༡. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཀ་ཎྜཾ

༡. ཨུ་བྦྷ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༦༥༦. བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཝི་བྷ་ངྒེ མི་གཱ་ར་མཱ་ཏུ་ཡཱཏི མི་གཱ་ར་མཱ་ཏུ, ཝི་སཱ་ཁཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི, ཏཱི་ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི’’ཏི ཨི་དཾ བྷི་ཀྑུ་ཝི་བྷ་ངྒ་པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་མ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཊྛ་ག་རུ་དྷ་མྨ་པྤ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ལ་དྡྷཱུ་པ་ས་མྤ་དཾ མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་གོ་ཏ་མི་ཉྩེ་ཝ ཏཱ་ཡ ས་ཧ ནི་ཀྑ་ནྟཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཎཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྙེ་ཝ ས་ནྟི་ཀེ ཨེ་ཀ་ཏོ་ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ པ་ཉྩ་ས་ཏ་སཱ་ཀི་ཡཱ་ནི་ཡོ ཙ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ ཧི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་ར་སྶ ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཡ པ་བྦ་ཛྫཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ‘‘ཨེ་ཐ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ, མ་མ སཱ་ས་ནེ ཏུ་མྷེ་པི པ་ཝི་ས་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏཱ. སཱ་ཀི་ཡཱ་ནི་ཡོ ཨེ་ཝ ས་ར་ཎ་སཱི་ལཱ་ནི ད་ཏྭཱ ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཏཱི་ཧི ས་ར་ཎ་ག་མ་ནེ་ཧི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ན ཧི ཨེ་ཏཱ་ཧི ཨ་ཉྙཱ ཨེ་ཧི་བྷི་ཀྑུ་ནི་བྷཱ་ཝཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ ནཱ་མ ས་ནྟི. ཡཾ པ་ན ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་སུ བྷ་དྡཱ་ཡ ཀུ་ཎྜ་ལ་ཀེ་སི་ཡཱ –

‘‘ནི་ཧ་ཙྩ ཛཱ་ཎུཾ ཝ་ནྡི་ཏྭཱ, ས་མྨུ་ཁཱ ཨ་ཉྫ་ལིཾ ཨ་ཀཾ;

‘ཨེ་ཧི བྷ་དྡེ’ཏི མཾ ཨ་ཝོ་ཙ, སཱ མེ ཨཱ་སཱུ་པ་ས་མྤ་དཱ’’ཏི. (ཐེ་རཱི་གཱ. ༡༠༩) –

ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཉྩ ཨ་པ་དཱ་ནེ་པི –

‘‘ཨཱ་ཡཱ་ཙི་ཏོ ཏ་དཱ ཨཱ་ཧ, ‘ཨེ་ཧི བྷ་དྡེ’ཏི ནཱ་ཡ་ཀོ;

ཏ་དཱ་ཧཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ, པ་རི་ཏྟཾ ཏོ་ཡ་མ་དྡ་ས’’ནྟི. (ཨ་པ. ཐེ་རཱི ༢.༣.༤༤) –

ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་མྤི ‘‘ཨེ་ཧི ཏྭཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫཾ, ཨུ་པ་ས་མྤ་ད་ཉྩ ག་ཎྷཱ་ཧཱི’’ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་ཎཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨེ་ཧི བྷ་དྡེ, བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡཾ ག་ནྟྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ས་ནྟི་ཀེ པ་བྦ་ཛྫ ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫ་སྶཱུ་ཏི མཾ ཨ་ཝ་ཙ ཨཱ་ཎཱ་པེ་སི, སཱ ས་ཏྠུ ཨཱ་ཎཱ མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཨཱ་སི ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི (ཐེ་རཱི་གཱ. ཨ་ཊྛ. ༡༡༡).

