༡. པ་ཋ་མ་ཨ་ནི་ཡ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༤༣. པུ་ཏྟ་ས་དྡེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ནི་དྡེ་ས་ཏོ ཨེ་ཀ་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ཝཱ པུ་ཏྟཱི་པི ག་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བ་ཧཱུ དྷཱི་ཏ་རོ ཙཱ’’ཏི. དཱ་ན་པྤ་དཱ་ནེ་སཱུཏི ཁུ་དྡ་ཀེ་སུ ཙེ་ཝ མ་ཧ་ནྟེ་སུ ཙ དཱ་ནེ་སུ. ཚ་ཎཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྟ་ནོ གེ་ཧེ ཀ་ཏྟ་བྦ་མ་ངྒ་ལ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཝཱ་ཧ་ཝི་ཝཱ་ཧ་མ་ངྒ་ལཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཕ་གྒུ་ཎ་མཱ་སཱ་དཱི་སུ ཨུ་ཏྟ་ར་ཕ་གྒུ་ཎཱ་དི་ཨ་བྷི་ལ་ཀྑི་ཏ་དི་ཝ་སེ་སུ ས་པ་རི་ཛ་ནཱ་ནཾ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ མ་ངྒ་ལ་ཀ་ར་ཎ་མྤི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་ནྟ་རུ་སྶ་ཝེ་སཱུཏི མ་ཧུ་སྶ་ཝ་སྶ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཨུ་སྶ་ཝེ་སུ. ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷཱི་པ་ཝཱ་ར་ཎ་ན་ཀྑ་ཏྟཱ་དཱི་སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ན་ཀྑ་ཏྟ་ས་དྡོ པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷཱི་ན་ཀྑ་ཏྟནྟི ཝ་སྶཱུ་པ་ག་མ་ན་པཱུ་ཛཱ་དི་ཝ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, པ་ཝཱ་ར་ཎ་ན་ཀྑ་ཏྟནྟི པ་ཝཱ་ར་ཎ་པཱུ་ཛཱ་དི་ཝ་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཡ་སྨིཾ ན་ཀྑ་ཏྟེ གཱ་མ་ནི་ག་མ་ཝཱ་སི་ནོ ཏ་ཡོ ས་ཏྟ ཝཱ དི་ཝ་སེ ན་ཀྑ་ཏྟ་གྷོ་ས་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ཝི་བྷ་ཝཾ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པ་ཊི་ཡ་ཏྟཱ བྷོ་གེ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ ན་ཀྑ་ཏྟ་ཀཱི་ལ༹ཾ ཀཱི་ལ༹་ནྟི, ཏ་མྤི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨི་མེ་པི དཱ་ར་ཀཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ དཱ་ར་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ད་ན་ནྟ་རནྟི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ བྷོ་ཛ་ནཱ་ན་ནྟ་རཾ.
༤༤༤-༤༤༥. ཏཾ ཀ་མྨནྟི ཏཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་ར་ཀ་མྨཾ. བྷི་ཀྑུ ནི་སི་ནྣེཏི ཨེ་ཏྠ བྷི་ཀྑཱུཏི བྷུ་མྨ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཝཱ ལོ་པཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཀྑུ་མྷི ནི་སི་ནྣེ’’ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘སོ་ཏ་སྶ ར་ཧོ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘པ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ ཨཱ་ས་ནེ’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝི་ཏུ’’ནྟི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཙ་ཀྑུ་སྶ ར་ཧོ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་རི་ཙྪེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོཏི ར་ཧོ ནི་ས་ཛྫཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་རི་ཙྪེ་དོ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཱ་ནི ཙ་ཀྑུ་སྶ ར་ཧེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་ཙེ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. པི་ཧི་ཏ་ཀ་ཝཱ་ཊ་སྶཱཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ་ཀྑུ་སྶ ར་ཧོ་ས་བྦྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པི་ཧི་ཏ་ཀ་ཝཱ་ཊ་སྶཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ ཙ དུ་ཏི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན སོ་ཏ་སྶ ར་ཧ་ཝ་སེ་ན་པི པ་རི་ཙྪེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟོ་དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠེ་པི ཨོ་ཀཱ་སེ’’ཏི. ‘‘ཨ་ནྟོ་དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠེ’’ཏི ཧི ཨི་དཾ སོ་ཏ་སྶ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཧི ཙ་ཀྑུ་སྶེ་ཝ ར་ཧཱ་བྷཱ་ཝཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་དེ་ཡྻ, ‘‘ཨ་ནྟོ་དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠེ’’ཏི ན ཝ་དེ་ཡྻ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣེ ཏ་ཏོ དཱུ་ར་ཏ་རེ ནི་སི་ནྣེ་པི ཙ་ཀྑུ་སྶ ར་ཧཱ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཡ་སྨཱ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟོ ཀ་པི་མི་དྡྷ་པ་རེ་ཏོ ཀ་ཉྩི ཀཱ་ལཾ ཙ་ཀྑཱུ་ནི ཨུ་མྨཱི་ལེ་ཏི, ཀ་ཉྩི ཀཱ་ལཾ ནི་མཱི་ལེ་ཏི, ན ཙ མ་ཧཱ་ནི་དྡཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟོ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟོ པ་ན ཏཱ་དི་སོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟོ ན ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པ་ཊི་ལ་དྡྷ་སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལཱཏི ཨ་ནྟི་མ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཏོ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝི་ཀཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ན