༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ
༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡. མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཁུ་དྡ་ཀ-ས་དྡོ བ་ཧུ-ས་དྡ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ. བ་ཧུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་མཱ་ནི ཁུ་དྡ་ཀཱ་ནི ནཱ་མ ཛཱ་ཏཱ་ནཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཏ་ཏྠཱཏི ཏེ་སུ ན་ཝ་སུ ཝ་གྒེ་སུ, ཏེ་སུ ཝཱ ཁུ་དྡ་ཀེ་སུ. ཀཱ་ར་ཎེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ནྟ་ར་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་མེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི པ་ཊི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟོ ‘‘ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ‘‘ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ནི་བྦཱ་ན་སྶ་པི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི པ་རེ་ན ཝུ་ཏྟོ ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏུཾ པུ་ན ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨ་ཏོ’’ཏི ཨ་ཉྙཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ཏི.
‘‘ས་མྤ་ཛཱ་ནཾ མུ་སཱ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ས་མྤ་ཛཱ་ན མུ་སཱ བྷཱ་ས་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀ་ལོ་པེ་ན ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཛཱ་ན་ནྟོ མུ་སཱ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི.
༢. ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ ཙ མུ་སཱ བྷ་ཎ་ནེཏི པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་པི ཛཱ་ནི་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ན་ཀྑ་ཎེ་པི ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ མུ་སཱ བྷ་ཎ་ནེ. བྷ་ཎ་ན་ཉྩ ནཱ་མ ཨི་དྷ ཨ་བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝཱ བྷཱུ་ཏ་ཏཾ བྷཱུ་ཏ་སྶ ཝཱ ཨ་བྷཱུ་ཏ་ཏཾ ཀ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡེ་ན ཝཱ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་པ་ཡོ་གོ. ས་མྤ་ཛཱ་ན་མུ་སཱ་ཝཱ་དེཏི ཙ ནི་མི་ཏྟ་ཏྠེ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཡོ ས་མྤ་ཛཱ་ན མུ་སཱ ཝ་ད་ཏི, ཏ་སྶ ཏཾ་ནི་མི་ཏྟཾ ཏཾ་ཧེ་ཏུ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཉྙེ་སུ ཙ ཨཱི་དི་སེ་སུ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༣. ཝི་སཾ་ཝཱ་དེ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ནཾ, ཝ་ཉྩ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཝ་ས་པྤ་ཝ་ཏྟཾ ཙི་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཙི་ཏྟཾ པུ་ར་ཏོ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟ་སྶཱ’’ཏི. ཝ་ད་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝཱ་ཙཱ, ཝ་ཙ་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙཱ…པེ… ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི. པ་བྷེ་ད་ག་ཏཱ ཝཱ་ཙཱཏི ཨ་ནེ་ཀ་བྷེ་ད་བྷི་ནྣཱ. ཨེ་ཝཾ པ་ཋ་མ་པ་དེ་ན སུ་དྡྷ་ཙེ་ཏ་ནཱ…པེ… ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨི་མཾ དཱི་པེ་ཏི – སུ་དྡྷ་ཙེ་ཏ་ནཱ ཝཱ སུ་དྡྷ་ས་དྡོ ཝཱ སུ་དྡྷ་ཝི་ཉྙ་ཏྟི ཝཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ས་དྡེ་ན ཙ ས་ཧི་ཏཱ ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཀཱ ཙེ་ཏ་ནཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ་ཏི. ཙ་ཀྑུ་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏཱ་ར་མྨ་ཎནྟི ཙ་ཀྑུ་ས་ནྣི་སྶི་ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་མཱ་ར་མྨ་ཎཾ. གྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ས་མྤ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཀ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཱི་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ‘‘དྷ་ནུ་ནཱ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ནཱ དི་ཊྛ’’ནྟི ཨ་ཡཾ ཝོ་ཧཱ་རོ ལོ་ཀེ པཱ་ཀ་ཊོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་ལཱ༹་རི་ཀེ་ནེ་ཝ ན་ཡེ་ནཱ’’ཏི.
༡༡. ཨ་ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱཏི ཨ་ནུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱཏི ཨ་ཝི་ནི་ཙྪི་ནི་ཏྭཱ. ཛ་ལ༹་ཏྟཱཏི ཨ་ཉྙཱ་ཎ་ཏཱ་ཡ. དཱ་རུ་ས་ཀ་ཊཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ག་ཏོཏི དཱ་རུ་ས་ཀ་ཊཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ག་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ག་ཏོ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱིཏི ཏ་ཐེ་ཝ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ཛཱ་ཏོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཀེ་ལི༹ཾ ཀུ་རུ་མཱ་ནོ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨེ་ཝཾ ཝ་ད་ནྟོ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི་ཡེ་ཝ ཧི ད་ས་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི ད་ཝ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ཝ་ད་ནྟ་སྶ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཧཱི་ནུ་ཀྐ་ཊྛེ་ཧི ཨུ་ཀྐ་ཊྛཾ, ཧཱི་ནཾ ཝཱ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དི་ཧི;
ཨུ་ཛུཾ ཝཱ་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན, ཝ་དེ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏཾ ད་ཝཱ’’ཏི.
ཙི་ཏྟེ་ན ཐོ་ཀ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝཾ་ཡེ་ཝ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ བ་ཧུ་བྷཱ་ཝཾ་ཡེ་ཝ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘གཱ་མོ ཨེ་ཀ་ཏེ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ་པི མུ་སཱ་ཝཱ་དོ ཛཱ་ཏོ. ཙཱ་རེ་སུནྟི ཨུ་པ་ནེ་སུཾ. ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ, ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཙི་ཏྟེ་ན ཡ་མ་ཏྠཾ ཝ་ཏྟུ་ཀཱ་མོ, ཏ་སྶ པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ན་པ་ཡོ་གོ ཙཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ དྭེ ཨ་ངྒཱ་ནི. ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་རོ་ཙ་ན་ཏྠཾ མུ་སཱ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ, ཨ་མཱུ་ལ་ཀེ་ན པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ན ཨ་ནུ་དྡྷཾ་ས་ན་ཏྠཾ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ, ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སེ་ན ཨ་ནུ་དྡྷཾ་ས་ན་ཏྠཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨཱ་ཙཱ་ར་ཝི་པ་ཏྟི་ཡཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ‘‘ཡོ ཏེ ཝི་ཧཱ་རེ ཝ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨཱ་རོ་ཙ་ན་ཏྠཾ པ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ མུ་སཱ བྷ་ཎི་ཏེ ཐུ་ལླ་ཙྩ་ཡཾ, ཨ་པྤ་ཊི་ཝི་ཛཱ་ན་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཀེ་ཝ་ལཾ མུ་སཱ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨི་དྷ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.
མུ་སཱ་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༢. དུ་ཏི་ཡེ ཀ་ཎྞ་ཀ་ཊུ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་མ་ནཱ་པཾ ཝ་ད་ནྟཱ ཀ་ཎྞེ་སུ ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨོ་མ་ས་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི’’ཏི. པ་དྷཾ་སེ་ནྟཱིཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟི.
