ཙ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦༥༠. ཨེ་ལ༹་ཀཱ ཙ ཨ་ཛཱ ཙ མི་གཱ ཙཱ་ཏི ཝི་གྒ་ཧོ. པ་སཱུ་ནཾ དྭ་ནྡེ ཨེ་ཀ་ཏྟ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ཏྟ་སྶ ཝི་བྷཱ་སི་ཏ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ནི་དྡེ་སོ. ཨེ་ལ༹་ཀཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཛཱ་ན་ཉྩ མི་གཱ་ནཾ རོ་ཧི་ཏེ་ཎི་ཀུ་རུ་ངྒཱ་ན་ཉྩ. པ་ས་དཱ ཙ མི་ག་མཱ་ཏཱ ཙ པ་ས་ད་མི་ག་མཱ་ཏཱ, ‘‘པ་ས་ད་མི་ག་མཱ་ཏུ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་ཝ་སེ་ན ‘‘པ་ས་ད’’ནྟི ནི་གྒ་ཧི་ཏཱ་ག་མོ. པ་ས་ད་མི་ག་མཱ་ཏུ་ཡཱ ཙ ཙ་མྨཾ བྷི་ཀྑུ་ནོ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘མི་གཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ་ན་མེ་ཝེ་ཏྠ ཝི་བྷཱ་ག་ད་སྶ་ནཾ ‘‘རོ་ཧི་ཏེ་ཎཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. རོ་ཧི་ཏཱད་ཡོ མི་ག་ཝི་བྷཱ་ག་ཝི་སེ་སཱ.
༢༦༥༡. ཨེ་ཏེ་སཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཙ་མྨཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙཾ ཙ་མྨཾ དུ་ཀྐ་ཊཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙནྟི ཙ –
‘‘མ་ཀྐ་ཊོ ཀཱ་ལ༹་སཱི་ཧོ ཙ, ས་ར་བྷོ ཀ་ད་ལཱི་མི་གོ;
ཡེ ཙ ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་སཾ ཙ་མྨཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༥༩) –
ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟཾ ཙ་མྨ་མཱ་ཧ. མ་ཀྐ་ཊོ ནཱ་མ སཱ་ཁ་མི་གོ. ཀཱ་ལ༹་སཱི་ཧོ ནཱ་མ མ་ཧཱ་མུ་ཁ་ཝཱ་ན་ར་ཛཱ་ཏི་ཀོ. ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ ནཱ་མ སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་ད་ཡོ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཏྠ ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ་ཏི སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷ་ཨ་ཙྪ་ཏ་ར་ཙྪཱ, ན ཀེ་ཝ་ལ་ཉྩ ཨེ་ཏེ་ཡེ་ཝ, ཡེ་སཾ པ་ན ཙ་མྨཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ གོ་མ་ཧིཾ་ས་སྶ་མི་ལཱ༹་རཱ་ད་ཡོ་པི ས་བྦེ ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ‘ཝཱ་ལ༹་མི་གཱ’ཏྭེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
ཐ་ཝི་ཀཱ ཙ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ ཙ ཐ་ཝི་ཀོ་པཱ་ཧ་ནཾ. ཨ་མཱ་ནུ་སཾ མ་ནུ་སྶ་ཙ་མྨ་ར་ཧི་ཏཾ ས་བྦཾ ཙ་མྨཾ ཐ་ཝི་ཀོ་པཱ་ཧ་ནེ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྠ ཐ་ཝི་ཀཱཏི ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་དི་ཀོ་ས་ཀ་སྶ ག་ཧ་ཎཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘མ་ནུ་སྶ་ཙ་མྨཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཙ་མྨེ་ན ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ་ཀོ་ས་ཀ་ས་ཏྠ་ཀ་ཀོ་ས་ཀ་ཀུ་ཉྫི་ཀཱ་ཀོ་ས་ཀེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༥༩).