༦༥༧. སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀེ་ཧཱིཏི མེ་ཐུ་ནཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི. ཏཱ་ནི, པ་ན ཨ་ཉྙཱ་ནི ཙ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཡ་སྨཱ བྷི་ཀྑུ་ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཏྟ་ནི་དཱ་ན་ཝ་ཏྠཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ནི, པ་ཙྪཱ པ་ན ཏཱ་ནི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཏཱ་སཾ སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ‘‘ཡཱ པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱི ཚ་ནྡ་སོ མེ་ཐུ་ནཾ དྷ་མྨཾ པ་ཊི་སེ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཧི ས་དྡྷིཾ སཾ་ས་ནྡེ་ཏྭཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནི. ཡ་སྨཱ ཙ ནེ་སཾ བྷི་ཀྑུ་ཝི་བྷ་ངྒེ (པཱ་རཱ. ༤༤ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ས་བྦོ་པི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ས་ཀྐཱ ཉཱ་ཏུཾ, ཏ་སྨཱ ཏཱ་ནི ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཨི་དྷ ཝི་བྷ་ངྒོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.

༦༥༩. བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཾ སཱ་དི་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ‘‘ས་མཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘བྷི་ཀྑུ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ན་ཡེ་ནཱཏི ཀི་རི་ཡཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སྶེ་ཝ བ་ཧུ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཀི་རི་ཡཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་པི ཨ་ཡཾ ཨཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི ད་སྶེ་ཏི, མ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨེ་ཝཾ ཏ་ཀྐ་ཡཱ་མ ‘‘ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་ཀྑ་ཎེ སཱ་དི་ཡ་ནྟི་ཡཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝེ་པི ཏ་ཏོ པུ་བྦེ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཊྛཱ་ན་ག་མ་ན་ཨི་ངྒི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཱ་དི་ཀི་རི་ཡཱ་ནཾ ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀི་རི་ཡཱ་ས་མ་ཨུ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ, པ་རེ་ཧི མ་གྒེ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ནུ་པ་ཀྐ་མེ་ན ནི་ཙྩ་ལ་སྶ སཱ་དི་ཡ་ཏོ སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི ཝི་ཡ པུ་བྦ་པ་ཡོ་གཱ་བྷཱ་ཝེ་པི ཝཱ ཏ་སྨི་ཉྙེ་ཝ ཁ་ཎེ པ་རཱུ་པ་ཀྐ་མེ་ན ཛ་ནི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡ་ཙ་ལ་ནཱ་དི་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ, སཱ ཧི སཱ་དི་ཡ་མཱ་ནེ་ན ཏ་སྶཱ ཙི་ཏྟེ་ནཱ་པི ས་མུ་ཊྛི་ཏཱ ཀི་རི་ཡཱ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཨ་ཝཱ་ཡ་མི་ཏྭཱ པ་རཱུ་པ་ཀྐ་མེ་ན མེ་ཐུ་ན་སཱ་དི་ཡ་ནེ ཝི་ཡ, བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ན པ་རཱུ་པ་ཀྐ་མ་ཛ་ནི་ཏཾ ཀི་རི་ཡཾ ཨ་བྦོ་ཧཱ་རི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་རི་ཡ་མཱ་ན་པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ‘ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒཾ ས་མཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻཱ’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ་ཝ སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏྟཱ སཱ་དི་ཡ་མཱ་ནེ་པི ན དོ་སོ. ཨི་ཏ་ར་ཐཱ ཧི ཏ་བྦ་ཧུ་ལ་ན་ཡེ་ནེ་ཏྠ ཀི་རི་ཡ་ཏྟེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ ཨ་ཉྙེ་ས་མྤི ཀི་རི་ཡཱ་ཀི་རི་ཡ་སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནཾ ཀི་རི་ཡ་ཏྟ་གྒ་ཧ་ཎ་པྤ་ས་ངྒོ སི་ཡཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ཝཱི་མཾ་སི་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. སཱཏི ཀི་རི་ཡཱ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཏཱ. ཏ་ཐེ་ཝཱཏི ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་གཱི ཨེ་ཝ.

