༡. མ་ཧཱ་ཁ་ནྡྷ་ཀཾ

བོ་དྷི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

ཨི་དཱ་ནི ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་ན་ནྟ་རཾ ས་ངྒ་ཧ་མཱ་རོ་པི་ཏ་སྶ མ་ཧཱ་ཝ་གྒ་ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་སྶ ཁ་ནྡྷ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྠ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཨུ་བྷི་ནྣཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨུ་བྷི་ནྣཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑཱ་ནནྟི ཨུ་བྷི་ནྣཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་ཝི་བྷ་ངྒཱ་ནཾ. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཧེ་ཏྠ ཏེ་སཾ ཝི་བྷ་ངྒོ ཨ་བྷེ་དེ་ན ག་ཧི་ཏོ. ཡཾ ཁ་ནྡྷ་ཀཾ ས་ངྒཱ་ཡིཾ་སཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ས་མཱུ་ཧོ ཁ་ནྡྷ་ཀོ, ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཝཱ པ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ དཱི་པ་ན་ཏོ ཁ་ནྡྷ་ཀོ. ‘‘ཁ་ནྡྷཱ’’ཏི ཙེ་ཏྠ པ་བྦ་ཛྫུ་པ་ས་མྤ་དཱ་དི་ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཙཱ་རི་ཏྟ་ཝཱ་རི་ཏྟ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཙ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. པ་བྦ་ཛྫཱ་དཱི་ནི ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡ་ཉྩ ཁ་ནྡྷ་ས་དྡོ དི་སྶ་ཏི ‘‘དཱ་རུ་ཀྑ་ནྡྷོ ཨ་གྒི་ཀྑ་ནྡྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ཨ་པི་ཙ བྷཱ་ག་རཱ་ས་ཊྛ་ཏཱ་པེ་ཏྠ ཡུ་ཛྫ་ཏི་ཡེ་ཝ ཏཱ་སཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ནཾ བྷཱ་ག་ཏོ རཱ་སི་ཏོ ཙ ཝི་བྷ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཝི་དཱཏི པ་ཉྙ་ཏྟི་བྷཱ་ག་རཱ་ས་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཁ་ནྡྷ་ཊྛེ ཀོ་ཝི་དཱ.

པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ཡེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ ཡེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡེ་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ ཙེ པུ་ན ཝ་དེ་ཡྻཱ་མཱཏི ཏེ ཙེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ན་ཡེ པུ་ན་པི ཝ་དེ་ཡྻཱ་མ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ཡེ་སཾ པ་དཱ་ནཾ ཡེ ཨ་ཏྠཱ ཧེ་ཊྛཱ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ, ཏེ ཙེ ཨ་ཏྠེ པུ་ན ཝ་དེ་ཡྻཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཨི་མ་སྨིཾ པ་ཀྑེ ཧི-ས་དྡོ པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ ད་ཊྛ་བྦོ. པ་རི་ཡོ་སཱ་ནནྟི སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ. ཨུ་ཏྟཱ་ནཱ ཙེ་ཝ ཡེ ཨ་ཏྠཱཏི ཡེ ཨ་ཏྠཱ པུ་བྦེ ཨ་པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་པི ཨུ་ཏྟཱ་ནཱ ཨ་ག་མྦྷཱི་རཱ.

༡. ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱིཏི ‘‘ཡེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ སཱ་རི་པུ་ཏྟ་ཏྠེ་ར་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་ཙ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏོ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དི, ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་ཡ ཨི་དྷ ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི. ཨ་ཡ་མ་བྷི་ལཱ་པོཏི ‘‘ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ནཱ’’ཏི ཨ་ཡ་མ་བྷི་ལཱ་པོ. ཀིཾ པ་ནེ་ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ པ་ཡོ་ཛ་ནནྟི ཡ་དི ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠི, ཨེ་ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ནེ ཀིཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནི་དཱ་ན་ད་སྶ་ནཾ པ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཏ་མེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.

མ་ཧཱ་ཝེ་ལཱ ཝི་ཡ མ་ཧཱ་ཝེ་ལཱ, ཝི་པུ་ལ་ཝཱ་ལུ་ཀ་པུ་ཉྫ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་ནྟོ ཝེ་ལཱ་ཏ་ཊོ ཝི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཧ་ནྟེ ཝཱ་ལི་ཀ་རཱ་སི་མྷཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. ཨུ་རུ མ་རུ སི་ཀ་ཏཱ ཝཱ་ལུ་ཀཱ ཝ་ཎྞུ ཝཱ་ལི་ཀཱ་ཏི ཨི་མེ ས་དྡཱ ས་མཱ་ན་ཏྠཱ, བྱ་ཉྫ་ན་མེ་ཝ ནཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་རཱུ་ཏི ཝཱ་ལི་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི.

ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙ –

ཡ་སྨཱ སུ་ཏྟ་ནྟ་པཱ་ལཱི༹་ནཾ, ཨ་ཏྠོ ས་ངྑེ་པ་ཝ་ཎྞི་ཏོ;

ཏ་སྨཱ མ་ཡཾ ཀ་རི་སྶཱ་མ, ཏཱ་སཾ ཨ་ཏྠ་སྶ དཱི་པ་ནཾ.

ན་ཛྫཱཏི (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡) ན་ད་ཏི ས་ནྡ་ཏཱི་ཏི ན་དཱི, ཏ་སྶཱ ན་ཛྫཱ, ན་དི་ཡཱ ནི་ནྣ་གཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡཱཏི ‘‘ནེ་ལ་ཉྫ་ལཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ལ-ཀཱ་ར་སྶ ར-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་དྡ་མ་སེ་ཝཱ་ལ་པ་ཎ་ཀཱ་དི་དོ་ས་ར་ཧི་ཏ་ས་ལི་ལཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཙི ‘‘ནཱི་ལཾ་ཛ་ལཱ་ཡཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ནེ་ར་ཉྫ་རཱ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ནཱ་མ་མེ་ཝ ཝཱ ཨེ་ཏཾ ཏ་སྶཱ ན་དི་ཡཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏ་སྶཱ ན་དི་ཡཱ ཏཱི་རེ ཡ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཝི་ཧཱ་སི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘བོ་དྷི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཉཱ་ཎ’’ནྟི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཁ་གྒ་ཝི་སཱ་ཎ་སུ་ཏྟ་ནི་དྡེ་ས ༡༢༡) ཨེ་ཏྠ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ བོ་དྷཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘པ་པྤོ་ཏི བོ་དྷིཾ ཝ་ར་བྷཱུ་རི་མེ་དྷ་སོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༣.༢༡༧) ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ. ཏ་དུ་བྷ་ཡ་མྤི བོ་དྷིཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨེ་ཏྠ པ་ཏྟོ་ཏི རུ་ཀྑོ་པི ‘‘བོ་དྷི་རུ་ཀྑོ’’ཏྭེ་ཝ ནཱ་མཾ ལ་བྷི. ཨ་ཐ ཝཱ ས་ཏྟ བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒེ བུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ བོ་དྷི. ཏེ་ན བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟེ་ན ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ སོ རུ་ཀྑོ ‘‘བོ་དྷི་རུ་ཀྑོ’’ཏི ནཱ་མཾ ལ་བྷི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘བོ་དྷི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཙ་ཏཱུ་སུ མ་གྒེ་སུ ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. མཱུ་ལེཏི ས་མཱི་པེ. པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོཏི ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མཾ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི. པ་ཋ་མནྟི ཙ བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ, ཏ་སྨཱ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་མྦ་ནྡྷོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཐཱཏི ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠ་ཏྟཱ ནི་པཱ་ཏཱ་ནཾ, ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ བོ་དྷི་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཝི་ཧ་ར་ཏི, ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནེ་ཝ ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཡཾ (ཨུ་དཱ. ༢) ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐཱཏི ཝཱ པ་ཙྪཱ་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཏོ པ་ཙྪཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཁོཏི པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ ནི་པཱ་ཏོ. ས་ཏྟ ཨ་ཧཱ་ནི ས་ཏྟཱ་ཧཾ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཙེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཡ་སྨཱ བྷ་ག་ཝཱ ཏཾ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ནི་ར་ནྟ་ར་ཏཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁེ་ན ཝི་ཧཱ་སི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ཏྟཱ་ཧ’’ནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་པ་ལླ་ངྐེ་ནཱཏི ཝི་སཱ་ཁ་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ཨ་ན་ཏྠ་ངྒ་ཏེ་ཡེ་ཝ སཱུ་རི་ཡེ ཨ་པ་རཱ་ཛི་ཏ་པ་ལླ་ངྐ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཛི་རཱ་ས་ནེ ནི་སི་ནྣ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ས་ཀི་མྤི ཨ་ནུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་བྷུ་ཛི་ཏེ་ན ཨེ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་ལླ་ངྐེ་ན.

ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མུ་ཙྪེ་ད་པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་ངྑཱ་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁཾ ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ཡ་མཱ་ནོ’’ཏི. ཝི་མུ་ཏྟཱིཏི ཙ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སེ་ཧི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཝི་མུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ, ཙི་ཏྟ་མེ་ཝ ཝཱ ཏ་ཐཱ ཝི་མུ་ཏྟཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏཱ་ཡ ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ ཛཱ་ཏཾ, ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ ཝཱ སུ་ཁཾ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁཾ. ‘‘ཡཱ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ, ཨུ་པེ་ཀྑཱ ས་ནྟེ སུ་ཁེ ཝུ་ཏྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ’’ཏི (མ. ནི. ༢.༨༨) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་པི ཙེ་ཏྠ སུ་ཁ་མི་ཙྩེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༣༢) ‘‘ཨུ་པེ་ཀྑཱ པ་ན ས་ནྟ་ཏྟཱ, སུ་ཁ་མི་ཙྩེ་ཝ བྷཱ་སི་ཏཱ’’ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི་ཀཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟིཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ‘‘ཏེ་སཾ ཝཱུ་པ་ས་མོ སུ་ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༢.༢༢༡, ༢༧༢) ཡ་ཐཱ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑ་ཝཱུ་པ་ས་མོ ‘‘སུ་ཁོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་ཀ་ལ་ཀི་ལེ་ས་དུ་ཀྑཱུ་པ་ས་མ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་གྒ་ཕ་ལེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཱ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་མུ་ཏྟི ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

ཨ་ཐཱཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཁོཏི པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ. ཏེ་སུ ཨ་དྷི་ཀཱ་ར་ཏྠེ་ན ‘‘ཨ་ཐཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་ད་ན་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཨ་དྷི་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ཀོ པ་ནེ་སོ་ཏི? པ་ཊི་ཙྩ་ས་མ་ཨུ་པྤཱ་ད་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ. ར་ཏྟི་ཡཱཏི ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ས་མྦ་ནྡྷེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཋ་མནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་ག་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཏ་སྶཱ ར་ཏྟི་ཡཱ ས་ཀ་ལ་མྤི པ་ཋ་མཾ ཡཱ་མཾ ཏེ་ནེ་ཝ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཡུ་ཏྟོ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི.

པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རནྟི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཾ. པ་ཊི་ཙྩཱཏི པ་ཊི་མུ་ཁཾ ག་ནྟྭཱ, ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་མ་གྒིཾ ཨ་པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཊི་མུ་ཁ་ག་མ་ན་ཉྩ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ཕ་ལ་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་མེ་ཝ. ཨ་པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི པ་ན ཝི་ནཱ ཏཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་སཱ་མ་གྒི་ཡཱ ཨ་ངྒ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ག་ནྟྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་བ་ཧུ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཨེ་ཀེ་ཀ་ཧེ་ཏུ་སཱི་སེ་ན ཧི ཧེ་ཏུ་ས་མཱུ་ཧོ ནི་དྡི་ཊྛོ. ས་ཧི་ཏེཏི ས་མུ་དི་ཏེ, ཨ་ཝི་ནི་བྦྷུ་ཏྟེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དི་ཀོ ཧི པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ ས་ཧི་ཏེ་ཡེ་ཝ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་ཝུ་ཏྟི་དྷ་མྨེ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨ་བ་ཧུ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ. ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི ‘‘ཨེ་ཀཾ ན ཨེ་ཀ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡོ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༦ ས་ངྑཱ་ར་པ་ད་ནི་དྡེ་ས; ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༦༡༧) དཱི་པི་ཏོ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཀ་ཏོ ཧི ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ན ཨི་དྷ ཀི་ཉྩི ཨེ་ཀཾ ཕ་ལ་མ་ཏྠི, ན ཨ་ནེ་ཀཾ, ནཱ་པི ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨེ་ཀཾ, ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི པ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨ་ནེ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཨུ་ཏུ་པ་ཐ་ཝཱི་བཱི་ཛ་ས་ལི་ལ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི ཨ་ནེ་ཀ་མེ་ཝ རཱུ་པ་ག་ནྡྷ་ར་སཱ་དི་ཨ་ངྐུ་ར་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཕ་ལ་མུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཾ དི་སྶ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ, ས་ངྑཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཨེ་ཀེ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་དཱི་པ་ནཾ ཀ་ཏཾ, ཏ་ཏྠ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན ཝི་ཛྫ་ཏི.

བྷ་ག་ཝཱ ཧི ཀ་ཏྠ་ཙི པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ཀ་ཏྠ་ཙི པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ དེ་ས་ནཱ་ཝི་ལཱ་ས་སྶ ཙ ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཧེ་ཏུཾ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝཱ དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ’’ཏི ཧི ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཧེ་ཏུཾ ཕ་ལ་ཉྩཱ་ཧ. ཕ་སྶོ ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་དྷཱ་ན་ཧེ་ཏུ ཡ་ཐཱ་ཕ་སྶཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོ. ཝེ་ད་ནཱ ཙ ཕ་སྶ་སྶ པ་དྷཱ་ན་ཕ་ལཾ ཡ་ཐཱ་ཝེ་ད་ནཾ ཕ་སྶ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཏོ. ‘‘སེ་མྷ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཨཱ་བཱ་དྷཱ’’ཏི (མ་ཧཱ་ནི. ༥) པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཾ ཧེ་ཏུཾ ཨཱ་ཧ. པཱ་ཀ་ཊོ ཧི ཨེ་ཏྠ སེ་མྷོ, ན ཀ་མྨཱ་ད་ཡོ. ‘‘ཡེ ཀེ་ཙི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཀུ་ས་ལཱ དྷ་མྨཱ, ས་བྦེ་ཏེ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་མཱུ་ལ་ཀཱ’’ཏི ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨེ་ཀཾ ཧེ་ཏུཾ ཨཱ་ཧ. ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཧི ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ, སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་ནཱི་ཏི. ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ་པི ཨ་ཉྙེ་སུ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ་དཱི་སུ ས་ངྑཱ་ར་ཀཱ་ར་ཎེ་སུ ‘‘ཨ་སྶཱ་དཱ་ནུ་པ་སྶི་ནོ ཏ་ཎྷཱ པ་ཝ་ཌྜྷ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༥༢) ཙ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ས་མུ་ད་ཡཱ ཨཱ་ས་ཝ་ས་མུ་ད་ཡོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༡༠༤) ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཏ་ཎྷཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྑཱ་ར་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ ཧེ་ཏཱུ་ཏི པ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ, ‘‘ཨ་ཝི་དྭཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ག་ཏོ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་མྤི ཨ་བྷི་ས་ངྑ་རོ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཀ་ཊ་ཏྟཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཙ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན དཱི་པི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་དཱི་པ་ནེ ཡ་ཐཱ་ས་མྦྷ་ཝཾ ན་ཡོ ནེ་ཏ་བྦོ. ཏེ་ནཱ་ཧུ པོ་རཱ་ཎཱ –

‘‘ཨེ་ཀཾ ན ཨེ་ཀ་ཏོ ཨི་དྷ, ནཱ་ནེ་ཀ་མ་ནེ་ཀ་ཏོ་པི ནོ ཨེ་ཀཾ;

ཕ་ལ་མ་ཏྠི ཨ་ཏྠི པ་ན ཨེ་ཀ-ཧེ་ཏུ་ཕ་ལ་དཱི་པ་ནེ ཨ་ཏྠོ’’ཏི.

པ་ཙྩེ་ཏུ་མ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་ཙྩོ. ཡོ ཧི ནཾ པ་ཙྩེ་ཏི ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ དུ་ཀྑ་ཝཱུ་པ་ས་མཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ས་མྨཱ ས་ཧ ཙ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏཱི་ཏི ས་མུ་པྤཱ་དོ. པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ ས་མྤུ་ཎྞ་མེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ན ཝི་ཀ་ལཾ. ཡེ ཙ དྷ་མྨེ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཏེ ས་བྦེ ས་ཧེ་ཝ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ན ཨེ་ཀེ་ཀཾ. ཨི་ཏི པ་ཊི་ཙྩོ ཙ སོ ས་མུ་པྤཱ་དོ ཙཱ་ཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཝི་ཏྠཱ་རོཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ་པ་པ་ཉྩོ. མ་ཡ་མྤི ཏཾ ཨ་ཏི་པ་པ་ཉྩ་བྷ་ཡཱ ཨི་དྷ ན ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མ, ཨེ་ཝཾ པ་ར་ཏོ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་མྤི ཝི་ཏྠཱ་རཾ. ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མནྟི བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སོ ‘‘ཝི་ས་མཾ ཙ་ནྡི་མ་སཱུ་རི་ཡཱ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཨ. ནི. ༤.༧༠) ཝི་ཡ. སྭེ་ཝཱཏི སོ ཨེ་ཝ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ. པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ན ཝཱ ཝུ་ཏྟོཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟོ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ. པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱཏི སཾ་སཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. མ་ན་སི ཨ་ཀཱ་སཱིཏི ཡོ ཡོ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ ཡ་སྶ ཡ་སྶ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨ་སྶ ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ་དི་ནཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏཾ ས་བྦཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏཾ ཨ་པ་རི་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟེ ཨ་ཀཱ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཝི་བྷ. ཨ་ཊྛ. ༢༢༥; ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༥༨༦-༥༨༧; ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡) ཨ་ཝི་ནྡི་ཡཾ ཀཱ་ཡ་དུ་ཙྩ་རི་ཏཱ་དིཾ ཝི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཝི་ནྡི་ཡཾ ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དིཾ ན ཝི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ, དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཝི་དི་ཏཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཨ་ནྟ་ཝི་ར་ཧི་ཏེ སཾ་སཱ་རེ བྷ་ཝཱ་དཱི་སུ ས་ཏྟེ ཛ་ཝཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ཛ་ཝ་ཏི, ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ ན ཛ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཝི་ཛྫཱ་པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ཏི ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ. སཱ ‘‘དུ་ཀྑེ ཨ་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཊི་ཙྩ ནཾ ན ཝི་ནཱ ཕ་ལཾ ཨེ་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཙེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཙཱ་ཏི པ་ཙྩ་ཡོ, ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཊྛོ ཝཱ པ་ཙྩ་ཡོ. ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཙ སཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཙཱ་ཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ. ས་ངྑ་རོ་ནྟཱི་ཏི ས་ངྑཱ་རཱ, ལོ་ཀི་ཡཱ ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ. ཏེ པུ་ཉྙཱ་པུ་ཉྙཱ་ནེ་ཉྩཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝི་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ, ཏཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝ་སེ་ན བཱ་ཏྟིཾ་ས་ཝི་དྷཾ. ན་མ་ཏཱི་ཏི ནཱ་མཾ, ཝེ་ད་ནཱ་དི་ཀྑ་ནྡྷ་ཏྟ་ཡཾ. རུ་པྤ་ཏཱི་ཏི རཱུ་པཾ, བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཾ ཙ་ཀྑཱ་དི་ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པ་ཉྩ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ནྟི, ཨཱ་ཡ་ཏ་ཉྩ སཾ་སཱ་ར་དུ་ཀྑཾ ན་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཾ. ཕུ་ས་ཏཱི་ཏི ཕ་སྶོ. ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝེ་ད་ནཱ. ཨི་ད་མྤི དྭ་ཡཾ དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཚ་བྦི་དྷཾ, ཝི་པཱ་ཀ་ཝ་སེ་ན ག་ཧ་ཎེ བཱ་ཏྟིཾ་ས་ཝི་དྷཾ. ཏ་སྶ་ཏི པ་རི་ཏ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཎྷཱ, སཱ ཀཱ་མ་ཏ་ཎྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཏི་ཝི་དྷཱ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་ཝི་དྷཱ ཙ. ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཾ, ཏཾ ཀཱ་མུ་པཱ་དཱ་ནཱ་དི་ཝ་ས་ཨེ་ན ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ.

བྷ་ཝ་ཏི བྷཱ་ཝ་ཡ་ཏི ཙཱ་ཏི བྷ་ཝོ, སོ ཀ་མྨོ་པ་པ་ཏྟི་བྷེ་ད་ཏོ དུ་ཝི་དྷོ. ཛ་ན་ནཾ ཛཱ་ཏི. ཛཱི་ར་ཎཾ ཛ་རཱ. མ་ར་ནྟི ཏེ་ནཱ་ཏི མ་ར་ཎཾ. སོ་ཙ་ནཾ སོ་ཀོ. པ་རི་དེ་ཝ་ནཾ པ་རི་དེ་ཝོ. དུ་ཀྑ་ཡ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑཾ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཊྛི་ཏི་ཝ་སེ་ན དྭེ་དྷཱ ཁ་ན་ཏཱི་ཏི ཝཱ དུ་ཀྑཾ. དུ་མྨ་ན་སྶ བྷཱ་ཝོ དོ་མ་ན་སྶཾ. བྷུ་སོ ཨཱ་ཡཱ་སོ ཨུ་པཱ་ཡཱ་སོ. ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱིཏི ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ སོ་ཀཱ་དཱི་ཧེ་ཝ, ཨ་ཐ ཁོ ས་བྦ་པ་དེ་ཧི ‘‘ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི’’ཏི པ་ད་སྶ ཡོ་ཛ་ནཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ནཾ ད་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་བྦ་པ་དེ་སུ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ’’ཏི. ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྶ…པེ… ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨེ་ཝནྟི ནི་དྡི་ཊྛ་ན་ཡ་ནི་ད་སྶ་ནཾ. ཏེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ཧེ་ཝ ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི, ན ཨི་སྶ་ར་ནི་མྨཱ་ནཱ་དཱི་ཧཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་སྶ. ཀེ་ཝ་ལ་སྶཱཏི ཨ་ས་མྨི་སྶ་སྶ, ས་ཀ་ལ་སྶ ཝཱ. དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶཱཏི དུ་ཀྑ་ས་མཱུ་ཧ་སྶ, ན ས་ཏྟ་སྶ ནཱ་པི སུ་བྷ་སུ་ཁཱ་དཱི་ནཾ. ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ནི་བྦ་ཏྟི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི.

ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ས་ངྑཱ་རེ་ཧི ཝི་ར་ཛྫ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་རཱ་གོ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་རཱ་ག་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན མ་གྒེ་ནཱ’’ཏི. ཨ་སེ་སཾ ནི་རོ་དྷཱ ཨ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷཱ, ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ ནི་སྶེ་སེ་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷཱ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནཱ ཨ་ནུ་ས་ཡ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི་པི ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒེ་ཧི་པི པ་ཧཱི་ཡ་མཱ་ནཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ན ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ཧཱི་ཡ་ཏི. ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ ཧི ཨ་ཝི་ཛྫཱ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ན པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཐཱ ས་ཀི་དེ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ ས་བྦ་ཏྠ ཙ ཨ་ན་རི་ཡ་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་མ་གྒེ་ཧི པ་ཧཱི་ཡ་ཏི, ན ཨི་ཏ་རཱ་ཏི, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ པ་ན སཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ པ་ཧཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱིཏི ས་བྦེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏི. ཧེ་ཊྛི་མེ་ན ཧི མ་གྒ་ཏྟ་ཡེ་ན ཀེ་ཙི ས་ངྑཱ་རཱ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཀེ་ཙི ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ སཱ་ཝ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷཱ, ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན པ་ན་སྶཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ནི་རོ་དྷཱ ན ཀེ་ཙི ས་ངྑཱ་རཱ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི. ཨེ་ཝཾ ནི་རུ་དྡྷཱ་ནནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནི་རོ་དྷེ་ན ནི་རུ་དྡྷཱ་ནཾ. ཀེ་ཝ་ལ-ས་དྡོ ནི་ར་ཝ་སེ་ས་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཙ ཧོ་ཏི ‘‘ཀེ་ཝ་ལཱ ཨ་ངྒ་མ་ག་དྷཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཨ་ས་མྨི་སྶ་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཙ ‘‘ཀེ་ཝ་ལཱ སཱ་ལ་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ. ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི ‘‘ས་ཀ་ལ་སྶ, སུ་དྡྷ་སྶ ཝཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་ཀ་ལ་སྶཱཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་སྶ ས་བྦ་བྷ་ཝཱ་དི་ག་ཏ་སྶ. ས་ཏྟ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་སྶཱཏི པ་ར་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་ཛཱི་ཝ་ར་ཧི་ཏ་སྶ.

ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་རོ་དྷཱ ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷོ, ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་པི ས་ཀ་ལ་སྶ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ནི་རོ་དྷོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི ཡ་ཐཱ ཨ་ནུ་ལོ་མེ ཡ་སྶ ཡ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཡོ ཡོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨོ ན ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ…པེ… ས་མུ་ད་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་ཏོ ཏ་སྶ ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝེ སོ སོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་དྷ་མྨོ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨི་དྷ ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ནི་རོ་དྷཱ ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷོ, ས་ངྑཱ་ར་ནི་རོ་དྷཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་རོ་དྷོ, ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནི་རོ་དྷཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ་ནི་རོ་དྷོ…པེ… དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ནི་རོ་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཨ་ནུ་ལོ་མེ ཝི་ཡ ཀཱ་ལ་ཏྟ་ཡ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་སྶ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ནི་རོ་དྷ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་སྶེ་ཝ ཧི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་སྶ དུ་ཀྑ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ནི་རོ་དྷོ ཨི་ཙྪི་ཏོ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི ཝི་སེ་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཡ་དཱ ཧ་ཝེཏི ཨེ་ཏྠ ཧ་ཝེཏི བྱ་ཏྟ་ནྟི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཧ་ཝེ་ཏི ཨཱ་ཧ་ཝེ ཡུ་དྡྷེ’’ཏི ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ནྟི, ‘‘ཡོ་དྷེ་ཐ མཱ་རཾ པ་ཉྙཱ་ཝུ་དྷེ་ནཱ’’ཏི (དྷ. པ. ༤༠) ཧི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀི་ལེ་ས་མཱ་རེ་ན ཡུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་མ་ཡེ་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཊྛ ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཀ་སི་ཎཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ན་ཏོ. ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནཱ་མ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཧི ཏཱི་ཎི ལ་ཀྑ་ཎཱ་ནི ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ, མ་གྒོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཀི་ཙྩཾ སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ, ཕ་ལཾ ཏ་ཐ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ ཨུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ལ་ཀྑ་ཎཱུ་པ་ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ. ནོ ཀ་ལློ པ་ཉྷོཏི ཨ་ཡུ་ཏྟོ པ་ཉྷོ, དུ་པྤ་ཉྷོ ཨེ་སོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་དིས་དྡེ་ན –

‘‘ཕུ་ས་ཏཱི་ཏི ཨ་ཧཾ ན ཝ་དཱ་མི. ཕུ་ས་ཏཱི་ཏི ཙཱ་ཧཾ ཝ་དེ་ཡྻཾ, ཏ་ཏྲ་སྶ ཀ་ལློ པ་ཉྷོ ‘ཀོ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཕུ་ས་ཏཱི’ཏི? ཨེ་ཝ་ཉྩཱ་ཧཾ ན ཝ་དཱ་མི, ཨེ་ཝཾ མཾ ཨ་ཝ་ད་ནྟཾ ཡོ ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻ ‘ཀིཾ་པ་ཙྩ་ཡཱ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཕ་སྶོ’ཏི, ཨེ་ས ཀ་ལློ པ་ཉྷོ. ཏ་ཏྲ ཀ་ལླཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ ‘ས་ལཱ༹་ཡ་ཏ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཕ་སྶོ, ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ’ཏི. ཀོ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི? ནོ ཀ་ལློ པ་ཉྷོ་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝོ་ཙ, ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཧཾ ན ཝ་དཱ་མི, ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི ཙཱ་ཧཾ ཝ་དེ་ཡྻཾ, ཏ་ཏྲ་སྶ ཀ་ལློ པ་ཉྷོ ‘ཀོ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཝེ་ད་ཡ་ཏཱི’ཏི? ཨེ་ཝ་ཉྩཱ་ཧཾ ན ཝ་དཱ་མི. ཨེ་ཝཾ མཾ ཨ་ཝ་ད་ནྟཾ ཡོ ཨེ་ཝཾ པུ་ཙྪེ་ཡྻ ‘ཀིཾ་པ་ཙྩ་ཡཱ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཝེ་ད་ནཱ’ཏི, ཨེ་ས ཀ་ལློ པ་ཉྷོ. ཏ་ཏྲ ཀ་ལླཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཀ་ར་ཎཾ ‘ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ, ཝེ་ད་ནཱ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཏ་ཎྷཱ’’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༡༢) –

ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ པཱ་ལི༹་སེ་སཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.

ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན པ་ན ‘‘ཀ་ཏ་མཱ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཛཱ་ཏི, ཀ་སྶ ཙ པ་ནཱ་ཡཾ ཛཱ་ཏཱི་ཏི. ‘ནོ ཀ་ལློ པ་ཉྷོ’ཏི བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཝོ་ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ ‘‘ཀ་ཏ་མཾ ནུ ཁོ, བྷ་ནྟེ, ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༣༥) ཨི་དཾ སུ་པུ་ཙྪི་ཏ་ནྟི? ཀི་ཉྩཱ་པི སུ་པུ་ཙྪི་ཏཾ, ཡ་ཐཱ པ་ན ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་གྒྷ་ན་ཀེ སུ་ཝ་ཎྞ་ཐཱ་ལ་ཀེ ཝ་ཌྜྷི་ཏ་སྶ སུ་བྷོ་ཛ་ན་སྶ མ་ཏྠ་ཀེ ཨཱ་མ་ལ་ཀ་མ་ཏྟེ གཱུ་ཐ་པི་ཎྜེ ཋ་པི་ཏེ ས་བྦཾ བྷོ་ཛ་ནཾ དུ་བྦྷོ་ཛ་ནཾ ཧོ་ཏི ཚ་ཌྜེ་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ‘‘ཀ་སྶ ཙ པ་ནི་དཾ ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་ཏྟཱུ་པ་ལ་དྡྷི་ཝཱ་ད་པ་དེ་ན གཱུ་ཐ་པི་ཎྜེ་ན ཏཾ བྷོ་ཛ་ནཾ དུ་བྦྷོ་ཛ་ནཾ ཝི་ཡ ཨ་ཡ་མྤི ས་བྦོ དུ་པྤ་ཉྷོ ཛཱ་ཏོ་ཏི.

སོ་ལ༹་ས ཀ་ངྑཱཏི ‘‘ཨ་ཧོ་སིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་མ་དྡྷཱ་ནཾ, ན ནུ ཁོ ཨ་ཧོ་སིཾ, ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧོ་སིཾ, ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧོ་སིཾ, ཀིཾ ཧུ་ཏྭཱ ཀིཾ ཨ་ཧོ་སིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་མ་དྡྷཱ་ནཾ, བྷ་ཝི་སྶཱ་མི ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མ་དྡྷཱ་ནཾ, ན ནུ ཁོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི, ཀིཾ ནུ ཁོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི, ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི, ཀིཾ ཧུ་ཏྭཱ ཀིཾ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མ་དྡྷཱ་ནཾ, ཨ་ཧཾ ནུ ཁོ་སྨི, ནོ ནུ ཁོ་སྨི, ཀིཾ ནུ ཁོ་སྨི, ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ་སྨི, ཨ་ཡཾ ནུ ཁོ ས་ཏྟོ ཀུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ, སོ ཀུ་ཧིཾ གཱ་མཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི (སཾ. ནི. ༢.༢༠; མ. ནི. ༡.༡༨) ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ས་ཡཱ སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷཱ ཀ་ངྑཱ.

ཏ་ཏྠ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༨; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༢༠) ཨ་ཧོ་སིཾ ནུ ཁོ, ན ནུ ཁོཏི ས་སྶ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཉྩ ཨ་དྷི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཉྩ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ཏཱི་ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏ་ཉྩ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏ་ཉྩ ཀ་ངྑ་ཏི, ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀོ ཝི་ཡ ཧི བཱ་ལ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ་ཡེ་ཝེ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་སྶ པ་ན ཀིཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི? སྭེ་ཝ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ད་སྶ་ནཱ་དཱི་ནི ཝཱ. ན་ནུ ཙ པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ་པི ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི. ཀོ ཝཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ ‘‘ན མ་ན་སི ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ན པ་ན ཏ་ཏྠ པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་བྷཱ་ཝོ ཀཱ་ར་ཎཾ, ས་དྡྷ་མྨ་ས་ཝ་ན་ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟཱ་དཱི་ནི ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི. ན ཧི མ་ཙྪ་མཾ་སཱ་དཱི་ནི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ སུ་ག་ནྡྷཱ་ནི, ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ན སུ་ག་ནྡྷཱ་ནི་པི ཧོ་ནྟི.

ཀིཾ ནུ ཁོ ཨ་ཧོ་སིནྟི ཛཱ་ཏི་ལི་ངྒུ་པ་པ་ཏྟི་ཡོ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡོ ནུ ཁོ ཨ་ཧོ་སིཾ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝེ་སྶ་སུ་དྡ་ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ’’ཏི ཀ་ངྑ་ཏི.

ཀ་ཐཾ ནུ ཁོཏི ས་ཎྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘དཱི་གྷོ ནུ ཁོ ཨ་ཧོ་སིཾ, ར་སྶ་ཨོ་དཱ་ཏ་ཀ་ཎྷ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀ་ཨ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ’’ཏི ཀ་ངྑ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨི་སྶ་ར་ནི་མྨཱ་ནཱ་དིཾ ནི་སྶཱ་ཡ ‘ཀེ་ན ནུ ཁོ ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཧོ་སི’ནྟི ཧེ་ཏུ་ཏོ ཀ་ངྑ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.

ཀིཾ ཧུ་ཏྭཱ ཀིཾ ཨ་ཧོ་སིནྟི ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘ཁ་ཏྟི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ ནུ ཁོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཨ་ཧོ་སིཾ…པེ… དེ་ཝོ ཧུ་ཏྭཱ མ་ནུ་སྶོ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ར་མྤ་རཾ ཀ་ངྑ་ཏི. ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ པ་ན ཨ་དྡྷཱ་ན་ནྟི ཀཱ་ལཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ བྷུ་མྨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.

བྷ་ཝི་སྶཱ་མི ནུ ཁོ, ན ནུ ཁོཏི ས་སྶ་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཉྩ ཨུ་ཙྪེ་དཱ་ཀཱ་ར་ཉྩ ནི་སྶཱ་ཡ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏ་ཉྩ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏ་ཉྩ ཀ་ངྑ་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.

ཨ་ཧཾ ནུ ཁོ་སྨཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ངྑ་ཏི. ཡུ་ཏྟཾ པ་ནེ་ཏ་ནྟི? ཡུ་ཏྟཾ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ནྟི ཀཱ ཨེ་ཏྠ ཙི་ནྟཱ. ཨ་པི་ཙེ་ཏྠ ཨི་དཾ ཝ་ཏྠུ་མྤི ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ནྟི, ཙཱུ་ལ༹་མཱ་ཏཱ་ཡ ཀི་ར པུ་ཏྟོ མུ་ཎྜོ, མ་ཧཱ་མཱ་ཏཱ་ཡ པུ་ཏྟོ ཨ་མུ་ཎྜོ. ཏཾ སུ་ཏྟཾ མུ་ཎྜེ་སུཾ. སོ ཨུ་ཊྛཱ་ཡ ‘‘ཨ་ཧཾ ནུ ཁོ ཙཱུ་ལ༹་མཱ་ཏཱ་ཡ པུ་ཏྟོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཨེ་ཝཾ ‘‘ཨ་ཧཾ ནུ ཁོ་སྨཱི’’ཏི ཀ་ངྑཱ ཧོ་ཏི.

ནོ ནུ ཁོ་སྨཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ན་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ངྑ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་པི ཨི་དཾ ཝ་ཏྠུ – ཨེ་ཀོ ཀི་ར མ་ཙྪེ ག་ཎྷ་ནྟོ ཨུ་ད་ཀེ ཙི་ར་ཊྛཱ་ནེ་ན སཱི་ཏི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱུ་རུཾ ‘‘མ་ཙྪོ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ཧ་རི. ཨ་པ་རོ སུ་སཱ་ན་པ་སྶེ ཁེ་ཏྟཾ ར་ཀྑ་ནྟོ བྷཱི་ཏོ ས་ངྐུ་ཊི་ཏོ ས་ཡི. སོ པ་ཊི་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཛ་ཎྞུ་ཀཱ་ནི ‘‘དྭེ ཡ་ཀྑཱ’’ཏི ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ པ་ཧ་རི, ཨེ་ཝཾ ‘‘ནོ ནུ ཁོ་སྨཱི’’ཏི ཀ་ངྑ་ཏི.

ཀིཾ ནུ ཁོ་སྨཱིཏི ཁ་ཏྟི་ཡོ་ཝ ས་མཱ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཁ་ཏྟི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ངྑ་ཏི ཀ་ཎྞོ ཝི་ཡ སཱུ་ཏ་པུ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ. དེ་ཝོ པ་ན ས་མཱ་ནོ དེ་ཝ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. སོ་པི པ་ན ‘‘ཨ་ཧཾ རཱུ་པཱི ནུ ཁོ ཨ་རཱུ་པཱི ནུ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཀ་ངྑ་ཏི. ཁ་ཏྟི་ཡཱ་ད་ཡོ ཀ་སྨཱ ན ཛཱ་ན་ནྟཱི་ཏི ཙེ? ཨ་པྤ་ཙྩ་ཀྑཱ ཏེ་སཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཀུ་ལེ ཨུ་པྤ་ཏྟི. ག་ཧ་ཊྛཱ་པི ཙ པཱ་ཏ་ལི་ཀཱ་ད་ཡོ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ས་ཉྙི་ནོ. པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་པི ‘‘ཀུ་པྤཾ ནུ ཁོ མེ ཀ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ག་ཧ་ཊྛ་ས་ཉྙི་ནོ. མ་ནུ་སྶཱ་པི ཙ ཨེ་ཀ་ཙྩེ རཱ་ཛཱ་ནོ ཝི་ཡ ཨ་ཏྟ་ནི དེ་ཝ་ས་ཉྙི་ནོ ཧོ་ནྟི.

ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ་སྨཱིཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཀེ་ཝ་ལ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཛཱི་ཝོ ནཱ་མ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ས་ཎྛཱ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ནི་སྶཱ་ཡ ‘‘དཱི་གྷོ ནུ ཁོ་སྨི, ར་སྶ་ཙ་ཏུ་ར་སྶ་ཚ་ལ༹ཾ་ས་ཨ་ཊྛཾ་ས་སོ་ལ༹་སཾ་སཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་པྤ་ཀཱ་རོ’’ཏི ཀ་ངྑ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཐཾ ནུ ཁོ་སྨཱི’’ཏི ཀ་ངྑ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་རཱི་ར་ས་ཎྛཱ་ནཾ པ་ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ནཱ་མ ན་ཏྠི.

ཀུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏོ, སོ ཀུ་ཧིཾ གཱ་མཱི བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨཱ་ག་ཏི་ག་ཏི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ངྑ་ཏི.

ཝ་པ་ཡ་ནྟཱིཏི ཝི་ཨ་པ་ཡ་ནྟི, ཨི་ཀཱ་ར་ལོ་པེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ. བྱ་པ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝ་པ་ཡ་ནྟི ཨ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི. ཨ་པ་ག་མ་ན་ཉྩ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ནི་རོ་དྷ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི.

༣. ཀ་དཱ པ་ན་སྶ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ ཝཱ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི པ་ཀཱ་ས་ནྟཱི་ཏི? ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎེ་སུ པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་སུ. ཏ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎེ ཏཱ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ ས་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ་སུ ཏ་ད་ངྒ་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན སུ་བྷ་ས་ཉྙཱ་དི་ཀེ པ་ཛ་ཧ་ནྟཱ ཀཱ་ཡཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ པ་ན ཏེ ནི་བྦཱ་ན་མཱ་ལ་མྦི་ཏྭཱ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པ་ཀྑེ པ་ཛ་ཧ་ནྟཱ ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སཱ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ས་ཀི་དེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཏཱ་ཝེ་ཏྠ བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ན ལོ་ཀི་ཡཱ་ནཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀྑ་ཎེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་བྦེ་ས་མྤི ཀི་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཀཱ་ས་ན་ཊྛེ་ན པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨི་ཏི བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏི་པི ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་སྶ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝེ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་ད་མུ་ཁེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ནི་པུ་ཎ་ག་མྦྷཱི་ར་སུ་དུ་དྡ་ས་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་སྶ ཏཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་བ་ལ་ཝ་སོ་མ་ན་སྶོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏ་ད་བྷི་ས་མ་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི.

‘‘ཀཱ་མཱ ཏེ པ་ཋ་མཱ སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ མཱ་ར་སེ་ནནྟི –

‘‘ཀཱ་མཱ ཏེ པ་ཋ་མཱ སེ་ནཱ, དུ་ཏི་ཡཱ ཨ་ར་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི;

ཏ་ཏི་ཡཱ ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ ཏེ, ཙ་ཏུ་ཏྠཱི ཏ་ཎྷཱ པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི.

‘‘པ་ཉྩ་མཱི ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཏེ, ཚ་ཊྛཱ བྷཱི་རཱུ པ་ཝུ་ཙྩ་ཏི;

ས་ཏྟ་མཱི ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཏེ, མ་ཀྑོ ཐ་མྦྷོ ཙ ཨ་ཊྛ་མཱ.

‘‘ལཱ་བྷོ སི་ལོ་ཀོ ས་ཀྐཱ་རོ, མི་ཙྪཱ་ལ་དྡྷོ ཙ ཡོ ཡ་སོ;

ཡོ ཙ་ཏྟཱ་ནཾ ས་མུ་ཀྐཾ་སེ, པ་རེ ཙ ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ཏི.

‘‘ཨེ་སཱ ན་མུ་ཙི ཏེ སེ་ནཱ, ཀ་ཎྷ་སྶཱ་བྷི་པྤ་ཧཱ་རི་ནཱི;

ན ནཾ ཨ་སཱུ་རོ ཛི་ནཱ་ཏི, ཛེ་ཏྭཱ ཙ ལ་བྷ་ཏེ སུ་ཁ’’ནྟི. (སུ. ནི. ༤༣༨-༤༤༡; མ་ཧཱ་ནི. ༢༨) –

ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ མཱ་ར་སེ་ནཾ.

ཏ་ཏྠ (སུ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༤༣༩-༤༡; མ་ཧཱ་ནི. ཨ་ཊྛ. ༢༨) ཡ་སྨཱ ཨཱ་དི་ཏོ་ཝ ཨ་གཱ་རི་ཡ་བྷཱུ་ཏེ ས་ཏྟེ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ མོ་ཧ་ཡ་ནྟི, ཏེ ཨ་བྷི་བྷུ་ཡྻ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ པ་ནྟེ་སུ ཝཱ སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཉྙ་ཏ་རེ་སུ ཝཱ ཨ་དྷི་ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ར་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ཁོ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨ་བྷི་ར་ཏི དུ་ཀྐ་རཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༤.༣༣༡). ཏ་ཏོ ཏེ པ་ར་པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཛཱི་ཝི་ཀ་ཏྟཱ ཁུ་པྤི་པཱ་སཱ བཱ་དྷ་ཏི, ཏཱ་ཡ བཱ་དྷི་ཏཱ་ནཾ པ་རི་ཡེ་ས་ན ཏ་ཎྷཱ ཙི་ཏྟཾ ཀི་ལ་མ་ཡ་ཏི, ཨ་ཐ ནེ་སཾ ཀི་ལ་ནྟ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཐི་ན་མི་དྡྷཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ཏི, ཏ་ཏོ ཝི་སེ་ས་མ་ན་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ དུ་ར་བྷི་ས་མྦྷ་ཝེ་སུ ཨ་ར་ཉྙ་ཝ་ན་པ་ཏྠེ་སུ སེ་ནཱ་ས་ནེ་སུ ཝི་ཧ་ར་ཏཾ ཨུ་ཏྲཱ་ས་ས་ཉྙི་ཏཱ བྷཱི་རུ ཛཱ་ཡ་ཏི, ཏེ་སཾ ཨུ་སྶ་ངྐི་ཏ་པ་རི་ས་ངྐི་ཏཱ་ནཾ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཝི་ཝེ་ཀ་ར་ས་མ་ན་སྶཱ་ད་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཾ ‘‘ན སི་ཡཱ ནུ ཁོ ཨེ་ས མ་གྒོ’’ཏི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་ན ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མེ་ན མཱ་ན་མ་ཀྑ་ཐ་མྦྷཱ ཛཱ་ཡ་ནྟི, ཏེ་པི ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ཏཾ ཏ་ཏོ ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་རཾ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཾ ནི་སྶཱ་ཡ ལཱ་བྷ་ས་ཀྐཱ་ར་སི་ལོ་ཀཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ལཱ་བྷཱ་དི་མུ་ཙྪི་ཏཱ དྷ་མྨ་པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཱ་ནི པ་ཀཱ་སེ་ནྟཱ མི་ཙྪཱ་ཡ་སཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏྠ ཋི་ཏཱ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཨུ་ཀྐཾ་སེ་ནྟི པ་རཾ ཝ་མྦྷེ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཀཱ་མཱ་དཱི་ནཾ པ་ཋ་མ་སེ་ནཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨེ་ཝ་མེ་ཏཾ ད་ས་ཝི་དྷཾ སེ་ནཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཡ་སྨཱ སཱ ཀ་ཎྷ་དྷ་མྨ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཀ་ཎྷ་སྶ ན་མུ་ཙི་ནོ ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ ནཾ ‘‘ཏ་ཝ སེ་ནཱ’’ཏི ནི་དྡི་ས་ནྟེ་ན ‘‘ཨེ་སཱ ན་མུ་ཙི ཏེ སེ་ནཱ, ཀ་ཎྷ་སྶཱ་བྷི་པྤ་ཧཱ་རི་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཨ་བྷི་པྤ་ཧཱ་རི་ནཱིཏི ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ གྷཱ་ཏ་ནཱི ནི་པྤོ་ཐ་ནཱི, ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ནཾ ཨ་སཱུ་རོ ཛི་ནཱ་ཏི, ཛེ་ཏྭཱ ཙ ལ་བྷ་ཏེ སུ་ཁནྟི ཨེ་ཝཾ ཏ་ཝ སེ་ནཾ ཨ་སཱུ་རོ ཀཱ་ཡེ ཙ ཛཱི་ཝི་ཏེ ཙ སཱ་པེ་ཀྑོ པུ་རི་སོ ན ཛི་ནཱ་ཏི, སཱུ་རོ པ་ན ཛི་ནཱ་ཏི, ཛེ་ཏྭཱ ཙ མ་གྒ་སུ་ཁཾ ཕ་ལ་སུ་ཁ་ཉྩ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ་པི བྲཱ་ཧྨ་ཎོཏི སོ་པི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་བྲཱ་ཧྨ་ཎོ.

ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཏེ་ན ཁོ པ་ན ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཨེ་ཀ་པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སི་ནྣོ ཧོ་ཏི ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི. ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཧ་སྶ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཏ་མྷཱ ས་མཱ་དྷི་མྷཱ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཋ་མཾ ཡཱ་མཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ ཨ་ནུ་ལོ་མཾ སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སི. ར་ཏྟི་ཡཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཾ ཡཱ་མཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ པ་ཊི་ལོ་མཾ སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སི. ར་ཏྟི་ཡཱ པ་ཙྪི་མཾ ཡཱ་མཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མཾ སཱ་དྷུ་ཀཾ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི༹་ཡཱ (ཨུ་དཱ. ༡) ཨི་མི་སྶཱ ཙ ཁ་ནྡྷ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཝི་རོ་དྷཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨུ་དཱ་ནེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཨེ་ཏྠ ཏ་སྶ ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་ར་པ་ཛཱ་ན་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་ཀྑ་ཡཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཙ ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཀེ་ཀ་མེ་ཝ ཀོ་ཊྛཱ་སནྟི ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་མེ་ཝ ཀོ་ཊྛཱ་སཾ. པཱ་ཊི་པ་ད་ར་ཏྟི་ཡཱ ཨེ་ཝཾ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སཱིཏི ར་ཏྟི་ཡཱ ཏཱི་སུ་པི ཡཱ་མེ་སུ ཨ་ནུ་ལོ་མ་པ་ཊི་ལོ་མཾ་ཡེ་ཝ མ་ན་སཱ་ཀཱ་སི. བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར ཋ་པེ་ཏྭཱ ར་ཏ་ན་གྷ་ར་ས་ཏྟཱ་ཧཾ སེ་སེ་སུ ཚ་སུ ས་ཏྟཱ་ཧེ་སུ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ དྷ་མྨཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏྭཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དཱི ཝི་ཧཱ་སི, ར་ཏ་ན་གྷ་ར་ས་ཏྟཱ་ཧེ པ་ན ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་ཝི་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝི་ཧཱ་སི. ཏ་སྨཱ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་སུ པཱ་ཊི་པ་ད་ར་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པྤཱ་དི་ཏཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨི་མི་སྶཾ ཁ་ནྡྷ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.

བོ་དྷི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༤. ཏ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཧ་སྶ ཨ་ཙྩ་ཡེ་ནཱཏི པ་ལླ་ངྐ་ས་ཏྟཱ་ཧ་སྶ ཨ་པ་ག་མ་ནེ་ན. ཏ་མྷཱ ས་མཱ་དྷི་མྷཱ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱཏི ཏ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ས་མཱ་དྷི་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙྪེ་དཾ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ. ཨ་ཉྙེ་པི བུ་དྡྷ་ཏྟ་ཀ་རཱཏི ཝི་སཱ་ཁ་པུ་ཎྞ་མི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ར་ཏྟི་ནྡི་ཝཾ ཨེ་ཝཾ ནི་ཙྩ་ས་མཱ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཨ་ཉྙེ་པི བུ་དྡྷ་ཏྟ་སཱ་དྷ་ཀཱ. ‘‘ཨ་ཡཾ བུ་དྡྷོ’’ཏི བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་རེ་སཾ ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ དྷ་མྨཱ ཀིཾ ནུ ཁོ ས་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནནྟི ཡཱ ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏ་ནི་རོ་དྷཱ ཨེ་ཀ་པ་དེ་སེ་ན བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ ཛཱ་ན་ནྟི, ཏཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ད་ཉྙཱ་སཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ. ཨ་ནི་མི་སེ་ཧཱིཏི དྷ་མྨ་པཱི་ཏི་ཝི་པྥཱ་ར་ཝ་སེ་ན པ་སཱ་ད་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནི་ཙྩ་ལ་ད་ལ་ཏཱ་ཡ ནི་མེ་ས་ར་ཧི་ཏེ་ཧི. ར་ཏ་ན་ཙ་ངྐ་མེཏི དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི མཱ་པི་ཏེ ར་ཏ་ན་མ་ཡ་ཙ་ངྐ་མེ. ‘‘ར་ཏ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་སྶ དྷ་མྨ་ར་ཏ་ན་སྶ ས་མྨ་ས་ནེ་ན ཏཾ ཋཱ་ནཾ ར་ཏ་ན་གྷ་ར་ཙེ་ཏི་ཡཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཏ’’ནྟི་པི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) ‘‘ར་ཏ་ན་གྷ་རཾ ནཱ་མ ན ར་ཏ་ན་མ་ཡཾ གེ་ཧཾ, ས་ཏྟ་ནྣཾ པ་ན པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནཾ ས་མྨ་སི་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ར་ཏ་ན་གྷ་ར་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.

ཀ་སྨཱ པ་ནཱ་ཡཾ ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷོ ནཱ་མ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཡ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝེ་དེ ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་ཏུཾ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ མ་ཧ་ལླ་ཀ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ པཱ་ཀཱ་ར་པ་རི་ཀྑེ་པ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ནི་ཝེ་ས་ནཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ས་བྦེ ཝ་སིཾ་སུ, ཏ་སྨཱ་སྶ ‘ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ནི་གྲོ་དྷོ’ཏི ནཱ་མཾ ཛཱ་ཏ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ན ཛ་པ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཛ་པཱ, མ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་ཀཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཛ་པཱ ལ་ནྟི ཨཱ་དི་ཡ་ནྟི ནི་ཝཱ་སཾ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ཛ་པཱ་ལོཏི. ཨ་པ་རེ པ་ན ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཡ་སྨཱ མ་ཛ྄ཛྷ་ནྷི་ཀེ ས་མ་ཡེ ཨ་ནྟོ པ་ཝི་ཊྛེ ཨ་ཛེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཚཱ་ཡཱ་ཡ པཱ་ལེ་ཏི ར་ཀྑ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘ཨ་ཛ་པཱ་ལོ’ཏི་སྶ ནཱ་མཾ རུ་ལ༹ྷ’’ནྟི. ས་བྦ་ཐཱ་པི ནཱ་མ་མེ་ཏཾ ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ.

ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟོཏི དྷ་མྨཾ ཝི་ཙི་ན་ནྟོ་ཡེ་ཝ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁ་ཉྩ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟོ. ‘‘དྷ་མྨཾ ཝི་ཙི་ན་ནྟོ ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁ་ཉྩ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ པཱ་ཋོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨུ་དཱ་ན་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༤) ཧི ཨ་ཡ་མེ་ཝ པཱ་ཋོ. དྷ་མྨཾ ཝི་ཙི་ན་ནྟོ ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ན་ཡ་མ་གྒཾ ས་མྨ་སི པ་ཋ་མཾ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎཱི་པ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མ, ཏ་ཏོ ཝི་བྷ་ངྒ་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ, དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པ་ཀ་ར་ཎཾ, པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ, ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུཾ ནཱ་མ, ཡ་མ་ཀཾ ནཱ་མ, ཏ་ཏོ མ་ཧཱ་པ་ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊྛཱ་ནཾ ནཱ་མཱ་ཏི. ཏ་ཏྠ་སྶ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ཊྛཱ་ན་མྷི ཙི་ཏྟེ ཨོ་ཏི་ཎྞེ པཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫི, པཱི་ཏི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ལོ་ཧི་ཏཾ པ་སཱི་དི, ལོ་ཧི་ཏེ པ་ས་ནྣེ ཚ་ཝི པ་སཱི་དི, ཚ་ཝི་ཡཱ པ་ས་ནྣཱ་ཡ པུ་ར་ཏྠི་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཀཱུ་ཊཱ་གཱ་རཱ་དི་པྤ་མཱ་ཎཱ ར་སྨི་ཡོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ པ་ཀྑ་ནྡཾ ཚ་དྡ་ནྟ་ནཱ་ག་ཀུ་ལཾ ཝི་ཡ པཱ་ཙཱི་ན་དི་སཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟཱ་ནི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་ནི པ་ཀྑ་ནྡཱ. པ་ཙྪི་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པ་ཙྪི་མ་དི་སཱ་ཡ, ད་ཀྑི་ཎཾ་ས་ཀཱུ་ཊ་ཏོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ད་ཀྑི་ཎ་དི་སཱ་ཡ, ཝཱ་མཾ་ས་ཀཱུ་ཊ་ཏོ ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་ར་དི་སཱ་ཡ ཨ་ན་ནྟཱ་ནི ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལཱ༹་ནི པ་ཀྑ་ནྡཱ. པཱ་ད་ཏ་ལེ་ཧི པ་ཝཱ་ལ༹་ངྐུ་ར་ཝ་ཎྞཱ ར་སྨི་ཡོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝིཾ ཝི་ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷ ཨུ་ད་ཀཾ དྭི་དྷཱ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཝཱ་ཏ་ཀྑ་ནྡྷཾ པ་དཱ་ལེ་ཏྭཱ ཨ་ཛ་ཊཱ་ཀཱ་སཾ པ་ཀྑ་ནྡཱ. སཱི་ས་ཏོ སཾ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་ཡ་མཱ་ནཾ མ་ཎི་དཱ་མཾ ཝི་ཡ ནཱི་ལ་ཝ་ཎྞ་ར་སྨི་ཝ་ཊྚི ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ཚ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ན་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཨ་ཛ་ཊཱ་ཀཱ་སཾ པ་ཀྑ་ནྡཱ. ཏ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎེ་སུ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹་སུ ཨ་པ་རི་མཱ་ཎཱ ས་ཏྟཱ ས་བྦེ སུ་ཝ་ཎྞ་ཝ་ཎྞཱ་ཝ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏཾ དི་ཝ་ས་ཉྩ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་རཱི་རཱ ནི་ཀྑ་ནྟཱ ཡཱ་ཝ་ཛྫ་དི་ཝ་སཱ་པི ཀི་ར ཏཱ ར་སྨི་ཡོ ཨ་ན་ནྟ་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ཧེ དྷ་མྨཾ ཝི་ཙི་ན་ནྟ་སྶ ས་རཱི་ར་ཏོ ར་སྨི་ཡོ ནི་ཀྑ་མིཾ་སུ, ཨ་ཐ ཁོ ར་ཏ་ན་གྷ་ར་ས་ཏྟཱ་ཧེ་པི པ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མྨ་ས་ནྟ་སྶ ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ས་རཱི་ར་ཏོ ར་སྨི་ཡོ ནི་ཀྑ་ནྟཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ཨ་ཊྛ་སཱ་ལི་ནི་ཡཾ (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ) –

‘‘ཨི་མེ་སུ ཙ ཨེ་ཀ་ཝཱི་ས་ཏི་ཡཱ དི་ཝ་སེ་སུ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སེ་པི ས་ཏྠུ ས་རཱི་ར་ཏོ ར་སྨི་ཡོ ན ནི་ཀྑ་ནྟཱ, ཙ་ཏུ་ཏྠེ པ་ན ས་ཏྟཱ་ཧེ པ་ཙྪི་མུ་ཏྟ་རཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ར་ཏ་ན་གྷ་རེ ནི་སཱི་དི. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཎིཾ ས་མྨ་ས་ནྟ་སྶ་པི ས་རཱི་ར་ཏོ ར་སྨི་ཡོ ན ནི་ཀྑ་ནྟཱ. ཝི་བྷ་ངྒ་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ, དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཾ, པུ་གྒ་ལ་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ, ཀ་ཐཱ་ཝ་ཏྠུ་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ, ཡ་མ་ཀ་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ ས་མྨ་ས་ནྟ་སྶ་པི ར་སྨི་ཡོ ན ནི་ཀྑ་ནྟཱ. ཡ་དཱ པ་ན མ་ཧཱ་པ་ཀ་ར་ཎཾ ཨོ་རུ་ཡ྄ཧ ‘ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡོ…པེ… ཨ་ཝི་ག་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ’ཏི ས་མྨ་ས་ནཾ ཨཱ་ར་བྷི, ཨ་ཐ་སྶ ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི་ས་མ་ནྟ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ས་མྨ་ས་ནྟ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ མ་ཧཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷི. ཡ་ཐཱ ཧི ཏི་མི་ར་པི་ངྒ་ལ་མ་ཧཱ་མ་ཙྪོ ཙ་ཏུ་རཱ་སཱི་ཏི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཧ་སྶ་ག་མྦྷཱི་རེ མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡེ་ཡེ་ཝ ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ མ་ཧཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ཡེ་ཝ ཨོ་ཀཱ་སཾ ལ་བྷི.

‘‘ས་ཏྠུ ཨེ་ཝཾ ལ་དྡྷོ་ཀཱ་སེ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཡ་ཐཱ་སུ་ཁཾ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་དྷ་མྨཾ ས་མྨ་ས་ནྟ་སྶ ས་རཱི་ར་ཏོ ནཱི་ལ་པཱི་ཏ་ལོ་ཧི་ཏོ་དཱ་ཏ་མ་ཉྫི་ཊྛ་པ་བྷ་སྶ་ར་ཝ་སེ་ན ཚ་བྦ་ཎྞ་ར་སྨི་ཡོ ནི་ཀྑ་མིཾ་སུ. ཀེ་ས་མ་སྶཱུ་ཧི ཙེ་ཝ ཨ་ཀྑཱི་ན་ཉྩ ནཱི་ལ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ནཱི་ལ་ར་སྨི་ཡོ ནི་ཀྑ་མིཾ་སུ, ཡཱ་སཾ ཝ་སེ་ན ག་ག་ན་ཏ་ལཾ ཨ་ཉྫ་ན་ཙུ་ཎྞ་ས་མོ་ཀི་ཎྞཾ ཝི་ཡ ཨུ་མཱ་པུ་པྥ་ནཱི་ལུ་པྤ་ལ་ད་ལ་ས་ཉྪ་ནྣཾ ཝི་ཡ ཝཱི་ཏི་པ་ཏ་ནྟ་མ་ཎི་ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚཾ ཝི་ཡ ས་མྤ་སཱ་རི་ཏ་མེ་ཙ་ཀ་པ་ཊཾ ཝི་ཡ ཙ ཨ་ཧོ་སི. ཚ་ཝི་ཏོ ཙེ་ཝ ཨ་ཀྑཱི་ན་ཉྩ པཱི་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི པཱི་ཏ་ར་སྨི་ཡོ ནི་ཀྑ་མིཾ་སུ, ཡཱ་སཾ ཝ་སེ་ན དི་སཱ་བྷཱ་གཱ སུ་ཝ་ཎྞ་ར་ས་ནི་སི་ཉྩ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ སུ་ཝ་ཎྞ་པ་ཊ་པ་སཱ་རི་ཏཱ ཝི་ཡ ཀུ་ངྐུ་མ་ཙུ་ཎྞ་ཀ་ཎི་ཀཱ་ར་པུ་པྥ་ས་མྤ་རི་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ཡ ཙ ཝི་རོ་ཙིཾ་སུ. མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏེ་ཧི ཙེ་ཝ ཨ་ཀྑཱི་ན་ཉྩ ར་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ལོ་ཧི་ཏ་ར་སྨི་ཡོ ནི་ཀྑ་མིཾ་སུ, ཡཱ་སཾ ཝ་སེ་ན དི་སཱ་བྷཱ་གཱ ཙཱི་ན་པི་ཊྛ་ཙུ་ཎྞ་ར་ཉྫི་ཏཱ ཝི་ཡ སུ་པ་ཀྐ་ལཱ་ཁཱ་ར་ས་ནི་སི་ཉྩ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ ར་ཏྟ་ཀ་མྦ་ལ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཛ་ཡ་སུ་མ་ན་པཱ་རི་བ་དྡྷ་ཀ་བ་ནྡྷུ་ཛཱི་ཝ་ཀ་ཀུ་སུ་མ་ས་མྤ་རི་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ཡ ཙ ཝི་རོ་ཙིཾ་སུ. ཨ་ཊྛཱི་ཧི ཙེ་ཝ ད་ནྟེ་ཧི ཙ ཨ་ཀྑཱི་ན་ཉྩ སེ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཧི ཨོ་དཱ་ཏ་ར་སྨི་ཡོ ནི་ཀྑ་མིཾ་སུ, ཡཱ་སཾ ཝ་སེ་ན དི་སཱ་བྷཱ་གཱ ར་ཛ་ཏ་ཀུ་ཊེ་ཧི ཨཱ་སི་ཉྩ་མཱ་ན་ཁཱི་ར་དྷཱ་རཱ་ས་མྤ་རི་ཀི་ཎྞཱ ཝི་ཡ པ་སཱ་རི་ཏ་ར་ཛ་ཏ་པ་ཊ་ཝི་ཏཱ་ནཱ ཝི་ཡ ཝཱི་ཏི་པ་ཏ་ནྟ་ར་ཛ་ཏ་ཏཱ་ལ་ཝ་ཎྚཱ ཝི་ཡ ཀུ་ནྡ་ཀུ་མུ་ད་སི་ནྡྷུ་ཝཱ་ར་སུ་མ་ན་མ་ལླི་ཀཱ་དི་ཀུ་སུ་མ་ས་ཉྪ་ནྣཱ ཝི་ཡ ཙ ཝི་རོ་ཙིཾ་སུ. མ་ཉྫི་ཊྛ་པ་བྷ་སྶ་རཱ པ་ན ཏ་མྷཱ ཏ་མྷཱ ས་རཱི་ར་པྤ་དེ་སཱ ནི་ཀྑ་མིཾ་སུ. ཨི་ཏི ཏཱ ཚ་བྦ་ཎྞ་ར་སྨི་ཡོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ གྷ་ན་མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝིཾ ག་ཎྷིཾ་སུ.

‘‘ཙ་ཏུ་ན་ཧུ་ཏཱ་དྷི་ཀ་དྭི་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་བ་ཧ་ལཱ མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝཱི ནི་དྡྷ་ནྟ་སུ་ཝ་ཎྞ་པི་ཎྜི ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. པ་ཐ་ཝིཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་ད་ཀཾ ག་ཎྷིཾ་སུ. པ་ཐ་ཝཱི་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀཾ ཨ་ཊྛ་ན་ཧུ་ཏཱ་དྷི་ཀ་ཙ་ཏུ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་བ་ཧ་ལཾ ཨུ་ད་ཀཾ སུ་ཝ་ཎྞ་ཀ་ལ་སེ་ཧི ཨཱ་སི་ཉྩ་མཱ་ན་ཝི་ལཱི་ན་སུ་ཝ་ཎྞཾ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཝཱ་ཏཾ ཨ་གྒ་ཧེ་སུཾ. ཚ་ནྣ་ཝུ་ཏཱ་དྷི་ཀ་ན་ཝ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་བ་ཧ་ལོ ཝཱ་ཏོ ས་མུ་སྶི་ཏ་སུ་ཝ་ཎྞ་ཀྑ་ནྡྷོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི. ཝཱ་ཏཾ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཛ་ཊཱ་ཀཱ་སཾ པ་ཀྑ་ནྡིཾ་སུ. ཨུ་པ་རི་བྷཱ་གེ་ན ཨུ་གྒ་ནྟྭཱ་པི ཙ་ཏུ་མ་ཧཱ་རཱ་ཛི་ཀེ ག་ཎྷིཾ་སུ. ཏེ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཏཱ་ཝ་ཏིཾ་སེ, ཏ་ཏོ ཡཱ་མེ, ཏ་ཏོ ཏུ་སི་ཏེ, ཏ་ཏོ ནི་མྨཱ་ན་ར་ཏཱི, ཏ་ཏོ པ་ར་ནི་མྨི་ཏ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱི, ཏ་ཏོ ན་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ, ཏ་ཏོ ཝེ་ཧ་པྥ་ལེ, ཏ་ཏོ པ་ཉྩ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་རུ་པྤེ ག་ཎྷིཾ་སུ. ཙ་ཏྟཱ་རོ ཙ ཨཱ་རུ་པྤེ ཝི་ནི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ཛ་ཊཱ་ཀཱ་སཾ པ་ཀྑ་ནྡིཾ་སུ.

‘‘ཏི་རི་ཡ་བྷཱ་གེ་ཧི ཨ་ན་ནྟཱ ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ པ་ཀྑ་ནྡིཾ་སུ, ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཋཱ་ནེ ཙ་ནྡ་མྷི ཙ་ནྡ་པྤ་བྷཱ ན་ཏྠི, སཱུ་རི་ཡེ སཱུ་རི་ཡ་པྤ་བྷཱ ན་ཏྠི, ཏཱ་ར་ཀ་རཱུ་པེ་སུ ཏཱ་ར་ཀ་རཱུ་པ་པྤ་བྷཱ ན་ཏྠི, དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨུ་ཡྻཱ་ན་ཝི་མཱ་ན་ཀ་པྤ་རུ་ཀྑེ་སུ ས་རཱི་རེ ཨཱ་བྷ་ར་ཎེ་སཱུ་ཏི ས་བྦ་ཏྠ པ་བྷཱ ན་ཏྠི. ཏི་ས་ཧ་སྶི་མ་ཧཱ་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཨཱ་ལོ་ཀ་ཕ་ར་ཎ་ས་མ་ཏྠོ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་པི སཱུ་རི་ཡུ་གྒ་མ་ནེ ཁ་ཛྫོ་པ་ན་ཀོ ཝི་ཡ ཨ་ཧོ་སི, ཙ་ནྡ་སཱུ་རི་ཡ་ཏཱ་ར་ཀ་རཱུ་པ་དེ་ཝ་ཏུ་ཡྻཱ་ན་ཝི་མཱ་ན་ཀ་པྤ་རུ་ཀྑཱ་ནཾ པ་རི་ཙྪེ་ད་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡི་ཏྠ. ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཋཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ར་སྨཱི་ཧི་ཡེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊཾ ཨ་ཧོ་སི. ཨ་ཡ་ཉྩ ནེ་ཝ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནི་དྡྷི, ན བྷཱ་ཝ་ནཱ་མ་ཡི་དྡྷི. ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་དྷ་མྨཾ པ་ན ས་མྨ་ས་ཏོ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ ལོ་ཧི་ཏཾ པ་སཱི་དི, ཝ་ཏྠུ་རཱུ་པཾ པ་སཱི་དི, ཚ་ཝི་ཝ་ཎྞོ པ་སཱི་དི. ཙི་ཏྟ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ ཝ་ཎྞ་དྷཱ་ཏུ ས་མ་ནྟཱ ཨ་སཱི་ཏི་ཧ་ཏྠ་མ་ཏྟེ པ་དེ་སེ ནི་ཙྩ་ལཱ ཨ་ཊྛཱ་སཱི’’ཏི.

ཨེ་ཝཾ ནི་སི་ནྣེཏི ཏ་མྷཱ ས་མཱ་དྷི་མྷཱ ཝུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣེ. ཨེ་ཀོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོཏི ནཱ་མ་གོ་ཏྟ་ཝ་སེ་ན ཨ་ན་བྷི་ཉྙཱ་ཏོ ཨ་པཱ་ཀ་ཊོ ཨེ་ཀོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ. ‘‘ཧུཾ ཧུ’’ནྟི ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏཱིཏི ས་བྦཾ ཨ་ཙོ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ཧུཾ ཧུ’’ནྟི ཀ་རོ་ནྟོ ཝི་ཙ་ར་ཏི. ཨེ་ཏ་ད་ཝོ་ཙཱཏི (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༤) ཨེ་ཏཾ ཨི་དཱ་ནི ཝ་ཏྟ་བྦཾ ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ ནུ ཁོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཝོ་ཙ. ཏ་ཏྠ ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན པ་མཱ་ཎེ་ན. ནུ-ཏི སཾ་ས་ཡ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཁོ-ཏི པ་ད་པཱུ་ར་ཎེ. བྷོ-ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཛཱ་ཏི་ས་མུ་དཱ་ག་ཏཾ ཨཱ་ལ་པ་ནཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷོ་ཝཱ་དི ནཱ་མ སོ ཧོ་ཏི, ས་ཙེ ཧོ་ཏི ས་ཀི་ཉྩ་ནོ’’ཏི (དྷ. པ. ༣༩༦; སུ. ནི. ༦༢༥). གོ་ཏ་མཱཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ནཱ་ཡཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ས་མྤ་ཏི ས་མཱ་ག་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གོ་ཏྟཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་ཡཾ ས་མྤ་ཏི ས་མཱ་ག་ཏོ, ཚ་བྦ་སྶཱ་ནི པ་དྷཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟེ་ཧི པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ཙ་ར་མཱ་ནོ ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ ཏཾ ཝ་ཏཾ ཚ་ཌྜེ་ཏྭཱ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ སེ་ན་ནི་ག་མེ ཨེ་ཀོ ཨ་དུ་ཏི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་ར་མཱ་ནོ་པི ཏེ་ན བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་ན དི་ཊྛ་པུ་བྦོ ཙེ་ཝ ས་ལླ་པི་ཏ་པུ་བྦོ ཙ, ཏེ་ན སོ པུ་བྦེ པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡེ་ཧི ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ གོ་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟོ ‘‘བྷོ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ གོ་ཏྟེ་ན ཨཱ་ལ་པ་ཏི. ཡ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝཱ བྷ་ག་ཝཱ མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ ནི་ཀྑ་ནྟོ ཨ་ནོ་མཱ་ན་དཱི་ཏཱི་རེ པ་བྦ་ཛི, ཏ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ‘‘ས་མ་ཎོ གོ་ཏ་མོ’’ཏི ཙ་ནྡོ ཝི་ཡ སཱུ་རི་ཡོ ཝི་ཡ པཱ་ཀ་ཊོ པ་ཉྙཱ་ཏོ ཧོ་ཏི, ན ཙ ཏ་སྶ གོ་ཏྟ་ཛཱ་ན་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཾ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎཱཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎཱ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ཀི་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཡེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཧོ་ཏི, ཏེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་རི་མཱ་ཎཾ པུ་ཙྪ་ཏི. ‘‘ཀ་ཏ་མེ’’ཏི པ་ན ཨི་མི་ནཱ ཏེ་སཾ ས་རཱུ་པཾ པུ་ཙྪ་ཏི.

ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སཱིཏི ‘‘ཡོ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཀཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི, ན པ་ན ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སི. ཀ་སྨཱ? དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཛ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏ་སྶ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སྶ ཨི་མཾ གཱ་ཐཾ སུ་ཏྭཱ ན ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཨ་ཧོ་སི. ཡ་ཐཱ ཙ ཨི་མ་སྶ, ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་ཀ་སྶ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ བུ་དྡྷ་གུ་ཎ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཾ སུ་ཏྭཱ. དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཧི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ བྷཱ་སི་ཏཾ པ་རེ་སཾ སུ་ཎ་ནྟཱ་ན་མྤི ཏ་པུ་སྶ་བྷ་ལླི་ཀཱ་ནཾ ས་ར་ཎ་དཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཝཱ་ས་ནཱ་བྷཱ་གི་ཡ་མེ་ཝ ཛཱ་ཏཾ, ན ཨ་སེ་ཀྑ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཝཱ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཾ ཝཱ. ཨེ་སཱ ཧི དྷ་མྨ་ཏཱ་ཏི. ཝེ་དེ་ཧི ཝཱ ཨ་ནྟནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟཾ ནཱ་མ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨི་མེ ཨུ་སྶ་དཱ ན་ཏྠཱིཏི ས་བྦ་སོ ཨི་མེ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ན ས་ནྟི.

ཨ་ཛ་པཱ་ལ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

མུ་ཙ་ལི་ནྡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༥. མུ་ཙ་ལི་ནྡ་མཱུ་ལེཏི (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༡༡) ཨེ་ཏྠ མུ་ཙ་ལི་ནྡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི ནཱི་པ་རུ་ཀྑོ, ཡོ ‘‘ནི་ཙུ་ལོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶ ས་མཱི་པེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘མུ་ཙ་ལོ་ཏི ཏ་སྶ རུ་ཀྑ་སྶ ནཱ་མཾ, ཝ་ན་ཛེ་ཊྛ་ཀ་ཏཱ་ཡ པ་ན མུ་ཙ་ལི་ནྡོ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་ད་པཱ་དཱིཏི ས་ཀ་ལ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལ༹་ག་བྦྷཾ པཱུ་རེ་ནྟོ མ་ཧཱ་མེ་གྷོ ཨུ་ད་པཱ་དི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ ཀི་ར མེ་གྷོ དྭཱི་སུ་ཡེ་ཝ ཀཱ་ལེ་སུ ཝ་སྶ་ཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་མྷི ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣེ བུ་དྡྷེ ཝཱ, ཨི་དྷ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ཀཱ་ལེ ཨུ་ད་པཱ་དི. པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡཱ ནི་བྦ་ཏྟོཏི པོ་ཀྑ་ར་ཎི་ཡཱ ཧེ་ཊྛཱ ནཱ་ག་བྷ་ཝ་ནཾ ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟོ. ས་ཀ་བྷ་ཝ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་ག་བྷ་ཝ་ན་ཏོ. ཨེ་ཝཾ བྷོ་གེ་ཧི པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ས་ཏྟ ཝཱ་རེ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་ར་བྷོ་གེ་ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཀཱ་ཡཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏྭཱ. ཨུ་པ་རི་མུ་དྡྷ་ནི མ་ཧ་ནྟཾ ཕ་ཎཾ ཝི་ཧ་ཙྩཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ མུ་དྡྷ་པྤ་དེ་ས་སྶ ཨུ་པ་རི ཨ་ཏྟ་ནོ མ་ཧ་ནྟཾ ཕ་ཎཾ པ་སཱ་རེ་ཏྭཱ. ‘‘ཕ་ཎཾ ཀ་རི་ཏྭཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, སོ་ཡེ་ཝ་ཏྠོ.

ཏ་སྶ ཀི་ར ནཱ་ག་རཱ་ཛ་སྶ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཙ མ་ཡ྄ཧཾ བྷ་ཝ་ན་ས་མཱི་པེ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སི་ནྣོ, ཨ་ཡ་ཉྩ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཝ་དྡ་ལི་ཀཱ ཝ་ཏྟ་ཏི, ཝཱ་སཱ་གཱ་ར་མ་སྶ ལ་དྡྷུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. སོ ས་ཏྟ་ར་ཏ་ན་མ་ཡཾ པཱ་སཱ་དཾ ནི་མྨི་ནི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟོ་པི ‘‘ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏེ ཀཱ་ཡ་སཱ་རོ ག་ཧི་ཏོ ན བྷ་ཝི་སྶ་ཏི, ད་ས་བ་ལ་སྶ ཀཱ་ཡ་ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ བྷོ་གེ་ཧི པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི ཕ་ཎཾ དྷཱ་རེ་སི. ‘‘ཏ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་དེ བྷ་ཎྜཱ་གཱ་ར་ག་བྦྷ་པྤ་མཱ་ཎཾ ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༨༤) པ་ན –

‘‘པ་རི་ཀྑེ་པ་སྶ ཨ་ནྟོ ཨོ་ཀཱ་སོ ཧེ་ཊྛཱ ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་ད་པྤ་མཱ་ཎོ ཨ་ཧོ་སི, ‘ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ས་ཏྠཱ ཝི་ཧ་རི་སྶ་ཏཱི’ཏི ནཱ་ག་རཱ་ཛ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཨོ་ཀཱ་སཾ པ་རི་ཀྑི་པི, མ་ཛ྄ཛྷེ ར་ཏ་ན་པ་ལླ་ངྐོ པ་ཉྙ་ཏྟོ ཧོ་ཏི, ཨུ་པ་རི སུ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ར་ཀ་ཝི་ཙི་ཏྟཾ ས་མོ་ས་རི་ཏ་ག་ནྡྷ་དཱ་མ་ཀུ་སུ་མ་ཙེ་ལ་ཝི་ཏཱ་ནཾ ཨ་ཧོ་སི, ཙ་ཏཱུ་སུ ཀོ་ཎེ་སུ ག་ནྡྷ་ཏེ་ལེ་ན དཱི་པཱ ཛ་ལི་ཏཱ, ཙ་ཏཱུ་སུ དི་སཱ་སུ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཙ་ནྡ་ན་ཀ་ར་ཎྜ་ཀཱ ཋ་པི་ཏཱ’’ཏི –

ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་ཙྪི་ཏི་ཙྪི་ཏེ་ན ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཝི་ཧ་རི་སྶ་ཏཱིཏི ཙ ནཱ་ག་རཱ་ཛ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་མ་ཏྟ་མེ་ཏཾ, བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཡ་ཐཱ་ནི་སི་ནྣོ་ཝ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སི.

ཀི་ཉྩཱ་པི…པེ… ཙི་ནྟེ་ཏུཾ ཡུ་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ ཀེ་ཙི ཝ་ད་ནྟི ‘‘ཨུ་ཎྷ་གྒ་ཧ་ཎཾ བྷོ་ག་པ་རི་ཀྑེ་པ་སྶ ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ ཀཱ་ར་ཎ་ཀི་ཏྟ་ནཾ. ཁུ་དྡ་ཀེ ཧི ཏ་སྨིཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ནཱ་ག་རཱ་ཛ་སྶ ས་རཱི་ར་ས་མྦྷཱུ་ཏཱ ཨུ་སྨཱ བཱ་དྷེ་ཡྻ, ཝི་པུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎེ་ན པ་ན ཏཱ་དི་སཾ མཱ ཨུ་ཎྷཾ བཱ་དྷ་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི. ས་ཨུ་པ་ས་གྒ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠོ ཨུ་པ་ས་གྒེ་ན ཝི་ནཱ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་དྡྷ་ནྟི ཨུ་བྦི་དྡྷ’’ནྟི, སཱ ཙ་སྶ ཨུ་བྦི་དྡྷ་ཏཱ ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཝི་ག་མེ་ན དཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མེ་གྷ་ཝི་ག་མེ་ན དཱུ་རཱི་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི. ཨི་ནྡ་ནཱི་ལ་མ་ཎི ཝི་ཡ དི་བྦ་ཏི ཛོ་ཏ་ཏཱི་ཏི དེ་ཝོ, ཨཱ་ཀཱ་སོ. ཝི་དི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་དཱ་ནི ཝི་ག་ཏ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀོ ཨཱ་ཀཱ་སོ, ན་ཏྠི བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱི་ཏཱ་དི་ཨུ་པ་དྡ་ཝོ’’ཏི ཉ་ཏྭཱ. ཝི་ནི་ཝེ་ཋེ་ཏྭཱཏི ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ. ཨ་ཏྟ་ནོ རཱུ་པནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་ག་རཱུ་པཾ. པ་ཊི་སཾ་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་པེ་ཏྭཱ. མཱ་ཎ་ཝ་ཀ་ཝ་ཎྞནྟི ཀུ་མཱ་ར་ཀ་རཱུ་པཾ.

ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་དི་ཏྭཱཏི ‘‘ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁ་པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དི་ནོ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི སུ་ཁ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཨི་མཾ ཨུ་དཱ་ནནྟི ཨི་མཾ ཝི་ཝེ་ཀ་སུ་ཁཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ཀཾ ཨུ་དཱ་ནཾ ཨུ་དཱ་ནེ་སི. སུ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱཏི ཝི་སྶུ་ཏ་དྷ་མྨ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཀཱ་སི་ཏ་དྷ་མྨ་སྶཱ’’ཏི. ཨ་ཀུ་པྤ་ན་བྷཱ་ཝོཏི ཨ་ཀུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ.

མུ་ཙ་ལི་ནྡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

རཱ་ཛཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༦. ཨོ་ས་དྷ་ཧ་རཱི་ཏ་ཀཾ ཨུ་པ་ནེ་སཱིཏི ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨོ་ས་དྷ་ཧ་རཱི་ཏ་ཀ་མེ་ཝ, ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་མྤི ཨུ་པ་ནེ་སི. པ་ཙྩ་གྒྷེཏི ཨེ་ཏྠ པུ་རི་མཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཀ་པྤཾ ཀེ་ཙི ན ཨི་ཙྪ་ནྟི, ཏེ་ནེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཙྩ་གྒྷེ་ཏི ཨ་བྷི་ན་ཝེ. པ་ཙྩེ་ཀཾ མ་ཧ་གྒྷ་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་གྒྷེ་ཏི ཀེ་ཙི, ཏཾ ན སུ་ནྡ་རཾ. ན ཧི བུ་དྡྷཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟོ མ་ཧ་གྒྷཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟི པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟི ཝཱ’’ཏི.

རཱ་ཛཱ་ཡ་ཏ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

བྲ་ཧྨ་ཡཱ་ཙ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༧. ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ས་མཱ་ཙི་ཎྞོཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཏོ ཙེ་ཝ ཨཱ་ཙ་ར་ནྟེ་ཧི ཙ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཡཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ག་མྦྷཱི་རོ་པི དྷ་མྨོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན སུ་པཱ་ཀ་ཊོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ནཾ པ་ན ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ, སཱ ས་དྡྷ་མྨ་ས་ཝ་ནཱ་དྷཱི་ནཱ, ཏཾ ས་ཏྠ་རི དྷ་མྨེ ཙ པ་སཱ་དཱ་ཡ་ཏྟཾ. སོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ལོ་ཀེ ས་མྦྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡ་སྶ ག་རུ་ཀཱ་ཏ་བྦ་སྶ ཨ་བྷི་པ་ཏྠ་ནཱ་ཧེ་ཏུ་ཀོ་ཏི པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ བྲ་ཧྨུ་ནོ ཡཱ་ཙ་ནཱ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘བྲ་ཧྨུ་ནཱ ཡཱ་ཙི་ཏེ དེ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཨ་དྷི་ག་ཏོཏི པ་ཊི་ཝི་དྡྷོ, ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཉཱ་ཎེ་ན ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཝ་བུ་དྡྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨོཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨོ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ག་མྦྷཱི་རོཏི མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ ཝི་ཡ མ་ཀ་ས་ཏུ་ཎྜ་སཱུ་ཙི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་མུ་པ་ཙི་ཏ་པ་རི་པ་ཀྐ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛོ. ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ་ཝ དུ་དྡ་སོ དུ་ཀྑེ་ན ད་ཊྛ་བྦོ, ན ས་ཀྐཱ སུ་ཁེ་ན ད་ཊྛུཾ. ཡོ ཧི ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛོ, སོ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཙ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ སུ་ཁེ་ན པ་སྶི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཀི་ཙྪེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀ་དཱ་ཙི་དེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. དུ་དྡ་ས་ཏྟཱ་ཝ དུ་ར་ནུ་བོ་དྷོ དུ་ཀྑེ་ན ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ, ན ས་ཀྐཱ སུ་ཁེ་ན ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ. ཡ་ཉྷི ད་ཊྛུ་མེ་ཝ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྶ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་བུ་ཛ྄ཛྷ་ནེ ཀ་ཐཱ ཨེ་ཝ ན་ཏྠི ཨ་ཝ་བོ་དྷ་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཏ་མཾ ནུ ཁོ དུ་ཀྐ་ར་ཏ་རཾ ཝཱ དུ་ར་བྷི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏ་རཾ ཝཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༡༡༥) སུ་ཏྟ་པ་དཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ.

ས་ནྟོཏི ཨ་ནུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྦ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཏཱ་ཡ ས་ནྟོ ནི་བྦུ་ཏོ, ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ས་ནྟོ. ཨེ་ཏྠ ཙ ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ ས་ནྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎཾ, མ་གྒ་ས་ཙྩཾ ས་ནྟཾ ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎཾ. པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ནཱི་ཏོ་ཏི པ་ཎཱི་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏོཏི ཨ་ཏི་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཨ་ཏ་པྤ་ཀོ སཱ་དུ་ར་ས་བྷོ་ཛ་ནཾ ཝི་ཡ. ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཨ་སེ་ཙ་ན་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏ་པྤ་ཀ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཨི་ད་ཉྷི དྭ་ཡཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏ་ཀྐཱ་ཝ་ཙ་རོཏི ཨུ་ཏྟ་མ་ཉཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏ་ཀྐེ་ན ཨ་ཝ་ཙ་རི་ཏ་བྦོ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏ་བྦོ ན ཧོ་ཏི, ཉཱ་ཎེ་ནེ་ཝ ཨ་ཝ་ཙ་རི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ནི་པུ་ཎ་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཙ ནི་པུ་ཎོ ས་ཎྷོ. པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡོཏི བཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་དཾ པ་ཊི་པ་ནྣེ་ཧི པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ཨེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.

ཨ་ལླཱི་ཡ་ནྟི ཨ་བྷི་ར་མི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན སེ་ཝི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ལ་ཡཱ, པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏྟཱ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎེ ཨ་ལླཱི་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨཱ་ལ་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎེ ཨ་ལླཱི་ཡ་ནྟཱིཏི པ་ཉྩ་ཀཱ་མ་གུ་ཎེ སེ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེཏི པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ. ར་མ་ནྟཱིཏི ར་ཏིཾ ཝི་ནྡ་ནྟི ཀཱི་ལ༹་ནྟི ལ་ལ༹་ནྟི. ཨཱ་ལཱི་ཡ་ནྟི ཨ་བྷི་ར་མ་ཎ་ཝ་སེ་ན སེ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ལ་ཡཱ, ཨ་ཊྛ་ས་ཏཾ ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནི, ཏེ་ཧི ཨཱ་ལ་ཡེ་ཧི ར་མ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ལ་ཡ་རཱ་མཱཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨི་མེ ཧི ས་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ, ཨེ་ཝཾ རཱ་ག་མྤི ཨ་སྶཱ་དེ་ནྟི ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནྟི་ཡེ་ཝ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི སུ་ས་ཛྫི་ཏ་པུ་པྥ་ཕ་ལ་བྷ་རི་ཏ་རུ་ཀྑཱ་དི་ས་མྤ་ནྣཾ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ པ་ཝི་ཊྛོ རཱ་ཛཱ ཏཱ་ཡ ཏཱ་ཡ ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ར་མ་ཏི, ས་མྨུ་དི་ཏོ ཨཱ་མོ་དི་ཏ་པ་མོ་དི་ཏོ ཧོ་ཏི, ན ཨུ་ཀྐ་ཎྛ་ཏི, སཱ་ཡ་མྤི ནི་ཀྑ་མི་ཏུཾ ན ཨི་ཙྪ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་མེ་ཧི ཀཱ་མཱ་ལ་ཡ་ཏ་ཎྷཱ་ལ་ཡེ་ཧི ས་ཏྟཱ ར་མ་ནྟི, སཾ་སཱ་ར་ཝ་ཊྚེ ས་མྨོ་དི་ཏཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་ཎྛི་ཏཱ ཝ་ས་ནྟི. ཏེ་ན ནེ་སཾ བྷ་ག་ཝཱ དུ་ཝི་དྷ་མྤི ཨཱ་ལ་ཡཾ ཨུ་ཡྻཱ་ན་བྷཱུ་མིཾ ཝི་ཡ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་ལ་ཡ་རཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ར་ཏཱཏི ནི་ར་ཏཱ. སུ་ཊྛུ མུ་དི་ཏཱཏི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ མུ་དི་ཏཱ ཨ་ནུ་ཀྐ་ཎྛ་ན་ཏོ.

ཋཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཋཱ་ན་ས་དྡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཋཱ་ནནྟི ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཕ་ལཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཋཱ་ནཾ, ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ. ཨི་མེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཏི ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ་ཝ. ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཡ་ཐཱ དེ་ཝོ ཨེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ. ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ པ་ཊི་ཙྩ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ. ཏེ་ན ས་མ་ཏྠ་པ་ཙྩ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. པ་ཊི་ཙྩ ས་མུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ. པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛོ ཨེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ. ས་ངྑཱ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ན་ཉྷི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ་ཏི. ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐོཏི་ཨཱ་དི ས་བྦཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ. ཡ་སྨཱ ཧི ཏཾ ཨཱ་ག་མྨ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་པྥ་ནྡི་ཏཱ་ནི ས་མྨ་ནྟི ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཧི ནི་བྦཱ་ནེ ས་ངྑཱ་ར་ཝཱུ་པ་ས་མ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཉཱ་ཡཱ་ག་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ – ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ས་མྨ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐོཏི.

ཡ་སྨཱ ཙ ཏཾ ཨཱ་ག་མྨ ས་བྦེ ཨུ་པ་དྷ་ཡོ པ་ཊི་ནི་སྶ་ཊྛཱ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྩ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི, ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་པྤ་བྷེ་དཱ ས་བྦཱ་པི ཏ་ཎྷཱ ཁཱི་ཡ་ནྟི, ས་བྦེ ཀི་ལེ་ས་རཱ་གཱ ཝི་ར་ཛྫ་ནྟི, ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དི་བྷེ་དཾ ས་བྦཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་བྦཱུ་པ་དྷི་པ་ཊི་ནི་སྶ་གྒོ ཏ་ཎྷཱ་ཀྑ་ཡོ ཝི་རཱ་གོ ནི་རོ་དྷོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡཱ པ་ནེ་སཱ ཏ་ཎྷཱ ཏེ་ན ཏེ་ན བྷ་ཝེ་ན བྷ་ཝ་ནྟ་རཾ བྷ་ཝ་ནི་ཀ་ནྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ཝི་ན་ཏི སཾ་སི་བྦ་ཏི, ཕ་ལེ་ན ཝཱ ས་དྡྷིཾ ཀ་མྨཾ ཝི་ན་ཏི སཾ་སི་བྦ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝཱ་ན་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཝཱ་ན་ཏོ་ཏི ནི་བྦཱ་ནཾ. ཀི་ལ་མ་ཐོཏི ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ཐོ. ཝི་ཧེ་སཱ་པི ཀཱ་ཡ་ཝི་ཧེ་སཱ་ཡེ་ཝ, ཙི་ཏྟེ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ན་ཏྠི བོ་དྷི་མཱུ་ལེ་ཡེ་ཝ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཙི་ར་ནི་ས་ཛྫཱ་ཙི་ར་བྷཱ་ས་ནེ་ཧི པི་ཊྛི་ཨཱ་གི་ལཱ་ཡ་ན་ཏཱ་ལུ་ག་ལ་སོ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ཐོ ཙེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཧེ་སཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ, སཱ ཙ ཁོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ན་ཉྩ ཨ་པྤ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན. ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ པ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན་ཉྩ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་པ་རི་སྶ་མོ་པི ས་ཏྠུ ཨ་པ་རི་སྶ་མོ་ཝ, ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ན ཙ མཾ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཧེ་སེ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཱ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ, སོ མ་མ ཀི་ལ་མ་ཐོ ཨ་སྶཱ’’ཏི.

ཨ་པི་སྶཱུཏི ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. སོ ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི, ཨི་མཱ་པི གཱ་ཐཱ པ་ཊི་བྷཾ་སཱུ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. བྷ་ག་ཝ་ནྟནྟི པ་ཊི་ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ’’ཏི. ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟཱ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ ཝཱ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཱ. ཝུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠོ་པི ཧི ཨ-ཀཱ་རོ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་སེ་ཀྑཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི. ཀ་པྤཱ་ནཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཉྩ ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ དྷ་མྨ་སཾ་ཝི་བྷཱ་ག་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་མ་དྷི་ག་ཏ་དྷ་མྨ་ར་ཛྫ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཱ་པ་ཏྟི་དཱི་པ་ན་ཏྟཱ གཱ་ཐཱ་ཏྠ་སྶ ཨ་ནུ་ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཏཱ ཏ་སྶ ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟི ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཏྠ་དྭཱ་རེ་ན ཧི གཱ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་ཏཱ. གོ་ཙ་རཱ ཨ་ཧེ་སུནྟི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧཾ་སུ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ’’ཏི.