༡༣. བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན ཧོ་ཏཱིཏི ཏེ་ན ས་མ་ཡེ་ན བོ་དྷི་ས་ཏྟོ ན་ནྡི་ཝི་སཱ་ལོ ནཱ་མ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏཱི་ཏ་ཏྠེ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཝ་ཙ་ནཾ, ཀི་རི་ཡཱ་ཀཱ་ལ་ཝ་ཙ་ནི་ཙྪཱ་ཡ ཝཱ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་པྤ་ཡོ་གོ ས་དྡ་ནྟ་ར་ས་ནྣི་དྷཱ་ནེ་ན བྷཱུ་ཏ་ཏཱ་ཝ་ག་མོ སི་ཡཱ་ཏི. པ་ཙྩེ་སཱིཏི ‘‘ཨ་མ་ནཱ་པཾ ཨི་ད’’ནྟི ཨ་ཉྙཱ་སི. ཧེ་ཊྛཱ་རུ་ཀྑེ ད་ཏྭཱཏི ཨུ་པ་ཏྠ་མྦྷ་ཀེ ད་ཏྭཱ. པུ་བྦེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ་ར་པྤ་དེ་སཾ པུ་ན ཨ་རེ པ་ཏྟེཏི པུ་བྦེ ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཨ་ར་སྶ བྷཱུ་མི་པྤ་དེ་སཾ པུ་ན ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ཨ་རེ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་མྤ་ཏྟེ, པ་ཋ་མཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ནེ་མི་པྤ་དེ་སེ པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ པུ་ན བྷཱུ་མི་ཡཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སི་ཐི་ལ་ཀ་ར་ཎནྟི སི་ཐི་ལ་ཀི་རི་ཡཱ.
༡༥. པུ་བྦེཏི ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཡཾ. ཏ་ཙྪ་ཀ་ཀ་མྨནྟི ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ཀ་མྨཾ. ཀོ་ཊྚ་ཀ་ཀ་མྨནྟི ཝཱ པཱ་སཱ་ཎ་ཀོ་ཊྚ་ཀ་ཀ་མྨཾ. ཧ་ཏྠ་མུ་དྡཱ་ག་ཎ་ནཱཏི ཨ་ངྒུ་ལི་ས་ངྐོ་ཙེ་ནེ་ཝ ག་ཎ་ནཱ. པཱ་ད་སི་ཀ་མི་ལ་ཀྑ་ཀཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ན་ཝ་ནྟ་ཝ་སེ་ན ག་ཎ་ནཱ ཨ་ཙྪི་དྡ་ཀ་ག་ཎ་ནཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་ངྐ་ལ་ན་པ་ཊུ་པྤཱ་ད་ན་ཝོ་ཀླ་ན་བྷཱ་ག་ཧཱ་རཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ པི་ཎྜ་ག་ཎ་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཡ་སྶ སཱ པ་གུ་ཎཱ ཧོ་ཏི, སོ རུ་ཀྑ་མྤི དི་སྭཱ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀཱ་ནི ཨེ་ཏྠ པ་ཎྞཱ་ནཱི’’ཏི ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཡ་བྷ མེ་ཐུ་ནེ་ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཡ-ཀཱ་ར བྷ-ཀཱ་རེ ཨེ་ཀ་ཏོ ཡོ་ཛི་ཏེ ཨ་ས་དྡྷ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ ཧོ་ཏི.
༡༦-༢༦. ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོཏི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ་ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ ཨུ་པ་ས་གྒཱ་དི་མ་ཏྟ་ཝི་སི་ཊྛཱ་ནཾ ཨ་ཏི་ཙ་ཎྜཱ་ལཱ་དི་པ་དཱ་ནཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ་ཡེ་ཝ ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཙོ་རོ་སཱིཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཧ་སཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ཏཱཏི པུ་རི་མ་པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ‘‘ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟ་སྶ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཨ་ན་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ དུ་ཀྐ་ཊཾ, ཏ་ཐཱ ད་ཝ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ པ་ར་མྨུ་ཁཱ ཝ་ད་ནྟ་སྶ་པི དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟི. ས་བྦ་ས་ཏྟཱཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ཝི་ཛཱ་ན་ན་པ་ཀ་ཏི་ཀཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ན་ག་ཏཱ་པི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ.
༣༥. ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནི་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཋ་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟ་སྶ ཙི་ཏྟ་སྶ ལ་ཧུ་པ་རི་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནྟ་རཱ ཀོ་པེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཡཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ཏི, ཏ་སྶ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ, ཨ་ན་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཀྐོ་ས་ནཾ, ‘‘མཾ ཨ་ཀྐོ་ས་ཏཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནཱ, ཨ་ཏྠ་པུ་རེ་ཀྑཱ་ར་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི.
ཨོ་མ་ས་ཝཱ་ད་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པེ་སུ་ཉྙ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༦. ཏ་ཏི་ཡེ བྷ་ཎྜ་ནཾ ཛཱ་ཏཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི བྷ་ཎྜ་ན་ཛཱ་ཏཱ. ས་མྨ་ནྟ་ནནྟི ར་ཧོ སཾ་ས་ནྡ་ནཾ. ཧ་ཏྠ་པ་རཱ་མཱ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན མ་ཏྠ་ཀཾ པ་ཏྟོ ཀ་ལ་ཧོ ཛཱ་ཏོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཀ་ལ་ཧ་ཛཱ་ཏཱ. ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་གཱ་མི་ཀཾ ཝི་རུ་དྡྷ་ཝཱ་ད་བྷཱུ་ཏཾ ཝི་ཝཱ་དཾ ཨཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཝི་ཝཱ་དཱ་པ་ནྣཱ. ཝི་གྒ་ཧ་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཀཱ ཀ་ཐཱ ཝི་གྒཱ་ཧི་ཀ་ཀ་ཐཱ. པི་ས་ཏཱི་ཏི པི་སུ་ཎཱ, ཝཱ་ཙཱ, ས་མ་གྒེ ས་ཏྟེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱུ་ཏེ ཝ་གྒེ བྷི་ནྣེ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པི་སུ་ཎཱ ཨེ་ཝ པེ་སུ་ཉྙཾ. ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ པི་སུ་ཎོ, ཏ་སྶ ཀ་མྨཾ པེ་སུ་ཉྙཾ. པི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སྶ སུ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཝཱ་ཙནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ‘‘པི་ཡ་སུ་ཉྙ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ པི་སུ་ཎཱ’’ཏི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠཾ ཝ་ད་ཏི.
ཨི་དྷཱ་པི ‘‘ད་ས་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧི པེ་སུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ ད་ས་ཝི་དྷ་ཨ་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠུ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པེ་སུ་ཉྙཾ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ནྟ་སྶ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ. པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀཱ་ནཾ ཙོ་རོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་ན དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་ན་ཀྐོ་ས་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ན པེ་སུ་ཉྙ་ཀ་རཾ ཏ་སྶ ཀི་རི་ཡཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝཱ པི་ཡ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ནྟ་སྶ ཀི་ཉྩཱ་པི ཨི་མི་ནཱ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི ན དི་སྶ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊེ་ནེ་ཏྠ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ན་ཉྙཱ་པ་དེ་སེ་ན ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ སུ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཎཾ, པི་ཡ་ཀ་མྱ་ཏཱ་བྷེ་དཱ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཏཱ, ཏ་སྶ ཝི་ཛཱ་ན་ནཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
པེ་སུ་ཉྙ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༥. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ཨེ་ཀ་ཏོཏི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་དྡྷིཾ. པུ་རི་མ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན ས་དི་སཾ པ་ཙྪཱ་བྱ་ཉྫ་ནནྟི ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཙྩ-ས་དྡེ་ན ས་དི་སཾ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཙྩ-ས་དྡཾ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཀྑ་ར་ས་མཱུ་ཧོཏི ཨ་ཝི་བྷ་ཏྟི་ཀོ ཨ་ཀྑ་ར་ས་མཱུ་ཧོ. ཨ་ཀྑ་རཱ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ན་ས་མཱུ་ཧོ པ་དནྟི ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ནྟཾ པ་ད་མཱ་ཧ. ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ནྟ་མེ་ཝ པ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཋ་མ་པ་དཾ པ་ད་མེ་ཝ, དུ་ཏི་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་ད’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཀཾ པ་དནྟི གཱ་ཐཱ་པ་དཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. པ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡཱཏི གཱ་ཐཱ་པ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡ. ཨ་པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱཏི ས་དྡྷིཾ ཨ་ཀ་ཐེ་ཏྭཱ. རུ་ནྟི ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ནཱ་སི་ཀོ ཨཱ་ག་མ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ, སཾ་ཡོ་ག་པུ་བྦ་སྶ ར་སྶ་ཏྟཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘རཱུ-ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི བྷ་ཎ སཱ་མ་ཎེ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ས་ཙེ རཱུ-ཀཱ་རཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ རུ-ཨི་ཏི ར་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ད་ཏི, ཨ་ཉྙཾ བྷ་ཎི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨ་ནི་ཙྩ-ས་དྡ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ས ན་ཡོཏི ཨེ་ཀ་མེ་ཝ་ཀྑ་རཾ ཝ་ཏྭཱ ཋཱ་ནཾ. ‘‘མ་ནོ་པུ་བྦ་ངྒ་མཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནོ ཧི མ-ཀཱ་ར་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ཝ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ‘‘ཨེ་ཝཾ མེ སུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་སུ་ཏྟཾ བྷ་ཎཱ་པི་ཡ་མཱ་ནོ ཨེ-ཀཱ་རཾ ཝ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི ཙེ, ཨ་ནྭ་ཀྑ་རེ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞ་པ་དཾ ཝ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ ཨ་ནུ་བྱ་ཉྫ་ནེ་ན. པ་དེ་སུ ཨེ་ཀཾ པ་ཋ་མ་པ་དཾ ཝི་ར་ཛ྄ཛྷ་ཏི, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨ་ནུ་པ་དེ་ན པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ.
