༧. སེ་ཁི་ཡ་ཀ་ཎྜཾ
༡. པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
སེ་ཁི་ཡེ་སུ སི་ཀྑི་ཏ་སི་ཀྑེ་ནཱཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ སི་ཀྑི་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་ན, ས་བྦ་སོ པ་རི་ནི་ཊྛི་ཏ་ཀི་ཙྩེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏཱ་དི་ནཱཏི ཨ་ཊྛ་ཧི ལོ་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཨ་ཀ་མྤི་ཡ་ཊྛེ་ན ཏཱ་དི་ནཱ.
༥༧༦. སི་ཀྑཱ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱཏི ‘‘ཨེ་ཝཾ ནི་ཝཱ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་རཱ་མེ་པི ཨ་ནྟ་ར་གྷ་རེ་པི ས་བྦ་ཏྠ སི་ཀྑཱ ཀ་ཏྟ་བྦཱ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཡ་སྨཱ ཝ་ཏྟ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཏྟཱ་ནི་པི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ སེ་ཁི་ཡཱ་ནེ་ཝ ཧོ་ནྟི, ཏ་སྨཱ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ པ་རི་ཙྪེ་དོ ན ཀ་ཏོ, ཙཱ་རི་ཏྟ་ན་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏྠ་ཉྩ ‘‘ཡོ པ་ན བྷི་ཀྑུ ཨོ་ལ་མྦེ་ནྟོ ནི་ཝཱ་སེ་ཡྻ, དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ནཱ་མེ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘སི་ཀྑཱ ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ པཱ་ལི༹ ཨཱ་རོ་པི་ཏཱ. པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ པ་ན ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་ཀ་ར་ཎེ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝུ་ཏྟནྟི མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཨ་ཊྛ་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟཾ ཨོ་ཏཱ་རེ་ཏྭཱ ནི་ཝ་ཏྠ་མེ་ཝ ནི་སི་ནྣ་སྶ ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་མ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷོ་པེ་ཏེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དཱ ཨེ་ཀ་པ་རི་ཙྪེ་དཱ. ཏེ ས་བྦེཏི ནི་ཝཱ་ས་ན་དོ་སཱ.
ཏཾ པ་ནཱཏི ཏཾ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ཀུ་རུ་ནྡི་ཝཱ་དཾ པ་ཙྪཱ ཝ་ད་ནྟེ་ན ‘‘པ་རི་མ་ཎྜ་ལཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ པ་ཏི་ཊྛཱ་པི་ཏོ, ཏ་ཐཱ་པི ནི་ཝཱ་ས་ན་ཝ་ཏྟཾ སཱ་དྷུ་ཀཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ས་ཉྩི་ཙྩ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡཾ སི་ཡཱ. ཏེ་ནེ་ཝ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶཱ་ཏི པ་རི་མ་ཎྜ་ལཾ ནི་ཝཱ་སེ་ཏུཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ཨ་པི་ཙ ནི་ཝཱ་ས་ན་ཝ་ཏྟཾ ཨུ་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི.
ས་ཙི་ཏྟ་ཀནྟི ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ན པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ཙ ས་ཙི་ཏྟ་ཀཾ ‘‘ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡཾ པ་ཊི་ཙྩཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དི ཝི་ཡ ནི་ཝཱ་ས་ན་དོ་སོ ལོ་ཀ་ག་ར་ཧི་ཏོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ’’ནྟི ཕུ་སྶ་དེ་ཝ་ཏྠེ་རོ ཨཱ་ཧ. ཨུ་པ་ཏི་སྶ་ཏྠེ་རོ པ་ན ‘‘ཡ་སྨཱ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ, ཏ་ཉྩ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཝ་ཛྫཾ, ས་ཉྩི་ཙྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཉྩ དོ་མ་ན་སྶི་ཏ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ན’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡཾ, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀཱ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ནི་ཝཱ་ས་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི. ཡ་ཐཱ ཙེ་ཏྠ, ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ པུ་རི་མཱ་ནི དྭེ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཀ་ར་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ཏཱི་ཎི་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟི.