ཀི་ཙྪེ་ནཱཏི ན དུ་ཀྑ་པྤ་ཊི་པ་དཱ་ཡ. བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྷི ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི མ་གྒཱ སུ་ཁ་པྤ་ཊི་པ་དཱ་ཝ ཧོ་ནྟི. པཱ་ར་མཱི་པཱུ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ པ་ན ས་རཱ་ག་ས་དོ་ས་ས་མོ་ཧ་སྶེ་ཝ ས་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ་ག་ཏཱ་ནཾ ཡཱ་ཙ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ལ་ངྐ་ཏ་པྤ་ཊི་ཡ་ཏྟཾ སཱི་སཾ ཀ་ནྟི་ཏྭཱ ག་ལ་ལོ་ཧི་ཏཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ སུ་ཨ་ཉྫི་ཏཱ་ནི ཨ་ཀྑཱི་ནི ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱ ཀུ་ལ་ཝཾ་ས་པྤ་དཱི་པཾ པུ་ཏྟཾ མ་ནཱ་པ་ཙཱ་རི་ནིཾ བྷ་རི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི དེ་ནྟ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་ནི ཙ ཁ་ནྟི་ཝཱ་དི་ས་དི་སེ་སུ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་སུ ཚེ་ཛྫ་བྷེ་ཛྫཱ་དཱི་ནི པཱ་པུ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ནཱི་ཡ་པ་ཊི་པ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཧ-ཨི་ཏི ཝཱ བྱ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཨེ་ཀཾ་ས་ཏྠེ་ཏི ཀེ་ཙི. ཧ བྱ་ཏྟཾ ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ལཾ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཀི་ཙྪེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏུ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཧ་ལནྟི ཝཱ ཨ་ལ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠཾ པ་དཾ ‘‘ཧ་ལ་ནྟི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ‘‘པ་ཀཱ་སི་ཏ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི, དེ་སི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ ཀི་ཙྪེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ལཾ དེ་སི་ཏཾ པ་རི་ཡ་ཏྟཾ དེ་སི་ཏཾ, ཀོ ཨ་ཏྠོ དེ་སི་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. རཱ་ག་དོ་ས་པ་རེ་ཏེ་ཧཱིཏི རཱ་ག་དོ་ས་ཕུ་ཊྛེ་ཧི, ཕུ་ཊྛ་ཝི་སེ་ན ཝི་ཡ ས་པྤེ་ན རཱ་གེ་ན དོ་སེ་ན ཙ ས་མྥུ་ཊྛེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཐ ཝཱ རཱ་ག་དོ་ས་པ་རེ་ཏེ་ཧཱིཏི རཱ་ག་དོ་སཱ་ནུ་ག་ཏེ་ཧི, རཱ་གེ་ན ཙ དོ་སེ་ན ཙ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

པ་ཊི་སོ་ཏ་གཱ་མིནྟི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༥; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༨༡; སཾ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡.༡༧༢) ནི་ཙྩ་གཱ་ཧཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་སོ་ཏཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑ་མ་ན་ཏྟཱ ཨ་སུ་བྷ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ག་ཏཾ པ་ཝ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. རཱ་ག་ར་ཏྟཱཏི ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན བྷ་ཝ་རཱ་གེ་ན དི་ཊྛི་རཱ་གེ་ན ཙ ར་ཏྟཱ. ན ད་ཀྑ་ནྟཱིཏི ཨ་ནི་ཙྩཾ དུ་ཀྑ་མ་ན་ཏྟཱ ཨ་སུ་བྷ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ན པ་སྶི་སྶ་ནྟི, ཏེ ཨ་པ་སྶ་ནྟེ ཀོ ས་ཀྑི་སྶ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. རཱ་ག་དོ་ས་པ་རེ་ཏ་ཏཱ་པི ནེ་སཾ ས་མྨུ་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་མོ་ཁ་ནྡྷེ་ན ཨཱ་ཝུ་ཊཱ’’ཏི, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་རཱ་སི་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་ཊཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན་མ་ཏཱིཏི ཀ་སྨཱ པ་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ན་མི, ན་ནུ ཨེ་ས ‘‘མུ་ཏྟོ་ཧཾ མོ་ཙེ་སྶཱ་མི, ཏི་ཎྞོ་ཧཾ ཏཱ་རེ་སྶཱ་མི,

ཀིཾ མེ ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཝེ་སེ་ན, དྷ་མྨཾ ས་ཙྪི་ཀ་ཏེ་ནི་དྷ;

ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ, ཏཱ་ར་ཡི་སྶཾ ས་དེ་ཝ་ཀ’’ནྟི. (བུ. ཝཾ. ༢.༥༥) –

པ་ཏྠ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྟོ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཝ, ཏ་དེ་ཝ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ན་མི. ཏ་སྶ ཧི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཏྭཱ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་ག་ཧ་ན་ཏཾ དྷ་མྨ་སྶ ཙ ག་མྦྷཱི་ར་ཏཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཀི་ལེ་ས་ག་ཧ་ན་ཏཱ ཙ དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ ཙ ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ན པཱ་ཀ་ཊཱ ཛཱ་ཏཱ. ཨ་ཐ་སྶ ‘‘ཨི་མེ ས་ཏྟཱ ཀ་ཉྫི་ཡ་པུ་ཎྞ་ལཱ་བུ ཝི་ཡ ཏ་ཀྐ་བྷ་རི་ཏ་ཙཱ་ཊི ཝི་ཡ ཝ་སཱ་ཏེ་ལ་པཱི་ཏ་པི་ལོ་ཏི་ཀཱ ཝི་ཡ ཨ་ཉྫ་ན་མ་ཀྑི་ཏ་ཧ་ཏྠོ ཝི་ཡ ཙ ཀི་ལེ་ས་བྷ་རི་ཏཱ ཨ་ཏི་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཱ རཱ་ག་ར་ཏྟཱ དོ་ས་དུ་ཊྛཱ མོ་ཧ་མུ་ལ༹ྷཱ, ཏེ ཀིཾ ནཱ་མ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཙི་ནྟ་ཡ་ཏོ ཀི་ལེ་ས་ག་ཧ་ན་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན་པི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ན་མི.

‘‘ཨ་ཡཾ དྷ་མྨོ པ་ཐ་ཝཱི་ས་ནྡྷཱ་ར་ཀ་ཨུ་ད་ཀ་ཀྑ་ནྡྷོ ཝི་ཡ ག་མྦྷཱི་རོ, པ་བྦ་ཏེ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོ སཱ་ས་པོ ཝི་ཡ དུ་དྡ་སོ, ས་ཏ་དྷཱ བྷི་ནྣ་སྶ ཝཱ་ལ་སྶ ཀོ་ཊི ཝི་ཡ ཨ་ཎུ. མ་ཡཱ ཧི ཨི་མཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏུཾ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟེ་ན ཨ་དི་ནྣཾ དཱ་ནཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨ་ར་ཀྑི་ཏཾ སཱི་ལཾ ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཨ་པ་རི་པཱུ་རི་ཏཱ ཀཱ་ཙི པཱ་ར་མཱི ནཱ་མ ན་ཏྠི, ཏ་སྶ མེ ནི་རུ་སྶཱ་ཧཾ ཝི་ཡ མཱ་ར་བ་ལཾ ཝི་དྷ་མ་ནྟ་སྶ་པི པ་ཐ་ཝཱི ན ཀ་མྤི་ཏྠ, པ་ཋ་མ་ཡཱ་མེ པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ནྟ་སྶ་པི ན ཀ་མྤི་ཏྠ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་ཡཱ་མེ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུཾ ཝི་སོ་དྷེ་ནྟ་སྶ་པི ན ཀ་མྤི་ཏྠ, པ་ཙྪི་མ་ཡཱ་མེ པ་ན པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟ་སྶེ་ཝ མེ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ ཀ་མྤི་ཏྠ. ཨི་ཏི མཱ་དི་སེ་ན་པི ཏི་ཀྑ་ཉཱ་ཎེ་ན ཀི་ཙྪེ་ནེ་ཝཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ པ་ཊི་ཝི་དྡྷོ, ཏཾ ལོ་ཀི་ཡ་མ་ཧཱ་ཛ་ནཱ ཀ་ཐཾ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན་པི ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ན་མཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

ཨ་པི་ཙ བྲ་ཧྨུ་ནཱ ཡཱ་ཙི་ཏེ དེ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ་པི་སྶ ཨེ་ཝཾ ཙི་ཏྟཾ ན་མི. ཛཱ་ནཱ་ཏི ཧི བྷ་ག་ཝཱ ‘‘མ་མ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟེ ན་མ་མཱ་ནེ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཡཱ་ཙི་སྶ་ཏི, ཨི་མེ ཙ ས་ཏྟཱ བྲ་ཧྨ་ག་རུ་ཀཱ, ཏེ ‘ས་ཏྠཱ ཀི་ར དྷ་མྨཾ ན དེ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི, ཨ་ཐ ནཾ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ ཡཱ་ཙི་ཏྭཱ དེ་སཱ་པེ་ཏི, ས་ནྟོ ཝ་ཏ བྷོ དྷ་མྨོ པ་ཎཱི་ཏོ’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ སུ་སྶཱུ་སི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཨི་ད་མྤི་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ན་མི, ནོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༨. ས་ཧ་མྤ་ཏི་སྶཱཏི སོ ཀི་ར ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ ས་ཧ་ཀོ ནཱ་མ ཐེ་རོ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཀ་པྤཱ་ཡུ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟོ, ཏ་ཏྲ ནཾ ས་ཧ་མྤ་ཏི བྲ་ཧྨཱ་ཏི ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘བྲ་ཧྨུ་ནོ ས་ཧ་མྤ་ཏི་སྶཱ’’ཏི. ན་སྶ་ཏི ཝ་ཏཱཏི སོ ཀི་ར ཨི་མཾ ས་དྡཾ ཏ་ཐཱ ནི་ཙྪཱ་རེ་ཏི, ཡ་ཐཱ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུ་བྲ་ཧྨཱ་ནོ སུ་ཏྭཱ ས་བྦེ ས་ནྣི་པ་ཏིཾ་སུ. ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀཱཏི པ་ཉྙཱ་མ་ཡེ ཨ་ཀྑི་མྷི ཨ་པྤཾ པ་རི་ཏྟཾ རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་ར་ཛཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ཨེ་ཝཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ. ཨ་པྤཾ རཱ་གཱ་དི་ར་ཛཾ ཡེ་སཾ ཏེ ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་སྶ་ཝ་ན་ཏཱཏི ‘‘ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཀ་ར་ཎ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་སྶ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱིཏི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ད་ས་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཏ་པ་དུ་མཱ་ནི ཝི་ཡ སཱུ་རི་ཡ་ར་སྨི་ས་མྥ་སྶཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནཱ ཙ་ཏུ་པྤ་དི་ཀ་གཱ་ཐཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཨ་རི་ཡ་བྷཱུ་མིཾ ཨོ་ཀྐ་མ་ནཱ་ར་ཧཱ ན ཨེ་ཀོ, ན དྭེ, ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་རོ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.

པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སཱིཏི པཱ་ཏུ་བྷ་ཝི. ས་མ་ལེ་ཧི ཙི་ནྟི་ཏོཏི ས་མ་ལེ་ཧི པཱུ་ར་ཎ་ཀ་སྶ་པཱ་དཱི་ཧི ཚ་ཧི ས་ཏྠཱ་རེ་ཧི ཙི་ནྟི་ཏོ. ཏེ ཧི པུ་རེ་ཏ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཀ་ཎྚ་ཀེ པ་ཏྠ་ར་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ ཝི་སཾ སི་ཉྩ་མཱ་ནཱ ཝི་ཡ ཙ ས་མ་ལཾ མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་དྷ་མྨཾ དེ་ས་ཡིཾ་སུ. ཏེ ཀི་ར བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཱ་ནུ་སྶ་ཝེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏ་ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལཱ ལོ་ཀཾ ཝ་ཉྩེ་ཏྭཱ ཀོ་ཧ་ཉྙེ ཋ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི ཨ་དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨོ་ཏི དཱི་པེ་སུཾ. ཨ་པཱ་པུ་རེ་ཏནྟི ཝི་ཝ་ར ཨེ་ཏཾ. ཨ་མ་ཏ་སྶ དྭཱ་རནྟི ཨ་མ་ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ དྭཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ཨེ་ཏཾ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ཏོ པ་བྷུ་ཏི པི་ཧི་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་ན་ག་ར་སྶ མ་ཧཱ་དྭཱ་རཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ས་དྡྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཧ་ཏྠེ་ན ཨ་པཱ་པུ་ར ཝི་ཝ་ར ཨུ་གྒྷཱ་ཊེ་ཧཱི་ཏི. སུ་ཎ་ནྟུ དྷ་མྨཾ ཝི་མ་ལེ་ནཱ་ནུ་བུ་དྡྷནྟི ཨི་མེ ས་ཏྟཱ རཱ་གཱ་དི་མ་ལཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝི་མ་ལེ་ན ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན ཨ་ནུ་བུ་དྡྷཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཾ སུ་ཎ་ནྟུ ཏཱ་ཝ བྷ་ག་ཝཱ་ཏི ཡཱ་ཙ་ཏི.

སེ་ལ་པ་བྦ་ཏོ ཨུ་ཙྩོ ཧོ་ཏི ཐི་རོ ཙ, ན པཾ་སུ་པ་བྦ་ཏོ མི་སྶ་ཀ་པ་བྦ་ཏོ ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་ལེ ཡ་ཐཱ པ་བྦ་ཏ་མུ་དྡྷ་ནི་ཊྛི་ཏོ’’ཏི. ཏ་སྶ་ཏྠོ ‘‘སེ་ལ་མ་ཡེ ཨེ་ཀ་གྒྷ་ནེ པ་བྦ་ཏ་མུ་དྡྷ་ནི ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏོ་ཝ. ན ཧི ཏ་ཏྠ ཋི་ཏ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ གཱི་ཝུ་ཀྑི་པ་ན་པ་སཱ་ར་ཎཱ་དི་ཀི་ཙྩཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི. ཏ་ཐཱུ་པ་མནྟི ཏ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གཾ སེ་ལ་པ་བྦ་ཏཱུ་པ་མཾ. དྷ་མྨ་མ་ཡཾ པཱ་སཱ་དནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་མཱ་ཧ. སོ ཧི ས་བྦ་སོ པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧོ ས་བྦ་དྷ་མྨེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏ་ཊྛེ་ན པཱ་སཱ་ད་ས་དི་སོ ཙ, པ་ཉྙཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝཱ ཨི་དྷ དྷ་མྨ-ས་དྡོ. པ་ཉྙཱ ཧི ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏ་ཊྛེ་ན པཱ་སཱ་དོ་ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ནི་དྡི་ཊྛཱ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ –

‘‘པ་ཉྙཱ་པཱ་སཱ་ད་མཱ་རུ་ཡ྄ཧ, ཨ་སོ་ཀོ སོ་ཀི་ནིཾ པ་ཛཾ;

པ་བྦ་ཏ་ཊྛོ་ཝ བྷཱུ་མ་ཊྛེ, དྷཱི་རོ བཱ་ལེ ཨ་ཝེ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི. (དྷ. པ. ༢༨);

ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ – ཡ་ཐཱ སེ་ལ་པ་བྦ་ཏ་མུ་དྡྷ་ནི ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏོ་ཝ ཙ་ཀྑུ་མཱ པུ་རི་སོ ས་མ་ནྟ་ཏོ ཛ་ན་ཏཾ པ་སྶེ་ཡྻ, ཏ་ཐཱ ཏྭ་མྤི སུ་མེ་དྷ སུ་ནྡ་ར་པ་ཉྙ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨ་མ་ཡཾ པ་ཉྙཱ་མ་ཡཾ པཱ་སཱ་ད་མཱ་རུ་ཡ྄ཧ ས་ཡཾ ཨ་པེ་ཏ་སོ་ཀོ སོ་ཀཱ་ཝ་ཏི་ཎྞཾ ཛཱ་ཏི་ཛ་རཱ་བྷི་བྷཱུ་ཏཾ ཛ་ན་ཏཾ ཨ་ཝེ་ཀྑ་སྶུ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཡ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ཡ་ཐཱ ཧི པ་བྦ་ཏ་པཱ་དེ ས་མ་ནྟཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཁེ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀེ་དཱ་ར་པཱ་ལཱི༹་སུ ཀུ་ཊི་ཀཱ་ཡོ ཀ་ཏྭཱ ར་ཏྟིཾ ཨ་གྒིཾ ཛཱ་ལེ་ཡྻུཾ, ཙ་ཏུ་ར་ངྒ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཉྩ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཨ་སྶ, ཨ་ཐ ཏ་སྶ པ་བྦ་ཏ་སྶ མ་ཏྠ་ཀེ ཋ་ཏྭཱ ཙ་ཀྑུ་མ་ཏོ པུ་རི་ས་སྶ བྷཱུ་མིཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་ཏོ ནེ་ཝ ཁེ་ཏྟཾ, ན ཀེ་དཱ་ར་པཱ་ལི༹་ཡོ, ན ཀུ་ཊི་ཡོ, ན ཏ་ཏྠ ས་ཡི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཡྻུཾ ཨ་ནུ་ཛྫ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀུ་ཊི་ཀཱ་སུ པ་ན ཨ་གྒི་ཛཱ་ལཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཡྻ ཨུ་ཛྫ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་པཱ་སཱ་དཾ ཨཱ་རུ་ཡ྄ཧ ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་ཏོ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ཡེ ཏེ ཨ་ཀ་ཏ་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ ས་ཏྟཱ, ཏེ ཨེ་ཀ་ཝི་ཧཱ་རེ ད་ཀྑི་ཎ་ཛཱ་ཎུ་པ་སྶེ ནི་སི་ནྣཱ་པི བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་སྶ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ནཱ་ག་ཙྪ་ནྟི ཉཱ་ཎ་གྒི་ནཱ ཨ་ནུ་ཛྫ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ལཱ༹་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ, ར་ཏྟིཾ ཁི་ཏྟཱ ས་རཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟི. ཡེ པ་ན ཀ་ཏ་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ ཝེ་ནེ་ཡྻ་པུ་གྒ་ལཱ, ཏེ ཨེ་ཝ་སྶ དཱུ་རེ་པི ཋི་ཏཱ ཨཱ་པཱ་ཐ་མཱ་ག་ཙྪ་ནྟི པ་རི་པ་ཀྐ་ཉཱ་ཎ་གྒི་ཏཱ་ཡ ས་མུ་ཛྫ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ལཱ༹་ར་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཙ, སོ ཨ་གྒི ཝི་ཡ ཧི་མ་ཝ་ནྟ་པ་བྦ་ཏོ ཝི་ཡ ཙ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –

‘‘དཱུ་རེ ས་ནྟོ པ་ཀཱ་སེ་ནྟི, ཧི་མ་ཝ་ནྟོ་ཝ པ་བྦ་ཏོ;

ཨ་ས་ནྟེ་ཏྠ ན དི་སྶ་ནྟི, ར་ཏྟིཾ ཁི་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ ས་རཱ’’ཏི. (དྷ. པ. ༣༠༤);

ཨུ་ཊྛེ་ཧཱིཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཾ ཙཱ་རི་ཀ་ཙ་ར་ཎཾ ཡཱ་ཙ་ནྟོ བྷ་ཎ་ཏི. ཨུ་ཊྛེ་ཧཱིཏི ཝཱ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་ས་ངྐོ་ཙཱ་པ་ཏྟི་ཏོ ཀི་ལཱ་སུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ཊྛ་ཧ. ཝཱི་རཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ བྷ་ག་ཝཱ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཝཱི་རོ, དེ་ཝ་པུ་ཏྟ་མ་ཙྩུ་ཀི་ལེ་སཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཝི་ཛི་ཏ་ཏྟཱ ཝི་ཛི་ཏ་ས་ངྒཱ་མོ, ཛཱ་ཏི་ཀ་ནྟཱ་རཱ་དི་ཏོ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྠཾ ཝཱ་ཧ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཁེ་མ་པྤ་དེ་སཾ ས་མྤཱ་པ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ས་ཏྠ་ཝཱ་ཧོ, ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་ཨི་ཎ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཎ་ཎོཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཡོ ཧི པ་རེ་སཾ ཨི་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ནཱ་སེ་ཏི, སོ ཏེ་ཧི ‘‘ཨི་ཎཾ དེ་ཧཱི’’ཏི ཏ་ཛྫ་མཱ་ནོ་པི ཕ་རུ་སཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་པི ཝ་མྦྷ་མཱ་ནོ་པི ཝ་དྷི་ཡ་མཱ་ནོ་པི ཀི་ཉྩི པ་ཊི་པྤ་ཧ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ས་བྦཾ ཏི་ཏི་ཀྑ་ཏི. ཏི་ཏི་ཀྑ་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྷི་སྶ ཏཾ ཨི་ཎཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཡོ ཡ་མྷི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡེ་ན ར་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཎྷཱ་ག་ཧ་ཎེ་ན ཏཾ ཝ་ཏྠུཾ ག་ཎྷཱ་ཏི, སོ ཏེ་ན ཕ་རུ་སཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ་པི ཝ་མྦྷ་མཱ་ནོ་པི ཝ་དྷི་ཡ་མཱ་ནོ་པི ཀི་ཉྩི པ་ཊི་པྤ་ཧ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ས་བྦཾ ཏི་ཏི་ཀྑ་ཏི. ཏི་ཏི་ཀྑ་ཀཱ་ར་ཎ་ཉྷི་སྶ སོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡོ ཧོ་ཏི གྷ་ར་སཱ་མི་ཀེ་ཧི ཝི་ཧེ་ཋི་ཡ་མཱ་ནཱ་ནཾ ཨི་ཏྠཱི་ནཾ ཝི་ཡ. ཀ་སྨཱ? ཨི་ཎ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་སྶ.

༩. ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནནྟི ག་རུ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ག་རུ་ཏ་རཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་བྷི་པ་ཏྠ་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཱ, སཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཡཱ་ཙ་ནཱ ཨེ་ཝ. བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱཏི ཨི་ནྡྲི་ཡ་པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟ་ཉཱ་ཎེ་ན ཙ ཨཱ་ས་ཡཱ་ནུ་ས་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན ཙ. ཨི་མེ་ས་ཉྷི དྭི་ནྣཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑཱུཏི ནཱ་མཾ, ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑཱུཏི. ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑཱུཏི. ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑེཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་མྷི རཱ་གཱ་དི་ར་ཛཾ ཨ་པྤཾ, ཏེ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ. ཡེ་སཾ ཏཾ མ་ཧ་ནྟཾ, ཏེ མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑཱ. ཡེ་སཾ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཏི་ཀྑཱ་ནི, ཏེ ཏི་ཀྑི་ནྡྲི་ཡཱ. ཡེ་སཾ ཏཱ་ནི མུ་དཱུ་ནི, ཏེ མུ་དི་ནྡྲི་ཡཱ. ཡེ་སཾ ཏེ་ཡེ་ཝ ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ཀཱ་རཱ སུ་ནྡ་རཱ, ཏེ སྭཱ་ཀཱ་རཱ. ཡེ ཀ་ཐི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟི, སུ་ཁེ་ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ནྟི ཝི་ཉྙཱ་པེ་ཏུཾ, ཏེ སུ་ཝི་ཉྙཱ་པ་ཡཱ. ཡེ པ་ར་ལོ་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཝ་ཛྫ་ཉྩ བྷ་ཡ་ཏོ པ་སྶ་ནྟི, ཏེ པ་ར་ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་བྷ་ཡ་ད་སྶཱ་ཝི་ནོ ནཱ་མ.