ཨུ་བྦྷ་ཛཱ་ཎུ་མ་ཎྜ་ལི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༢. ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༦༦༦. དུ་ཏི་ཡེ པུ་རི་མེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི སུ་ནྡ་རཱི་ན་ནྡཱ་ཡ ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནེ པ་ཉྙ་ཏྟ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཊྛ་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ན་སྶཱ་པི པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘དྷུ་རཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་མ་ཏྟེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཎྞ་ཏྟིཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟི་ཡཱ་པི ‘‘ཨི་དཾ ཝ་ཛྫཾ ན པ་ཀཱ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཚ་ནྡེ་ན དྷུ་རཾ ནི་ཀྑེ་པ་ཀྑ་ཎེ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏཾ པ་ན པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཾ ཡ་སྨཱ ‘‘པེ་ས་ལཱ ཉ་ཏྭཱ ག་ར་ཧི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི བྷ་ཡེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི, བྷ་ཡ་ཉྩ ཀོ་དྷ་ཙི་ཏྟ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཨི་དཾ ‘‘དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ པ་ན སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཀ་ཎྜ ༣.༦༦༦) ‘‘ཀི་ཉྩཱ་པི ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་ཙྪཱ་ད་ནཾ པེ་མ་ཝ་སེ་ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཙི་ཏྟཾ དོ་མ་ན་སྶི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མ་ཙི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཚཱ་ད་ནཾ དོ་མ་ན་སྶ་ཏྟེ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ པ་ཎྞ་ཏྟི་ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ ཝི་ནཱ་པི ཨཱ་པ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཏོ་ཝ.

ཝ་ཛྫ་པ་ཊི་ཙྪཱ་དི་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

༦༦༩. ཏ་ཏི་ཡཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ.

༤. ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ

༦༧༥. ཙ་ཏུ་ཏྠེ ལོ་ཀ་སྶཱ་ད་ས་ངྑཱ་ཏཾ མི་ཏྟེ་ཧི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཀཱ་ཏ་བྦཾ ས་ནྠ་ཝཾ. ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ་ཏྠཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ནྟ་རེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་གེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.

ཏི་སྶི་ཏྠི་ཡོ མེ་ཐུ་ནཾ ཏཾ ན སེ་ཝེཏི ཡཱ ཏི་སྶོ ཨི་ཏྠི་ཡོ, ཏཱ་སུ ཝུ་ཏྟཾ ཏཾ མེ་ཐུ་ནཾ ན སེ་ཝེ་ཡྻ. ཨ་ན་རི་ཡ་པ་ཎྜ་ཀེཏི ཏ་ཡོ ཨ་ན་རི་ཡེ, ཏ་ཡོ པ་ཎྜ་ཀེ ཙ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ མེ་ཐུ་ནཾ ན སེ་ཝེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ན་རི་ཡཱཏི ཙེ་ཏྠ ཨུ་བྷ་ཏོ་བྱ་ཉྫ་ན་ཀཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ. བྱ་ཉྫ་ན་སྨིནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཙྩ་མུ་ཁ་མ་གྒེ་པི. ཚེ་དོ ཨེ་ཝ ཚེ་ཛྫཾ, པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ.

ཝ་ཎྞཱ་ཝ་ཎྞོཏི དྭཱི་ཧི སུ་ཀྐ་ཝི་སྶ་ཊྛི ཝུ་ཏྟཱ. ག་མ་ནུ་པྤཱ་ད་ནནྟི ས་ཉྩ་རི་ཏྟཾ. ‘‘མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨ་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀཱ་རི་ཡོ་པ་ཙཱ་རེ་ན ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒོ མེ་ཐུ་ན་དྷ་མྨོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ་པ་དེ་སཱུཏི ས་ངྒྷཱ་ཊི་ཀ་ཎྞ་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་པ་དེ་སུ. ཀཱ་ཡ་སཾ་ས་གྒ་རཱ་གོ, ས་ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཏཱ, ཨ་ཊྛ་མ་ཝ་ཏྠུ་སྶ པཱུ་ར་ཎ་ནྟི ཏཱི་ཎེ་ཏྠ ཨ་ངྒཱ་ནི.

ཨ་ཊྛ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.

པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡོ ནི་ཊྛི་ཏོ.