༢༦༥༢. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་བྦ་པ་ཙྩ་ནྟི་མེ་སུ ཛ་ན་པ་དེ་སུ གུ་ཎ་ངྒུ་ཎཱུ་པཱ་ཧ་ན’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༥༩) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ‘‘ཝ་ཊྚ་ནྟི མ་ཛ྄ཛྷི་མེ དེ་སེ, ན གུ་ཎ་ངྒུ་ཎཱུ་པཱ་ཧ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཛ྄ཛྷི་མེ དེ་སེཏི ‘‘པུ་ར་ཏྠི་མཱ་ཡ དི་སཱ་ཡ ག་ཛ་ངྒ་ལཾ ནཱ་མ ནི་ག་མོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༥༩) ཝུ་ཏྟ་སཱི་མཱ་པ་རི་ཙྪེ་དེ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ. གུ་ཎ་ངྒུ་ཎཱུ་པཱ་ཧ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་པ་ཊ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ བ་ཧུ་པ་ཊ་ལཱ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘གུ་ཎ་ངྒུ་ཎཱུ་པཱ་ཧ་ནཱ་ཏི ཙ་ཏུ་པ་ཊ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༤༥). མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ གུ་ཎ་ངྒུ་ཎཱུ་པཱ་ཧ་ནཱ ན ཝ་ཊྚ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ནྟོ་ཨཱ་རཱ་མེཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘ས་བྦེ་ས’’ནྟི ལ་བྦྷ་ཏི, གི་ལཱ་ནཱ་ན་མི་ཏ་རེ་ས་ཉྩ ས་བྦེ་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ས་བྦ་ཏྠཱ་པི ཙཱཏི ཨ་ནྟོ་ཨཱ་རཱ་མེ, བ་ཧི ཙཱ་ཏི ས་བྦ་ཏྠཱ་པི. རོ་གི་ནོཏི གི་ལཱ་ན་སྶ ཝ་ཊྚ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༢༦༥༣. པུ་ཊ་བ་དྡྷཱ ཁ་ལླ་ཀ་བ་དྡྷཱ་ཙཱ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ. ཝི་སེ་སོ པ་ནེ་ཏཱ་སཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟོ ‘‘པུ་ཊ་བ་དྡྷཱ་ཏི ཡོ་ན་ཀ་ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡཱ ཡཱ་ཝ་ཛ་ངྒྷ་ཏོ ས་བྦ་པཱ་དཾ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི. ཁ་ལླ་ཀ་བ་དྡྷཱ་ཏི པ་ཎྷི་པི་དྷཱ་ན་ཏྠཾ ཏ་ལེ ཁ་ལླ་ཀཾ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ’’ཏི. པཱ་ལི་གུ་ཎྛི་མཱ ཙ ‘‘པ་ལི་གུ་ཎྛི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ, ཡཱ ཨུ་པ་རི པཱ་ད་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཊི་ཙྪཱ་དེ་ཏི, ན ཛ་ངྒྷ’’ནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ད་སྶི་ཏཱ་ཝ. ཏཱུ་ལ་པུ་ཎྞཱཏི ཏཱུ་ལ་པི་ཙུ་ནཱ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ.