ཨུ་པྤ་ལཱ་ནི ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ལི་ནཱི, ག་ཙྪོ་པི ཛ་ལཱ་ས་ཡོ་པི, ཨི་དྷ པ་ན ཛ་ལཱ་ས་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཨུ་པྤ་ལི་ནི་ཡནྟི ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ནེ་ཏི ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨི་ཏོ པ་རེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨ་ནྟོ་ནི་མུ་གྒ་པོ་སཱི་ནཱིཏི ཡཱ་ནི ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨ་ནྟོ ནི་མུ་གྒཱ་ནེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ པུ་སྶ་ནྟི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཏཱ་ནི ཨ་ནྟོ་ནི་མུ་གྒ་པོ་སཱི་ནི. ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ཙྩུ་གྒ་མྨ ཏི་ཊྛ་ནྟཱིཏི ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཡཱ་ནི ཨ་ཙྩུ་གྒ་མྨ ཋི་ཏཱ་ནི སཱུ་རི་ཡ་ར་སྨི་ས་མྥ་སྶཾ ཨཱ་ག་མ་ཡ་མཱ་ནཱ་ནི, ཏཱ་ནི ཨ་ཛྫ པུ་པྥ་ན་ཀཱ་ནི. ཡཱ་ནི ས་མོ་ད་ཀཾ ཋི་ཏཱ་ནི, ཏཱ་ནི སྭེ པུ་པྥ་ན་ཀཱ་ནི. ཡཱ་ནི ཨུ་ད་ཀཱ ཨ་ནུ་གྒ་ཏཱ་ནི ཨ་ནྟོ་ནི་མུ་གྒ་པོ་སཱི་ནི, ཏཱ་ནི ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ པུ་པྥ་ན་ཀཱ་ནི. ཨུ་ད་ཀཱ པ་ན ཨ་ནུ་གྒ་ཏཱ་ནི ཨ་ཉྙཱ་ནི་པི ས་རོ་ག་ཨུ་པྤ་ལཱ་དཱི་ནི ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཡཱ་ནི ནེ་ཝ པུ་པྥི་སྶ་ནྟི མ་ཙྪ་ཀ་ཙྪ་པ་བྷ་ཀྑཱ་ནེ་ཝ བྷ་ཝི་སྶ་ནྟི, ཏཱ་ནི པཱ་ལི༹ཾ ནཱ་རུ་ལ༹ྷཱ་ནི, ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ནི. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ཏཱ་ནི ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཱ་ནི པུ་པྥཱ་ནི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ ནེ་ཡྻོ པ་ད་པ་ར་མོ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་གྒ་ལཱ.

ཏ་ཏྠ ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ཧ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊ་ཝེ་ལཱ་ཡ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ས་ངྑི་ཏྟེ་ན མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཋ་པི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ པུ་གྒ་ལོ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ས་ངྑི་ཏྟེ་ན བྷཱ་སི་ཏ་སྶ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠེ ཝི་བྷ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ. ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཨུ་དྡེ་ས་ཏོ པ་རི་པུ་ཙྪ་ཏོ ཡོ་ནི་སོ མ་ན་སི་ཀ་རོ་ཏོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟེ སེ་ཝ་ཏོ བྷ་ཛ་ཏོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ ནེ་ཡྻོ. ཡ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ བ་ཧུ་མྤི སུ་ཎ་ཏོ བ་ཧུ་མྤི བྷ་ཎ་ཏོ བ་ཧུ་མྤི དྷཱ་ར་ཡ་ཏོ བ་ཧུ་མྤི ཝཱ་ཙ་ཡ་ཏོ ན ཏཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་གྒཾ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཛྷཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པུ་གྒ་ལོ པ་ད་པ་ར་མོ. ཏ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ནཱ་དི་ས་དི་སཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨ་ཛྫ པུ་པྥ་ན་ཀཱ་ནི ཝི་ཡ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ, སྭེ པུ་པྥ་ན་ཀཱ་ནི ཝི་ཡ ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ, ཏ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ པུ་པྥ་ན་ཀཱ་ནི ཝི་ཡ ནེ་ཡྻེ, མ་ཙྪ་ཀ་ཙྪ་པ་བྷ་ཀྑ་པུ་པྥཱ་ནི ཝི་ཡ པ་ད་པ་ར་མེ ཙ ཨ་དྡ་ས, པ་སྶ་ནྟོ ཙ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑཱ, ཏ་ཏྲཱ་པི ཨེ་ཏྟ་ཀཱ ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ཏོ་ཝ ཨ་དྡ་ས.

ཏ་ཏྠ ཏི་ཎྞཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨི་མ་སྨི་ཉྙེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ བྷ་ག་ཝ་ཏོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ཨ་ཏྠཾ སཱ་དྷེ་ཏི. པ་ད་པ་ར་མཱ་ནཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ་ས་ནཱ ཧོ་ཏི. ཨ་ཐ བྷ་ག་ཝཱ ཨི་མེ་སཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ པུ་གྒ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ ཝི་དི་ཏྭཱ དེ་སེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏྭཱ པུ་ན ས་བྦེ་པི ཏཱི་སུ བྷ་ཝེ་སུ ས་ཏྟེ བྷ་བྦཱ་བྷ་བྦ་ཝ་སེ་ན དྭེ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཨ་ཀཱ་སི. ཡེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ ཏེ ས་ཏྟཱ ཀ་མྨཱ་ཝ་ར་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་ར་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ར་ཎེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ཨ་སྶ་དྡྷཱ ཨ་ཙྪ་ནྡི་ཀཱ དུ་པྤ་ཉྙཱ ཨ་བྷ་བྦཱ ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨ་ཏྟཾ, ཨི་མེ ཏེ ས་ཏྟཱ ཨ་བྷ་བྦཱ. ཀ་ཏ་མེ ཏེ ས་ཏྟཱ བྷ་བྦཱ? ཡེ ཏེ ས་ཏྟཱ ན ཀ་མྨཱ་ཝ་ར་ཎེ་ན…པེ… ཨི་མེ ཏེ ས་ཏྟཱ བྷ་བྦཱ’’ཏི (ཝི་བྷ. ༨༢༦-༨༢༧). ཏ་ཏྠ ས་བྦེ་པི ཨ་བྷ་བྦ་པུ་གྒ་ལེ པ་ཧཱ་ཡ བྷ་བྦ་པུ་གྒ་ལེ་ཡེ་ཝ ཉཱ་ཎེ་ན པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ རཱ་ག་ཙ་རི་ཏཱ, ཨེ་ཏྟ་ཀཱ དོ་ས, མོ་ཧ, ཝི་ཏ་ཀྐ, ས་དྡྷཱ, བུ་དྡྷི་ཙ་རི་ཏཱ’’ཏི ཚ ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཨ་ཀཱ་སི, ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི་ཏི ཙི་ནྟེ་སི. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ་དི་བྷ་བྦཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏེ ས་ཏྟཱ པུ་ཉྫ་པུ་ཉྫཱ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ན ཨེ་ཀེ་ཀཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.

པ་ཙྩ་བྷཱ་སཱིཏི པ་ཏི་ཨ་བྷཱ་སི. ཨ་པཱ་རུ་ཏཱཏི ཝི་ཝ་ཊཱ. ཨ་མ་ཏ་སྶ དྭཱ་རཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ. སོ ཧི ཨ་མ་ཏ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ དྭཱ་རཾ, སོ མ་ཡཱ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ས་ཡ་མྦྷཱུ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་པཱ་རུ་ཏཾ ཏེ་སཾ ཨ་མ་ཏ་སྶ དྭཱ་ར’’ནྟི ཀེ་ཙི པ་ཋ་ནྟི. པ་མུ་ཉྩ་ནྟུ ས་དྡྷནྟི ས་བྦེ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་དྡྷཾ མུ་ཉྩ་ནྟུ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟུ པ་ཝེ་དེ་ནྟུ, མ་ཡཱ དེ་སི་ཏེ དྷ་མྨེ མ་ཡི ཙ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་དྡ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཙྪི་མ་པ་ད་དྭ་ཡེ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ – ཨ་ཧ་ཉྷི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་གུ་ཎཾ སུ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏ་མྤི ཨི་མཾ པ་ཎཱི་ཏཾ ཨུ་ཏྟ་མཾ དྷ་མྨཾ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཀི་ལ་མ་ཐ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ན བྷཱ་སིཾ, ན བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཙི་ནྟེ་སིཾ, ཨི་དཱ་ནི པ་ན ས་བྦོ ཛ་ནོ ས་དྡྷཱ་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏུ, པཱུ་རེ་སྶཱ་མི ནེ་སཾ ས་ངྐ་པྤ་ནྟི. ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡཱིཏི ས་ཏྠཱ་རཾ ག་ནྡྷ་མཱ་ལཱ་དཱི་ཧི པཱུ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏོ, ས་ཀ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏྠུ་ས་ནྟི་ཀ་ཉྷི ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ བྲ་ཧྨཱ་ན་ཉྩ ཏ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ ནཱ་མ ས་ཀ་ཊྛཱ་ན་ག་མ་ན་མེ་ཝ.

བྲ་ཧྨ་ཡཱ་ཙ་ན་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༠. ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སཱིཏི ཨེ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སི, ‘‘ཀ་སྶ ནུ ཁོ ཨ་ཧཾ པ་ཋ་མཾ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཡྻ’’ནྟི ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟོ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ལཱ༹་རོཏི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ. དཱི་གྷ་པི་ངྒ་ལོ ཀི་རེ་ས. སོ ཧི ཏུ་ངྒ་ས་རཱི་ར་ཏཱ་ཡ དཱི་གྷོ, པི་ངྒ་ལ་ཙ་ཀྑུ་ཏཱ་ཡ པི་ངྒ་ལོ, ཏེ་ན་སྶ ‘‘ཨཱ་ལཱ༹་རོ’’ཏི ནཱ་མཾ ཨ་ཧོ་སི. ཀཱ་ལཱ་མོཏི གོ་ཏྟཾ. པ་ཎྜི་ཏོཏི (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༨༤) པ་ཎྜི་ཙྩེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སཾ་སི་དྡྷེ་ན ཨ་དྷི་ག་མ་བཱ་ཧུ་ས་ཙྩ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་ཎྜི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྱ་ཏྟོཏི ཝེ་ཡྻ་ཏྟི་ཡེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ, ས་མཱ་པ་ཏྟི་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པཱ་རི་ཧཱ་རི་ཀ་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན བྱ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མེ་དྷཱ་ཝཱིཏི ཋཱ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཨ་ཐ ཝཱ མེ་དྷཱ་ཝཱིཏི ཏི་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཏཾ་ཏཾ་ཨི་ཏི་ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་པ་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཙ མེ་དྷཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀོཏི ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཱ ནི་ཀྐི་ལེ་ས་ཛཱ་ཏི་ཀོ ཝི་སུ་དྡྷ་ས་ཏྟོ. ཨཱ་ཛཱ་ནི་སྶ་ཏཱིཏི ས་ལླ་ཀྑེ་སྶ་ཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ཏི.

བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི ཁོ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་ད་པཱ་དཱིཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི. བྷ་ག་ཝཱ ཀི་ར དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏེ་ནེ་ཝ ནི་ཊྛཾ ཨ་ག་ནྟྭཱ ས་ཡ་མྤི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཨི་ཏོ ས་ཏྟ་མ་དི་ཝ་ས་མ་ཏྠ་ཀེ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཀི་ཉྩ་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྡ་ས. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི ཁོ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་ད་པཱ་དཱི’’ཏི. མ་ཧཱ་ཛཱ་ནི་ཡོཏི ས་ཏྟ་དི་ཝ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ པ་ཏྟ་བྦ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ཏོ པ་རི་ཧཱི་ན་ཏྟཱ མ་ཧ་ཏཱི ཛཱ་ནི པ་རི་ཧཱ་ནི ཨ་སྶཱ་ཏི མ་ཧཱ་ཛཱ་ནི་ཡོ. ཨ་ཀྑ་ཎེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྠཱ ཨི་དྷ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མ་ན་པཱ་དཱ་པི ན་ཏྠི, ཨ་ཐཱ་ཧཾ ཏ་ཏྠ ག་ཙྪེ་ཡྻཾ, ག་ནྟྭཱ དེ་སི་ཡ་མཱ་ནཾ དྷ་མྨ་མྤི་སྶ སོ་ཏུཾ སོ་ཏ་པ་སཱ་དོ་པི ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ཛཱ་ནི་ཡོ ཛཱ་ཏོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀིཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན དྷ་མྨཾ ཉཱ་པེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི? ཨཱ་མ ན ས་ཀྐཱ, ན ཧི པ་ར་ཏོ་གྷོ་ས་མ་ནྟ་རེ་ན སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨི་ཏ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ར་ཧི་ཏ་སྶ་པི དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ན ཙ ཏཾ ཨ་ཏྠི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘དྭེ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩ་ཡཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ པ་ར་ཏོ ཙ གྷོ་སོ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཉྩ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ’’ཏི (ཨ. ནི. ༢.༡༢༧).

ཨུ་ད་ཀོཏི ཏ་སྶ ནཱ་མཾ, རཱ་མ་སྶ པ་ན པུ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ རཱ་མ་པུ་ཏྟོ. ཨ་བྷི་དོ་ས་ཀཱ་ལ་ཀ་ཏོཏི ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟེ ཀཱ་ལ་ཀ་ཏོ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ་པི ཁོ ཉཱ་ཎཾ ཨུ་ད་པཱ་དཱིཏི ཨི་དྷཱ་པི ཀི་ར བྷ་ག་ཝཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ‘‘ཧི་ཡྻོ ཨ་ཌྜྷ་ར་ཏྟེ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀོ རཱ་མ་པུ་ཏྟོ ནེ་ཝ་ས་ཉྙཱ་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ཡ་ཏ་ནེ ནི་བྦ་ཏྟོ’’ཏི ཨ་དྡ་ས, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. སེ་སཾ པུ་རི་མ་ས་དི་ས་མེ་ཝ.

བ་ཧཱུ་པ་ཀཱ་རཱཏི བ་ཧུ་ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ. པ་དྷཱ་ན་པ་ཧི་ཏ་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧིཾ་སཱུཏི པ་དྷཱ་ན་ཏྠཱ་ཡ པེ་སི་ཏ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ པ་རི་ཝེ་ཎ་ས་མྨ་ཛྫ་ནེ་ན པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་བ་ནྡྷ་ནེ་ན མུ་ཁོ་ད་ཀ་ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་དཱ་ནཱ་དི་ནཱ ཙ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཀེ པ་ནེ་ཏེ པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡཱ ནཱ་མ? ཡེ ཏེ –

རཱ་མོ དྷ་ཛོ ལ་ཀྑ་ཎོ ཙཱ་པི མ་ནྟཱི;

ཀོ་ཎྜ་ཉྙོ ཙ བྷོ་ཛོ སུ་ཡཱ་མོ སུ་ད་ཏྟོ;

ཨེ་ཏེ ཏ་དཱ ཨ་ཊྛ ཨ་ཧེ་སུཾ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ;

ཚ་ལ༹་ངྒ་ཝཱ མ་ནྟཾ ཝི་ཡཱ་ཀ་རིཾ་སཱུ་ཏི. (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༨༤; ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ; ཨ་པ. ཨ་ཊྛ. ༡.ཨ་ཝི་དཱུ་རེ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ);

བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་ལེ སུ་པི་ན་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ ཙེ་ཝ ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ ཙ ཨ་ཊྛ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ. ཏེ་སུ ཏ་ཡོ དྭེ་དྷཱ བྱཱ་ཀ་རིཾ་སུ ‘‘ཨི་མེ་ཧི ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་གཱ་རཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་ས་མཱ་ནོ རཱ་ཛཱ ཧོ་ཧི་ཏི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟཱི, པ་བྦ་ཛ་མཱ་ནོ བུ་དྡྷོ’’ཏི. པ་ཉྩ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨེ་ཀཾ་ས་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཱ ཨ་ཧེ་སུཾ ‘‘ཨི་མེ་ཧི ལ་ཀྑ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ཨ་གཱ་རེ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, བུ་དྡྷོ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་སུ པུ་རི་མཱ ཏ་ཡོ ཡ་ཐཱ་མ་ནྟ་པ་དཾ ག་ཏཱ. ཨེ་ཏེ ཧི ལ་ཀྑ་ཎ་མ་ནྟ་ས་ངྑཱ་ཏ་ཝེ་ད་ཝ་ཙ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཊི་པ་ནྣཱ དྭེ ག་ཏི་ཡོ བྷ་ཝ་ནྟི ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ནི་ཙྪི་ནི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཊི་པ་ཛྫིཾ་སུ, ན མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ བུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟིཾ པ་ཙྩཱ་སཱི་སིཾ་སུ. ཨི་མེ པ་ན ཀོ་ཎྜ་ཉྙཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ ‘‘ཨེ་ཀཾ་ས་ཏོ བུ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ཏ་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྟཱ མ་ནྟ་པ་དཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ. ཏེ ཨ་ཏྟ་ནཱ ལ་དྡྷཾ ཏུ་ཊྛི་དཱ་ནཾ ཉཱ་ཏ་ཀཱ་ནཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ ཨ་གཱ་རེ ན ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཝ་སི་སྶ་ཏི, ཨེ་ཀ་ནྟེ་ན བུ་དྡྷོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ནི་བྦེ་མ་ཏི་ཀཱ བོ་དྷི་ས་ཏྟཾ ཨུ་དྡི་སྶ ས་མ་ཎ་པ་བྦ་ཛྫཾ པ་བྦ་ཛི་ཏཱ, ཏེ་སཾ པུ་ཏྟཱ་ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ. ཨེ་ཏེ ཀི་ར ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ་ཝ བ་ཧཱུ མ་ནྟེ ཛཱ་ནིཾ་སུ, ཏ་སྨཱ ནེ བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པ་ཡིཾ་སུ. ཏེ ‘‘པ་ཙྪཱ ཨ་མྷེ་ཧི པུ་ཏྟ་དཱ་ར་ཛ་ཊཾ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ན ས་ཀྐཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏི པ་བྦ་ཛི་ཏུ’’ནྟི ད་ཧ་ར་ཀཱ་ལེ་ཡེ་ཝ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ར་མ་ཎཱི་ཡཱ་ནི སེ་ནཱ་ས་ནཱ་ནི པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟཱ ཝི་ཙ་རིཾ་སུ. ཀཱ་ལེ་ན ཀཱ་ལཾ པ་ན ‘‘ཀིཾ བྷོ མ་ཧཱ་པུ་རི་སོ མ་ཧཱ་བྷི་ནི་ཀྑ་མ་ནཾ ནི་ཀྑ་ནྟོ’’ཏི པུ་ཙྪ་ནྟི. མ་ནུ་སྶཱ ‘‘ཀུ་ཧིཾ ཏུ་མྷེ མ་ཧཱ་པུ་རི་སཾ པ་སྶི་སྶ་ཐ, ཏཱི་སུ པཱ་སཱ་དེ་སུ ཝི་ཝི་དྷ་ནཱ་ཊ་ཀ་མ་ཛ྄ཛྷེ དེ་ཝོ ཝི་ཡ ས་མྤ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་བྷོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏེ སུ་ཏྭཱ ‘‘ན ཏཱ་ཝ མ་ཧཱ་པུ་རི་ས་སྶ ཉཱ་ཎཾ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐཱ ཝི་ཧ་རིཾ་སུ་ཡེ་ཝ.

ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘བ་ཧུ་ཀཱ་རཱ ཁོ མེ པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀིཾ ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨེ་ས དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི, ཨ་ནུ་པ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ན དེ་སེ་ཏཱི་ཏི? ནོ ན དེ་སེ་ཏི. པ་རི་ཙ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཧེ་ས ཨཱ་ལཱ༹་ར་ཉྩེ་ཝ ཀཱ་ལཱ་མཾ ཨུ་ད་ཀ་ཉྩ རཱ་མ་པུ་ཏྟཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་སི. ཨེ་ཏ་སྨིཾ པ་ན བུ་དྡྷ་ཀྑེ་ཏྟེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙཾ ཨ་ཉྙོ པ་ཋ་མཾ དྷ་མྨཾ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཀ་སྨཱ? ཏ་ཐཱ་ཝི་དྷ་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཏྟཱ. པུ་བྦེ ཀི་ར པུ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ དྭེ བྷཱ་ཏ་རོ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཏེ ཙ ཨེ་ཀ་ཏོ ས་སྶཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཏ་ཏྠ ཛེ་ཊྛ་སྶ ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་སྶེ ན་ཝ ཝཱ་རེ ཨ་གྒ་ས་སྶ་དཱ་ནཾ མ་ཡཱ དཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨ་ཧོ་སི. སོ ཝ་པྤ་ཀཱ་ལེ བཱི་ཛ་གྒཾ ནཱ་མ ད་ཏྭཱ ག་བྦྷ་ཀཱ་ལེ ཀ་ནི་ཊྛེ་ན ས་དྡྷིཾ མ་ནྟེ་སི ‘‘ག་བྦྷ་ཀཱ་ལེ ག་བྦྷཾ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ད་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཀ་ནི་ཊྛོ ‘‘ཏ་རུ་ཎ་ས་སྶཾ ནཱ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ་སཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཛེ་ཊྛོ ཀ་ནི་ཊྛ་སྶ ཨ་ན་ནུ་ཝ་ཏྟ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཁེ་ཏྟཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀོ་ཊྛཱ་ས་ཏོ ག་བྦྷཾ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ཁཱི་རཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་པྤི་ཕཱ་ཎི་ཏེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི, པུ་ཐུ་ཀ་ཀཱ་ལེ པུ་ཐུ་ཀཾ ཀཱ་རེ་ཏྭཱ ཨ་དཱ་སི, ལཱ་ཡ་ནེ ལཱ་ཡ་ན་གྒཾ, ཝེ་ཎི་ཀ་ར་ཎེ ཝེ་ཎ་གྒཾ, ཝེ་ཎི་ཡོ པུ་རི་ས་བྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀ་ལཱ་པ་ཀ་ར་ཎེ ཀ་ལཱ་པ་གྒཾ, ཁ་ལེ ཀ་ལཱ་པཱ་ནཾ ཋ་པ་ན་དི་ཝ་སེ ཁ་ལ་གྒཾ, མ་དྡི་ཏྭཱ ཝཱི་ཧཱི་ནཾ རཱ་སི་ཀ་ར་ཎ་དི་ཝ་སེ ཁ་ལ་བྷ་ཎྜ་གྒཾ, ཀོ་ཊྛཱ་གཱ་རེ དྷ་ཉྙ་སྶ པ་ཀྑི་པ་ན་དི་ཝ་སེ ཀོ་ཊྛ་གྒ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་སྶེ ན་ཝ ཝཱ་རེ ཨ་གྒ་དཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི. ཀ་ནི་ཊྛོ པ་ན ཁ་ལ་ཏོ དྷ་ཉྙཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎ་དི་ཝ་སེ ཨ་དཱ་སི. ཏེ་སུ ཛེ་ཊྛོ ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་ཏྠེ་རོ ཛཱ་ཏོ, ཀ་ནི་ཊྛོ སུ་བྷ་དྡ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀོ. ཨི་ཏི ཨེ་ཀ་སྨིཾ ས་སྶེ ན་ཝ་ནྣཾ ཨ་གྒ་དཱ་ནཱ་ནཾ དི་ནྣ་ཏྟཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཐེ་རཾ ཨ་ཉྙོ པ་ཋ་མཾ དྷ་མྨཾ ས་ཙྪི་ཀཱ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ‘‘ན་ཝ་ནྣཾ ཨ་གྒ་དཱ་ནཱ་ནཾ དི་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་ད་ཉྩ ཏ་སྶ ར་ཏྟ་ཉྙཱུ་ནཾ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་བྷི་ནཱི་ཧཱ་རཱ་ནུ་རཱུ་པཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་སཱ་ཝ་ཀ་པཱ་ར་མི་ཡཱ ཙི་ཎྞ་ནྟེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏི་ཎྞ་མྤི ཧི བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏཾ་ཏཾ་པཱ་ར་མི་ཡཱ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་ཀཱ་ལེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ པུ་ཉྙཾ ཨ་པུ་ཉྙཾ ཝཱ ག་རུ་ཏ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, དྷ་མྨ་སྶ ཙ ས་བྦ་པ་ཋ་མཾ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝི་ནཱ ཀ་ཐཾ ར་ཏྟ་ཉྙཱུ་ནཾ ཨ་གྒ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཱི་ཏི? ‘‘བ་ཧུ་ཀཱ་རཱ ཁོ མེ པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡཱ’’ཏི ཨི་དཾ པ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་རཱ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ.

