༣. ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༩༧. ཏ་ཏི་ཡེ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཙྩཱ་སཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏུནྟི ཙཱི་ཝ་ར་པ་ཙྩཱ་སཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱ ནི་ཀྑི་པི་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་ཊྛི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་སྨིཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ནེ ཝི་ཡ སཱ་མི་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
༤༩༩-༥༠༠. ཏུ་ཡ྄ཧཾ ད་མྨཱི་ཏི དི་ནྣནྟི ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ དི་ནྣཾ, ཨེ་ཏ་མྤི ཀཱ་ལེ ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨི་དཾ པ་ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ནཾ, པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཀཱ་ལེ་པི ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣ’’ནྟི ཨི་ད་ཉྩ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ས་བྦ་མྤི ད་སྶེ་ཏུཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ པ་ཋ་མ་ཨ་ནི་ཡ་ཏེ སོ་ཏ་སྶ ར་ཧོ ཝི་ཡ. ས་ངྒྷ་སྶ ཧི ཀཱ་ལེ་པི ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣཾ ཨ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝི་ཡ ས་མྨུ་ཁཱི་བྷཱུ་ཏེ་ཧི ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶེ་ཧི, ཨ་ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶེ་ཧི ཙ ས་བྦེ་ཧི་པི བྷཱ་ཛེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨ་ཀཱ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཀཱ་ལེ་པི ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ‘‘ཏ་ཏོ བྷཱ་ཛེ་ཏྭཱ ལ་དྡྷ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི ཨ་ཀཱ་ལེ ལ་དྡྷ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་མཱ་ས་པ་རི་ཧཱ་རཾ, པ་ཉྩ་མཱ་ས་པ་རི་ཧཱ་རཾ ཝཱ ན ལ་བྷ་ཏི, པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་རེ ཨ་ས་ཏི ད་སཱ་ཧ་པ་རི་ཧཱ་ར་མེ་ཝ ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མྤི ‘‘ཨཱ་དི་སྶ དི་ནྣ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ས་བྦཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀ་པུ་གྒ་ལ་སྶ ཝཱ ཨི་དཾ ཏུ་ཡ྄ཧཾ ད་མྨཱི་ཏི དི་ནྣ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཏ་ཐཱ་ལ་དྡྷཾ ཝཱ ཨ་ཀཱ་ལེ ལ་དྡྷཾ ཝཱ ཨ་ན་ཏྠ་ཏ་ཀ་ཐི་ནཱ་ནཾ ད་སཱ་ཧ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ ཨི་ཏ་ར་ཐཱ པཱ་ལི༹་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཧི ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨ་ཀཱ་ལེ ཨུ་པྤ་ནྣ་མྤི ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ‘‘ཡཱ་ཝ་ཙཱི་ཝ་ར་ཀཱ་ལ་ས་མ་ཡཾ ནི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༦༤༨) ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྶ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་ཉྩ ‘‘པ་ཝཱ་ར་ཎ་མཱ་ས་སྶ ཛུ་ཎྷ་པ་ཀྑ་པ་ཉྩ་མི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨ་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨ་ན་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་དི་ཝ་སཱ་དྷི་ཀོ མཱ་སོ, ཨ་ཏྠ་ཏེ ཀ་ཐི་ནེ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་དི་ཝ་སཱ་དྷི་ཀཱ པ་ཉྩ མཱ་སཱ ཙ པ་རི་ཧཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ, ཏ་མེ་ཝ པ་རི་ཧཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘ཚ་ཊྛི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ པ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ན་ཙྩེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི པ་ཙྩུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི ཨེ་ཏཾ པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’ཏི (པཱ་རཱ. ཨ་ཊྛ. ༢.༦༤༦-༦༤༩) ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་སྨཱ ཀཱ་ལེ་པི ཨ་ཀཱ་ལེ་པི ཙ ཡ་ཐཱ་ཏ་ཐཱ ལ་དྡྷཾ ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཝུ་ཏྠ་ཝ་སྶཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་མཱ་སཾ, པ་ཉྩ་མཱ་སཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ པ་རི་ཧཱ་རཾ ལ་བྷ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ.