ས་བྦཱ་ཝ ནཱི་ལཱ ས་བྦ་ནཱི་ལཱ, སཱ ཨཱ་དི ཡཱ་སཾ ཏཱ ས་བྦ་ནཱི་ལཱ་ད་ཡོ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན མ་ཧཱ་ནཱ་མ་ར་ཏྟ་པ་རི་ཡ་ནྟཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ. ཨེ་ཏཱ་སཾ ས་རཱུ་པཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ནཱི་ལི་ཀཱ ཨུ་མཱ་པུ་པྥ་ཝ་ཎྞཱ ཧོ་ཏི, པཱི་ཏི་ཀཱ ཀ་ཎི་ཀཱ་ར་པུ་པྥ་ཝ་ཎྞཱ, ལོ་ཧི་ཏི་ཀཱ ཛ་ཡ་སུ་མ་ན་པུ་པྥ་ཝ་ཎྞཱ, མ་ཉྫི་ཊྛི་ཀཱ མ་ཉྫི་ཊྛ་ཝ་ཎྞཱ ཨེ་ཝ, ཀ་ཎྷཱ ཨ་དྡཱ་རི་ཊྛ་ཀ་ཝ་ཎྞཱ, མ་ཧཱ་ར་ངྒ་ར་ཏྟཱ ས་ཏ་པ་དི་པི་ཊྛི་ཝ་ཎྞཱ, མ་ཧཱ་ནཱ་མ་ར་ཏྟཱ ས་མྦྷི་ནྣ་ཝ་ཎྞཱ ཧོ་ཏི པ་ཎྜུ་པ་ལཱ་ས་ཝ་ཎྞཱ. ཀུ་རུ་ནྡི་ཡཾ པ་ན ‘པ་དུ་མ་པུ་པྥ་ཝ་ཎྞཱ’ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༤༦). ས་བྦ་ནཱི་ལཱ་ད་ཡོ་པི ཙཱཏི ཨ་པི-ས་དྡེ་ན ནཱི་ལཱ་དི་ཝ་དྡྷི་ཀཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ.
༢༦༥༤. ཙི་ཏྲཱཏི ཝི་ཙི་ཏྲཱ. མེ་ཎྜ་ཝི་སཱ་ཎཱུ་པ་མ་ཝ་དྡྷི་ཀཱཏི མེ་ཎྜཱ་ནཾ ཝི་སཱ་ཎ་ས་དི་ས་ཝ་དྡྷི་ཀཱ, ཀ་ཎྞི་ཀ་ཊྛཱ་ནེ མེ་ཎྜ་སི་ངྒ་ས་ཎྛཱ་ནེ ཝ་དྡྷེ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘མེ་ཎྜ་ཝི་སཱ་ཎཱུ་པ་མ་ཝ་དྡྷི་ཀཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་ཛ་ཝི་སཱ་ཎཱུ་པ་མ་ཝ་དྡྷི་ཀཱ་ནཾ ཨུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. མོ་ར་སྶ པི་ཉྪེ་ན པ་རི་སི་བྦི་ཏཱཏི ཏ་ལེ་སུ ཝཱ ཝ་དྡྷེ་སུ ཝཱ མོ་ར་པི་ཉྪེ་ཧི སུ་ཏྟ་ཀ་ས་དི་སེ་ཧི པ་རི་སི་བྦི་ཏཱ. ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ ན ཙ ཝ་ཊྚ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༢༦༥༥. མ་ཛྫཱ་རཱཏི བི་ལཱ༹་རཱ. ཀཱ་ལ༹་ཀཱ རུ་ཀྑ་ཀ་ཎྚ་ཀཱ. ཨཱུ་ལཱུ་ཀཱ པ་ཀྑི་བི་ལཱ༹་ལཱ. སཱི་ཧཱཏི ཀེ་ས་ར་སཱི་ཧཱ་ད་ཡོ སཱི་ཧཱ. ཨུ་དྡཱཏི ཙ་ཏུ་པྤ་ད་ཛཱ་ཏི་ཀཱ. དཱི་པཱི ས་དྡ་ལཱ. ཨ་ཛི་ན་སྶཱཏི ཨེ་ཝཾ་ནཱ་མི་ཀ་སྶ. པ་རི་ཀྑ་ཊཱཏི ཨུ་པཱ་ཧ་ན་པ་རི་ཡ་ནྟེ ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་ནུ་ཝཱ་ཏཾ ཝི་ཡ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཙ་མྨཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ.