ཨི་སི་པ་ཏ་ནེ མི་ག་དཱ་ཡེཏི ཏ་སྨིཾ ཀི་ར པ་དེ་སེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ བུ་དྡྷེ པ་ཙྩེ་ཀ་ས་མྦུ་དྡྷཱ ག་ནྡྷ་མཱ་ད་ན་པ་བྦ་ཏེ ས་ཏྟཱ་ཧཾ ནི་རོ་དྷ་ས་མཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ནི་རོ་དྷཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཡ ནཱ་ག་ལ་ཏཱ་ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཾ ཁཱ་དི་ཏྭཱ ཨ་ནོ་ཏ་ཏྟ་ད་ཧེ མུ་ཁཾ དྷོ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་ར་མཱ་དཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ནི་པ་ཏ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཙཱི་ཝ་རཾ པཱ་རུ་པི་ཏྭཱ ན་ག་རེ པི་ཎྜཱ་ཡ ཙ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏ་བྷ་ཏྟ་ཀི་ཙྩཱ ག་མ་ན་ཀཱ་ལེ་པི ཏ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ ག་ཙྪ་ནྟི. ཨི་ཏི ཨི་ས་ཡོ ཨེ་ཏྠ ནི་པ་ཏ་ནྟི ཨུ་པྤ་ཏ་ནྟི ཙཱ་ཏི ཏཾ ཋཱ་ནཾ ‘‘ཨི་སི་པ་ཏ་ན’’ནྟི ས་ངྑཾ ག་ཏཾ, མི་གཱ་ནཾ པ་ན ཨ་བྷ་ཡ་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣ་ཏྟཱ ‘‘མི་ག་དཱ་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་སི་པ་ཏ་ནེ མི་ག་དཱ་ཡེ’’ཏི. ཨ་ཉྙེ བུ་དྡྷཱ པ་ཋ་མཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ན་ཏྠཱ་ཡ ག་ཙྪ་ནྟཱ ཨཱ་ཀཱ་སེ་ན ག་ནྟྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ཨོ་ཏ་ར་ནྟི, ཨ་མྷཱ་ཀཾ པ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཨུ་པ་ཀ་སྶ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དི་སྭཱ ‘‘ཨུ་པ་ཀོ ཨི་མཾ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཊི་པ་ནྣོ, སོ མཾ དི་སྭཱ ས་ལླ་པི་ཏྭཱ ག་མི་སྶ་ཏི, ཨ་ཐ པུ་ན ནི་བྦི་ནྣོ ཨཱ་ག་མྨ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་ཙྪི་ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཡོ་ཛ་ནཾ མ་གྒཾ པ་ད་སཱ་ཝ ཨ་ག་མཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡེ་ན བཱ་རཱ་ཎ་སཱི, ཏེ་ན ཙཱ་རི་ཀཾ པ་ཀྐཱ་མཱི’’ཏི.

༡༡. ཨ་ནྟ་རཱ ཙ ག་ཡཾ ཨ་ནྟ་རཱ ཙ བོ་དྷིནྟི ག་ཡཱ་ཡ ཙ བོ་དྷི་སྶ ཙ ཝི་ཝ་རེ ཏི་གཱ་ཝུ་ཏ་ནྟ་རེ ཋཱ་ནེ. བོ་དྷི་མ་ཎྜ་ཏོ ཧི ག་ཡཱ ཏཱི་ཎི གཱ་ཝུ་ཏཱ་ནི, བཱ་རཱ་ཎ་སཱི ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི. ཨུ་པ་ཀོ བོ་དྷི་མ་ཎྜ་སྶ ཙ ག་ཡཱ་ཡ ཙ ཨ་ནྟ་རེ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ ཨ་དྡ་ས. ཨ་ནྟ་རཱ-ས་དྡེ་ན པ་ན ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ཨཱི་དི་སེ་སུ ཙ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ‘‘ཨ་ནྟ་རཱ གཱ་མ་ཉྩ ན་དི་ཉྩ ཡཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨ་ནྟ་རཱ-ས་དྡཾ པ་ཡུ་ཛྫ་ནྟི, སོ དུ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ན་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཡོ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་སྶ པ་ས་ངྒེ ཨ་ནྟ་རཱ-ས་དྡ་ཡོ་གེ་ན ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་དྷ པ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཨེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒནྟི ཨ་དྡྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་གྒཾ, དཱི་གྷ་མ་གྒ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་དྡྷཱ་ན་ག་མ་ན་ས་མ་ཡ་སྶ ཝི་བྷ་ངྒེ ‘‘ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ནཾ ག་ཙྪི་སྶཱ་མཱི་ཏི བྷུ་ཉྫི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ (པཱ་ཙི. ༢༡༨) ཨ་དྡྷ་ཡོ་ཛ་ན་མྤི ཨ་དྡྷཱ་ན་མ་གྒོ ཧོ་ཏི. བོ་དྷི་མ་ཎྜ་ཏོ པ་ན ག་ཡཱ ཏི་གཱ་ཝུ་ཏཾ. ཝི་པྤ་ས་ནྣཱ་ནཱིཏི སུ་ཊྛུ པ་ས་ནྣཱ་ནི. ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱིཏི མ་ན་ཙྪ་ཊྛཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. པ་རི་སུ་དྡྷོཏི ནི་དྡོ་སོ. པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏོཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ནི་རུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་ཏཱ་ཡེ་ཝ ཧི ཨེ་ས ‘‘པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ན སེ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨེ་ཏ་སྶ པ་རི་ཡོ་དཱ་ཏ་ཏཾ དི་སྭཱ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཝི་པྤ་ས་ནྣ་ཏཾ ཨ་ཉྙཱ་སི, ན་ཡ་གྒཱ་ཧཱི་པ་ཉྙཱ ཀི་རེ་སཱ ཏ་སྶ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཀ་སྶ.

ས་བྦཱ་བྷི་བྷཱུཏི ས་བྦཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ས་བྦ་ཝི་དཱུཏི ས་བྦཾ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཝེ་དིཾ ཨ་ཉྙཱ་སིཾ ས་བྦ་སོ ཉེ་ཡྻཱ་ཝ་ར་ཎ་སྶ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. ས་བྦེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ཨ་ནཱུ་པ་ལི་ཏྟོཏི ས་བྦེ་སུ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ ར་ཛྫ་ན་དུ་སྶ་ན་མུ་ཡ྄ཧ་ནཱ་དི་ནཱ ཀི་ལེ་ས་ལེ་པེ་ན ཨ་ལི་ཏྟོ. ས་བྦ་ཉྫ་ཧོཏི ས་བྦཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཾ ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ཨ་པྤ་ཧཱ་ཏ་བྦ་མྤི ཧི ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཛ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏ་ཎྷ་ཀྑ་ཡེ ཝི་མུ་ཏྟོཏི ཏ་ཎྷ་ཀྑ་ཡེ ནི་བྦཱ་ནེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝི་མུ་ཏྟོ. ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ས་བྦཾ ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ་ཝ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ཀ་མུ་དྡི་སེ་ཡྻནྟི ཀཾ ཨ་ཉྙཾ ‘‘ཨ་ཡཾ མེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ’’ཏི ཨུ་དྡི་སེ་ཡྻཾ.

ན མེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཏྠཱིཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཀི་ཉྩཱ་པི ཧི ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨཱ་ན་མྤི ཡཱ་དི་སོ ལོ་ཀ་ནཱ་ཐ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མོ, ན ཏཱ་དི་སོ ཨ་དྷི་ག་མོ པ་རཱུ་པ་དེ་སོ ཨ་ཏྠི, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨེ པ་ན་སྶ ལེ་སོ་པི ན་ཏྠི. ན་ཏྠི མེ པ་ཊི་པུ་གྒ་ལོཏི མ་ཡ྄ཧཾ སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི གུ་ཎེ་ཧི པ་ཊི་ནི་དྷི་བྷཱུ་ཏོ པུ་གྒ་ལོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷོཏི ཧེ་ཏུ་ནཱ ན་ཡེ་ན ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ས་ཡཾ བུ་དྡྷོ. སཱི་ཏི་བྷཱུ་ཏོཏི ས་བྦ་ཀི་ལེ་ས་གྒི་ནི་བྦཱ་པ་ནེ་ན སཱི་ཏི་བྷཱུ་ཏོ, ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཡེ་ཝ ནི་བྦུ་ཏ་ཏྟཱ ནི་བྦུ་ཏོ.

ཀཱ་སི་ནཾ པུ་རནྟི ཀཱ་སི་ར་ཊྛེ ན་ག་རཾ. ཨཱ་ཧ་ཉྪནྟི ཨཱ་ཧ་ནི་སྶཱ་མི. ཨ་མ་ཏ་དུ་ནྡུ་བྷིནྟི ཝེ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ ཨ་མ་ཏཱ་དྷི་ག་མཱ་ཡ ཨུ་གྒྷོ་ས་ནཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ཏྠུ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ ‘‘ཨ་མ་ཏ་དུ་ནྡུ་བྷཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ ཏཾ ཨ་མ་ཏ་བྷེ་རིཾ པ་ཧ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི ག་ཙྪཱ་མཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི.

ཨ་ར་ཧ་སི ཨ་ན་ནྟ་ཛི་ནོཏི ཨ་ན་ནྟ་ཛི་ནོ་པི བྷ་ཝི་ཏུཾ ཡུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ན་ནྟ་ཉཱ་ཎོ ཛི་ཏ་ཀི་ལེ་སོ་ཏི ཨ་ན་ནྟ་ཛི་ནོ. ཧུ་པེ་ཡྻ་པཱ་ཝུ་སོཏི ཨཱ་ཝུ་སོ ཨེ་ཝ་མྤི ནཱ་མ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨེ་ཝཾ་ཝི་དྷེ ནཱ་མ རཱུ་པ་ར་ཏ་ནེ ཨཱི་དི་སེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨ་ཡ་ཉྷི་སྶ པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཛཱ་ཏོ. ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རོ ཧེ་ས. ཏ་ཐཱ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ན ས་མཱ་ག་མ་ན་ཏྠཾ པ་ད་སཱ་ཝ ཏཾ མ་གྒཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི. པ་ཀྐཱ་མཱིཏི ཝ་ངྐ་ཧཱ་ར་ཛ་ན་པ་དཾ ནཱ་མ ཨ་ག་མཱ་སི.

ཏ་ཏྠེ་ཀཾ མི་ག་ལུ་དྡ་ཀ་གཱ་མ་ཀཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཝཱ་སཾ ཀ་པྤེ་སི, ཛེ་ཊྛ་ཀ་ལུ་དྡ་ཀོ ཏཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་སི. ཏ་སྨི་ཉྩ ཛ་ན་པ་དེ ཙ་ཎྜཱ མ་ཀྑི་ཀཱ ཧོ་ནྟི. ཨ་ཐ ནཾ ཨེ་ཀཱ་ཡ ཙཱ་ཊི་ཡཱ ཝ་སཱ་པེ་སུཾ. མི་ག་ལུ་དྡ་ཀོ དཱུ་རཾ མི་ག་ཝཾ ག་ཙྪ་ནྟོ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟེ མཱ པ་མ་ཛྫཱི’’ཏི ཙཱ་པཾ ནཱ་མ དྷཱི་ཏ་རཾ ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ག་མཱ་སི ས་དྡྷིཾ པུ་ཏྟ་བྷཱ་ཏུ་ཀེ་ཧི. སཱ ཙ་སྶ དྷཱི་ཏཱ ད་སྶ་ནཱི་ཡཱ ཧོ་ཏི ཀོ་ཊྛཱ་ས་ས་མྤ་ནྣཱ. དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སེ ཨུ་པ་ཀོ གྷ་རཾ ཨཱ་ག་ཏོ ཏཾ དཱ་རི་ཀཾ ས་བྦཾ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ པ་རི་ཝི་སི་ཏུཾ ཨུ་པ་ག་ཏཾ དི་སྭཱ རཱ་གེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ བྷུ་ཉྫི་ཏུ་མྤི ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ བྷཱ་ཛ་ནེ་ན བྷ་ཏྟཾ ཨཱ་དཱ་ཡ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ བྷ་ཏྟཾ ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ‘‘ས་ཙེ ཙཱ་པཾ ལ་བྷཱ་མི, ཛཱི་ཝཱ་མི. ནོ ཙེ, མ་རཱ་མཱི’’ཏི ནི་རཱ་ཧཱ་རོ ས་ཡི. ས་ཏྟ་མེ དི་ཝ་སེ མཱ་ག་ཝི་ཀོ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ དྷཱི་ཏ་རཾ ཨུ་པ་ཀ་སྶ པ་ཝ་ཏྟིཾ པུ་ཙྪི. སཱ ‘‘ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མེ་ཝ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ པུ་ན ནཱ་ག་ཏ་པུ་བྦོ’’ཏི ཨཱ་ཧ.

མཱ་ག་ཝི་ཀོ ཨཱ་ག་ཏ་ཝེ་སེ་ནེ་ཝ ནཾ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པུ་ཙྪི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཏ་ངྑ་ཎཾ་ཡེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ‘‘ཀིཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཕཱ་སུ་ཀ’’ནྟི པཱ་དེ པ་རཱ་མ་ས་ནྟོ པུ་ཙྪི. ཨུ་པ་ཀོ ནི་ཏྠུ་ན་ནྟོ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཏི་ཡེ་ཝ. སོ ‘‘ཝ་ད བྷ་ནྟེ, ཡཾ མ་ཡཱ ས་ཀྐཱ ཀཱ་ཏུཾ, ས་བྦཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨུ་པ་ཀོ ‘‘ས་ཙེ ཙཱ་པཾ ལ་བྷཱ་མི, ཛཱི་ཝཱ་མི, ནོ ཙེ, མ་ཡ྄ཧ་མེ་ཝ མ་ར་ཎཾ སེ་ཡྻོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཛཱ་ནཱ་སི ཀི་ར, བྷ་ནྟེ, ཀི་ཉྩི སི་པྤ་ནྟི? ན ཛཱ་ནཱ་མཱི་ཏི. ན, བྷ་ནྟེ, ཀི་ཉྩི སི་པྤཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ས་ཀྐཱ གྷ་རཱ་ཝཱ་སཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏུ་ནྟི. སོ ཨཱ་ཧ ‘‘ནཱ་ཧཾ ཀི་ཉྩི སི་པྤཾ ཛཱ་ནཱ་མི, ཨ་པི་ཙ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ མཾ་ས་ཧཱ་ར་ཀོ བྷ་ཝི་སྶཱ་མི, མཾ་ས་ཉྩ ཝི་ཀྐི་ཎི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. མཱ་ག་ཝི་ཀོ ‘‘ཨ་མྷཱ་ཀ་མྤི ཨེ་ཏ་དེ་ཝ རུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་སཱ་ཊ་ཀཾ ད་ཏྭཱ གྷ་རཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ དྷཱི་ཏ་རཾ ཨ་དཱ་སི. ཏེ་སཾ སཾ་ཝཱ་ས་མ་ནྭཱ་ཡ པུ་ཏྟོ ཝི་ཛཱ་ཡི, ‘‘སུ་བྷ་དྡོ’’ཏི་སྶ ནཱ་མཾ ཨ་ཀཾ་སུ. ཙཱ་པཱ ཏ་སྶ རོ་ད་ན་ཀཱ་ལེ ‘‘མཾ་ས་ཧཱ་ར་ཀ་སྶ པུ་ཏྟ མི་ག་ལུ་དྡ་ཀ་སྶ པུ་ཏྟ མཱ རོ་དི མཱ རོ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་མཱ་ནཱ པུ་ཏྟ་ཏོ་ས་ན་གཱི་ཏེ་ན ཨུ་པ་ཀཾ ཨུ་པྤ་ཎྜེ་སི. ‘‘བྷ་དྡེ ཏྭཾ མཾ ཨ་ནཱ་ཐོ་ཏི མ་ཉྙ་སི, ཨ་ཏྠི མེ ཨ་ན་ནྟ་ཛི་ནོ ནཱ་མ ས་ཧཱ་ཡོ, ཏ་སྶཱ་ཧཾ ས་ནྟི་ཀཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཙཱ་པཱ ‘‘ཨེ་ཝ་མ་ཡཾ ཨ་ཊྚཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཉ་ཏྭཱ པུ་ན་པྤུ་ནཾ ཀ་ཐེ་སི. སོ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨ་ནཱ་རོ་ཙེ་ཏྭཱ་ཝ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སཱ་བྷི་མུ་ཁོ པ་ཀྐཱ་མི.

བྷ་ག་ཝཱ ཙ ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠི་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏི ཛེ་ཏ་ཝ་ནེ, ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི ‘‘ཡོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ན་ནྟ་ཛི་ནོ་ཏི པུ་ཙྪ་མཱ་ནོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་སྶ མཾ ད་སྶེ་ཡྻཱ་ཐཱ’’ཏི. ཨུ་པ་ཀོ་པི ཁོ ‘‘ཀུ་ཧིཾ ཨ་ན་ནྟ་ཛི་ནོ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི པུ་ཙྪ་ནྟོ ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཝི་ཧཱ་ར་མ་ཛ྄ཛྷེ ཋ་ཏྭཱ ‘‘ཀུ་ཧིཾ ཨ་ན་ནྟ་ཛི་ནོ’’ཏི པུ་ཙྪི. ཏཾ བྷི་ཀྑཱུ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་ནྟི་ཀཾ ན་ཡིཾ་སུ. སོ ཙ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ དི་སྭཱ ‘‘ས་ཉྫཱ་ནཱ་ཐ མཾ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨཱ་མ ཨུ་པ་ཀ ས་ཉྫཱ་ནཱ་མི, ཀུ་ཧིཾ པ་ན ཏྭཾ ཝ་སི་ཏྠཱ་ཏི. ཝ་ངྐ་ཧཱ་ར་ཛ་ན་པ་དེ, བྷ་ནྟེ་ཏི. ཨུ་པ་ཀ མ་ཧ་ལླ་ཀོ་སི ཛཱ་ཏོ, པ་བྦ་ཛི་ཏུཾ ས་ཀྑི་སྶ་སཱི་ཏི. པ་བྦ་ཛི་སྶཱ་མི, བྷ་ནྟེ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ པ་བྦཱ་ཛེ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་དཱ་སི. སོ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནེ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཡ ཀཱ་ལཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཝི་ཧེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟོ, ནི་བྦ་ཏྟི་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ ཙ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཨ་ཝི་ཧེ ནི་བྦ་ཏྟ་མ་ཏྟཱ ཧི ས་ཏྟ ཛ་ནཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ, ཏེ་སཾ སོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –

‘‘ཨ་ཝི་ཧཾ ཨུ་པ་པ་ནྣཱ་སེ, ཝི་མུ་ཏྟཱ ས་ཏྟ བྷི་ཀྑ་ཝོ;

རཱ་ག་དོ་ས་པ་རི་ཀྑཱི་ཎཱ, ཏི་ཎྞཱ ལོ་ཀེ ཝི་ས་ཏྟི་ཀཾ.

‘‘ཨུ་པ་ཀོ པ་ལ་ག་ཎྜོ ཙ, པུ་ཀྐུ་སཱ་ཏི ཙ ཏེ ཏ་ཡོ;

བྷ་དྡི་ཡོ ཁ་ཎྜ་དེ་ཝོ ཙ, བཱ་ཧུ་ར་གྒི ཙ ས་ངྒི་ཡོ;

ཏེ ཧི་ཏྭཱ མཱ་ནུ་སཾ དེ་ཧཾ, དི་བྦ་ཡོ་གཾ ཨུ་པ་ཙྩ་གུ’’ནྟི. (སཾ. ནི. ༡.༥༠, ༡༠༥);

༡༢. ས་ཎྛ་པེ་སུནྟི ‘‘ནེ་ཝ ཨ་བྷི་ཝཱ་དེ་ཏ་བྦོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀ་ཏི་ཀཾ ཨ་ཀཾ་སུ. བཱ་ཧུ་ལླི་ཀོཏི ཙཱི་ཝ་ར་བཱ་ཧུ་ལླཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ. པ་དྷཱ་ན་ཝི་བྦྷ་ནྟོཏི པ་དྷཱ་ན་ཏོ པུ་བྦེ ཨ་ནུ་ཊྛི་ཏ་དུ་ཀྐ་ར་ཙ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་བྦྷ་ནྟོ བྷ་ཊྛོ པ་རི་ཧཱི་ནོ. ཨཱ་ཝ་ཏྟོ བཱ་ཧུ་ལླཱ་ཡཱཏི ཙཱི་ཝ་རཱ་དི་བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏྠཱ་ཡ ཨཱ་ཝ་ཏྟོ. ཨ་པི་ཙ ཁོ ཨཱ་ས་ནཾ ཋ་པེ་ཏ་བྦནྟི ཨ་པི་ཙ ཁོ པ་ན་སྶ ཨུ་ཙྩ་ཀུ་ལེ ནི་བྦ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ས་ན་མ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་དིཾ་སུ. ཨ་ས་ཎྛ་ཧ་ནྟཱཏི བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན བུ་དྡྷ་ཏེ་ཛེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཋཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟཱ. ནཱ་མེ་ན ཙ ཨཱ་ཝུ་སོ་ཝཱ་དེ་ན ཙ ས་མུ་དཱ་ཙ་ར་ནྟཱིཏི ‘‘གོ་ཏ་མཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི ཙ ཝ་ད་ནྟི, ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ གོ་ཏ་མ, མ་ཡཾ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ལེ ཏུ་ཡ྄ཧཾ པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝི་ཙ་རི་མྷ, མུ་ཁོ་ད་ཀཾ ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཾ ཨ་ད་མྷ, ཝུ་ཏྠ་པ་རི་ཝེ་ཎཾ ས་མྨ་ཛྫི་མྷ, པ་ཙྪཱ ཏེ ཀོ ཝ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨ་ཀཱ་སི, ཀ་ཙྩི ཨ་མྷེ་སུ པ་ཀྐ་ནྟེ་སུ ན ཙི་ནྟ་ཡི་ཏྠཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.

ན ཙི་ར་སྶེ་ཝཱཏི ཨ་ཙི་རེ་ནེ་ཝ. ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱཏི དུ་ཝི་དྷཱ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཛཱ་ཏི་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཨཱ་ཙཱ་ར་ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ ཙ, ཨེ་ཏེ པ་ན ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝ. ཨ་གཱ་ར་སྨཱཏི གྷ་རཱ. ཨ་གཱ་རཱ་ཡ ཧི་ཏཾ ཨ་གཱ་རི་ཡཾ, ཀ་སི་གོ་ར་ཀྑཱ་དི ཀུ་ཊུ་མྦ་པོ་ས་ན་ཀ་མྨཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ན་ཏྠི ཨེ་ཏྠ ཨ་གཱ་རི་ཡ་ནྟི ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ. པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་བྦ་ཛ་ནྟཱིཏི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟི. ཏ་ད་ནུ་ཏྟ་རནྟི ཏཾ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཾ. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནནྟི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་སྶ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཧི ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཀུ་ལ་པུ་ཏྟཱ པ་བྦ་ཛ་ནྟི. དི་ཊྛེ་ཝ དྷ་མྨེཏི ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ. ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ, ཨ་པ་ར་པྤ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ ཝི་ཧ་རི་སྶ་ཐཱཏི པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་རི་སྶ་ཐ.