༥༧༧. དུ་ཏི་ཡཱ་དཱི་སུ ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་ཀཱ་རཾ གི་ཧི་པཱ་རུ་ཏནྟི སེ་ཏ་པ་ཊ་པཱ་རུ་ཏཾ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་པཱ་རུ་ཏཾ ཨེ་ཀ་སཱ་ཊ་ཀ་པཱ་རུ་ཏ་ནྟི་ཨཱ་དི ཨ་ནེ་ཀ་པྤ་བྷེ་དཾ གི་ཧི་པཱ་རུ་ཏཾ. ཏ་སྶ་ཏྠོ ཁ་ནྡྷ་ཀེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཝི བྷ་ཝི་སྶ་ཏི. ཝི་ཧཱ་རེ་པཱིཏི བུ་དྡྷུ་པ་ཊྛཱ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ.
༥༧༨. ‘‘སུ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ས་སཱི་སཾ པཱ་རུ་ཏོ ས་བྦ་ཐཱ སུ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ སུ་པྤ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཡ་སྶ སི་ཡཱ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ན ས་སཱི་སཾ པཱ་རུ་ཏེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༥༨༢. ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེ ཋ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ག་ཙྪ་ནྟོ་པི པ་རི་སྶ་ཡཱ་བྷཱ་ཝཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི་ཡེ་ཝ, ཏ་ཐཱ གཱ་མེ པཱུ་ཛ’’ནྟི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ.
པ་རི་མ་ཎྜ་ལ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨུ་ཛྫ་གྒྷི་ཀ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༨༦. དུ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒེ ཧ་ས་ནཱི་ཡ་སྨིཾ ཝ་ཏྠུ་སྨིནྟི ཧཱ་ས་ཛ་ན་ཀེ ཀཱ་ར་ཎེ.
ཨུ་ཛྫ་གྒྷི་ཀ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཁ་མྦྷ་ཀ་ཏ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༠༣. ཏ་ཏི་ཡ་ཝ་གྒེ པ་ཏྟེ ས་ཉྙཱ པ་ཏྟ་ས་ཉྙཱ, སཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་ཏྟ་ས་ཉྙཱི, ཨ་ཏྟ་ནོ བྷཱ་ཛ་ནེ ཨུ་པ་ནི་བ་ནྡྷ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. བྱ་ཉྫ་ནཾ པ་ན ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ ཨ་ཏྠ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘པ་ཏྟེ ས་ཉྙཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༦༠༤. ཨོ་ལོ་ཎཱིཏི ཨེ་ཀཱ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཀ་ཏི. ‘‘ཡོ ཀོ་ཙི སུ་དྡྷོ ཀ་ཉྫི་ཀ་ཏ་ཀྐཱ་དི་ར་ས་ཨོ’’ཏི ཀེ་ཙི. སཱ་ཀ་སཱུ་པེ་ཡྻ-གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཡཱ ཀཱ་ཙི སཱུ་པེ་ཡྻ་སཱ་ཀེ་ཧི ཀ་ཏཱ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཀ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. མཾ་ས་ར་སཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཝ་སེ་སཱ ས་བྦཱ་པི བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཀ་ཏི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ས་མ་སཱུ་པ་ཀ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ པ་ན སཱུ་པཾ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ས་བྦཱ་པི སཱུ་པེ་ཡྻཱ བྱ་ཉྫ་ན་ཝི་ཀ་ཏི ར་ས་ར་སོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི’’ཏི.