ཨ་ན་ངྒ་ཎ་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༡.༥༧ ཨཱ་ད་ཡོ) ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༡.༨༩ ཨཱ་ད་ཡོ) མ་ཧཱ་ཝེ་ད་ལླ་ཉྩ (མ. ནི. ༡.༤༤༩ ཨཱ་ད་ཡོ) དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ བྷཱ་སི་ཏཾ, ཨ་ནུ་མཱ་ན་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༡.༡༨༡ ཨཱ་ད་ཡོ) མ་ཧཱ་མོ་གྒ་ལླཱ་ན་ཏྠེ་རེ་ན, ཙཱུ་ལ༹་ཝེ་ད་ལླ་སུ་ཏྟཾ (མ. ནི. ༡.༤༦༠ ཨཱ་ད་ཡོ) དྷ་མྨ་དི་ནྣཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ བྷཱ་སི་ཏཾ. པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏ་མྤི བུ་དྡྷ་བྷཱ་སི་ཏེ་ཡེ་ཝ ས་ངྒ་ཧཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ནི་སྶི་ཏོཏི པུ་བྦེ མ་ག་དྷ་བྷཱ་སཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ དྷ་མྨ་ས་ངྒ་ཧཱ་རུ་ལ༹ྷཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨི་དཱ་ནི་པི ‘‘ཡ་ཐཱ་པི དཱི་པི་ཀོ ནཱ་མ, ནི་ལཱི་ཡི་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ཏེ མི་གེ’’ཏི (མི. པ. ༦.༡.༥) ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ས་ངྒ་ཧཱ་རུ་ལ༹ྷཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི. པཱ་ལི༹་ནི་སྶི་ཏོཏི ‘‘མ་ཀྐ་ཊཱི ཝ་ཛྫི་པུ་ཏྟཱ ཙཱ’’ཏི་ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ནཱ (པཱ་རཱ. ༦༦) པཱ་ལི༹་ཡཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏོ. ཝི་ཝ་ཊྚཱུ་པ་ནི་སྶི་ཏནྟི ནི་བྦཱ་ནུ་པ་ནི་སྶི་ཏཾ. ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཾ པ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཐེ་ར་སྶཱཏི ནཱ་ག་སེ་ན་ཏྠེ་ར་སྶ. མ་གྒ་ཀ་ཐཱདཱི་ནི པ་ཀ་ར་ཎཱ་ནི. ‘‘ཨ་ཀྑ་རེ་ན ཝཱ་ཙེ་ཏི, ཨ་ཀྑ་ར་ཀྑ་རེ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཨ་ཀྑ་རཱ་ཡ ཝཱ་ཙེ་ཏི, ཨ་ཀྑ་ར་ཀྑ་རཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶཱ’’ཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ.
༤༨. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་དྡྷིཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་ཧ ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨུ་དྡེ་སཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝུ་ཏྟཱ. ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ ནི་སི་ནྣོ…པེ… བྷ་ཎ་ཏོ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ དྭཱི་སུ་པི ཋི་ཏེ་སུ ནི་སི་ནྣེ་སུ ཝཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ བྷ་ཎཱ་མཱི་ཏི བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱཏི པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟ་ཏོ དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ. ‘‘ནི་སི་ནྣེ ཝཱ་ཙེ་མཱི’’ཏི བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ་པི ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ནི་སི་ནྣ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ པ་ན དཱུ་རེ ནི་སི་ནྣ་མྤི ཝཱ་ཙེ་མཱི་ཏི ཝི་སུཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ བྷ་ཎ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཀོ པཱ་དོ ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི པུ་བྦེ པ་གུ་ཎོ་ཡེ་ཝ པ་ཙྪཱ ཨ་ས་ར་ནྟ་སྶ ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏཾ ‘‘ཨེ་ཝཾ བྷ་ཎཱ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ བྷ་ཎ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨོ་པཱ་ཏེ་ཏཱིཏི ས་དྡྷིཾ ཀ་ཐེ་ཏི. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ, ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་དྷ་མྨཾ པ་ད་སོ ཝཱ་ཙ་ན་ཏཱ, ཨེ་ཀ་ཏོ བྷ་ཎ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
པ་ད་སོ་དྷ་མྨ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༩-༥༠. པ་ཉྩ་མེ ཝི་ཀཱུ་ཛ་མཱ་ནཱཏི ནི་ཏྠུ་ན་ནྟཱ. ཀཱ་ཀ་ཙྪ་མཱ་ནཱཏི རོ་ད་ནྟཱ. ཏ་ཏྲི་དཾ ཝ་ཏྠུ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཝཱ. ཏེ་ན ནུ ཁོ པཱ་ཏི་ཏནྟི པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ ན་ཏྠི མུ་སཱ་ཝཱ་དོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ས་ནྡེ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཝ་ཙ་ནཾ མུ་སཱ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ས་ནྟི་ཀཾ ཨ་ག་ནྟྭཱཏི ‘‘ཡཾ ཨེ་ཏེ་སཾ ན ཀ་པྤ་ཏི, ཏཾ ཏེ་ས་མྤི ན ཀ་པྤ་ཏཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ཨ་ག་ནྟྭཱ.
