྱ་ས་ནཾ ཝི་ནཱ་སོ ཉཱ་ཏི་བྱ་ས་ནཾ. ཨེ་ཝཾ བྷོ་ག་སཱི་ལ་བྱ་ས་ནེ་སུཔི. རོ་གོ ཨེ་ཝ བྱ་ས་ཏི ཝི་བཱ་དྷ་ཏཱི་ཏི རོ་ག་བྱ་ས་ནཾ. ཨེ་ཝཾ དི་ཊྛི་བྱ་ས་ནེཔི.
༥༥༤. ན་ནུ ཛཱ་ཏ་ས་དྡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སི་དྡྷོ་ཏི ཙོ་ད་ན་མ་པ་ནེ་ཏི ‘‘ཡོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཛཱ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ སཾ་ཝ་ཌྜྷི་ཏོ ཛཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཌྜྷོཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡེ་ན (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༥༥༤) ཝུ་ཏྟཾ, ཛཱ་ཏོ ཙ སོ སཾ་ཝ་ཌྜྷོ ཙཱ་ཏི ཛཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཌྜྷོཏི པ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏི ཝི་སེ་ས་ན་པ་ར་ནི་པཱ་ཏ་ཏྟཱ. ན ས་བྦ་སོ པ་ཙྩ་ཀྑཱ ཧོ་ནྟི པ་རི་ཙ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཙི་ར་ནི་ཀྑ་ནྟོཏི ནི་ཀྑ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཙི་ར་ཀཱ་ལོ. ཙི་རཾ ནི་ཀྑ་ནྟ་སྶ ཨ་སྶཱ་ཏི ཧི ཙི་ར་ནི་ཀྑ་ནྟོ. ‘‘ཛཱ་ཏ་སཾ་ཝ་ཌྜྷོ’’ཏི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན ཨ་ཏྠ་སྶ པ་རི་པུ་ཎྞཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཏ་མེ་ན’’ནྟི ཀ་མྨ་པ་དཾ ‘‘ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཨ་ཝ་ས་ཊ’’ནྟི པུ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ད་ནྡྷཱ་ཡི་ཏ་ཏྟནྟི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནེ མ་ནྡ་ཏྟཾ ས་ཎི་ཀ་ཝུ་ཏྟི, ཏཾ པ་ན སཾ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཙི་རཱ་ཡ་ནཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་ངྑཱ་ཝ་སེ་ན ཙི་རཱ་ཡི་ཏ་ཏྟ’’ནྟི. ཝི་ཏྠཱ་ཡི་ཏ་ཏྟནྟི སཱ་ར་ཛྫི་ཏ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཝི་ཏྠཱ་ཡི་ཏ་ཏྟཾ ནཱ་མ ཐ་མྦྷི་ཏ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཐ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ཉཱ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན་ནྭེ་ཏ་མྤི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་པ་ཊི་ཧ་ཏཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ས་ངྐཾ པ་རི་ཧ་ར་ཏི ‘‘ཏ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. མཱ་རཱ་ཝ་ཊྚ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ་མོ་ཧ་མུ་ཙྪཱ་ཀཱ་ལཱ་དི ས་ངྒ་ཡ྄ཧ་ཏི. ན ས་ཀྐཱ ཏ་སྶ ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡོ ཀཱ་ཏུཾ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡི་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
༥༥༥. ཨུ་ཨི་ཙྩུ་པ་ས་གྒ་ཡོ་གེ ལུ་མྤ་ས་དྡོ, ལུ་པི་ས་དྡོ ཝཱ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་ཏྠོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་དྡྷ་ར་ཏཱུ’’ཏི. ཨུ་པ་ས་གྒ་ཝི་སེ་སེ་ན ཧི དྷཱ་ཏུ་ས་དྡཱ ཨ་ཏྠ་ཝི་སེ་ས་ཝུ་ཏྟི་ནོ ཧོ་ནྟི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨཱ་དཱ་ན’’ནྟི. པ་ཛཱ་ས་དྡོ པ་ཀ་ར་ཎཱ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ དཱ་ར་ཀ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྲཱ་ཧྨ་ཎ་དཱ་ར་ཀ’’ནྟི.
བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་མ་གྒ་དེ་ས་ནཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༥༦-༧. ‘‘ཨ་པུ་བྦནྟི ཨི་མི་ནཱ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཎཾ དཱི་པེ་ཏི. ཡ་སྶ ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན བ་ལཾ ཨ་ཏྠི, སོ བ་ལ་ཝཱཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བ་ལ་ས་མྤ་ནྣོ’’ཏི. ས་ངྑཾ དྷ་མེ་ཏཱི་ཏི ས་ངྑ་དྷ་མ་ཀོ, ས་ངྑཾ དྷ་མ་ཡི་ཏྭཱ ཏ་ཏོ ས་དྡ་པ་ཝ་ཏྟ་ཀོ. ‘‘བ་ལ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ནཾ ཀི་མ་ཏྠི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་བྦ་ལོ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. བ་ལ་ཝ་ཏོ པ་ན ས་ངྑ་ས་དྡོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་པྤ་ནཱ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ས་མྨ་དེ་ཝ ཙེ་ཏ་སོ ཝི་མུ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
པ་མཱ་ཎ་ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ནཱ་མ ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་མཱ་ཎ་ཀ་རཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱུ་ཏཾ པ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨོ་དི་སྶ་ཀཱ་ནོ་དི་སྶ་ཀ་དི་སཱ་ཕ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཌྜྷེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ. ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ན རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཀ་ཏཾ ཀ་མྨཾ ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རེ ཨོ་དི་སྶ་ཀཱ་ནོ་དི་སྶ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཕ་ར་ཎཾ ན ལ་བྦྷ་ཏི, ཏ་ཐཱ དི་སཱ་ཕ་ར་ཎ་ཉྩ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཏཾ ཨཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏ་ད་ཡུ་ཏྟཾ. ན ཧི བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ནི་སྶ་ནྡོ ཨཱ་རུ་པྤཾ, ཨ་ཐ ཁོ ཀ་སི་ཎ་ནི་སྶ་ནྡོ, ཏ་སྨཱ ཡཾ སུ་བྷཱ་ཝི་ཏཾ ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པི་ཏཾ ཨཱ་རུ་པྤཾ, ཏཾ ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཀ་ཏནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཡཾ ཝཱ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷི་ས་ངྑ་ཏེ་ན ས་ནྟཱ་ནེ་ན ནི་བྦ་ཏྟི་ཏཾ, ཡ་ཉྩ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ས་མཱ་པ་ནྣཾ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ, ཏཾ ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཕ་ར་ཎ་པ་མཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་མཱ་ཎ་ཀ་ཏ’’ནྟི ཨ་པ་རེ. ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་རཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀ་མྨེཏི རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀ་མྨེ ཙ ཨ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀ་མྨེ ཙ ས་ཏི. ན ཨོ་ཧཱི་ཡ་ཏི ན ཏི་ཊྛ་ཏཱིཏི ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་མྤི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀ་མྨཾ ཡ་ཐཱ་དྷི་ག་ཏེ མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ཨ་པ་རི་ཧཱི་ནེ ཏཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏྭཱ ས་ཡཾ ཨོ་ཧཱི་ཡ་ཀཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷིཾ དཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་བྷཱ་ཝེ ན ཏི་ཊྛ་ཏི. ‘‘ན ཨ་ཝ་སི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཧི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཙ་ནཾ ‘‘ན ཨོ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་དེ་ཏཾ ‘‘ན ཨ་ཝ་ཏི་ཊྛ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏ་སྶ ཝི་སེ་ས་ཝ་ཙ་ནཾ, པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ལ་གྒི་ཏུནྟི ཨཱ་ཝ་རི་ཏུཾ ནི་སེ་དྷེ་ཏུཾ. ཋཱ་ཏུནྟི པ་ཊི་བ་ལཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏུཾ. ཕ་རི་ཏྭཱཏི པ་ཊི་ཕ་རི་ཏྭཱ. པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏྭཱཏི ཏ་སྶ སཱ་མ་ཏྠི་ཡཾ ཁེ་པེ་ཏྭཱ. ཨོ་ཀཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནོ་ཀཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ, ཨི་མི་ནཱ ‘‘ལ་གྒི་ཏུཾ ཝཱ ཋཱ་ཏུཾ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ཐ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི་ད་སྶ་ནཾ. ཀ་མྨ་སྶ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡ་ནཾ ནཱ་མ ཏ་སྶ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ནཾ ནི་སེ་དྷེ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་པཱ་ཀུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་སྶཱཏི ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏྭཱ. ས་ཡ་མེ་ཝཱཏི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཱ་ཝ་ཙ་ར་ཀ་མྨ་མེ་ཝ. བྲ་ཧྨ་ས་ཧ་བྱ་ཏཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏི ཨ་ས་ཏི ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ ཙེ་ཏོ་པ་ཎི་དྷི་ཝི་སེ་སེ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏི་སྶ་བྲ་ཧྨཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ཧི མ་ཧཱ་པུ་ཉྙཱ་ནཾ ཙེ་ཏོ་པ་ཎི་དྷི་ཝི་སེ་སེ་ན མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཀ་མྨཾ པ་རི་ཏྟ་ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཾ ན པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཨ་ཐ མ་ཧ་གྒ་ཏ་སྶ ག་རུ་ཀ་ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་ཏྟཾ ལ་ཧུ་ཀ་ཀ་མྨཾ ཀ་ཐ་མ་ཏྟ་ནོ ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི? ཏཱི་སུ་པི ཀི་ར ཝི་ན་ཡ་ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནི་ཀ་ནྟི་བ་ལེ་ནེ་ཝ ཛྷཱ་ནཾ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ཏི, ཏ་ཏོ པ་རི་ཧཱི་ན་ཛྷཱ་ན་ཏྟཱ པ་རི་ཏྟ་ཀ་མྨཾ ལ་དྡྷོ་ཀཱ་ས’’ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨ་ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ནི་ཀ་ནྟི་ཡཱ ཛྷཱ་ན་སྶ པ་རི་ཧཱ་ནི ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ’’ཏི. ཨི་ད་མེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟ་ཏ་ར་ཀཱ་ར་ཎཾ – ཨ་ས་ཏི་པི མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཀ་མྨུ་ནོ ཝི་པཱ་ཀ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ས་མ་ཏྠེ པ་རི་ཏྟ་ཀ་མྨེ ‘‘ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི བྷི་ཀྑ་ཝེ སཱི་ལ་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏོ་པ་ཎི་དྷི ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ སཱི་ལ་སྶཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༥༠༤; སཾ. ནི. ༤.༣༥༢; ཨ. ནི. ༨.༣༥) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཙེ་ཏོ་པ་ཎི་དྷི མ་ཧ་གྒ་ཏ་ཀ་མྨ་སྶ ཝི་པཱ་ཀཾ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏྭཱ པ་རི་ཏྟ་ཀ་མྨུ་ནོ ཝི་པཱ་ཀོ་ཀཱ་སཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ མེ་ཏྟཱ་དི་ཝི་ཧཱ་རཱིཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨ་པྤ་ནཱ་པ་ཏྟཱ་ནཾ མེ་ཏྟཱ་དཱི་ནཾ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཝི་ཧཱ་རཱི.