༦༠༥. ས་མ་པུ་ཎྞནྟི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནུ་པ་ག་སྶ པ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནྟོ་མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི་ལེ་ཁཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐཱ་མེ་ཏྭཱ ར་ཙི་ཏཾ. ས་མ་བྷ་རི་ཏནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཕ་ལཱ་ཕ་ལཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨོ་ད་ནཱ་དི་མྤི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཧེ་ཊྛཱ ཨོ་རོ་ཧ་ཏཱིཏི ས་མ་ནྟཱ ཨོ་ཀཱ་ས་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཙཱ་ལི་ཡ་མཱ་ནཾ ཧེ་ཊྛཱ བྷ་སྶ་ཏི. མ་ཏྠ་ཀེ ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏཾ པཱུ་ཝ་མེ་ཝ ཝ་ཊཾ་ས་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱ ‘‘པཱུ་ཝ་ཝ་ཊཾ་ས་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་པྥ་ཝ་ཊཾ་ས་ཀཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཡ་སྨཱ ‘‘ས་མ་ཏི་ཏྟི་ཀོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ ས་མྤུ་ཎྞོ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠ་ག་ཏེ པ་ཏྟེ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ དི་ཡྻ་མཱ་ནོ ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏོ་པི ཙེ ཧོ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཧི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཋ་མཾ ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ པ་ཙྪཱ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘པ་ཏྟེ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ཏོ ཙ ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏི ཨ་ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏ་སྶ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, པ་ཡོ་གོ པ་ན ན་ཏྠི ཨ་ཉྙ་ཏྲ པུ་བྦ་དེ་སཱ’’ཏི ཀེ་ན་ཙི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ན སཱ་ར་ཏོ པ་ཙྩེ་ཏ་བྦཾ. ‘‘ན ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཋ་མཾ ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཙྪཱ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི. ན ཧི ཧ་ཏྠ་ག་ཏེ་པི པ་ཏྟེ དི་ཡྻ་མཱ་ནཾ ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏཾ ག་ཎྷ་ནྟོ ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏཾ པི་ཎྜ་པཱ་ཏཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ན ཙ ཏེ་ན ས་མ་ཏི་ཏྟི་ཀོ པི་ཎྜ་པཱ་ཏོ པ་ཊི་གྒ་ཧི་ཏོ་ཏི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ‘‘ཐཱུ་པཱི་ཀ་ཏ’’ནྟི ཙ བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ སུ་ཊྛུ་ཏ་རཾ པཱ་ཀ་ཊོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི.
ཁ་མྦྷ་ཀ་ཏ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ས་ཀྐ་ཙྩ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༠༨. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཝ་གྒེ ས་པ་དཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ དཱ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨ་ཝ་ཁ་ཎྜ་ནཾ, ཨ་པེ་ཏཾ དཱ་ན་ཏོ ཨ་པ་དཱ་ནཾ, ཨ་ན་ཝ་ཁ་ཎྜ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་ཧ ཨ་པ་དཱ་ནེ་ན ས་པ་དཱ་ནཾ, ཨ་ཝ་ཁ་ཎྜ་ན་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ, ཨ་ནུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨོ་དྷིཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ’’ཏི.
༦༡༡. ཡ་སྨིཾ ས་མ་ཡེ ‘‘པཱ་ཎོ ན ཧ་ནྟ་བྦོ’’ཏི རཱ་ཛཱ་ནོ བྷེ་རིཾ ཙ་རཱ་པེ་ནྟི, ཨ་ཡཾ མཱ་གྷཱ་ཏ་ས་མ་ཡོ ནཱ་མ. ཨི་དྷ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ གི་ལཱ་ནོ ན ཨཱ་ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ གི་ལཱ་ན་སྶ་པི ཨཱ་པ་ཏྟི. སཱུ་པོ་ད་ན་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཨ་སྶ་ཏི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘མུ་ཁེ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པུ་ན ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཧུ་ཏྭཱ ཚ་ཌྜེ་ནྟ་སྶ ཨ་རུ་ཙི་ཡཱ པ་ཝི་ས་ནྟེ ‘ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩཱ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཝི་ཉྙ་ཏྟི་མྤི ཨ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་མྤི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ཋི་ཏཾ ས་ཧ་སཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ བྷུ་ཉྫ་ནྟེ ‘ཨ་སྶ་ཏི་ཡཱ’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ.
༦༡༤-༦༡༥. ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ས་ཉྙཱ ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱ, སཱ ཨ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་ཉྙཱི. ‘‘མ་ཡཱུ་ར་ཎྜཾ ཨ་ཏི་མ་ཧ་ནྟ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་ཏོ མ་ཡཱུ་ར་ཎྜ་པྤ་མཱ་ཎོ ཀ་བ་ལོ༹ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘མ་ཡཱུ་ར་ཎྜ་ཏོ མ་ཧ་ནྟོ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ, ‘‘ནཱ་ཏི་མ་ཧ་ནྟ’’ནྟི ཙ ཨ་ཏི་མ་ཧ་ནྟ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ ཁུ་དྡ་ཀེ ཨཱ་པ་ཏྟི ན དི་སྶ་ཏི. ‘‘མ་ཡཱུ་ར་ཎྜཾ ཨ་ཏི་མ་ཧ་ནྟཾ, ཀུ་ཀྐུ་ཊ་ཎྜཾ ཨ་ཏི་ཁུ་དྡ་ཀཾ, ཏེ་སཾ ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷ་པྤ་མཱ་ཎོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན སཱ་རུ་པྤ་ཝ་སེ་ན ཁུ་དྡ་ཀ་མྤི པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ པ་རི་ཙྪེ་དོ ན ད་སྶི་ཏོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ས་ཀྐ་ཙྩ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཀ་བ་ལ༹་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༡༨. པ་ཉྩ་མ་ཝ་གྒེ ས་བྦཾ ཧ་ཏྠནྟི ཨེ་ཏྠ ཧ་ཏྠ-ས་དྡོ ཏ་དེ་ཀ་དེ་སེ་སུ ཨ་ངྒུ་ལཱི་སུ ད་ཊྛ་བྦོ ‘‘ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ས་མུ་དཱ་ཡེ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་པི ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཨེ་ཀ་ངྒུ་ལི་མྤི མུ་ཁེ པ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི.
ཀ་བ་ལ༹་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. སུ་རུ་སུ་རུ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༢༧. ཚ་ཊྛ་ཝ་གྒེ སཱི་ཏཱི་ཀ་ཏོཏི སཱི་ཏ་ཊྚོ, སཱི་ཏ་པཱི་ལི༹་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སི་ལ་ཀ་བུ་དྡྷོཏི པ་རི་ཧཱ་ས་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. སི་ལ་ཀ་ཉྷི ཀ་ཉྩི དི་སྭཱ ‘‘བུ་དྡྷོ ཨ་ཡ’’ནྟི ཝོ་ཧ་ར་ནྟི.
༦༣༤. ཝི་ལཱི་ཝ་ཙྪ་ཏྟནྟི ཝེ་ཎུ་ཝི་ལཱི་ཝེ་ཧི ཀ་ཏཾ ཚ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ་ཛཱ་ཏ་ཀ་ད་ཎྜ་ཀེ་ན ཀ་ཏནྟི ཏཱ་ལ་པ་ཎྞཾ ས་ཧ ད་ཎྜ་ཀེ་ན ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཏ་མེ་ཝ ཚ་ཏྟ་ད་ཎྜཾ ཀ་རོ་ནྟི གོ་པཱ་ལ་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་ཏྟ་པཱ་དུ་ཀཱ་ཡ ཝཱ ཋི་ཏཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཚ་ཏྟ་པཱ་དུ་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཚ་ཏྟཱ་དྷཱ་རོ. ཡ་སྨིཾ ཚ་ཏྟཾ ཨ་པ་ཏ་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཋ་པེ་ནྟི, ཏཱ་དི་སི་ཀཱ་ཡ ཚ་ཏྟ་པཱ་དུ་ཀཱ་ཡ ཋི་ཏཾ ཚ་ཏྟཾ ‘‘ཚ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཧ་རི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཚ་ཏྟཾ ཚ་ཏྟ་པཱ་དུ་ཀཱ་ཡ ཋི་ཏ’’ནྟི་པི པ་ཋ་ནྟི, ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ.
