༤. ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀཾ
ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༧. ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ས་ཉྙཱ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ སཾ-ས་དྡཱུ་པ་པ་དོ ཉཱ-ས་དྡོ ཏོ་ས་ན་ཝི་སི་ཊྛེ ཨ་ཝ་བོ་དྷ་ནེ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཏོ་སེ་ཏྭཱ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི.
ས་ཏི་ཝི་ན་ཡཱ་དི་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༩༥-༢༠༠. དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝེ་ཏནྟི ‘‘པ་ཉྩི་མཱ་ནཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟཾ. ས་ཏི་ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ དཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ན་ཡོ ས་ཏི་ཝི་ན་ཡོ. ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་སྶ དཱ་ཏ་བྦོ ཝི་ན་ཡོ ཨ་མཱུ་ལ༹ྷ་ཝི་ན་ཡོ. པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏེ་ན ཀ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏ་ཀ་ར་ཎཾ.
༢༡༢. ཏི་ཎ་ཝ་ཏྠཱ་ར་ཀ་ས་དི་ས་ཏྟཱཏི ཏཾ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ས བྲ་ཧྨ་ད་ཏྟོ’’ཏི.
ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༦. ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་སྶ ཀིཾ མཱུ་ལནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལཱ་ནཱིཏི ཝི་ཝཱ་ད་སྶ མཱུ་ལཱ་ནི. ཀོ་དྷ་ནོཏི ཀུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཀོ་དྷེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཨུ་པ་ནཱ་ཧཱིཏི ཝེ་ར་ཨ་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་གྒ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨུ་པ་ནཱ་ཧེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཨ་གཱ་ར་ཝོཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༣༢༣; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༤༤) གཱ་ར་ཝ་ཝི་ར་ཧི་ཏོ. ཨ་པྤ་ཏི་སྶོཏི ཨ་པྤ་ཏི་སྶ་ཡོ ཨ་ནཱི་ཙ་ཝུ་ཏྟི. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཡོ བྷི་ཀྑུ ས་ཏྠ་རི དྷ་ར་མཱ་ནེ ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ན ཡཱ་ཏི, ས་ཏྠ་རི ཨ་ནུ་པཱ་ཧ་ནེ ཙ་ངྐ་མ་ནྟེ ས་ཨུ་པཱ་ཧ་ནོ ཙ་ངྐ་མ་ཏི, ནཱི་ཙེ ཙ་ངྐ་མེ ཙ་ངྐ་མ་ནྟེ ཨུ་ཙྩེ ཙ་ངྐ་མ་ཏི, ཧེ་ཊྛཱ ཝ་ས་ནྟེ ཨུ་པ་རི ཝ་ས་ཏི, ས་ཏྠུ ད་སྶ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཨུ་བྷོ ཨཾ་སེ པཱ་རུ་པ་ཏི, ཚ་ཏྟཾ དྷཱ་རེ་ཏི, ཨུ་པཱ་ཧ་ནཾ དྷཱ་རེ་ཏི, ན་ཧཱ་ཡ་ཏི, ཨུ་ཙྩཱ་རཾ ཝཱ པ་སྶཱ་ཝཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏི, པ་རི་ནི་བྦུ་ཏེ ཝཱ པ་ན ཙེ་ཏི་ཡཾ ཝ་ནྡི་ཏུཾ ན ག་ཙྪ་ཏི, ཙེ་ཏི་ཡ་སྶ པ་ཉྙཱ་ཡ་ན་ཊྛཱ་ནེ ས་ཏྠུ་ད་སྶ་ན་ཊྛཱ་ནེ ཝུ་ཏྟཾ ས་བྦཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨ་ཉྙེ་ཧི ཙ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ‘‘ཀ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཀ་རོ་སི, ན ཨི་དཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ནཱ་མ ལ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཏུ་ཎྷཱི ཧོ་ཧི, བུ་དྡྷོ བུ་དྡྷོ་ཏི ཝ་ད་སི, ཀིཾ བུ་དྡྷོ ནཱ་མཱ’’ཏི བྷ་ཎ་ཏི, ཨ་ཡཾ ས་ཏྠ་རི ཨ་གཱ་ར་ཝོ ནཱ་མ.