༥༡. དི་ར་ཏྟ་ཏི་ར་ཏྟནྟི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཙ་ན་སི་ལི་ཊྛ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན དི་ར་ཏྟ-གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཏི་ར་ཏྟ་ཉྷི ས་ཧ་ཝཱ་སེ ལ་བྦྷ་མཱ་ནེ དི་ར་ཏྟེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི དི་ར་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝི་སུཾ ན ཡོ་ཛེ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟ་རི་དི་ར་ཏྟ་ཏི་ར་ཏྟ་ནྟི བྷ་ག་ཝཱ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཏི་ར་ཏྟ་པ་རི་ཧཱ་རཾ ཨ་དཱ་སཱི’’ཏི. ནི་ར་ནྟ་རཾ ཏི་ར་ཏྟ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝཱ དི་ར་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏཾ. ཀེ་ཝ་ལ་ཉྷི ཏི་ར་ཏྟ་ནྟི ཝུ་ཏྟེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཝཱ་སེ་ན ཨ་ནྟ་རི་ཀ་མྤི ཏི་ར་ཏྟཾ ག་ཎྷེ་ཡྻ, དི་ར་ཏྟ་ཝི་སི་ཊྛཾ པ་ན ཏི་ར་ཏྟཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཾ ཏེ་ན ཨ་ན་ནྟ་རི་ཀ་མེ་ཝ ཏི་ར་ཏྟཾ དཱི་པེ་ཏི. ས་ཡ་ནཾ སེ་ཡྻཱ, ས་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི་པི སེ་ཡྻཱཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀཱ་ཡ་པྤ་སཱ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡ་མྤི པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ. པ་ཉྩ་ཧི ཚ་ད་ནེ་ཧཱིཏི ཨི་ཊྛ་ཀ་སི་ལཱ་སུ་དྷཱ་ཏི་ཎ་པ་ཎྞ་ས་ངྑ་ཨཱ་ཏེ་ཧི པ་ཉྩ་ཧི ཚ་ད་ནེ་ཧི. ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན. དི་ཡ་ཌྜྷ་ཧ་ཏྠུ་བྦེ་དྷོ ཝ་ཌྜྷ་ཀཱི་ཧ་ཏྠེ་ན ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རོཏི ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་དྭཱ་ར་སྶ ཨེ་ཀ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏ་ག་བྦྷཾ ཝཱ ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཨུ་པ་རི་མ་ཏ་ལེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་ས་མྦ་དྡྷ་བྷི་ཏྟི་ཀ་སྶཱཏི ཨི་དཾ ཏུ་ལཱ་ཡ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ས་ཡི་ཏྭཱ པུ་ན ཏེ་ནེ་ཝ སུ་སི་རེ་ན ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ བྷི་ཏྟི་ཨ་ནྟ་རེ་ན ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལཾ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ཡོ་གྒེ་པི ཨུ་པ་རི་མ་ཏ་ལེ་ན ཨ་ས་མྦ་དྡྷ་བྷི་ཏྟི་ཀེ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ཏ་ཐཱ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻེ ས་མྦ་དྡྷ་བྷི་ཏྟི་ཀེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ས་མྦ་དྡྷ་བྷི་ཏྟི་ཀེ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཧེ་ཊྛཱ་པཱ་སཱ་དེ ས་ཡི་ཏ་བྷི་ཀྑུ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨི་ད་མྤི ཏཱ་དི་སེ སེ་ནཱ་ས་ནེ ཧེ་ཊྛི་མ་ཏ་ལེ ས་ཡི་ཏ་སྶེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་པྤ་ས་ངྐཱ སི་ཡཱ་ཏི ཏཾ་ནི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཨུ་པ་རི་མ་ཏ་ལེ ས་ཡི་ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེཏི ཡ་ཏྠ བ་ཧི ནི་སྶེ་ཎིཾ ཀ་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི་མ་ཏ་ལཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ནྟི, ཏཱ་དི་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་རི་མ་ཏ་ལེ་པི ཨཱ་ཀཱ་ས་ངྒ་ཎེ ནི་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘ཚ་ད་ན་བྦྷ་ནྟ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ས་བྷཱ་ས་ངྑེ་པེ་ནཱཏི ས་བྷཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཨ་ཌྜྷ་ཀུ་ཊྚ་ཀེ སེ་ནཱ་ས་ནེཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ཀུ་ཊྚ་ཀཾ ནཱ་མ ཡ་ཏྠ ཨེ་ཀཾ པ་སྶཾ མུ་ཉྩི་ཏྭཱ ཏཱི་སུ པ་སྶེ་སུ བྷི་ཏྟི་ཡོ བ་དྡྷཱ ཧོ་ནྟི, ཡ་ཏྠ ཝཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་སྶེ བྷི་ཏྟིཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ཨུ་པ་ཌྜྷཾ ཀ་ཏྭཱ བྷི་ཏྟི་ཡོ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟི, ཏཱ་དི་སཾ སེ་ནཱ་ས་ན’’ནྟི ཏཱི་སུ་པི ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ ཝུ་ཏྟཾ. ག་ཎྛི་པ་དེ པ་ན ‘‘ཨ་ཌྜྷ་ཀུ་ཊྚ་ཀེ་ཏི ཚ་ད་ནཾ ཨ་ཌྜྷེ་ན ཨ་ས་མྤ་ཏྟ་ཀུ་ཊྚ་ཀེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་མྤི ནོ ན ཡུ་ཏྟཾ. ‘‘ཝཱ་ལ༹་ས་ངྒྷཱ་ཊོ ནཱ་མ ཐ་མྦྷཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི ཝཱ་ལ༹་རཱུ་པེ་ཧི ཀ་ཏ་ས་ངྒྷཱ་ཊོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་རི་ཀྑེ་པ་སྶ བ་ཧི་ག་ཏེཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་སྨིཾ པ་སྶེ པ་རི་ཀྑེ་པོ ན་ཏྠི, ཏ་ཏྠཱ་པི པ་རི་ཀྑེ་པཱ་ར་ཧ་པྤ་དེ་ས་ཏོ བ་ཧི་ག་ཏེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ག་བྦྷཱུ་པ་ཙཱ་རེཏི ཨེ་ཏྠ མ་ཛ྄ཛྷེ ཝི་ཝ་ཊ་ངྒ་ཎ་ཝ་ནྟཱ་སུ པ་མུ་ཁ་མ་ཧཱ་ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལཱ་སུ ཡ་ཐཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ངྒ་ཎཾ ཨ་ནོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ས་བྦ་ག་བྦྷེ པ་ཝི་སི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཀེ་ཀ་ག་བྦྷ་སྶ དྭཱི་སུ པ་སྶེ་སུ ཀུ་ཊྚཾ ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ག་བྦྷཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ནཱ་མ, ཨི་དཾ པ་ན ཏཱ་དི་སཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ག་བྦྷཱུ་པ་ཙཱ་རེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ག་བྦྷེ པ་ཝི་ས་ནྟཱིཏི ག་བྦྷཱུ་པ་ཙཱ་ར་སྶ ཨ་པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་ངྒ་ཎཾ ཨ་ནོ་ཏ་རི་ཏྭཱ པ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ག་ནྟྭཱ ཏཾ ཏཾ ག་བྦྷཾ པ་ཝི་ས་ནྟི. ཨ་ཐ ཀུ་ཏོ ཏ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཡེ་ཝ ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་བྦྷ་པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཡེ་ཝ ཧི་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པོ’’ཏི. ཨི་ད་ཉྩ ས་མ་ནྟཱ ག་བྦྷ་བྷི་ཏྟི་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་ཝི་ཊྛེ་པི སེ་ནཱ་ས་ནེ ག་བྦྷ་པ་མུ་ཁཾ ཝི་སུཾ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་མྤི ས་མ་ནྟཱ ཋི་ཏ་ག་བྦྷ་བྷི་ཏྟཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི.