༦༣༧. ཙཱ་པོཏི མ་ཛ྄ཛྷེ ཝ་ངྐཱ ཀཱ་ཙ་ད་ཎྜ་ས་དི་སཱ དྷ་ནུ་ཝི་ཀ་ཏི. ཀོ་ད་ཎྜོཏི ཝ་ཊྚ་ལ་ད་ཎྜཱ དྷ་ནུ་ཝི་ཀ་ཏི. པ་ཊི་མུ་ཀྐནྟི པ་ཝེ་སི་ཏཾ ལ་གྒི་ཏཾ.
སུ་རུ་སུ་རུ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. པཱ་དུ་ཀ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༤༧. ས་ཏྟ་མ་ཝ་གྒེ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣོ ཧུ་ཏྭཱཏི སོ ཀི་ར ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ཨུ་ཡྻཱ་ནཾ ག་ནྟྭཱ ཨ་མྦཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ སཱ་ཁཱ་ཡ སཱ་ཁཾ ཨ་མྦཾ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟོ ཝི་ཙ་རི. ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟ་སྶེ་ཝ ར་ཏྟི ཝི་བྷཱ་ཡི. སོ ཙི་ནྟེ་སི ‘‘ས་ཙེ ཨི་དཱ་ནི ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ ག་མི་སྶཱ་མི, དི་སྭཱ མཾ ཙོ་རོ་ཏི ག་ཧེ་སྶ་ནྟི, ར་ཏྟི་བྷཱ་གེ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ཨ་ཐེ་ཀཾ ཝི་ཊ་པཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧི་ཏྭཱ ནི་ལཱི་ནོ ཨ་ཙྪི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. སོ རུ་ཀྑ་ཏོ ཨོ་ཏ་ར་ནྟོ ཨེ་ཀཾ ཨོ་ལ་མྦི་ནི་སཱ་ཁཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ཨ་ནྟ་རེ པ་ཏི་ཊྛཱ་སི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ་སཾ དྭི་ནྣ་མྤི ཨ་ནྟ་རཱ རུ་ཀྑ་ཏོ པ་ཏི་ཏོ’’ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་ཏྠཾ ན ཛཱ་ན་ནྟཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཧ་ཎ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ན ཛཱ་ན་ནྟི.
ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི༹་ཡཾ (ཛཱ. ༡.༤.༣༣) པ་ན ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ –
‘‘ས་བྦ་མི་དཾ ཙ་རི་མཾ ཀ་ཏཾ, ཨུ་བྷོ དྷ་མྨཾ ན པ་སྶ་རེ;
ཨུ་བྷོ པ་ཀ་ཏི་ཡཱ ཙུ་ཏཱ, ཡོ ཙཱ་ཡཾ མ་ནྟེ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏི;
ཡོ ཙ མ་ནྟཾ ཨ་དྷཱི་ཡ་ཏཱི’’ཏི. –
ཨེ་ཝ་མཱ་ག་ཏཱ. ཏ་སྶཱ་ཡ་མ་ཏྠོ (ཛཱ. ཨ་ཊྛ. ༣.༤.༣༣) – ས་བྦ་མི་དཾ ཙ་རི་མཾ ཀ་ཏནྟི ཡཾ ཨ་མྷེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཛ་ནེ་ཧི ཀ་ཏཾ, ས་བྦ་མི་དཾ ཀི་ཙྩཾ ལཱ་མ་ཀཾ ནི་མྨ་རི་ཡཱ་དཾ ཨ་དྷ་མྨི་ཀཾ. ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙོ་ར་བྷཱ་ཝཾ ཏེ་ས་ཉྩ མ་ནྟེ་སུ ཨ་གཱ་ར་ཝཾ ག་ར་ཧི་ཏྭཱ པུ་ན ཨི་ཏ་རེ དྭེ་ཡེ་ཝ ག་ར་ཧ་ནྟོ ‘‘ཨུ་བྷོ དྷ་མྨཾ ན པ་སྶ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨུ་བྷོཏི ཨི་མེ དྭེ་པི ཛ་ནཱ ག་རུ་ཀཱ་རཱ་ར་ཧཾ པོ་རཱ་ཎ་ཀ་དྷ་མྨཾ ན པ་སྶ་ནྟི, ཏ་ཏོ་ཝ དྷ་མྨ་པ་ཀ་ཏི་ཏོ ཙུ་ཏཱ. དྷ་མྨོ ཧི པ་ཋ་མུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན པ་ཀ་ཏི ནཱ་མ. ཝུ་ཏྟ་མྤི ཙེ་ཏཾ –
‘‘དྷ་མྨོ ཧ་ཝེ པཱ་ཏུ་ར་ཧོ་སི པུ་བྦེ,
པ་ཙྪཱ ཨ་དྷ་མྨོ ཨུ་ད་པཱ་དི ལོ་ཀེ’’ཏི. (ཛཱ. ༡.༡༡.༢༨);
ཡོ ཙཱ་ཡནྟི ཡོ ཙ ཨ་ཡཾ ནཱི་ཙེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ མ་ནྟེ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་པེ་ཏི, ཡོ ཙ ཨུ་ཙྩེ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་དྷཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི.