ཡོ པ་ན དྷ་མྨ་ས་ཝ་ནེ ས་ངྒྷུ་ཊྛེ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ན ག་ཙྪ་ཏི, ས་ཀྐ་ཙྩཾ དྷ་མྨཾ ན སུ་ཎཱ་ཏི, ནི་དྡཱ་ཡ་ཏི ཝཱ ས་ལླ་པ་ནྟོ ཝཱ ནི་སཱི་ད་ཏི, ས་ཀྐ་ཙྩཾ ན ག་ཎྷཱ་ཏི ན ཝཱ་ཙེ་ཏི, ‘‘ཀིཾ དྷ་མྨེ ཨ་གཱ་ར་ཝཾ ཀ་རོ་སཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཏུ་ཎྷཱི ཧོ་ཧི, དྷ་མྨོ དྷ་མྨོ་ཏི ཝ་ད་སི, ཀིཾ དྷ་མྨོ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཨ་ཡཾ དྷ་མྨེ ཨ་གཱ་ར་ཝོ ནཱ་མ. ཡོ པ་ན ཐེ་རེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷི་ཊྛོ དྷ་མྨཾ དེ་སེ་ཏི ཨུ་དྡི་ས་ཏི པ་ཉྷཾ ཀ་ཐེ་ཏི, ཝུ་ཌྜྷེ བྷི་ཀྑཱུ གྷ་ཊྚེ་ནྟོ ག་ཙྪ་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏི ནི་སཱི་ད་ཏི, དུ་སྶ་པ་ལླ་ཏྠི་ཀཾ ཝཱ ཧ་ཏྠ་པ་ལླ་ཏྠི་ཀཾ ཝཱ ཀ་རོ་ཏི, ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ཨུ་བྷོ ཨཾ་སེ པཱ་རུ་པ་ཏི, ཚ་ཏྟུ་པཱ་ཧ་ནཾ དྷཱ་རེ་ཏི, ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ལ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘ཏུ་ཎྷཱི ཧོ་ཧི, ས་ངྒྷོ ས་ངྒྷོ་ཏི ཝ་ད་སི, ཀིཾ ས་ངྒྷོ, མི་ག་ས་ངྒྷོ ཨ་ཛ་ས་ངྒྷོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝ་ད་ཏི, ཨ་ཡཾ ས་ངྒྷེ ཨ་གཱ་ར་ཝོ ནཱ་མ. ཨེ་ཀ་བྷི་ཀྑུ་སྨི་མྤི ཧི ཨ་གཱ་ར་ཝེ ཀ་ཏེ ས་ངྒྷེ ཀ་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཏི་སྶོ སི་ཀྑཱ པ་ན ཨ་པཱུ་ར་ཡ་མཱ་ནོ སི་ཀྑཱ་ཡ ན པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི ནཱ་མ.
ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནནྟི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༣༢༥; མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༤༢; ཨ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༦.༣༦) ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ དྭི་ནྣཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཝི་ཝཱ་དོ ཀ་ཐཾ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི? ཀོ་ས་མྦ་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝི་ཡ ཧི དྭཱི་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཝི་ཝཱ་དཾ ཨཱ་པ་ནྣེ་སུ ཏ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ ཏེ་སཾ ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ ཝི་ཝ་ད་ནྟི, ཏེ་སཾ ཨོ་ཝཱ་དཾ ག་ཎྷ་ནྟོ བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷོ ཝི་ཝ་ད་ཏི, ཏ་ཏོ ཏེ་སཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཀཱ ཝི་ཝ་ད་ནྟི, ཨ་ཐ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཨཱ་ར་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ དྭེ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨཱ་ར་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནི་ཡོ ཧོ་ནྟི, ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི་ནཾ ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནི་ཡོ. ཏ་ཏོ ཨཱ་ར་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ མི་ཏྟཱ བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ བྷི་ཛྫ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཡཱ་ཝ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀེ ས་བྦེ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ དྭེ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ ཧོ་ནྟི. དྷ་མྨ་ཝཱ་དཱི་ཧི པ་ན ཨ་དྷ་མྨ་ཝཱ་དི་ནོ་ཝ བ་ཧུ་ཏ་རཱ ཧོ་ནྟི. ཏ་ཏོ ‘‘ཡཾ བ་ཧུ་ཀེ་ཧི ག་ཧི་ཏཾ, ཏཾ ཏ་ཙྪ’’ནྟི དྷ་མྨཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ བ་ཧུ་ཏ་རཱ ཨ་དྷ་མྨཾ ག་ཎྷ་ནྟི. ཏེ ཨ་དྷ་མྨཾ པུ་ར་ཀྑ་ཏྭཱ ཝི་ཧ་ར་ནྟཱ ཨ་པཱ་ཡེ་སུ ནི་བྦ་ཏྟ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝི་ཧཱ་རེ དྭི་ནྣཾ བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཨུ་པྤ་ནྣོ ཝི་ཝཱ་དོ བ་ཧཱུ་ནཾ ཨ་ཧི་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑཱ་ཡ ཧོ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཝཱཏི ཨ་ཏྟ་ནི ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་སཱ་ཡ ཝཱ. བ་ཧི་དྡྷཱ ཝཱཏི པ་ར་སྨིཾ ཝཱ པ་ར་སྶ པ་རི་སཱ་ཡ ཝཱ. ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ན་ཝ་སྶ་ཝཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་དཱ་ཡ.