ཨེ་ཝཾ པ་ན ཨ་ཝ་ཏྭཱ པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཝནྟི ཡཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཏ་ཏོ ཙེ ཨུ་ཏྟ་རཱི’’ཏི ཨི་མ་སྶ མཱ་ས་པ་ར་མ་ཏོ ཨུ་ཏྟ་རཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ, ཏཾ པ་རཱ་མ་ས་ཏི. པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡཾ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠཾ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏཱ་ཝ ཨུ་པྤ་ནྣཾ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་རནྟི པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ‘‘མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཨི་དཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཏི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨ་ན་ནྟ་རཱ དུ་ཏི་ཡ་དི་ཝ་སཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཾ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་རཾ མཱ་ས་པ་ར་མཾ མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཋ་པེ་ཏུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཏི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏཱི་ཏི. ཏ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རནྟི ཨེ་ཏྠ པ་ན མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རནྟི པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏ་ཉྷི ཝཱི་ས་ཏི་མ་དི་ཝ་ས་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་མ་དི་ཝ་སཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣཾ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ས་དྡྷིཾ ཨེ་ཀ་ཏོ སི་བྦེ་ཏྭཱ གྷ་ཊི་ཏཾ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མཾ ག་ནྟུཾ ཨ་ད་ཏྭཱ ན་ཝཱ་ཧ་པ་ར་མ་ཏཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ག་ཏི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཏོ ཨ་སི་བྦེ་ཏྭཱ ཝི་སུཾ ཋ་པི་ཏཾ པ་ན པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་རཾ ད་སཱ་ཧ་པ་ར་མ་མེ་ཝ.
པཱ་ལི༹་ཡཾ ད་སཱ་ཧཱཏི ད་སཱ་ཧེ་ན. ཨེ་ཀཱ་ད་སེ ཨུ་པྤ་ནྣེཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀཱ་ད་སཱ་ཧེ ཨུ་པྤ་ནྣེ་ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠོ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཨེ་ཀ་ཝཱི་སེ ཨུ་པྤ་ནྣེ…པེ… ན་ཝཱ་ཧཱ ཀཱ་རེ་ཏ་བྦནྟི་ཨཱ་དི པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་ར་སྶ ཨུ་པྤ་ནྣ་དི་ཝ་སཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཏིཾ་སེ…པེ… ཏ་ད་ཧེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཉྙཾ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་རཾ…པེ… ཀཱ་རེ་ཏ་བྦ’’ནྟི ཨི་དཾ ས་ཏི་ཡཱ ཨེ་ཝ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཙེ པ་ན ‘‘ཨི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཙཱི་ཝ་རཾ ན ལ་བྷི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨི་ཙྪི་ཏ་ཊྛཱ་ན་ཏོ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཏྠཱ་པི ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨུ་པཱ་ཡེ་ན པ་ཙྩཱ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ན ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ, ས་བྦ་ཐཱ པ་ཙྩཱ་སཱ་ཡ ཨུ་པ་ཙྪི་ནྣཱ་ཡ ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ མཱུ་ལ་ཙཱི་ཝ་རཾ ཏ་ད་ཧེ་ཝ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦཾ. པ་ཙྩཱ་སཱ་ཙཱི་ཝ་ར་མྤི པ་རི་ཀྑཱ་ར་ཙོ་ལ༹ཾ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ཏ་བྦནྟི པ་ཋ་མ་ཏ་རཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཝི་ས་བྷཱ་གཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙནྟི ཨ་ཉྙཾ ཨ་ཉྙཾ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ. ཨ་ངྒཾ པ་ནེ་ཏྠ པ་ཋ་མ་ཀ་ཐི་ནེ ཝུ་ཏྟ་ས་དི་ས་མེ་ཝ. ཀེ་ཝ་ལ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ད་སཱ་ཧཱ་ཏི་ཀྐ་མོ, ཨི་དྷ མཱ་སཱ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཨ་ཡཾ ཝི་སེ་སོ.
ཏ་ཏི་ཡ་ཀ་ཐི་ན་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.