༥༥༩. པ་ཋ་མ་མུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ དུ་ཏི་ཡཾ, ཀི་མེ་ཏཾ, ཡ་མུ་པ་ནི་དྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཋ་མ་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཎྞཱ་ས་ཀེ ས་ངྒཱི་ཏ་ནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ད་ལ༹ྷ་ཏ་རཾ, མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏ་ར་ཉྩ, ཏ་སྨཱ དུ་ཏི་ཡ་མྤི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཀ་ཏི་པཱ་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ནཱཏི དྭཱི་ཧ་ཏཱི་ཧ་ཙྩ་ཡེ་ན. པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱཏི སཱ་མ་ཎེ་ར་པ་བྦ་ཛྫཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ. ཨ་གྒ་ཉྙ་སུ་ཏྟམྤི (དཱི. ནི. ༣.༡༡༢) ཨ་མུཾ་ཡེ་ཝ ཝཱ་སེ་ཊྛ་མཱ་ར་བྦྷ ཀ་ཐེ་སི, ནཱ་ཉྙ་ནྟི ཉཱ་པེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་གྒ་ཉྙ་སུ་ཏྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཉྩེ་ཝ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཉྩ ཨ་ལ་ཏྠུཾ པ་ཊི་ལ་བྷིཾ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཏོ ན ཝི་བྷ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཏཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཨི་ཏི སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ར་མ་སུ་ཁུ་མ་ག་མྦྷཱི་ར་དུ་ར་ནུ་བོ་དྷ་ཏྠ་པ་རི་དཱི་པ་ནཱ་ཡ སུ་ཝི་མ་ལ་ཝི་པུ་ལ་པ་ཉྙཱ་ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡ་ཛ་ན་ནཱ་ཡ ཨ་ཛྫ་ཝ་མ་དྡ་ཝ་སོ་ར་ཙྩ་ས་དྡྷཱ་ས་ཏི་དྷི་ཏི་བུ་དྡྷི་ཁ་ནྟི་ཝཱི་རི་ཡཱ་དི་དྷ་མྨ་ས་མ་ངྒི་ནཱ སཱ་ཊྛ་ཀ་ཐེ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡེ ཨ་ས་ངྒཱ་སཾ་ཧཱི་ར་ཝི་སཱ་ར་ད་ཉཱ་ཎ་ཙཱ་རི་ནཱ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་ད་ས་ཀ་ས་མ་ཡ་ས་མ་ཡ་ནྟ་ར་ག་ཧ་ན་ཛ྄ཛྷོ་གཱ་ཧི་ནཱ མ་ཧཱ་ག་ཎི་ནཱ མ་ཧཱ་ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན ཉཱ་ཎཱ་བྷི་ཝཾ་ས་དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ་མ་ཐེ་རེ་ན མ་ཧཱ་དྷ་མྨ་རཱ་ཛཱ་དྷི་རཱ་ཛ་ག་རུ་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཡ སཱ་དྷུ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ ནཱ་མ ལཱི་ན་ཏྠ་པ་ཀཱ་ས་ནི་ཡཱ ཏེ་ཝི་ཛྫ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པ་ཀཱ་ས་ནཱ.
ཏེ་ཝི་ཛྫ་སུ་ཏྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཏ་ཏྲི་དཾ སཱ་དྷུ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ སཱ་དྷུ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཏྟ་སྨིཾ ཧོ་ཏི –
བྱ་ཉྫ་ན་ཉྩེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཙ, ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཙ ས་བྦ་ཐཱ;
སཱ་དྷ་ཀེ་ན ཝི་ནཱ ཝུ་ཏྟོ, ན་ཏྠི ཙེ་ཏྠ ཡ་ཏོ ཏ་ཏོ.
ས་མྤ་སྶ་ཏཾ སུ་དྷཱི་མ་ཏཾ, སཱ་དྷཱུ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ཏོ་ས་ནཾ;
ཀ་རོ་ཏི ཝི་ཝི་དྷཾ སཱ་ཡཾ, ཏེ་ན སཱ་དྷུ་ཝི་ལཱ་སི་ནཱིཏི.
ནི་ག་མ་ན་ཀ་ཐཱ
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ཙ –
ས་དྡྷ་མྨེ པཱ་ཊ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ, སཱ་ས་ན་སྶ ཙ ཝུ་དྡྷི་ཡཱ;
ཝ་ཎྞ་ནཱ ཡཱ ས་མཱ་ར་དྡྷཱ, སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཐཱ་ཡ སཱ.
