༡. དི་ཝཱ་སེ་ཡྻ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ
༡. ཏ་ཏྠ དི་ཝཱ་སེ་ཡྻཱཏི དི་ཝཱ་ནི་པ་ཛྫ་ནཾ. ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ – ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དི་ཝཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡ་ནྟེ་ན དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡི་ཏུ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༧༧) ཝ་ཙ་ན་ཏོ དི་ཝཱ ནི་པ་ཛྫ་ནྟེ་ན དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཀི་ཉྩཱ་པི པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་ཡཾ ནཱ་མ ཨཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི ན ཝུ་ཏྟཱ, ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣ་དོ་སེ་ན པ་ན ཨུ་པྤ་ནྣེ ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ དུ་ཀྐ་ཊཾ (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༡.༧༧) ཝུ་ཏྟཾ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཧི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཉ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་ལི་ཏྠེ་རཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཋ་པི་ཏཱ. ‘‘ཨ་ཏྠཱ་པ་ཏྟི དི་ཝཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི, ནོ ར་ཏྟི’’ནྟི (པ་རི. ༣༢༣) ཨི་མི་ནཱ་པི ཙེ་ཏཾ སི་དྡྷཾ.
༢. ཀཱི་དི་སཾ པ་ན དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦཾ, ཀཱི་དི་སཾ ན སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦཾ? རུ་ཀྑ་པ་ད་ར་ཝེ་ལུ༹་པ་ད་ར་ཀི་ལ་ཉྫ་པ་ཎྞཱ་དཱི་ནཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀ་ཝཱ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་དུ་ཀྑ་ལེ ཨུ་པ་རི ཨུ་ཏྟ་ར་པཱ་ས་ཀེ ཙ པ་ཝེ་སེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀ་དྭཱ་ར་མེ་ཝ སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཉྙཾ གོ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཝ་ཛེ་སུ ཝི་ཡ རུ་ཀྑ་སཱུ་ཙི་ཀ་ཎྚ་ཀ་དྭཱ་རཾ, གཱ་མ་ཐ་ཀ་ན་ཀཾ ཙ་ཀྐ་ལ་ཀ་ཡུ་ཏྟ་དྭཱ་རཾ, ཕ་ལ་ཀེ་སུ ཝཱ ཀི་ཊི་ཀཱ་སུ ཝཱ དྭེ ཏཱི་ཎི ཙ་ཀྐ་ལ་ཀཱ་ནི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ སཾ་ས་ར་ཎ་ཀི་ཊི་ཀ་དྭཱ་རཾ, ཨཱ་པ་ཎེ་སུ ཝི་ཡ ཀ་ཏཾ ཨུ་གྒྷཱ་ཊ་ན་ཀི་ཊི་ཀ་དྭཱ་རཾ, དྭཱི་སུ ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ཝེ་ལུ༹་ས་ལཱ་ཀཱ གོ་པྥེ་ཏྭཱ པ་ཎྞ་ཀུ་ཊཱི་སུ ཀ་ཏཾ ས་ལཱ་ཀ་ཧ་ཏྠ་ཀ་དྭཱ་རཾ, དུ་སྶ་སཱ་ཎི་དྭཱ་ར་ནྟི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དྭཱ་རཾ ན སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦཾ. པ་ཏྟ་ཧ་ཏྠ་སྶ ཀ་ཝཱ་ཊ་པྤ་ཎཱ་མ་ནེ པ་ན ཨེ་ཀཾ དུ་སྶ་སཱ་ཎི་དྭཱ་ར་མེ་ཝ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཾ, ཨ་ཝ་སེ་སཱ་ནི པ་ཎཱ་མེ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི. དི་ཝཱ པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡ་ནྟ་སྶ པ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀ་དྭཱ་ར་མེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཀ་རཾ, སེ་སཱ་ནི སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ཝཱ ནི་པ་ཛྫ་ནྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི ན་ཏྠི, སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ པ་ན ནི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཏཾ ཝ་ཏྟཾ.