མ་ཀྑཱིཏི པ་རེ་སཾ གུ་ཎ་མ་ཀྑ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན མ་ཀྑེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. པ་ལཱ༹་སཱིཏི ཡུ་ག་གྒཱ་ཧ་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན པ་ལཱ༹་སེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ཨི་སྶུ་ཀཱིཏི པ་ར་ས་ཀྐཱ་རཱ་དཱི་ནཾ ཨི་སྶཱ་ཡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཨི་སྶཱ་ཡ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. མ་ཙྪ་རཱིཏི ཨཱ་ཝཱ་ས་མ་ཙྪ་རི་ཡཱ་དཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ས་ཋོཏི ཀེ་རཱ་ཊི་ཀོ. མཱ་ཡཱ་ཝཱིཏི ཀ་ཏ་པཱ་པ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ཀོ. པཱ་པི་ཙྪོཏི ཨ་ས་ནྟ་ས་མྦྷཱ་ཝ་ནི་ཙྪ་ཀོ དུ་སྶཱི་ལོ. མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛཱིཏི ན་ཏྠི་ཀ་ཝཱ་དཱི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཝཱ་དཱི ཨ་ཀི་རི་ཡ་ཝཱ་དཱི. ས་ནྡི་ཊྛི་པ་རཱ་མཱ་སཱིཏི ས་ཡཾ དི་ཊྛ་མེ་ཝ པ་རཱ་མ་ས་ཏི ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨཱ་དྷཱ་ན་གྒཱ་ཧཱིཏི ད་ལ༹ྷ་གྒཱ་ཧཱི. དུ་པྤ་ཊི་ནི་སྶ་གྒཱིཏི ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི ག་ཧི་ཏཾ ནི་སྶ་ཛྫཱ་པེ་ཏུཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀོ་དྷ་ནོ ཧོ་ཏི ཨུ་པ་ནཱ་ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ན་ཡེ་ན ཀོ་དྷཱུ་པ་ནཱ་ཧཱ་ད་ཡོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨཱ ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶི་ཏཱ་ནི, ཏ་ཐཱ དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ ཝི་ཝ་ད་ནྟཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ལོ་བྷ་དོ་ས་མོ་ཧཱ. ཨ་དུ་ཊྛ་ཙི་ཏྟཱ ཝི་ཝ་ད་ནྟཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཨ་ལོ་བྷཱ་ད་ཡོ ཝི་ཝཱ་ད་མཱུ་ལཱ་ནཱི་ཏི ད་སྶི་ཏཱ་ནི.
༢༡༧. དུ་བྦ་ཎྞོཏི པཾ་སུ་པི་སཱ་ཙ་ཀོ ཝི་ཡ ཛྷཱ་མ་ཁཱ་ཎུ་ཝ་ཎྞོ. དུ་དྡ་སྶི་ཀོཏི ཝི་ཛཱ་ཏ་མཱ་ཏུ་ཡཱ་པི ཨ་མ་ནཱ་པ་ད་སྶ་ནོ. ཨོ་ཀོ་ཊི་མ་ཀོཏི ལ་ཀུ་ཎྜ་ཀོ. ཀཱ་ཎོཏི ཨེ་ཀ་ཀྑི་ཀཱ་ཎོ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཀྑི་ཀཱ་ཎོ ཝཱ. ཀུ་ཎཱིཏི ཨེ་ཀ་ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཎཱི ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཎཱི ཝཱ. ཁ་ཉྫོཏི ཨེ་ཀ་པཱ་ད་ཁ་ཉྫོ ཝཱ ཨུ་བྷ་ཡ་པཱ་ད་ཁ་ཉྫོ ཝཱ. པ་ཀྑ་ཧ་ཏོཏི ཧ་ཏ་པ་ཀྑོ པཱི་ཋ་ས་པྤཱི.