སཱ་དྷུ་ཝི་ལཱ་སི་ནཱི ནཱ་མ, ས་བྦ་སོ པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏཱ;
པ་ཎྞཱ་སཱ་ཡ སཱ་དྷི་ཀཱ་ཡ, བྷཱ་ཎ་ཝཱ་ར་པྤ་མཱ་ཎ་ཏོ.
ཨ་ནེ་ཀ་སེ་ཏི་བྷི་ནྡོ ཡོ, ཨ་ན་ནྟ་བ་ལ་ཝཱ་ཧ་ནོ;
སི་རཱི་པ་ཝ་རཱ་དི་ནཱ་མོ, རཱ་ཛཱ ནཱ་ནཱ་ར་ཊྛི་སྶ་རོ.
ཛ་མྦུ་དཱི་པ་ཏ་ལེ ར་མྨེ, མ་ར་མྨ་ཝི་ས་ཡེ ཨ་ཀཱ;
ཏ་མྦ་དཱི་པ་ར་ཊྛེ པུ་རཾ, ཨ་མ་ར་པུ་རནཱ་མ་ཀཾ.
མ་ཎྜ་ལཱ་ཙ་ལ་སཱ་མ་ནྟཾ, ཨེ་རཱ་ཝ་ཏཱི་ན་དི་སྶི་ཏཾ;
ནཱ་ནཱ་ཛ་ནཱ་ན་མཱ་ཝཱ་སཾ, ཧེ་མ་པཱ་སཱ་ད་ལ་ངྐ་ཏཾ.
ཏ་ཏྲཱ་བྷི་སེ་ཀ་པ་ཏྟོ སོ, ར་ཛྫཾ ཀཱ་རེ་སི དྷ་མྨ་ཏོ;
རཱ་ཛཱ་གཱ་ར་མ་ཧཱ་ཐཱུ་པཾ, ཨ་ཀཱ་སི ས་མྤ་སཱ་ད་ནཾ.
ཨུ་དྡྷ་མྨཾ ཨུ་བྦི་ན་ཡ་ཉྩ, པ་ཧཱ་ཡ ཛི་ན་སཱ་ས་ནཾ;
ཝི་སོ་དྷེ་སི ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ, ས་ཏ་ཏཾ ད་ལ༹ྷ་མཱ་ན་སོ.
ཏེ་ནེ་ཝ ཀཱ་རི་ཏེ ར་མྨེ, ཚཱ་ཡཱུ་ད་ཀ་ས་མ་པྤི་ཏེ;
དྭི་པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ, བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ར་ཏཱ་ར་ཧེ.
མ་ཧཱ་མུ་ནི་ས་མ་ཉྙཱ ཡཱ, ས་མྦུ་དྡྷ་ས་མྨུ་ཁཱ ཀ་ཏཱ;
པ་ཊི་མཱ ཏཾ་པཱ་སཱ་ད་མྷཱ, ཨུ་ཛུ་ཨཱ་ས་ནྣ་ད་ཀྑི་ཎེ.
ཨ་སོ་ཀཱ་རཱ་མ་ཨཱ་རཱ་མེ, པ་ཉྩ་བྷཱུ་མི་མ་ཧཱ་ལ་ཡེ;
ར་ཏ་ན་བྷཱུ་མི་ཀི་ཏྟི ཝ྄ཧ་ཡེ, དྷ་མྨ་པཱ་སཱ་ད་ལ་ངྐ་ཏེ.
ཏ་ཐཱ ད་ཀྑི་ཎ་དེ་ཝི་ཡཱ, ན་ག་ར་ས་མཱི་པེ ཀ་ཏེ;
པུ་བྦུ་ཏྟ་རེ ཛ་ཡ་བྷཱུ་མི-ཀི་ཏྟཱབྷི་དྷཱ་ན་ཀེ་པི ཙ.
ཏ་ཐེ་ཝུ་ཏྟ་ར་དེ་ཝི་ཡཱ, ན་ག་ར་བྦྷ་ནྟ་རེ ཀ་ཏེ;
སོ་ཎྞ་གུ་ཧ་ཐཱུ་པ་ནྟི་ཀེ, པ་རི་མཱ་ཎ་ཀནཱ་མ་ཀེ.