༢༦༥༦. ས་ཙེ ཨཱི་དི་སཱ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ ལ་བྷ་ནྟི, ཏཱ་སཾ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་པྤ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘པུ་ཊཱ་དིཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པུ་ཊཱ་དིཾ ས་བྦ་སོ ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ཝཱ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝ་མ་ཀ་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་ནཱི་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཏཱ་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི ལ་བྷི་ཏྭཱ ས་ཙེ ཏཱ་ནི ཁ་ལླ་ཀཱ་དཱི་ནི ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ས་ཀྐཱ ཧོ་ནྟི ཝ་ལ༹་ཉྫི་ཏུཾ, ཝ་ལ༹་ཉྫེ་ཏ་བྦཱ, ཏེ་སུ པ་ན ས་ཏི ཝ་ལ༹་ཉྫ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ’’ནྟི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༤༦).
ཝ་ཎྞ་བྷེ་དཾ ཏ་ཐཱ ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནཱ’’ཏི སེ་སོ. ‘‘ས་བྦ་སོ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ས་བྦ་སོ ཝཱ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ཝཱ ཝ་ཎྞ་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ ས་བྦ་ནཱི་ལཱ་ད་ཡོ ཨུ་པཱ་ཧ་ནཱ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་ཐཱ ཨ་ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ནྟ་སྶ དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏཱ་སུ ཡཾ ཀི་ཉྩི ལ་བྷི་ཏྭཱ ར་ཛ་ནཾ ཙོ་ལ༹་ཀེ་ན པུ་ཉྪི་ཏྭཱ ཝ་ཎྞཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀེ་པི བྷི་ནྣེ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི. ནཱི་ལ་ཝ་དྡྷི་ཀཱ་ད་ཡོ་པི ཝ་ཎྞ་བྷེ་དཾ ཀ་ཏྭཱ དྷཱ་རེ་ཏ་བྦཱ.
༢༦༥༧. ཏ་ཏྠ ཋཱ་ནེ པ་སྶཱ་ཝ་པཱ་དུ་ཀཱ, ཝ་ཙྩ་པཱ་དུ་ཀཱ, ཨཱ་ཙ་མ་ན་པཱ་དུ་ཀཱ་ཏི ཏི་སྶོ པཱ་དུ་ཀཱ་ཡོ ཋ་པེ་ཏྭཱ ས་བྦཱ་པི པཱ་དུ་ཀཱ ཏཱ་ལ་པ་ཏྟི་ཀཱ་དི་བྷེ་དཱ ས་བྦཱ་པི ས་ངྐ་མ་ནཱི་ཡཱ པཱ་དུ་ཀཱ དྷཱ་རེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༢༦༥༨. ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟ་པ་མཱ་ཎཾ ཨུ་ཙྩཱ་ས་ཡ་ན་ས་ཉྙི་ཏཾ ཨཱ་ས་ནྡི་ཉྩེ་ཝ པ་ལླ་ངྐ་ཉྩ སེ་ཝ་མཱ་ན་སྶ དུ་ཀྐ་ཊ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་ས་ནྡཱི ཝུ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཝ. པ་ལླ་ངྐོཏི པཱ་དེ་སུ ཨཱ་ཧ་རི་མཱ་ནི ཝཱ་ལ༹་རཱུ་པཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ ཀ་ཏོ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ དཱ་རུ་མྷི ཀ་ཊྛ་ཀ་མྨ་ཝ་སེ་ན ཚི་ནྡི་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ་ནི ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་མཱ་ནི ཏ་ཏྲ་ཊྛཱ་ནེ་ཝ ཝཱ་ལ༹་རཱུ་པཱ་ནི ཡ་སྶ པཱ་དེ་སུ ས་ནྟི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པོ པ་ལླ་ངྐོ ཀ་པྤ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཨཱ་ཧ་རི་མེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་ཝ དཱི་པི་ཏཾ. ‘‘ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་རཱུ་པ་ཀ་ཏོ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་མ་ཉྩོ པ་ལླ་ངྐོ’’ཏི ཧི སཱ་ར་ས་མཱ་སེ ཝུ་ཏྟཾ.