སཱ་ལཱི་ནནྟི ཨ་ཡཾ གཱ་ཐཱ་པི –
‘‘སཱ་ལཱི་ནཾ ཨོ་ད་ནཾ བྷུ་ཉྫེ, སུ་ཙིཾ མཾ་སཱུ་པ་སེ་ཙ་ནཾ;
ཏ་སྨཱ ཨེ་ཏཾ ན སེ་ཝཱ་མི, དྷ་མྨཾ ཨི་སཱི་ཧི སེ་ཝི་ཏ’’ནྟི. (ཛཱ. ༡.༤.༣༤) –
ཨེ་ཝཾ ཛཱ་ཏ་ཀེ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཏ་ཏྠ སུ་ཙིནྟི པ་ཎྜ་རཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ. མཾ་སཱུ་པ་སེ་ཙ་ནནྟི ནཱ་ན་པྤ་ཀཱ་རཱ་ཡ མཾ་ས་ཝི་ཀ་ཏི་ཡཱ སི་ཏྟཾ བྷུ་ཉྫེ, བྷུ་ཉྫཱ་མཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཾ པཱ་ཀ་ཊ་མེ་ཝ.
དྷི་ར་ཏྠཱུཏི དྷི ཨ་ཏྠུ, ནི་ནྡཱ བྷ་ཝ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ག་ར་ཧཱ་མ ཏཾ མ་ཡ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ལ་དྡྷ་ལཱ་བྷོཏི དྷ་ན་ལཱ་བྷཾ ཡ་ས་ལཱ་བྷ་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཝི་ནི་པཱ་ཏ་ན་ཧེ་ཏུ་ནཱཏི ཝི་ནི་པཱ་ཏ་ན་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཝུ་ཏྟི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟོ དུ་ཝི་དྷོ་པི ལཱ་བྷོ ཨ་པཱ་ཡ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀ་ཏཱ་ཡ ས་མྤ་རཱ་ཡེ ཝི་ནི་པཱ་ཏ་ན་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ས་མྤ་ཏི ཨ་དྷ་མྨ་ཙ་ར་ཎེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཙ ཝུ་ཏྟི ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ཡཱ ཝུ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ དྷ་ན་ལཱ་བྷ་ཡ་ས་ལཱ་བྷ་ས་ངྑཱ་ཏཱ ཡཱ ཝུ་ཏྟི. ཨ་དྷ་མྨ་ཙ་ར་ཎེ་ན ཝཱཏི ཝཱ-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ. ཏྭནྟི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏཾ ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཨ་སྨཱཏི པཱ་སཱ་ཎཱ་དྷི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ.
པཱ་དུ་ཀ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.
སེ་ཁི་ཡ་ཀ་ཎྜཾ ནི་ཊྛི་ཏཾ.
ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ས་མ་ཐེ་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཊྛཱ་ནེ་ཡེ་ཝ ད་སྶ་ཡི་སྶཱ་མ.
ཨི་ཏི ས་མ་ནྟ་པཱ་སཱ་དི་ཀཱ་ཡ ཝི་ན་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ
བྷི་ཀྑུ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
མ་ཧཱ་ཝི་བྷ་ངྒོ ནི་ཊྛི་ཏོ.
ན་མོ ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