‘‘ན་ནུ ཙ ‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ པ་མུ་ཁེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’ཏི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་ཝི་ཊྛེ་པི སེ་ནཱ་ས་ནེ ཝི་སུཾ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ པ་མུ་ཁེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཡོ ཝ་དེ་ཡྻ, ཏ་སྶ ཝཱ་ད་པ་རི་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཡཾ པ་ན…པེ… པཱ་ཊེ་ཀྐ་ས་ནྣི་ཝེ་སཱ ཨེ་ཀ་ཙྪ་ད་ནཱ ག་བྦྷ་པཱ་ལི༹་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི – ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ པ་མུ་ཁེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ན ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་ཝི་ཊྛཱ ག་བྦྷ་པཱ་ལི༹་ཡོ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཀི་ཉྩ་ར་ཧི ཝི་སུཾ ས་ནྣི་ཝི་ཊྛཾ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ག་བྦྷ་པཱ་ལི༹ཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཏཱ་དི་སཱ་ཡ ཧི ག་བྦྷ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ པ་མུ་ཁེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི, ན ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་ཝི་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨེ་ཀཱ་ཡ ཙ ག་བྦྷ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ག་བྦྷ་སྶ ཨུ་པ་ཙཱ་རཾ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ཁུ་དྡ་ཀ་བྷི་ཏྟཱི་ནཾ ཨུ་ཊྛཱ་པ་ན་མ་ཏྟེ་ན་པི པ་མུ་ཁཾ པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཙ་ཏུ་སྶཱ་ལ་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་ཝི་ཊྛཱ་སུ པ་ན ག་བྦྷ་པཱ་ལཱི༹་སུ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ག་བྦྷ་བྷི་ཏྟཱི་ནཾ ཝ་སེ་ན་པི པ་མུ་ཁཾ པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཏ་སྨཱ ཡཾ ཨི་མི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎེ་ན པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ པ་མུ་ཁཾ, ཏ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི, ཨི་ཏ་ར་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨི་ད་མེ་ཏྠ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ.
ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ པ་མུ་ཁེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶེ་ཝ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟེ་ན ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝི་ནཱ ཛ་ག་ཏི་ཡཱ པ་མུ་ཁཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི, ཏ་སྶ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཡ་ཉྩ ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. བྷཱུ་མི་ཡཾ ཝི་ནཱ ཛ་ག་ཏི་ཡཱ པ་མུ་ཁཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏནྟི ཧི ཨི་མ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ – ‘‘ཨ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ པ་མུ་ཁེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཝི་ནཱ ཝ་ཏྠུཾ བྷཱུ་མི་ཡཾ ཀ་ཏ་གེ་ཧ་སྶ པ་མུ་ཁཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཀ་ཐི་ཏཾ. ས་ཙེ པ་ན ཨུ་ཙྩ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ པ་མུ་ཁཾ ཧོ་ཏི, པ་རི་ཀྑི་ཏྟ་ས་ངྑྱཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ད་ས་ཧ་ཏྠུ་བྦེ་དྷཱ་པི ཧི ཛ་ག་ཏི པ་རི་ཀྑེ་པ་ས་ངྑྱཾ ན ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི. ཧེ་ཊྛཱ་པི ཨི་ད་མེ་ཝ མ་ན་སི ས་ནྣི་དྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་ཙྩ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ཙེ་པི ཧོ་ཏི, པ་མུ་ཁེ ས་ཡི་ཏོ ག་བྦྷེ ས་ཡི་ཏཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ཨ་ནྡྷ་ཀ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ. ཛ་ག་ཏི་ཡཱ པ་མཱ་ཎཾ ཝ་ཏྭཱཏི ‘‘ས་ཙེ ཛ་ག་ཏི་ཡཱ ཨོ་ཏ་རི་ཏྭཱ བྷཱུ་མི་ཡཾ ས་ཡི་ཏོ, ཛ་ག་ཏི་ཡཱ ཨུ་པ་རི ས་ཡི་ཏཾ ན པ་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཛ་ག་ཏི་ཡཱ ཨུ་བྦེ་དྷེ་ན པ་མཱ་ཎཾ ཝ་ཏྭཱ. ཨེ་ཀ་སཱ་ལཱ་དཱི་སུ ཨུ་ཛུ་ཀ་མེ་ཝ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ས་ནྣི་ཝེ་སི་ཏོ པཱ་སཱ་དོ ཨེ་ཀ་སཱ་ལ་ས་ནྣི་ཝེ་སོ. དྭི་སཱ་ལ་ས་ནྣི་ཝེ་སཱ་ད་ཡོ་པི ཝུ་ཏྟཱ་ནུ་སཱ་ར་ཏོ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ་ལ་པྤ་བྷེ་ད་དཱི་པ་ན་མེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ཏོ ཝི་སེ་སོ.
མ་ཛ྄ཛྷེ་པཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི པ་རི་ཀྑེ་པ་སྶ ཧེ་ཊྛི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན དི་ཡ་ཌྜྷ་ཧ་ཏྠུ་བྦེ་དྷ་ཏྟཱ དི་ཡ་ཌྜྷ་ཧ་ཏྠཾ ཙེ་པི མ་ཛ྄ཛྷེ པཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟི, ནཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་ར་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ན ཧི ཚི་དྡེ་ན གེ་ཧཾ ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཙེ ཨུ་བྦེ་དྷེ་ན དི་ཡ་ཌྜྷ་ཧ་ཏྠ་བྦྷ་ནྟ་རེ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ས་ཉྩཱ་ར་པྤ་ཧོ་ན་ཀཾ ཚི་དྡཾ ཧོ་ཏི, ཏ་མྤི དྭཱ་ར་མེ་ཝཱ་ཏི ཨེ་ཀཱུ་པ་ཙཱ་རཾ ཧོ་ཏི. ཀིཾ པ་རི་ཀྑེ་པོ་ཝི་དྡྷ་སྟོཏི པ་མུ་ཁ་སྶ པ་རི་ཀྑེ་པཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ས་བྦ་ཏྠ པ་ཉྩ་ནྣཾ་ཡེ་ཝ ཚ་ད་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ད་ཏི ‘‘པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཚ་ད་ནེ་ན ཚ་ནྣཱ’’ཏི.
༥༣. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘སེ་ཡྻཱ ནཱ་མ ས་བྦ་ཙྪ་ནྣཱ ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་ཙྪ་ནྣཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་པ་རི་ཙྪ་ནྣཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་ཙྪ་ནྣ་ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་སྶ ཨ་ཝ་སཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཾ, ‘‘ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཙྪ་ནྣེ ཨུ་པ་ཌྜྷ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ ཨཱ་པ་ཏྟི དུ་ཀྐ་ཊ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན ཙ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཙྪ་ནྣ་ཨུ་པ་ཌྜྷ་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཾ, ཨུ་བྷི་ནྣ་མ་ནྟ་རཱ ཀེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡེ་ན, ཨུ་དཱ་ཧུ དུ་ཀྐ་ཊེ་ནཱ་ཏི? ལོ་ཀ་ཝ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶེ་ཝ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྙཱ་པ་ན་ཏོ ཨི་མ་སྶ ཙ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་ཏྟཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་ཙྪ་ནྣ་ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་སྶ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཙྪ་ནྣ་ཨུ་པ་ཌྜྷ་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་སྶ ཙ ཨ་ནྟ་རཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ ཨ་ནི་ཝཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཙ ག་རུ་ཀེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝ ད་སྶི་ཏཾ. ས་ཏྟ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནཱིཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཏྟེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སུཾ པ་ན ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ‘‘ས་བྦ་ཙྪ་ནྣེ ས་བྦ་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཾ, ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་ཙྪ་ནྣེ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་པ་རི་ཙྪ་ནྣེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི ཨ་ཊྛེ་ཝ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི ཧོ་ནྟི.