༢༦༥༩. གོ་ན་ཀནྟི དཱི་གྷ་ལོ་མ་ཀ་མ་ཧཱ་ཀོ་ཛ་ཝཾ. ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལཱ་དྷི་ཀཱ་ནི ཀི་ར ཏ་སྶ ལོ་མཱ་ནི, ཀཱ་ལ༹་ཝ་ཎྞ་ཉྩ ཧོ་ཏི. ‘‘ཙ་ཏུ་ར་ངྒུ་ལ་ཏོ ཨཱུ་ན་ཀ་པྤ་མཱ་ཎ་ལོ་མོ ཀོ་ཛ་ཝོ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀུ་ཏྟ་ཀནྟི སོ་ལ༹་ས་ནྣཾ ནཱ་ཊ་ཀི་ཏྠཱི་ནཾ ཋ་ཏྭཱ ན་ཙྩ་ན་ཡོ་གྒཾ ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡ་ཏྠ་ར་ཎཾ. ཙི་ཏྟནྟི བྷི་ཏྟི་ཙྪི་དྡཱ་དི་ཀ་ཝི་ཙི་ཏྲཾ ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡ་ཏྠ་ར་ཎཾ. པ་ཊི་ཀནྟི ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡཾ སེ་ཏ་ཏྠ་ར་ཎཾ. པ་ཊ་ལི་ཀནྟི གྷ་ན་པུ་པྥ་ཀཾ ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡཾ ལོ་ཧི་ཏ་ཏྠ་ར་ཎཾ, ཡོ ‘‘ཨཱ་མ་ལ་ཀ་པ་ཏྟོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི.
ཨེ་ཀ་ནྟ་ལོ་མིནྟི ཨུ་བྷ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཏ་ལོ་མཾ ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡ་ཏྠ་ར་ཎཾ. ཝི་ཀ་ཏིནྟི སཱི་ཧ་བྱ་གྒྷཱ་དི་རཱུ་པ་ཝི་ཙི་ཏྲཾ ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡ་ཏྠ་ར་ཎཾ. ‘‘ཨེ་ཀ་ནྟ་ལོ་མཱི་ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ་ད་སཾ ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡ་ཏྠ་ར་ཎ’’ནྟི དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ. ཏཱུ་ལི་ཀནྟི རུ་ཀྑ་ཏཱུ་ལ་ལ་ཏཱ་ཏཱུ་ལ་པོ་ཊ་ཀི་ཏཱུ་ལ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཏཱུ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་པུ་ཎྞཾ པ་ཀ་ཏི་ཏཱུ་ལི་ཀཾ. ཨུ་དྡ་ལོ་མི་ཀནྟི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཏ་ལོ་མཾ ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡ་ཏྠ་ར་ཎཾ. ‘‘ཨུ་དྡ་ལོ་མཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་ད་སཾ ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡ་ཏྠ་ར་ཎཾ. ཨེ་ཀ་ནྟ་ལོ་མཱི་ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ་ད་སཾ ཨུ་ཎྞཱ་མ་ཡ་ཏྠ་ར་ཎ’’ནྟི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༥) དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ. སཱ་ར་ས་མཱ་སེ པ་ན ‘‘ཨུ་དྡ་ལོ་མཱི་ཏི ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཏ་པུ་པྥཾ. ཨེ་ཀ་ནྟ་ལོ་མཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ ཨུ་གྒ་ཏ་པུ་པྥ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
༢༦༦༠. ཀ་ཊྚི་སྶནྟི ར་ཏ་ན་པ་རི་སི་བྦི་ཏཾ ཀོ་སེ་ཡྻ་ཀ་ཊྚི་སྶ་མ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ. ‘‘ཀོ་སེ་ཡྻ་ཀ་ཊྚི་སྶ་མ་ཡ་ནྟི ཀོ་སེ་ཡྻ་ཀ་ས་ཊ་མ་ཡ’’ནྟི (དཱི. ནི. ཊཱི. ༡.༡༥) ཨཱ་ཙ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་པཱ་ལ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་ནྟི་ཏ་ཀོ་སེ་ཡྻ་པུ་ཊ་མ་ཡ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཀོ་སེ་ཡྻནྟི ར་ཏ་ན་པ་རི་སི་བྦི་ཏཾ ཀོ་སི་ཡ་སུ་ཏྟ་མ་ཡཾ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ. ར་ཏ་ན་པ་རི་སི་བྦ་ན་ར་ཧི་ཏཾ སུ་དྡྷ་ཀོ་སེ་ཡྻཾ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏི.
དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏཱུ་ལི་ཀཾ ས་བྦཱ་ནེ་ཝ གོ་ན་ཀཱ་དཱི་ནི ར་ཏ་ན་པ་རི་སི་བྦི་ཏཱ་ནི ན ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༥) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏཱུ་ལི་ཀ’’ནྟི ཨེ་ཏེ་ན ར་ཏ་ན་པ་རི་སི་བྦ་ན་ར་ཧི་ཏཱ་པི ཏཱུ་ལི་ཀཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ‘‘ར་ཏ་ན་པ་རི་སི་བྦི་ཏཱ་ནི ན ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན ཡཱ་ནི ར་ཏ་ན་པ་རི་སི་བྦི་ཏཱ་ནི, ཏཱ་ནི བྷཱུ་མ་ཏྠ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ནུ་རཱུ་པཾ མ་ཉྩཱ་དཱི་སུ ཙ ཨུ་པ་ནེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པི་ཏ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཝི་ན་ཡ་པ་རི་ཡཱ་ཡཾ པ་ཏྭཱ ག་རུ་ཀེ ཋཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སུ་ཏྟ་ནྟི་ཀ་དེ་ས་ནཱ་ཡཾ པ་ན ག་ཧ་ཊྛཱ་ན་མྤི ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ནེ་སཾ ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ ཏཱུ་ལི་ཀཾ…པེ… ཝ་ཊྚ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༥) ཨ་པ་རེ.
ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶ་ར་ཐ་ཏྠ་རནྟི ཧ་ཏྠི་པི་ཊྛེ ཨ་ཏྠ་རི་ཏཾ ཨ་ཏྠ་ར་ཎཾ ཧ་ཏྠ་ཏྠ་ར་ཎཾ ནཱ་མ. ཨ་སྶ་ར་ཐ་ཏྠ་རེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀ་ད་ལི་མི་ག་པ་ཝ་ར-པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་ཀ་མྤི ཙཱཏི ཀ་ད་ལི་མི་ག་ཙ་མྨཾ ནཱ་མ ཨ་ཏྠི, ཏེ་ན ཀ་ཏཾ པ་ཝ་ར་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏཾ ཀི་ར སེ་ཏ་ཝ་ཏྠ་སྶ ཨུ་པ་རི ཀ་ད་ལི་མི་ག་ཙ་མྨཾ པ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ སི་བྦེ་ཏྭཱ ཀ་རོ་ནྟི. པི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཛི་ན་པྤ་ཝེ་ཎཱི ག་ཧི་ཏཱ. ཨ་ཛི་ན་པྤ་ཝེ་ཎཱི ནཱ་མ ཨ་ཛི་ན་ཙ་མྨེ་ཧི མ་ཉྩ་པ་མཱ་ཎེ་ན སི་བྦེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ པ་ཝེ་ཎཱི. ཏཱ་ནི ཀི་ར ཙ་མྨཱ་ནི སུ་ཁུ་མ་ཏ་རཱ་ནི, ཏ་སྨཱ དུ་པ་ཊྚ་ཏི་པ་ཊྚཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ སི་བྦ་ནྟི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཛི་ན་པྤ་ཝེ་ཎཱི’’ཏི.