༢༢༠. ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏནྟི ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀིཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ནྟི པུ་ཙྪ་ཏི. ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ ཀུ་ས་ལནྟི་ཨཱ་དི ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཝི་ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་ཝཱ་དོཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡེ་ན ཝི་ཝ་ད་ནྟི, སོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཝི་ཝཱ་དོ’’ཏི. ཀ་ཐཾ པ་ན སོ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཐེ་ཧི ཙ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི, ས་མ་ཐེ་ཧི ས་མེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་ཝཱ་ད་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཧི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཝཱུ་པ་ས་མེ་ན ཏ་པྤ་བྷ་ཝ་སྶ ས་དྡ་སྶ་པི ཝཱུ་པ་ས་མོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ས་མ་ཐེ་ཧི ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡ་ཏཱ པ་རི་ཡཱ་ཡོ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི.
༢༢༢. ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ སི་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏནྟི ཨ་ཡཾ ཝི་ཀ་པྤོ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟོ, ན ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་ནྡྷཱ་ཡ་བྷཱ་སི་ཏ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ས་ནྡྷཱ་ཡ་བྷཱ་སི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨིཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ནཱ་དི་ཀེཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་དི་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝ་ཛྫཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཡོ ཝི་ན་ཡེ ཨ་པ་ཀ་ཏ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ་ན ས་མྨུ་ཉྫ་ནི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ནཱ་དཱི་ནི ཀ་རོ་ཏི, ཏ་དཱ ཏ་སྶུ་པྤ་ནྣ་ཙི་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨ་ངྒཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ངྒཾ ཧོ་ཏཱིཏི ཙ ཝ་ཏྟ་སཱི་སེ་ན ཀ་རོ་ནྟ་སྶ་པི ‘‘ཨི་མཾ པ་ཐ་ཝིཾ ཁ་ཎཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ ཏཾ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ན ཧི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ནཱ་དཱི་སུ ཨཱ་པ་ཏྟི ས་མྦྷ་ཝ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ས་ཏཱིཏི ཏ་སྨིཾ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏེ ས་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ ཨཱ་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏེ ས་ཏི ‘‘ན་ཏྠི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ, ཏ་སྨཱ. ན་ཡི་དཾ ཨ་ངྒ་པྤ་ཧོ་ན་ཀ་ཙི་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟནྟི ‘‘ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ སི་ཡཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ, ན་ཏྠི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ས་ལ’’ནྟི ཨི་དཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ས་མུ་ཊྛཱ་པ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ངྒ་པྤ་ཧོ་ན་ཀཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ན ཝུ་ཏྟཾ. ཀིཾ པ་ན ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. བྷི་ཀྑུ་མྷི ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་ག་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ན ནི་པ་ནྣེ ནི་དྡཱ་ཡ་ནྟེ ཝཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ ཙེ སེ་ཡྻཾ ཀ་པྤེ་ཏི, ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ སེ་ཡྻཱ་ཀཱ་རེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་རཱུ་པ་མེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི, ན ཀུ་ས་ལཱ་དི་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ…པེ… ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏོ (པ་རི. ༣༢༣ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ནཾ) ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་སྨི་ཉྷི ཁ་ཎེ ཨུ་ཊྛཱ་ཏ་བྦེ ཛཱ་ཏེ ཨ་ནུ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཏ་དཱ་ཀཱ་ར་པ་ཝ་ཏྟོ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི.
‘‘ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀུ་ས་ལ་མྤི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ སི་ཡཱ་ཏི ཙེ? ན. ཡོ ཧི ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ ཏཱི་སུ ཙི་ཏྟེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཙི་ཏྟ་ས་མ་ངྒཱི ཧུ་ཏྭཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ནཱ་དཱི་སུ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟ་ཀྑ་ཎེ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་རཱུ་པ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཝཱ ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟོ ཝཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དིཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཝཱ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, རཱུ་པཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ. སུ་པི་ན་ནྟེ ཙ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དིཾ ཀ་རོ་ནྟོ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཱ་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི.
ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཨེ་ལ༹་ཀ་ལོ་མཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཏི་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ནྟ་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ པ་ད་སོ དྷ་མྨཾ ཝཱ་ཙེ་ནྟ་སྶ ཙ ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ན ཙ ཏ་ཏྠ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒནྟི ཏ་སྨིཾ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒཾ ན ཧོ་ཏི, ས་ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཙ་ལི་ཏ་པྤ་ཝ་ཏྟཱ་ནནྟི ཙ་ལི་ཏཱ་ནཾ པ་ཝ་ཏྟཱ་ན་ཉྩ. ཙ་ལི་ཏོ ཀཱ་ཡོ, པ་ཝ་ཏྟཱ ཝཱ་ཙཱ. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨ་ངྒནྟི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་མེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཉྩ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ, ནཱ་ཉྙ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘སཱ་པ་ཏྟི་ཀ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ནི་ར་ཡཾ ཝཱ ཝ་དཱ་མི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནིཾ ཝཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་སྶ་པི ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཨཱ་པ་ནྣཱ ཧི ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡོ ཡཱ་ཝ སོ ན ཛཱ་ནཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཱ, ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཚཱ་དེ་ནྟོ པ་ན ཚཱ་ད་ན་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ཉྙཾ དུ་ཀྐ་ཊ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་མཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་ཉྩ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ས་གྒ་མོ་ཀྑཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི སཱ་པ་ཏྟི་ཀ་སྶ ཨ་པཱ་ཡ་གཱ་མི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏཾ པ་ན ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་མེ་ཝཱ་ཏི ནི་ཊྛ་མེ་ཏྠ ག་ནྟ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝ པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ་སུཔི ‘‘པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ནོ སེ་ཀྑོ ཨ་ར་ཧཱ་ཏི ཙ་ཏྟཱ་རོ པུ་གྒ་ལེ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏེ་སུ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ, ཏ་ཐཱ སེ་ཀྑཱ་ནཾ, ཏ་ཐཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཨ་ས་ཉྩི་ཙྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཀཱ་ལེ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མེ་ཝ. ཨི་ཏ་ར་སྶ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མྤི ཧོ་ཏི ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་མྤི. ཡ་སྨཱ ཙ་སྶ ས་ཉྩི་ཙྩ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཀཱ་ལེ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘ན་ཏྠི ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀུ་ས་ལ’ནྟི. ས་བྦ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཨ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ནྟི ཝི་པཱ་ཀཱ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ལི་ཁི་ཏཾ. ཡ་ཉྩ ཨཱ་པ་ཏྟཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཾ, ཏ་མྤི དེ་སི་ཏཾ ཝུ་ཊྛི་ཏཾ ཝཱ ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཾ. ཡ་ཐཱ ཧི ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་ད་ཀ་མྨཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ་མྤི ས་མཱ་ནཾ ཨ་ཙྩ་ཡཾ དེ་སེ་ཏྭཱ ཁ་མཱ་པ་ནེ་ན པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པ་ནྣཾ ཨ་ཧོ་སི་ཀ་མྨཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་མི་ད་མྤི དེ་སི་ཏཾ ཝུ་ཊྛི་ཏཾ ཝཱ པ་ཡོ་ག་ས་མྤ་ཏྟི་པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཝི་པཱ་ཀ་དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཧོ་སི་ཀ་མྨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཾ ཛཱ་ཏཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘སཱ་པ་ཏྟི་ཀ་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ནི་ར་ཡཾ ཝཱ ཝ་དཱ་མི ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ཡོ་ནིཾ ཝཱ’’ཏི སཱ་པ་ཏྟི་ཀ་སྶེ་ཝ ཨ་པཱ་ཡ་གཱ་མི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ.
ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎ་ཝཱུ་པ་ས་མ་ན་ས་མ་ཐ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢༨. ཝི་ཝཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏེ ཨ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ ཨ་ཏྠ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ.
༢༢༩. ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡ་སྨིནྟི ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡ་བྷཱ་ཝེ.
༢༣༠. ཨ་ནྟ་རེ་ནཱཏི ཀཱ་ར་ཎེ་ན.
༢༣༡. ཨུ་བྦཱ་ཧི་ཀཱ་ཡ ཁཱི་ཡ་ན་ཀེ པཱ་ཙི་ཏྟི ན ཝུ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ ཚ་ནྡ་དཱ་ན་སྶ ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡ.
༢༣༦. ཏ་སྶ ཁོ ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཁོ ཏནྟི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ.
༢༣༨. ‘‘ཀཱ ཙ ཏ་ཏྠ ཏ་སྶ་པཱ་པི་ཡ་སི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ལི་ཁ་ནྟི. ‘‘ཀཱ ཙ ཏ་སྶ་པཱ་པི་ཡ་སི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ནེ་ཏྠ པཱ་ཋོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༢༤༢. ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཨེ་ཀེ་ན ས་མ་ཐེ་ན ས་མྨ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཀི་ཙྩ་མེ་ཝ ཀི་ཙྩཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༣༨༥-༨༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་པ་ལོ་ཀ་ན་ཀ་མྨཱ་དཱི་ན་མེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏཾ ཝི་ཝཱ་དཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཱ་དཱི་ནི ཝི་ཡ ས་མ་ཐེ་ཧི ས་མེ་ཏ་བྦཾ ན ཧོ་ཏི, ཀི་ནྟུ ས་མྨུ་ཁཱ་ཝི་ན་ཡེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྨཱ ས་མྨ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སེ་ས་མེ་ཏྠ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ས་མ་ཐ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.