སེ་ན་མྦ་མ་ཎྜ་པ་ཝ་ཎྞཾ ཧོ་ཏཱིཏི སཱི་ཧ་ལ༹་དཱི་པེ ཀི་ར ཨུ་ཙྩ་ཝ་ཏྠུ་ཀོ ས་བྦ་ཙྪ་ནྣོ ས་བྦ་ཨ་པ་རི་ཙྪ་ནྣོ ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མ་ཀོ ས་ནྣི་པཱ་ཏ་མ་ཎྜ་པོ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡེ་ཏཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་དི ཛ་ག་ཏི་པ་རི་ཀྑེ་པ་ས་ངྑྱཾ ག་ཙྪ་ཏི, ཨུ་ཙྩ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཏྟཱ མ་ཎྜ་པ་སྶ ས་བྦ་ཨ་པ་རི་ཙྪ་ནྣ་ཏཱ ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མི་ནཱ་པེ་ཏཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཙཱུ་ལ༹་ཀ་ཙྪ་ནྣཱདཱི་ནི ཙེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི – ཡ་སྶ ཙ་ཏཱུ་སུ བྷཱ་གེ་སུ ཨེ་ཀོ ཚ་ནྣོ, སེ་སཱ ཨ་ཙྪ་ནྣཱ, ཨི་དཾ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་ཙྪ་ནྣཾ. ཡ་སྶ ཏཱི་སུ བྷཱ་གེ་སུ དྭེ ཚ་ནྣཱ, ཨེ་ཀོ ཨ་ཙྪ་ནྣོ, ཨི་དཾ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན་ཙྪ་ནྣཾ. ཡ་སྶ དྭཱི་སུ བྷཱ་གེ་སུ ཨེ་ཀོ ཚ་ནྣོ, ཨེ་ཀོ ཨ་ཙྪ་ནྣོ, ཨི་དཾ ཨུ་པ་ཌྜྷ་ཙྪ་ནྣཾ ནཱ་མ སེ་ནཱ་ས་ནཾ. ཙཱུ་ལ༹་ཀ་པ་རི་ཙྪ་ནྣཱདཱི་ནི་པི ཨི་མི་ནཱ་ཝ ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣེ་ན ས་ཧ ནི་པ་ཛྫ་ནཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠ་དི་ཝ་སེ སཱུ་རི་ཡ་ཏྠ་ངྒ་མ་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. དུ་ཏི་ཡ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༥. ཚ་ཊྛེ ‘‘པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘བྷི་ཀྑུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སོ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་མཱ’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘མཱ་ཏུ་གཱ་མོ་པི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ’ཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་དི་ཝ་སེ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་ཡ་ནྟ་སྶ དྭཱི་ཧི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཧི དྭེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ག་ཎྛི་པ་དེ་སུ པ་ན ཏཱི་སུ་པི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ སི་ཀྑཱ་པ་དེ མཱ་ཏུ་གཱ་མ་སྶ ཝི་སུཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘བྷི་ཀྑུཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སོ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣོ ནཱ་མཱ’ཏི པུ་རི་ས་སྶེ་ཝ ག་ཧ་ཎཾ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་དེ་ཝ ཙ ཡུ་ཏྟ་ཏ་རཾ.
ཡ་ཉྩ ཨི་དྷ ‘‘པ་ཋ་མ་དི་ཝ་སེ་པཱིཏི པི-ས་དྡེ་ན ཙ་ཏུ་ཏྠ་དི་ཝ་སེ་པཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟི, ཏ་མྤི ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ པི-ས་དྡོ ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠ་སྶ ཙ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ས་མྦྷཱ་ཝ་ནེ ཝཱ པི-ས་དྡོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཏེ་ན ཨི་དྷ པ་ཋ་མ་དི་ཝ་སེ་པི ཏཱ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི, དུ་ཏི་ཡཱ་དི་དི་ཝ་སེ ཀི་མེ་ཝ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ དཱི་པེ་ཏི. ས་མྤི་ཎྜ་ན་ཏྠེ་པི པི-ས་དྡེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཨི་མི་ནཱ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་སྨི་མྤི དི་ཝ་སེ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནཾ དཱི་པེ་ཏི, ན པ་ཋ་མ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ་ཏི ཨ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཏ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘མ་ཏི་ཏྠཱི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ་པི ཨ་ནུ་པཱ་དི་ནྣ་པ་ཀྑེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟིཾ ན ཛ་ནེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏེ སཱུ་རི་ཡེ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ ནི་པ་ནྣེ བྷི་ཀྑུ ནི་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ དི་ཝཱ ས་ཡ་ནྟ་སྶ ས་ཧ་སེ་ཡྻཱ་པ་ཏྟི ན ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ནཾ, ཏ་ཏྠ མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་ཧ ནི་པ་ཛྫ་ནཾ, སཱུ་རི་ཡ་ཏྠ་ངྒ་མ་ན་ནྟི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
དུ་ཏི་ཡ་ས་ཧ་སེ་ཡྻ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༦༠-༦༤. ས་ཏྟ་མེ གྷ་རཾ ན་ཡ་ཏཱི་ཏི གྷ་ར་ཎཱི, གྷ་ར་ནཱ་ཡི་ཀཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘གྷ་ར་སཱ་མི་ནཱི’’ཏི. སུ་ཎྷཱཏི སུ་ཎི་སཱ. ན ཡ་ཀྑེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནཾ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. པུ་རི་ས་ཝི་གྒ་ཧཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཋི་ཏེ་ན ཡ་ཀྑེ་ན ཝཱ པེ་ཏེ་ན ཝཱ ཏི་ར་ཙྪཱ་ནེ་ན ཝཱ ས་དྡྷིཾ ཋི་ཏཱ་ཡ་པི དེ་སེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཀྑ་རཱ་ཡ དེ་སེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཚ་པྤ་ཉྩ་ཝཱ་ཙ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ‘ཨི་མཾ པ་དཾ བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི’ཏི ཨེ་ཀ་མྤི ཨ་ཀྑ་རཾ ཝ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
༦༦. ‘‘ཨེ་ཀོ གཱ་ཐཱ་པཱ་དོཏི ཨི་དཾ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ན ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ནྟ་པ་ད་མེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཾ དྷ་མྨ་པ་དཾ ཛཱ་ཏ་ཀཱ་དི་ཝ་ཏྠུཾ ཝཱཏི ཨི་མི་ནཱ་པི པོ་རཱ་ཎཾ ས་ངྒཱི་ཏི་ཨཱ་རུ་ལ༹ྷ་མེ་ཝ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་དི་པཱ་ཋཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ད་མི་ལཱ༹་དི་བྷཱ་ས་ནྟ་རེ་ན ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཀ་ཐེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ད་སོ་དྷ་མྨེ ཝུ་ཏྟ་པྤ་བྷེ་དོཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ཨུ་ཊྛ་ཧི་ཏྭཱ པུ་ན ནི་སཱི་དི་ཏྭཱཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ན་ན་ཡེ་ན ནཱ་ནཱ་ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ས་བྦཾ ཙེ་པི དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡཾ ཀ་ཐེ་ཏཱིཏི ཡཱ་ཝ ན ནི་ཊྛཱ་ཏི, ཏཱ་ཝ པུ་ན་དི་ཝ་སེ་པི ཀ་ཐེ་ཏི.
དུ་ཏི་ཡ་སྶ ཝི་ཉྙཱུ་པུ་རི་ས་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཨ་ཀི་རི་ཡཱ. མཱ་ཏུ་གཱ་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ཋི་ཏ་སྶ ཙ ཝི་ཉྙཱུ་པུ་རི་ས་སྶ ཙ ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཨ་ནི་ཡ་ཏེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎ་སྶ དྷ་མྨ་སྶ ཚ་ནྣཾ ཝཱ་ཙཱ་ནཾ ཨུ་པ་རི དེ་ས་ནཱ, ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎོ མཱ་ཏུ་གཱ་མོ, ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་ཨ་ཝ་ཏྟ་ནཱ་བྷཱ་ཝོ, ཝི་ཉྙཱུ་པུ་རི་སཱ་བྷཱ་ཝོ, ཨ་པ་ཉྷ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཱ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ པ་ཉྩ ཨ་ངྒཱ་ནི.
དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༧. ཨ་ཊྛ་མེ ཨ་ནྟ་རཱཏི པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ས་མ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ. ཨ་ཏི་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནེ་ནཱཏི ‘‘ཝ་ད་ཐ, བྷ་ནྟེ, ཀིཾ ཏུ་མྷེ་ཧི ཨ་དྷི་ག་ཏ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ནི་པྤཱི་ལི༹་ཡ་མཱ་ནེ་ན. ཨ་ན་ཏི་ཀ་ཌྜྷི་ཡ་མཱ་ནེ་ན་པི པུ་ཙྪི་ཏེ ཝཱ ཨ་པུ་ཙྪི་ཏེ ཝཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཀཱ་ར་ཎེ ས་ཏི ཨཱ་རོ་ཙེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནེ་ཝ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཨུ་པ་ཝ་དི་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏ་རོ ཐེ་རོ ‘‘ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨུ་པ་རི་མ་གྒ་ཏྠཱ་ཡ ཝཱ་ཡཱ་མཾ མཱ ཨ་ཀཱ་སི, ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཏ་ཡཱ ཨུ་པ་ཝ་དི་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཐེ་རེ་ན ཙ ‘‘ཨ་ཏྠི ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཨི་མ་སྨིཾ སཱ་ས་ནེ པ་ཏི་ཊྛཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ ད་ཧ་ར་བྷི་ཀྑུ ‘‘ཨཱ་མ, བྷ་ནྟེ, སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཨ་ཧ’’ནྟི ཨ་ཝོ་ཙ. ‘‘ཀཱ་ར་ཀོ ཨ་ཡ’’ནྟི ཉ་ཏྭཱ་པི པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་མོ་གྷ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ནེ་ན ས་མུ་ཏྟེ་ཛ་ནཱ་ཡ ས་མྤ་ཧཾ་ས་ནཱ་ཡ ཙ ཨ་རི་ཡཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་ཀཱ་སེ་ནྟི་ཡེ་ཝ. སུ་ཏ་པ་རི་ཡ་ཏྟི་སཱི་ལ་གུ་ཎནྟི སུ་ཏ་གུ་ཎཾ པ་རི་ཡ་ཏྟི་གུ་ཎཾ སཱི་ལ་གུ་ཎ་ཉྩ. ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀ་སྶ ཨི་དྷ ཨ་ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝ་ད་ནྟེ་ན ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཝེ་ད་ན་ཊྚཱ་ན་མྤི ཨ་ཝ་ཙ་ནེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨི་ཏི-ས་དྡེ་ན ཝཱ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠེ་ན ཁི་ཏྟ་ཙི་ཏྟ་ཝེ་ད་ན་ཊྚེ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ད་ཏི ‘‘ཙི་ཏྟ་ཀྑེ་པ་སྶ ཝཱ ཨ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི. དི་ཊྛི་ས་མྤ་ནྣཱ་ནནྟི མ་གྒ་ཕ་ལ་དི་ཊྛི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ་ནཾ. ཨ་རི་ཡཱ་ན་མེ་ཝ ཧི ཨུ་མྨ་ཏྟ་ཀཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ན་ཏྠི. ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷི་ནོ པ་ན ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཛྷཱ་ནཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ ཨ་བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ཝ་ཏྟ་བྦཱ, ན བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི ན ཝ་ཏྟ་བྦཱ’’ཏི.
པུ་བྦེ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་ཧཱིཏི ཙ་ཏུ་ཏྠ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ ཨ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི. ཨི་ད་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཨ་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཙི་ཏྟ་ཀ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི. ཨ་རི་ཡཱ ཙེ་ཏྠ པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཛཱ་ན་ནྟཱ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ན ཀ་རོ་ནྟི, པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ པ་ན པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ་པི ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཏེ ཙ ས་ཏྠུ་ནོ ཨཱ་ཎཱ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ བ་ལ་ཝ་ཨ་ཀུ་ས་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཛྷཱ་ནཱ པ་རི་ཧཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ན ཨ་རི་ཡ་པུ་གྒ་ལེ ཨེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་ཙི་ཏྟེ་ཧི དྭི་ཙི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ པ་ན ཛྷཱ་ན་ལཱ་བྷཱི པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཝ་ཏྠུ་མྷི ལོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟེ་ན་པི ན ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟཱི་ཏི ན་ཏྠི. ཨི་དྷ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘དྭི་ཝེ་ད་ན’’ནྟི ཨི་མ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཀ་ཏྭཱ དྭི་ཙི་ཏྟནྟི ཨི་དཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཨུ་ཏྟ་རི་མ་ནུ་སྶ་དྷ་མྨ་སྶ བྷཱུ་ཏ་ཏཱ, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙ་ནཾ, ཏ་ངྑ་ཎ་ཝི་ཛཱ་ན་ནཱ, ཨ་ན་ཉྙ་པྤ་དེ་སོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི.
བྷཱུ་ཏཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༧༨. ན་ཝ་མེ དུ་ཊྛུ་ལླ་ས་དྡ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི དུ་ཊྛུ་ལླ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨ་ཏྠེ ཧི ད་སྶི་ཏེ ས་དྡོ་པི ‘‘ཨ་ཡཾ ཨེ་ཏེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ད་སྶི་ཏོ་ཡེ་ཝ ཧོ་ཏི. ‘‘ཡཾ ཡཾ དུ་ཊྛུ་ལླ་ས་དྡེ་ན ཨ་བྷི་དྷཱི་ཡ་ཏི, ཏཾ ས་བྦཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱཏི ཏ་ཏྲ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ, ཏ་ཏྲ པཱ་ལི༹་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝཱ ཨ་ཡཾ ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ. ཏ་ཏྠ བྷ་ཝེ་ཡྻཱཏི ཏ་ཏྠ ཀ་སྶ་ཙི ཝི་མ་ཏི ཨེ་ཝཾ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ནེ ཝི་ཡ དུ་ཀྐ་ཊེ་ན བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཀྐོ་ས་ནྟོ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱཏི ཨོ་མ་ས་ཝཱ་དེ་ན དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན་པི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ་ནྟི དཱི་པ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ཝ ཨེ་ཏྠ པ་མཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ན་པི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ ད་ལ༹ྷཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ནྟོ ‘‘ཨི་མི་ནཱ་པི ཙེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
༨༠. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ བྷི་ཀྑུ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་མྨུ་ཏི ཨ་ཏྠཱི་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
༨༢. ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱིཏི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི. ‘‘སེ་སཱ་ནཱིཏི ཝི་ཀཱ་ལ་བྷོ་ཛ་ནཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ཉྩ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཱི་ཏི སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནི ཧི ད་སེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཨ་ཐ ཁོ སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ཨེ་ཏ་ད་ཧོ་སི ‘ཀ་ཏི ནུ ཁོ ཨ་མྷཱ་ཀཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི, ཀ་ཏྠ ཙ ཨ་མྷེ་ཧི སི་ཀྑི་ཏ་བྦ’ནྟི? བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨེ་ཏ་མ་ཏྠཾ ཨཱ་རོ་ཙེ་སུཾ. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, སཱ་མ་ཎེ་རཱ་ནཾ ད་ས སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི, ཏེ་སུ ཙ སཱ་མ་ཎེ་རེ་ཧི སི་ཀྑི་ཏུཾ, པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ ཝེ་ར་མ་ཎཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ་ཧཱ་ཝ. ༡༠༦).