༢༦༦༡. ར་ཏྟ་ཝི་ཏཱ་ན་སྶ ཧེ་ཊྛཱཏི ཀུ་སུ་མྦྷཱ་དི་ར་ཏྟ་སྶ ལོ་ཧི་ཏ་ཝི་ཏཱ་ན་སྶ ཧེ་ཊྛཱ ཀ་པྤི་ཡ་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎེ་ཧི ཨ་ཏྠ་ཏཾ ས་ཡ་ནཱ་ས་ན་ཉྩ. ཀ་སཱ་ཝ་ར་ཏྟ་ཝི་ཏཱ་ན་སྶ པ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཀ་པྤི་ཡ་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎེ་ན ཨ་ཏྠ་ཏཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
དྭི་དྷཱ ར་ཏྟཱུ་པ་དྷཱ་ན་ཀནྟི སཱི་ས་པ་སྶེ, པཱ་ད་པ་སྶེ ཙཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཏོ་པ་སྶེ པ་ཉྙ་ཏྟ་ར་ཏྟ་བི་བྦོ་ཧ་ན་ཝ་ནྟ་ཉྩ ས་ཡ་ནཱ་ས་ནཾ. ཨི་དཾ ས་བྦཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏོ དུ་ཀྐ་ཊཾ ཧོ་ཏི. ‘‘ཡཾ པ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཨུ་པ་དྷཱ་ནཾ ཨུ་བྷོ་སུ པ་སྶེ་སུ ར་ཏྟཾ ཝཱ ཧོ་ཏི པ་དུ་མ་ཝ་ཎྞཾ ཝཱ ཝི་ཙི་ཏྲཾ ཝཱ, ས་ཙེ པ་མཱ་ཎ་ཡུ་ཏྟཾ, ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི (མ་ཧཱ་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༥༤) ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཨེ་ཏེ་ནེ་ཝ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཝུ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ‘‘ཡེ་བྷུ་ཡྻ་ར་ཏྟཱ་ནི་པི དྭེ བི་བྦོ་ཧ་ནཱ་ནི ན ཝ་ཊྚ་ནྟཱི’’ཏི ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ར་ཏྟ་ཝི་ཏཱ་ན་མྤི ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ལོ་ཧི་ཏ་ཀཱ་ནི དྭེ་པི ཝ་ཊྚ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཏ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རི ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨ་ཉྙེ་སཾ དཱ་ཏ་བྦཱ་ནི, དཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟོ མ་ཉྩེ ཏི་རི་ཡཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ ད་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུ་མྤི ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༡༥) ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. སེ་ནཱ་ས་ན་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨ་གི་ལཱ་ན་སྶ སཱི་སཱུ་པ་དྷཱ་ན་ཉྩ པཱ་དཱུ་པ་དྷཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི དྭ་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ཏི, གི་ལཱ་ན་སྶ བི་བྦོ་ཧ་ནཱ་ནི ས་ནྠ་རི་ཏྭཱ ཨུ་པ་རི པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ ད་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༩༧) ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ གི་ལཱ་ནོ་ཡེ་ཝ མ་ཉྩེ ཏི་རི་ཡཾ ཨ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༢༦༦༢. ཨུ་དྡྷཾ སེ་ཏ་ཝི་ཏཱ་ན་མྤི ཧེ་ཊྛཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡེ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎེ ས་ཏི ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྨིནྟི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎེ.
༢༦༦༣. ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨཱ་ས་ནྡཱ་དི་ཏྟ་ཡ་སྶ ཝ་ཊྚ་ནཱ་ཀཱ་རོ ན་ཏྠཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. སེ་སཾ ས་བྦནྟི གོ་ན་ཀཱ་དི དྭི་དྷཱ་ར་ཏྟཱུ་པ་དྷཱ་ན་ཀ་པ་རི་ཡ་ནྟཾ ས་བྦཾ. གི་ཧི་ས་ནྟ་ཀནྟི གི་ཧཱི་ནཾ ས་ནྟ་ཀཾ ཏེ་ཧི་ཡེ་ཝ པ་ཉྙ་ཏྟཾ, ཨི་མི་ནཱ པ་ཉྩ་སུ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་སུ ཨ་ཉྙ་ཏ་རེ་ན ཝཱ ཏེ་སཾ ཨཱ་ཎ་ཏྟི་ཡཱ ཝཱ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. ལ་བྷ་ཏེཏི ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ལ་བྷ་ཏི.