པ་ཊི་ཝི་དྡྷ་ཙ་ཏུ་ས་ཙྩཱ. ཏི་ཎྞཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོཏི ནི་ས་ཛྫཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་མཱ་ན་སྶ ཏི་ཎྞཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ས་མཱ་ཡོ་གོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན པ་ན ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ་ན ཙ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ་ན ཙ ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ནི་ས་ཛྫཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་མཱ་ནོ་ཝ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ན ཨ་པྤ་ཊི་ཛཱ་ན་མཱ་ནོཏི ཨ་ལ་ཛྫཱི་པི ཨ་པྤ་ཊི་ཛཱ་ན་མཱ་ནོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སོ ཧི ཡཱ་ཝ ན པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ ནེ་ཝ སུ་དྡྷོ, ན ཨ་སུ་དྡྷོ་ཏི ཝཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ, ཝ་ཏྟཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ནཱ པ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘པ་ཊི་ཉྙཱ ལ་ཛྫཱི་སུ ཀ་ཏཱ, ཨ་ལ་ཛྫཱི་སུ ཨེ་ཝཾ ན ཝི་ཛྫ་ཏི;
བ་ཧུ་མྤི ཨ་ལ་ཛྫཱི བྷཱ་སེ་ཡྻ, ཝ་ཏྟཱ་ནུ་ས་ནྡྷི་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཡེ’’ཏི. (པ་རི. ༣༥༩);
ཡེ་ན ཝཱ སཱ ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཙ་སཱ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཝ་དེ་ཡྻ, ཏེ་ན སོ བྷི་ཀྑུ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་ཊི་ཛཱ་ན་མཱ་ནོ’’ཏི ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ‘‘པ་ཊི་ཛཱ་ན་མཱ་ནོ་ཝ ཏེ་ན སོ བྷི་ཀྑུ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ་ཡ ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཏ་ཐཱ་པི ཧོ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ་པི ཧོ་ཏཱིཏི ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐ་ཏྟ་ས་མྦྷ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ ནཱ་མ…པེ… ཝ་དཱ་པེ་ཐཱཏི ཨི་དཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ་པི ཏུ་མྷེ ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཨཱ་ས་ངྐ་ནཱི་ཡེ ཋཱ་ནེ ཀ་སྨཱ ཨ་ནུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་ཏྠ, ཏུ་མྷཱ་དི་སེ་ཧི ནཱ་མ ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ ནི་སཱི་ད་ནྟེ་ཧི ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཏི་རཱུ་པེ ཋཱ་ནེ ནི་སཱི་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཐེ་རཾ ཨོ་ཝ་ད་ནྟོ ཨཱ་ཧ, ན པ་ན ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནྟོ. ཐེ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ ཨ་ནི་སི་ནྣ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནྟ་ར་གྷ་ར་སྶེ་ཝེ་སོ ཨཱ་ཝུ་སོ དོ་སོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨེ་ཝ་མ་ཀཱ་སིནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་གཱུ་ཧི་ཏ་བྦ་མྤི གུ་ཎཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ ཨེ་ཝཾ ཝི་ཡ ཨི་དྡྷི་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ ཨ་ཀཱ་སིཾ. ར་ཀྑེ་ཡྻཱ་སི མནྟི ‘‘མཱ མཾ ཨ་ཉྙེ་པི ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟཱུ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎཾ ཨ་ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཝ་ད་ཏི.
༤༤༦-༤༥༡. མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝ་ནྟོཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘མ་གྒེ’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ ད་ཊྛ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ མ་གྒེ’’ཏི. ར་ཧོ ནི་ས་ཛྫ་སྶཱ་ད་སྶ ཨ་ས་ཏི་པི མེ་ཐུ་ན་རཱ་ག་བྷཱ་ཝེ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཀི་ལེ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ས་ནྣི་སྶི་ཏགྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ག་ཏེ་པི ཨ་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ག་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་སྶཱ་དེ ཨུ་པྤ་ནྣེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ར་ཧ་སྶཱ་དོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ག་ནྟྭཱ ནི་སི་ནྣ་ཏྟཱ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་མ་ཏྟེ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ ཨ་ནི་ཡ་ཏོཏི ཨེ་ཏྠ ཏི་ཎྞཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ནཾ ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཝཱ ཝ་ཏྠུཾ ཝཱ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་ནི་ཡ་ཏོ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ན ཝུ་ཏྟོ. ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏ་སྶཱ ཝ་སེ་ནེ་ཏྠ ཨ་ངྒ་བྷེ་དོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
པ་ཋ་མ་ཨ་ནི་ཡ་ཏ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.