ཏེ་སཾ པ་ཉྙ་ཏྟེ་སུ་ཡེ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ དུ་ཊྛུ་ལླཱ་དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ ཀཱ་ཏ་བྦཱ, ན ཙ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝི་སུཾ ཏེ་སཾ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ཏྠཱི་ཏི. ཨ་ཐ བྷི་ཀྑུ་ནོ དུ་ཊྛུ་ལླ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནི སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཀིཾ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི…པེ… ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨི་མི་ནཱ་པི ཙེ་ཏཾ སི་དྡྷཾ ‘‘ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཨཱ་དི དུ་ཊྛུ་ལླཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཧི ཝ་ད་ནྟོ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཨཱ་དི ཀེ་ཝ་ལཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ན པ་ན དུ་ཊྛུ་ལློ ནཱ་མ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ཙཱ་རོ ནཱ་མཱ་ཏི ཙ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཀ་ཏྟ་བྦ་རཱུ་པ་ཏྟཱ ཙ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ད་ཎྜ་ཀ་མྨ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཀྑཾ བྷ་ཛ་ནྟི, ཏཱ་ནི ཙ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨ་ཝ་ཎྞ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་རོ་ཙེ་ནྟོ བྷི་ཀྑུ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣགྒ་ཧ་ཎེ་ན སཱ་མ་ཎེ་ར་སཱ་མ་ཎེ་རཱི་སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སེ་ས་མེ་ཏྠ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཨ་ནྟི་མ་ཝ་ཏྠུཾ ཨ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་པ་ནྣ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ ས་ཝ་ཏྠུ་ཀོ ས་ངྒྷཱ་དི་སེ་སོ, ཨ་ནུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་སྶ ཨཱ་རོ་ཙ་ནཾ, བྷི་ཀྑུ་ས་མྨུ་ཏི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
དུ་ཊྛུ་ལླཱ་རོ་ཙ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༤-༨༦. ད་ས་མེ ཨེ་ཀི་ནྡྲི་ཡནྟི ‘‘ཀཱ་ཡི་ནྡྲི་ཡཾ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནཱ ཝ་ད་ནྟི. མུ་ཊྛི་པྤ་མཱ་ཎཱཏི མུ་ཊྛི་ནཱ ས་ངྒ་ཧེ་ཏ་བྦ་པྤ་མཱ་ཎཱ. ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩཱ་པི ཡེ་བྷུ་ཡྻ་པཾ་སུཾ ཨ་པྤ་པཾ་སུ་ཉྩ པ་ཐ་ཝིཾ ཝ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཌྜྷ་པཾ་སུ་ཀཱ པ་ཐ་ཝཱི ན ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་ཐཱ་པི པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝ་ཛྫ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་སུ སཱ་ཝ་སེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ་པི ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ཌྜྷ་པཾ་སུ་ཀཱ་ཡ་པི པ་ཐ་ཝི་ཡཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ས་བྦ་ཙྪ་ནྣཱ་དཱི་སུ ཨུ་པ་ཌྜྷེ དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨི་དྷཱ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ ཡུ་ཏྟ’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཉྩ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཉྩ དུ་ཝི་དྷཾ པ་ཐ་ཝིཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙི་སྶཱ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་ཡ ཏ་ཏི་ཡཱ་ཡ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དྭེ་ཡེ་ཝ ཧི པ་ཐ་ཝི་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ ‘‘ཛཱ་ཏཱ ཙ པ་ཐ་ཝཱི ཨ་ཛཱ་ཏཱ ཙ པ་ཐ་ཝཱི’’ཏི. ཏ་སྨཱ དྭཱི་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཱ་ཡ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡེ ཙ ས་མྤ་ཏྟེ ག་རུ་ཀེ་ཡེ་ཝ ཋཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ན ས་ཀྐཱ ཨེ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ བྷ་ཝི་ཏུཾ. ས་བྦ་ཙྪ་ནྣཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨུ་པ་ཌྜྷེ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཡུ་ཏྟཾ ཏ་ཏྠ ཏཱ་དི་ས་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་ནོ ས་བྦྷཱ་ཝཱ.
‘‘པོ་ཀྑ་ར་ཎིཾ ཁ་ཎཱ’’ཏི ཝ་ད་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཨོ་ཀཱ་སེ’’ཏི ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཨི་མཾ ཝ་ལླིཾ ཁ་ཎཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟེ་པི པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཏྟཱ ཨི་མི་ནཱ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ན ཨཱ་པ་ཏྟི, ན བྷཱུ་ཏ་གཱ་མ་པཱ་ཏ་བྱ་ཏཱ་ཡ. ཀུ་ཊེ་ཧཱིཏི གྷ་ཊེ་ཧི. ཏ་ནུ་ཀ་ཀ་དྡ་མོཏི ཨུ་ད་ཀ་མི་སྶ་ཀ་ཀ་དྡ་མོ. སོ ཙ ཨུ་ད་ཀ་ག་ཏི་ཀ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨོ་མ་ཀ་ཙཱ་ཏུ་མཱ་སནྟི ཨཱུ་ན་ཙཱ་ཏུ་མཱ་སཾ. ཨོ་ཝ་ཊྛནྟི དེ་ཝེ་ན ཨོ་ཝ་ཊྛཾ. ཨ་ཀ་ཏ་པ་བྦྷཱ་རེཏི ཨ་ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཊྛཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་དི་སེ ཧི ཝ་མྨི་ཀ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝོ་ཏི. མཱུ་སི་ཀུ་ཀྐུ་རཾ ནཱ་མ མཱུ་སི་ཀཱ་ཧི ཁ་ཎི་ཏྭཱ བ་ཧི ཀ་ཏ་པཾ་སུ་རཱ་སི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨོ་མ་ཀ་ཙཱ་ཏུ་མཱ་ས་ཨོ་ཝ་ཊྛོ་ཡེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨེ་ཀ་དི་ཝ་ས་མྤི ན ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨོ་ཝ་ཊྛ་ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟོ་པི ཝི་ཀོ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ‘‘ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱུ་མི་ས་མྦ་ནྡྷེ་པི ཙ གོ་ཀ་ཎྚ་ཀེ བྷཱུ་མི་ཏོ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་དྡྷཾ ཋི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཙྩུ་གྒ་ཏ་མ་ཏྠ་ཀ་ཏོ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ས་ཀ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཏི་ཊྛ་མཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ པཱ་དེ་ཧི མ་དྡི་ཏྭཱ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཨཱ་ལོ་ལི༹་ཏ་ཀ་དྡ་མ་མྤི ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏ་ཏོཏི ཏ་ཏོ པུ་རཱ་ཎ་སེ་ནཱ་ས་ན་ཏོ. ཨི་ཊྛ་ཀཾ ག་ཎྷཱ་མཱིཏི་ཨཱ་དི སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་ད་ཀེ་ནཱཏི ཨུ་ཛུ་ཀཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏོ་ཡེ་ཝ པ་ཏ་ན་ཀ་ཨུ་ད་ཀེ་ན. ‘‘ས་ཙེ པ་ན ཨ་ཉྙ་ཏྠ པ་ཧ་རི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ན ཏེ་མི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨུ་ཙྩཱ་ལེ་ཏྭཱཏི ཨུ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ཏེ་ན ཨ་པ་དེ་སེ་ནཱཏི ཏེ་ན ལེ་སེ་ན.
༨༧-༨༨. ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་ཙེ་པི ནི་བྦཱ་པེ་ཏུཾ ས་ཀྐཱ ཧོ་ཏི, པ་ཋ་མཾ སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན དི་ནྣ་ཏྟཱ ‘‘ད་ཧ་ཏཱུ’’ཏི ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ་པི ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཨོ་ཝ་ཊྛཾ ཚ་ནྣནྟི པ་ཋ་མཾ ཨོ་ཝ་ཊྛཾ པ་ཙྪཱ ཚ་ནྣཾ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཛཱ་ཏ་པ་ཐ་ཝཱི, པ་ཐ་ཝཱི་ས་ཉྙི་ཏཱ, ཁ་ཎ་ན་ཁ་ཎཱ་པ་ནཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ནྟི ཨི་མཱ་ནི པ་ནེ་ཏྠ ཏཱི་ཎི ཨ་ངྒཱ་ནི.
པ་ཐ་ཝཱི་ཁ་ཎ་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་ཊྛི་ཏོ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.