ཨི་རི་ཡཱ་ཡཱཏི དུ་ཀྐ་ར་ཨི་རི་ཡཱ་ཡ. པ་ཊི་པ་དཱ་ཡཱཏི དུ་ཀྐ་ར་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ. དུ་ཀྐ་ར་ཀཱ་རི་ཀཱ་ཡཱཏི པ་ས་ཏ་པ་ས་ཏ་མུ་གྒ་ཡཱུ་སཱ་དི་ཨཱ་ཧ་ར་ཎཱ་དི་ནཱ དུ་ཀྐ་ར་ཀ་ར་ཎེ་ན. ཨུ་ཏྟ་རི མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱཏི མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་ཏོ ཨུ་པ་རི. ཨ་ལཾ ཨ་རི་ཡཾ ཀཱ་ཏུ་ནྟི ཨ་ལ་མ་རི་ཡོ, ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ས་མ་ཏྠོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ, ཨ་ལ་མ་རི་ཡོ ཙ སོ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ ཙཱ་ཏི ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ. ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནནྟི ཙ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་པི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པི མ་གྒོ་པི ཕ་ལ་མྤི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎ་མྤི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ས་མཱ་ནོ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༡༡) ཧི ཨེ་ཏྠ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ནཱ་མ. ‘‘ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་ར་ཏི ཨ་བྷི་ནི་ནྣཱ་མེ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༢༣༥) ཨེ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཉཱ་ཎཾ. ‘‘ཨ་བྷ་བྦཱ ཏེ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་ཏྟ་རཱ་ཡ ས་མྦོ་དྷཱ་ཡཱ’’ཏི (ཨ. ནི. ༤.༡༩༦) ཨེ་ཏྠ མ་གྒོ. ‘‘ཨ་ཡ་མ་ཉྙོ ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ ཨ་ལ་མ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན་ཝི་སེ་སོ ཨ་དྷི་ག་ཏོ ཕཱ་སུ་ཝི་ཧཱ་རོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༣༢༨) ཨེ་ཏྠ ཕ་ལཾ. ‘‘ཉཱ་ཎ་ཉྩ པ་ན མེ ད་སྶ་ནཾ ཨུ་ད་པཱ་དི ‘ཨ་ཀུ་པྤཱ མེ ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི, ཨ་ཡ་མ་ནྟི་མཱ ཛཱ་ཏི, ན་ཏྠི དཱ་ནི པུ་ན་བྦྷ་ཝོ’’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༠༨༡; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༦) ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ. ‘‘ཉཱ་ཎ་ཉྩ པ་ན མེ ད་སྶ་ནཾ ཨུ་ད་པཱ་དི ‘ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀཱ་ལ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ལཱ༹་རོ ཀཱ་ལཱ་མོ’’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༨༤; ༢.༣༤༠; མ་ཧཱ་ཝ. ༡༠) ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎཾ. ཨི་དྷ པ་ན ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་པ་ད་ཊྛཱ་ནོ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་མེ་ཝ ཝཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ.

ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཐ མེ ནོཏི ཨ་བྷི་ཛཱ་ནཱ་ཐ ནུ མེ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ པ་བྷཱ་ཝི་ཏ་མེ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཝཱ་ཀྱ་བྷེ་ད་ནྟི ཨ་ཏྠོ, ཨ་པི ནུ ཨ་ཧཾ ཨུ་རུ་ཝེ་ལཱ་ཡཾ པ་དྷཱ་ནེ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ ཨ་ནུ་ཀྐ་ཎྛ་ན་ཏྠཾ ར་ཏྟིཾ ཝཱ དི་ཝཱ ཝཱ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, མ་ཡཾ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ག་མི་སྶཱ་མཱ་ཏི མཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡི་ཏྠ, མ་ཡ྄ཧཾ ཨོ་བྷཱ་སོ ཝཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ནི་མི་ཏྟཾ ཝཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཀ་ཉྩི ཝ་ཙ་ན་བྷེ་དཾ ཨ་ཀཱ་སི་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏེ ཨེ་ཀ་པ་དེ་ནེ་ཝ ས་ཏིཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་གཱ་ར་ཝཱ ‘‘ཨ་དྡྷཱ ཨེ་ས བུ་དྡྷོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི ས་དྡ་ཧི་ཏྭཱ ‘‘ནོ ཧེ་ཏཾ བྷ་ནྟེ’’ཏི ཨཱ་ཧཾ་སུ. ཨ་ས་ཀྑི ཁོ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏུནྟི བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྩ་ཝ་གྒི་ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ‘‘བུ་དྡྷོ ཨ་ཧ’’ནྟི ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྑི. ཨ་ཉྙཱ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་པེ་སུནྟི ཨ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་སུཾ ཨ་བྷི་ནཱི་ཧ་རིཾ་སུ.

དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༡༣. དྭེ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནྟཱཏི དྭེ ཨི་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀོ་ཊྛཱ་སཱ, དྭེ བྷཱ་གཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྷཱ་ག་ཝ་ཙ་ནོ ཧེ་ཏྠ ཨ་ནྟ-ས་དྡོ ‘‘པུ་བྦ་ནྟེ ཉཱ་ཎཾ ཨ་པ་ར་ནྟེ ཉཱ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (དྷ. ས. ༡༠༦༣) ཝི་ཡ. ཨི་མ་སྶ པ་ན པ་ད་སྶ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ས་མ་ཀཱ་ལཾ པ་ཝ་ཏྟ་ནི་གྒྷོ་སོ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཝཱི་ཙིཾ ཨུ་པ་རི བྷ་ཝ་གྒཾ པ་ཏྭཱ ད་ས་ས་ཧ་སྶི་ལོ་ཀ་དྷཱ་ཏུཾ ཕ་རི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛཱ་སི. ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་མ་ཡེ པ་རི་པ་ཀྐ་ཀུ་ས་ལ་མཱུ་ལཱ ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མྦོ་དྷཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཀོ་ཊི་ས་ངྑཱ བྲ་ཧྨཱ་ནོ ས་མཱ་ག་ཙྪིཾ་སུ. པ་ཙྪི་མ་དི་སཱ་ཡ སཱུ་རི་ཡོ ཨ་ཏྠ་མེ་ཏི, པཱ་ཙཱི་ན་དི་སཱ་ཡ ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷ་ན་ཀྑ་ཏྟེ་ན ཡུ་ཏྟོ པུ་ཎྞ་ཙ་ནྡོ ཨུ་གྒ་ཙྪ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ བྷ་ག་ཝཱ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་སུ་ཏྟཾ ཨཱ་ར་བྷ་ནྟོ ‘‘དྭེ་མེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ནྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.

ཏ་ཏྠ པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ནཱཏི གི་ཧི་བ་ནྡྷ་ནཾ ཚེ་ཏྭཱ པ་བྦ་ཛྫུ་པ་ག་ཏེ་ན. ན སེ་ཝི་ཏ་བྦཱཏི ན ཝ་ལ༹་ཉྫེ་ཏ་བྦཱ ནཱ་ནུ་ཡུ་ཉྫི་ཏ་བྦཱ. ཡོ ཙཱ་ཡཾ ཀཱ་མེ་སུ ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་གོཏི ཡོ ཙ ཨ་ཡཾ ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་སུ་ཁ་སྶ ཨ་ནུ་ཡོ་གོ, ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་སྶ སུ་ཁ་སྶ ཨ་ནུ་ག་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཧཱི་ནོཏི ལཱ་མ་ཀོ. ག་མྨོཏི གཱ་མ་ཝཱ་སཱི་ནཾ ས་ནྟ་ཀོ ཏེ་ཧི སེ་ཝི་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ. པོ་ཐུ་ཛྫ་ནི་ཀོཏི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ནྡྷ་བཱ་ལ་ཛ་ནེ་ན ཨཱ་ཙི་ཎྞོ. ཨ་ན་རི་ཡོཏི ན ཨ་རི་ཡོ ན ཝི་སུ་དྡྷོ ན ཨུ་ཏྟ་མོ, ན ཝཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ས་ནྟ་ཀོ. ཨ་ན་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏོཏི ན ཨ་ཏྠ་སཾ་ཧི་ཏོ, ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་ནི་སྶི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ལ་མ་ཐ་སྶ ཨ་ནུ་ཡོ་གོ, དུ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎཾ དུ་ཀྑུ་པྤཱ་ད་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཀྑོཏི ཀ་ཎྚ་ཀཱ་པ་སྶ་ཡ་སེ་ཡྻཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཏྟ་བཱ་དྷ་ནེ་ཧི དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧོ. མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་དཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. མ་གྒོ ཧི ཀཱ་མ་སུ་ཁ་ལླི་ཀཱ་ནུ་ཡོ་གོ ཨེ་ཀོ ཨ་ནྟོ, ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཱ་ནུ་ཡོ་གོ ཨེ་ཀོ ཨ་ནྟོ, ཨེ་ཏེ དྭེ ཨ་ནྟེ ན ཨུ་པེ་ཏི ན ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི, ཝི་མུ་ཏྟོ ཨེ་ཏེ་ཧི ཨ་ནྟེ་ཧི, ཏ་སྨཱ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ པ་ཊི་པ་དཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཏེ་སཾ མ་ཛ྄ཛྷེ བྷ་ཝ་ཏྟཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མཱ, ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་ནི་སྶ་ར་ཎ་ཏྠི་ཀེ་ཧི པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ ཙ པ་ཊི་པ་དཱཏི, ཏ་ཐཱ ལོ་བྷོ ཨེ་ཀོ ཨ་ནྟོ, དོ་སོ ཨེ་ཀོ ཨ་ནྟོ. ས་སྶ་ཏཾ ཨེ་ཀཾ ཨ་ནྟཾ, ཨུ་ཙྪེ་དོ ཨེ་ཀོ ཨ་ནྟོ་ཏི པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཾ.

ཙ་ཀྑུ་ཀ་ར་ཎཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཏ་མེ་ཝ པ་ཊི་པ་དཾ ཐོ་མེ་ཏི. པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཙ་ཀྑུ་ཀ་ར་ཎཱི. སཱ ཧི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ད་སྶ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་བྷེ་ད་སྶ ད་སྶ་ན་སྶ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ནཱ་ཏི ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཀ་ར་ཎཱི’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཡི་དཾ ས་ཏི་པི པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨ་ན་ཉྙ་ཏྟེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝ་སེ་ན སི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནོ ཨ་ཏྠོ ས་མུ་དཱ་ཡེ་ན ཀ་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. དུ་ཏི་ཡ་པ་དཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་པ་ས་མཱ་ཡཱཏི ཀི་ལེ་སུ་པ་ས་མ་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡཱཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཛཱ་ན་ན་ཏྠཱ་ཡ. ས་མྦོ་དྷཱ་ཡཱཏི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ས་མྦུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡ. ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡཱཏི ནི་བྦཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ. ཨ་ཐ ཝཱ ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡཱཏི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡ. ‘‘ཨུ་པ་ས་མཱ་ཡཱ’’ཏི ཧི ཨི་མི་ནཱ ས་ཨུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ནཾ ག་ཧི་ཏཾ.

ཨི་དཱ་ནི ཏཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པྤ་ཊི་པ་དཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཀ་ཏ་མཱ ཙ སཱ’’ཏི པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཡ་མེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་སི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཡ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་གཱ་མི་མ་གྒ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝ་པ་ཊི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ. ས་ཏྟཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཧི ཨི་དྷ པ་ཊི་སེ་དྷ་ནཾ ཨ་ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨ་ཉྙ་སྶ མ་གྒ་སྶ. ཨ་རི་ཡོཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཨཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡོ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. ཨ་རི་པ་ཧཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི་པི ཨ་རི་ཡོ ཨ་ར་ཡོ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ ཡ་ནྟི ཨ་པ་ག་ཙྪ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཨ་རི་ཡེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡ་སྶ ཨ་ཡ་ནྟི་པི ཨ་རི་ཡོ, ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཊི་ལཱ་བྷཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི་པི ཨ་རི་ཡོ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨ་རི་ཡ་ཀ་རོ ཨ་རི་ཡོ་ཏི་པི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཨ་རི་ཡ-ས་དྡ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཨ་ཊྛ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ཨུ་པེ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ. མ་གྒ་ངྒ་ས་མུ་དཱ་ཡེ ཧི མ་གྒ་ཝོ་ཧཱ་རོ, ས་མུ་དཱ་ཡོ ཙ ས་མུ་དཱ་ཡཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་ཏྠོ – ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ངྒཱ་ནི ཨེ་ཏ་སྶ ས་ནྟཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ་ཏི. པ་ར་མ་ཏྠ་ཏོ པ་ན ཨ་ངྒཱ་ནི་ཡེ་ཝ མ་གྒོ པ་ཉྩ་ངྒི་ཀ་ཏཱུ་རི་ཡཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ, ན ཙ ཨ་ངྒ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟོ ཚ་ལ༹་ངྒོ ཝེ་དོ ཝི་ཡ. ཀི་ལེ་སེ མཱ་རེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི མ་གྒོ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན, ནི་བྦཱ་ནཾ མ་གྒ་ཏི ག་ཝེ་ས་ཏཱི་ཏི ཝཱ མ་གྒོ. ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཧི ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རོ་ནྟོ ག་ཝེ་ས་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ནི་བྦཱ་ན་ཏྠི་ཀེ་ཧི མ་གྒཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ཝཱ མ་གྒོ ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་པུ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཏ་ད་ཏྠ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ. ག་མྨ་ཏི ཝཱ ཏེ་ཧི པ་ཊི་པ་ཛྫཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི མ་གྒོ. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཨཱ་དི་ཨ་ནྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ས་དྡ་སི་དྡྷི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.

སེ་ཡྻ་ཐི་དནྟི ནི་པཱ་ཏོ, ཏ་སྶ ཀ་ཏ་མོ སོ ཨི་ཏི ཙེ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཀ་ཏ་མཱ་ནི ཝཱ ཏཱ་ནི ཨ་ཊྛ་ངྒཱ་ནཱི་ཏི. ས་བྦ་ལི་ངྒ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝ་ཙ་ན་སཱ་དྷཱ་ར་ཎོ ཧི ཨ་ཡཾ ནི་པཱ་ཏོ. ཨེ་ཀ་མེ་ཀ་མྤི ཨ་ངྒཾ མ་གྒོ་ཡེ་ཝ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི མ་གྒོ ཙེ་ཝ ཧེ་ཏུ ཙཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༡༠༣༩). པོ་རཱ་ཎཱ་པི བྷ་ཎ་ནྟི ‘‘ད་སྶ་ན་མ་གྒོ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་མ་གྒོ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ…པེ… ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་མ་གྒོ ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷཱི’’ཏི. ན་ནུ ཙ ཨ་ངྒཱ་ནི ས་མུ་དི་ཏཱ་ནི མ་གྒོ ཨ་ནྟ་མ་སོ ས་ཏྟ་ངྒ་ཝི་ཀ་ལ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ ས་ཙྩ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷེ, མ་གྒ་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ པ་ན ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎེ་ན པ་ཙྩེ་ཀ་མྤི ཏཱ་ནི མ་གྒོ་ཡེ་ཝ, ཨ་ཉྙ་ཐཱ ས་མུ་དི་ཏཱ་ན་མྤི ཏེ་སཾ མ་གྒ་ཀི་ཙྩཾ ན ས་མྦྷ་ཝེ་ཡྻཱ་ཏི. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་སུ ས་མྨཱ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, ས་མྨཱ ས་ངྐ་པྤེ་ཏི ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ནི་བྦཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པེ་ཏཱི་ཏི ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ, ས་མྨཱ ཝ་ད་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ, ས་མྨཱ ཀ་རོ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མྨཱ་ཀ་མྨཾ, ཏ་དེ་ཝ ས་མྨཱ་ཀ་མྨ་ནྟོ, ས་མྨཱ ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མྨཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ, ས་མྨཱ ཝཱ་ཡ་མ་ཏི ཨུ་སྶ་ཧ་ཏཱི་ཏི ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མོ, ས་མྨཱ ས་ར་ཏི ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏཱི་ཏི ས་མྨཱ་ས་ཏི, ས་མྨཱ ས་མཱ་དྷི་ཡ་ཏི ཙི་ཏྟཾ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷཱིཏི ཨེ་ཝཾ ནི་བྦ་ཙ་ནཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨི་དཱ་ནི ཨ་ཡཾ ཁོ སཱ བྷི་ཀྑ་ཝེཏི ཏ་མེ་ཝ པ་ཊི་པ་དཾ ནི་ག་མེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ. ཏ་སྶ་ཏྠོ – ཡྭཱ་ཡཾ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མ་གྒེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཐི་ཏོ ཨ་ཊྛ་ངྒི་ཀོ མ་གྒོ, ཨ་ཡཾ ཁོ སཱ བྷི་ཀྑ་ཝེ…པེ… ནི་བྦཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི.

༡༤. ཨེ་ཝཾ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་ཊི་པ་དཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨི་དཾ ཁོ པ་ན, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ (ཝི་སུ་དྡྷི. ༢.༥༣༠) དུ་ཀྑནྟི ཨེ་ཏྠ དུ-ཨི་ཏི ཨ་ཡཾ ས་དྡོ ཀུ་ཙྪི་ཏེ དི་སྶ་ཏི. ཀུ་ཙྪི་ཏ་ཉྷི པུ་ཏྟཾ ‘‘དུ་པུ་ཏྟོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཁཾ-ས་དྡོ པ་ན ཏུ་ཙྪེ. ཏུ་ཙྪ་ཉྷི ཨཱ་ཀཱ་སཾ ‘‘ཁ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་ད་ཉྩ པ་ཋ་མ་ས་ཙྩཾ ཀུ་ཙྪི་ཏཾ ཨ་ནེ་ཀ་ཨུ་པ་དྡ་ཝཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཏོ, ཏུ་ཙྪཾ བཱ་ལ་ཛ་ན་པ་རི་ཀ་པྤི་ཏ་དྷུ་ཝ་སུ་བྷ་སུ་ཁ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཝི་ར་ཧི་ཏ་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཀུ་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ ཏུ་ཙྪ་ཏྟཱ ཙ ‘‘དུ་ཀྑ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡ་སྨཱ པ་ནེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཨ་རི་ཡཱ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་རི་ཡ་པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ཉྷི ས་ཙྩཾ པུ་རི་མ་པ་དེ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ‘‘ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་རི་ཡ་སྶ ཏ་ཐཱ་ག་ཏ་སྶ ས་ཙྩ་ནྟི་པི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ. ཏ་ཐཱ་ག་ཏེ་ན ཧི ས་ཡཾ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ཝེ་དི་ཏ་ཏྟཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཙ ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་དྷི་ག་མ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ ཏཾ ཏ་སྶ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨ་ཐ ཝཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷི་ཏོ ཨ་རི་ཡ་སཱ་དྷ་ཀཾ ས་ཙྩ་ནྟི་པི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ པུ་བྦེ ཝི་ཡ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན. ཨ་ཝི་ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཨ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏྟཱ ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡཾ ས་ཙྩ་ནྟི་པི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ. ས་ཙྩ་ཏྠཾ པ་ན ཙ་ཏུ་ནྣ་མྤི ས་ཙྩཱ་ནཾ པ་ར་ཏོ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མ.

ཨི་དཱ་ནི ཏཾ དུ་ཀྑཾ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཛཱ་ཏི་པི དུ་ཀྑཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཛཱ་ཏི-ས་དྡོ ཨ་ནེ་ཀ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ ཧེ་ས ‘‘ཨེ་ཀ་མྤི ཛཱ་ཏིཾ དྭེ་པི ཛཱ་ཏི་ཡོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༣༡; མ. ནི. ༡.༡༤༨) ཨེ་ཏྠ བྷ་ཝེ ཨཱ་ག་ཏོ. ‘‘ཨ་ཏྠི, ཝི་སཱ་ཁེ, ནི་ག་ཎྛཱ ནཱ་མ ས་མ་ཎ་ཛཱ་ཏཱི’’ཏི (ཨ. ནི. ༣.༧༡) ཨེ་ཏྠ ནི་ཀཱ་ཡེ. ‘‘ཛཱ་ཏི དྭཱི་ཧི ཁ་ནྡྷེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ’’ཏི (དྷཱ་ཏུ. ༧༡) ཨེ་ཏྠ ས་ངྑ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ. ‘‘ཡཾ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ པ་ཋ་མཾ ཙི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ པ་ཋ་མཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ པཱ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཾ, ཏ་དུ་པཱ་དཱ་ཡ སཱ་ཝ་སྶ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༢༤) ཨེ་ཏྠ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཾ. ‘‘ས་མྤ་ཏི་ཛཱ་ཏོ, ཨཱ་ན་ནྡ, བོ་དྷི་ས་ཏྟོ’’ཏི (དཱི. ནི. ༢.༣༡; མ. ནི. ༣.༢༠༧) ཨེ་ཏྠ པ་སཱུ་ཏི་ཡཾ. ‘‘ཨ་ཀྑི་ཏྟོ ཨ་ནུ་པ་ཀུ་ཊྛོ ཛཱ་ཏི་ཝཱ་དེ་ནཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༣༠༣) ཨེ་ཏྠ ཀུ་ལེ. སྭཱ་ཡ་མི་དྷ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་མྷཱ ནི་ཀྑ་མ་ནཾ, ཏཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟེ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ, ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ་སྭེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ. ཨ་ཡ་མྤི ཙ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ, ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ པ་ན ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ནི་བྦ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཡེ ཁ་ནྡྷཱ པཱ་ཏུ་བྷ་ཝ་ནྟི, ཏེ་སཾ པ་ཋ་མ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ ཛཱ་ཏི ནཱ་མ.

ཀ་སྨཱ པ་ནེ་སཱ དུ་ཀྑཱ་ཏི ཙེ? ཨ་ནེ་ཀེ་སཾ དུ་ཀྑཱ་ནཾ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ཧི དུ་ཀྑཱ་ནི. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑཾ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་དུ་ཀྑཾ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་དུ་ཀྑཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་དུ་ཀྑཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དུ་ཀྑ་ནྟི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ དུ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ནཱ་མ་ཏོ ཙ དུ་ཀྑ་ཏྟཱ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སུ་ཁཱ ཝེ་ད་ནཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཏོ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་དུ་ཀྑཾ. ཨུ་པེ་ཀྑཱ ཝེ་ད་ནཱ ཙེ་ཝ སེ་སཱ ཙ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཱ ས་ངྑཱ་རཱ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པཱི་ལི༹་ཏ་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་ར་དུ་ཀྑཾ. ཀ་ཎྞ་སཱུ་ལ་ད་ནྟ་སཱུ་ལ་རཱ་ག་ཛ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་དོ་ས་ཛ་པ་རི་ལཱ༹་ཧཱ་དི་ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ ཨཱ་བཱ་དྷཱ པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་སྶ ཙ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་དུ་ཀྑཾ. དྭ་ཏྟིཾ་ས་ཀ་མྨ་ཀཱ་ར་ཎཱ་དི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ ཨཱ་བཱ་དྷོ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ་ཝ ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་པ་ཀྐ་མ་སྶ ཙ པཱ་ཀ་ཊ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་དུ་ཀྑཾ. ཋ་པེ་ཏྭཱ དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ སེ་ས་དུ་ཀྑཾ ས་ཙྩ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཨཱ་ག་ཏཾ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི ས་བྦ་མྤི ཏ་སྶ ཏ་སྶ དུ་ཀྑ་སྶ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་ཡཱ་ཡ་དུ་ཀྑཾ. དུ་ཀྑ་དུ་ཀྑཾ པ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་དུ་ཀྑནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཛཱ་ཏི ཡཾ ཏཾ བཱ་ལ་པ་ཎྜི་ཏ་སུ་ཏྟཱདཱི་སུ (མ. ནི. ༣.༢༤༦ ཨཱ་ད་ཡོ) བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་པི ཨུ་པ་མཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཀཱ་སི་ཏཾ ཨཱ་པཱ་ཡི་ཀཾ དུ་ཀྑཾ, ཡ་ཉྩ སུ་ག་ཏི་ཡ་མྤི མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ ག་བྦྷོ་ཀྐ་ནྟི་མཱུ་ལ་ཀཱ་དི་བྷེ་དཾ དུ་ཀྑཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཝ་ཏྠུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ དུ་ཀྑཱ. ཏེ་ནཱ་ཧུ པོ་རཱ་ཎཱ –

‘‘ཛཱ་ཡེ་ཐ ནོ ཙེ ན་ར་ཀེ་སུ ས་ཏྟོ;

ཏ་ཏྠ་གྒི་དཱ་ཧཱ་དི་ཀ་མ་པྤ་ས་ཡ྄ཧཾ;

ལ་བྷེ་ཐ དུ་ཀྑཾ ན ཀུ་ཧིཾ པ་ཏི་ཊྛཾ;

ཨི་ཙྩཱ་ཧ དུ་ཀྑཱ་ཏི མུ་ནཱི་དྷ ཛཱ་ཏིཾ.