༣. པ་རི་ཝ་ཏྟ་ཀ་དྭཱ་རཾ ཀི་ཏྟ་ཀེ་ན སཾ་ཝུ་ཏཾ ཧོ་ཏི? སཱུ་ཙི་གྷ་ཊི་ཀཱ་སུ དི་ནྣཱ་སུ སཾ་ཝུ་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་པི་ཙ ཁོ སཱུ་ཙི་མ་ཏྟེ་པི དི་ནྣེ ཝ་ཊྚ་ཏི, གྷ་ཊི་ཀཱ་མ་ཏྟེ་པི དི་ནྣེ ཝ་ཊྚ་ཏི, དྭཱ་ར་བཱ་ཧཾ ཕུ་སི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་མ་ཏྟེ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨཱི་ས་ཀཾ ཨ་ཕུ་སི་ཏེ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི, ས་བྦ་ནྟི་མེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ ཡཱ་ཝ་ཏཱ སཱི་སཾ ན་པྤ་ཝི་ས་ཏི, ཏཱ་ཝ་ཏཱ ཨ་ཕུ་སི་ཏེ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ བ་ཧཱུ་ནཾ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ཧོ་ཏི, བྷི་ཀྑུཾ ཝཱ སཱ་མ་ཎེ་རཾ ཝཱ ‘‘དྭཱ་རཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཛ་གྒཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ་པི ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཐ བྷི་ཀྑཱུ ཙཱི་ཝ་ར་ཀ་མྨཾ ཝཱ ཨ་ཉྙཾ ཝཱ ཀི་ཉྩི ཀ་རོ་ནྟཱ ནི་སི་ནྣཱ ཧོ་ནྟི, ‘‘ཨེ་ཏེ དྭཱ་རཾ ཛ་གྒི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ་པི ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀུ་རུ་ནྡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨུ་པཱ་ས་ཀ་མྤི ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཝཱ ‘ཨེ་ས ཛ་གྒི་སྶ་ཏཱི’ཏི ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལཾ བྷི་ཀྑུ་ནིཾ ཝཱ མཱ་ཏུ་གཱ་མཾ ཝཱ ཨཱ་པུ་ཙྪི་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཡུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཏྠ་པི ཡོ ཡོ ཐེ་ར་ཝཱ་དོ ཝཱ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝཱ་དོ ཝཱ པ་ཙྪཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི, སོ སོ་ཝ པ་མཱ་ཎ་ནྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
༤. ཨ་ཐ དྭཱ་ར་སྶ ཨུ་དུ་ཀྑ་ལཾ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་ར་པཱ་ས་ཀོ ཝཱ བྷི་ནྣོ ཧོ་ཏི ཨ་ཊྛ་པི་ཏོ ཝཱ, སཾ་ཝ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ན་ཝ་ཀ་མྨ་ཏྠཾ ཝཱ པ་ན ཨི་ཊྛ་ཀ་པུ་ཉྫོ ཝཱ མ་ཏྟི་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ རཱ་སི ཨ་ནྟོ་དྭཱ་རེ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨ་ཊྚཾ ཝཱ བ་ནྡྷ་ནྟི, ཡ་ཐཱ སཾ་ཝ་རི་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པེ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ ས་ཏི ཨ་སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ་པི ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡ་དི པ་ན ཀ་ཝཱ་ཊཾ ན་ཏྠི, ལ་དྡྷ་ཀ་པྤ་མེ་ཝ. ཨུ་པ་རི ས་ཡ་ནྟེ་ན ནི་སྶེ་ཎིཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ ནི་སྶེ་ཎི་མ་ཏྠ་ཀེ ཐ་ཀ་ན་ཀཾ ཧོ་ཏི, ཐ་ཀེ་ཏྭཱ་པི ནི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ག་བྦྷེ ནི་པ་ཛྫ་ནྟེ་ན ག་བྦྷ་དྭཱ་རཾ ཝཱ པ་མུ་ཁ་དྭཱ་རཾ ཝཱ ཡཾ ཀི་ཉྩི སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ས་ཙེ ཨེ་ཀ་ཀུ་ཊྚ་ཀེ གེ་ཧེ དྭཱི་སུ པ་སྶེ་སུ དྭཱ་རཱ་ནི ཀ་ཏྭཱ ཝ་ལ༹་ཉྫ་ནྟི, དྭེ་པི དྭཱ་རཱ་ནི ཛ་གྒི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཏི་བྷཱུ་མ་ཀེ་པི པཱ་སཱ་དེ དྭཱ་རཾ ཛ་གྒི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ས་ཙེ བྷི་ཀྑཱ་ཙཱ་རཱ པ་ཊི་ཀྐ་མྨ ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་ད་ས་དི་སཾ པཱ་སཱ་དཾ བ་ཧཱུ བྷི་ཀྑཱུ དི་ཝཱ་ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཾ པ་ཝི་ས་ནྟི, ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རེ་ན དྭཱ་ར་པཱ་ལ་སྶ ‘‘དྭཱ་རཾ ཛ་གྒཱ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཝཱ ‘‘དྭཱ་ར་ཛ་གྒ་ནཾ ནཱ་མ ཨེ་ཏ་སྶ བྷཱ་རོ’’ཏི ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ཝཱ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཡཱ་ཝ ས་ངྒྷ་ན་ཝ་ཀེ་ན ཨེ་ཝ་མེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. པུ་རེ པ་ཝི་ས་ནྟཱ་ནཾ ‘‘དྭཱ་ར་ཛ་གྒ་ནཾ ནཱ་མ པ་ཙྪི་མཱ་ནཾ བྷཱ་རོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀཱ་ཏུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ནཱ་པུ་ཙྪཱ ཝཱ ཨཱ་བྷོ་གཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཝཱ ཨ་ནྟོ་ག་བྦྷེ ཝཱ ཨ་སཾ་ཝུ་ཏ་དྭཱ་རེ བ་ཧི ཝཱ ནི་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ནཾ ཨཱ་པ་ཏྟི. ག་བྦྷེ ཝཱ བ་ཧི ཝཱ ནི་པ་ཛྫ་ན་ཀཱ་ལེ་པི ‘‘དྭཱ་ར་ཛ་གྒ་ནཾ ནཱ་མ མ་ཧཱ་དྭཱ་རེ དྭཱ་ར་པཱ་ལ་སྶ བྷཱ་རོ’’ཏི ཨཱ་བྷོ་གཾ ཀ་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཝཾ ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་དཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ཀཱ་ས་ཏ་ལེ ནི་པ་ཛྫ་ནྟེ་ན་པི དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ.
ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ – ཨི་དཾ དི་ཝཱ་པ་ཊི་ས་ལླཱི་ཡ་ནཾ ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི པ་རི་ཀྑི་ཏྟེ ས་དྭཱ་ར་བ་ནྡྷེ ཋཱ་ནེ ཀ་ཐི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཨ་བྦྷོ་ཀཱ་སེ ཝཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཝཱ མ་ཎྜ་པེ ཝཱ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ས་དྭཱ་ར་བ་ནྡྷེ ནི་པ་ཛྫ་ནྟེ་ན དྭཱ་རཾ སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ་ཝ ནི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ས་ཙེ མ་ཧཱ་པ་རི་ཝེ་ཎཾ ཧོ་ཏི མ་ཧཱ་བོ་དྷི་ཡ་ངྒ་ཎ་ལོ་ཧ་པཱ་སཱ་ད་ངྒ་ཎ་ས་དི་སཾ བ་ཧཱུ་ནཾ ཨོ་ས་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཏྠ དྭཱ་རཾ སཾ་ཝུ་ཏ་མྤི སཾ་ཝུ་ཏ་ཊྛཱ་ནེ ན ཏི་ཊྛ་ཏི, དྭཱ་རཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟཱ པཱ་ཀཱ་རཾ ཨཱ་རུ་ཧི་ཏྭཱ་པི ཝི་ཙ་ར་ནྟི, ཏ་ཏྠ སཾ་ཝ་ར་ཎ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠི. ར་ཏྟིཾ དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣོ ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་གྒ་ཏེ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ པ་ན པ་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པུ་ན སུ་པ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི. ཡོ པ་ན ‘‘ཨ་རུ་ཎེ ཨུ་གྒ་ཏེ ཝུ་ཊྛ་ཧི་སྶཱ་མཱི’’ཏི པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ་ཝ དྭཱ་རཾ ཨ་སཾ་ཝ་རི་ཏྭཱ ར་ཏྟིཾ ནི་པ་ཛྫ་ཏི, ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪེ་ད་མེ་ཝ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨེ་ཝཾ ནི་པ་ཛྫ་ནྟོ ཨ་ནཱ་ད་རི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་པི ན མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༥. ཡོ པ་ན བ་ཧུ་དེ་ཝ ར་ཏྟིཾ ཛ་གྒི་ཏྭཱ ཨ་དྡྷཱ་ནཾ ཝཱ ག་ནྟྭཱ དི་ཝཱ ཀི་ལ་ནྟ་རཱུ་པོ མ་ཉྩེ ནི་སི་ནྣོ པཱ་དེ བྷཱུ་མི་ཏོ ཨ་མོ་ཙེ་ཏྭཱ་ཝ ནི་དྡཱ་ཝ་སེ་ན ནི་པ་ཛྫ་ཏི, ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ས་ཙེ ཨོ་ཀྐ་ནྟ་ནི་དྡོ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ་པི པཱ་དེ མ་ཉྩ་ཀཾ ཨཱ་རོ་པེ་ཏི, ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝ. ནི་སཱི་དི་ཏྭཱ ཨ་པ་སྶཱ་ཡ སུ་པ་ནྟ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཡོ་པི ཙ ‘‘ནི་དྡཾ ཝི་ནོ་དེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙ་ངྐ་མ་ནྟོ པ་ཏི་ཏྭཱ ས་ཧ་སཱ ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་སྶ་པི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཡོ པ་ན པ་ཏི་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ཡ་ཏི, ན ཝུ་ཊྛཱ་ཏི, ཏ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི.
ཀོ མུ་ཙྩ་ཏི, ཀོ ན མུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི? མ་ཧཱ་པ་ཙྩ་རི་ཡཾ ཏཱ་ཝ ‘‘ཨེ་ཀ་བྷ་ངྒེ་ན ནི་པ་ནྣ་ཀོ ཨེ་ཝ མུ་ཙྩ་ཏི. པཱ་དེ པ་ན བྷཱུ་མི་ཏོ མོ་ཙེ་ཏྭཱ ནི་པ་ནྣོ་པི ཡ་ཀྑ་ག་ཧི་ཏ་ཀོ་པི ཝི་ས་ཉྙཱི་བྷཱུ་ཏོ་པི ན མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཀུ་རུ་ནྡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫཱ་པི་ཏོ་ཝ མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. མ་ཧཱ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཡོ ཙ་ངྐ་མ་ནྟོ མུ་ཙྪི་ཏྭཱ པ་ཏི་ཏོ ཏ་ཏྠེ་ཝ སུ་པ་ཏི, ཏ་སྶ་པི ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨཱ་པ་ཏྟི ན དི་སྶ་ཏི. ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ པ་ན ཨེ་ཝཾ ན ཀ་ཐ་ཡ་ནྟི, ཏ་སྨཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡེ་ཝཱ་ཏི མ་ཧཱ་པ་དུ་མ་ཏྠེ་རེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. དྭེ པ་ན ཛ་ནཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཏོ མུ་ཙྩ་ནྟི་ཡེ་ཝ, ཡོ ཙ ཡ་ཀྑ་ག་ཧི་ཏ་ཀོ, ཡོ ཙ བ་ནྡྷི་ཏྭཱ ནི་པ་ཛྫཱ་པི་ཏོ’’ཏི.
ཨི་ཏི པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀ་ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ས་ངྒ་ཧེ
དི་ཝཱ་སེ་ཡྻ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཀ་ཐཱ ས་མ་ཏྟཱ.