ཏ་ཐཱ ཙ ཨུ་པ་རཱ་ཛེ་ན, ཀ་ཏེ ན་ག་ར་པ་ཙྪི་མེ;
མ་ཧཱ་གུ་ཧ་ཐཱུ་པ་ནྟི་ཀེ, མ་ངྒ་ལཱ་ཝཱ་ས་ནཱམ་ཀེ.
ཨི་ཏི སོ་ཎྞ་ཝི་ཧཱ་རེ་སུ, ཝ་སཾ་ནེ་ཀེ་སུ ཝཱ་ར་ཏོ;
ས་ཀྐ་ཏོ ས་བྦ་རཱ་ཛཱུ་ནཾ, ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ ལ་དྡྷ་ལ་ཉྪ་ནོ.
ཉཱ་ཎཱ་བྷི་ཝཾ་ས་དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏཱིཏི སུ་ཝི་ཁྱཱ་ཏོ;
དྭེ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་དི་དྷཱ་ར་ཎཱ, ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙ་རི་ཡ་ཏཾ པ་ཏྟོ.
ལ་ངྐཱ་དཱི་པཱ་ག་ཏཱ་ན་མྤི, པ་ར་དཱི་པ་ནི་ཝཱ་སི་ནཾ;
བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝཱ་ཙ་ཀོ དྷ་མྨཾ, པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ནི་ཡོ་ཛ་ཀོ.
ཡཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝི་སོ་དྷེ་སི, སཱ་ས་ནཾ ཨེ་ས བྷཱུ་པ་ཏི;
ཨ་ཏྠ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྤ་ནྣཾ, སོ’ཀཱ་སི ཝ་ཎྞ་ནཾ ཨི་མཾ.
ས་མྦུ་དྡྷ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནཱ, པ་ཉྩ་ཏཱ་ལཱི་ས་ཀེ’དྡྷ་ཀེ;
ཏི་ས་ཏེ དྭི་ས་ཧ་སྶེ ཙ, ས་མྤ་ཏྟེ སཱ སུ་ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པེ་ཊ་ཀཱ་ལ་ངྐཱ་རཝ྄ཧ་ཡཾ, ནེ་ཏྟི་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ སུ་བྷཾ;
ཨི་མ་ཉྩ ས་ངྑ་རོ་ནྟེ་ན, ཡཾ པུ་ཉྙཾ པ་སུ་ཏཾ མ་ཡཱ.
ཨ་ཉྙ་མྤི ཏེ་ན པུ་ཉྙེ་ན, པ་ཏྭཱ་ན བོ་དྷི་མུ་ཏྟ་མཾ;
ཏཱ་ར་ཡི་ཏྭཱ བ་ཧཱུ ས་ཏྟེ, མོ་ཙེ་ཡྻཾ བྷ་ཝ་བ་ནྡྷ་ནཱ.
ས་དཱ ར་ཀྑ་ནྟུ རཱ་ཛཱ་ནོ, དྷ་མྨེ་ནེ་ཝ པ་ཛཾ ཨི་མཾ;
ནི་ར་ཏཱ པུ་ཉྙ་ཀ་མྨེ་སུ, ཛོ་ཏེ་ནྟུ ཛི་ན་སཱ་ས་ནཾ.
ཨི་མེ ཙ པཱ་ཎི་ནོ ས་བྦེ, ས་བྦ་དཱ ནི་རུ་པ་དྡ་ཝཱ;
ནི་ཙྩཾ ཀ་ལྱཱ་ཎ་ས་ངྐ་པྤཱ, པ་པྤོ་ནྟུ ཨ་མ་ཏཾ པ་ད་ནྟི.
ཨི་ཏི དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ
སཱ་དྷུ་ཝི་ལཱ་སི་ནཱི ནཱ་མ ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ ས་མ་ཏྟཱ.
སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷ་ཝ་གྒ་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.