༢༦༦༤. ཏཾ ཀ་ཏྠ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི པ་དེ་ས་ནི་ཡ་མཾ ད་སྶེ་ཏུ་མཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨཱ་ས་ནེ’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷ་མྨཱ་ས་ནེཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཡ་དི དྷ་མྨཱ་ས་ནེ ས་ངྒྷི་ཀ་མྤི གོ་ན་ཀཱ་དིཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟཱ ཨཱ་རཱ་མི་ཀཱ་ད་ཡོ ས་ཡ་མེ་ཝ པ་ཉྙཱ་པེ་ནྟི ཙེ་ཝ ནཱི་ཧ་ར་ནྟི ཙ, ཨེ་ཏཾ གི་ཧི་ཝི་ཀ་ཏ་ནཱི་ཧཱ་རཾ ནཱ་མ. ཨི་མི་ནཱ གི་ཧི་ཝི་ཀ་ཏ་ནཱི་ཧཱ་རེ་ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༣༢༠; ཝི. ས་ངྒ. ཨ་ཊྛ. པ་ཀི་ཎྞ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ ༥༦ ཨ་ཏྠ་ཏོ ས་མཱ་ནཾ) ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ཏྟ་གྒེ ཝཱཏི ཝི་ཧཱ་རེ ནི་སཱི་དཱ་པེ་ཏྭཱ པ་རི་ཝེ་ས་ན་ཊྛཱ་ནེ ཝཱ བྷོ་ཛ་ན་སཱ་ལཱ་ཡཾ ཝཱ. ཨ་པི་ས་དྡེ་ན གི་ཧཱི་ནཾ གེ་ཧེ་པི ཏེ་ཧི པ་ཉྙ་ཏྟེ གོ་ན་ཀཱ་དི་མྷི ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི. དྷ་མྨཱ་ས་ནཱདི་པ་དེ་ས་ནི་ཡ་མ་ནེ་ན ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཏྠ གི་ཧི་པ་ཉྙ་ཏྟེ་པི ཏ་ཏྠ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
བྷཱུ་མ་ཏྠ་ར་ཎ་ཀེཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཀ་ཏེ’’ཏི སེ་སོ. ཏ་ཏྠཱཏི ས་ངྒྷི་ཀེ ཝཱ གི་ཧི་ས་ནྟ་ཀེ ཝཱ གོ་ན་ཀཱ་དི་མྷི ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀེ་ཧི ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟེ་ཧི གི་ཧཱི་ཧི ཨེ་ཝ བྷཱུ་མ་ཏྠ་ར་ཎེ ཀ་ཏེ. ས་ཡི་ཏུནྟི ཨུ་པ་རི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ ད་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་པི-ས་དྡེ་ན ནི་སཱི་དི་ཏུ་མྤི ཝཱ་ཏི ས་མུ་ཙྩི་ནོ་ཏི. ‘‘བྷཱུ་མ་ཏྠ་ར་ཎ་ཀེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ གི་ཧཱི་ཧི ཨེ་ཝ མ་ཉྩཱ་དཱི་སུ ས་ཡ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཏྠ་ཏེ ཨུ་པ་རི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཏྠ་ར་ཎཾ ད་ཏྭཱ ས་ཡི་ཏུཾ ཝཱ ནི་སཱི་དི་ཏུཾ ཝཱ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི དཱི་པེ་ཏི.
ཙ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཎྞ་ནཱ.