༡༠. རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༣༧. ད་ས་མེ ‘‘ཨ་ཛྫ་ཎྷོ’’ཏི ‘‘ཨ་ཛྫ ནོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཧ-ཀཱ་རཱ་ག་མཾ, ན-ཀཱ་ར་སྶ ཙ ཎ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛྫ ཨེ་ཀ་དི་ཝ་སཾ ཨ་མྷཱ་ཀ’’ནྟི.
༥༣༨-༩. ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཨི་མི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣེ་ན ཙཱི་ཝ་རཾ ཙེ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མཾ བྷི་ཀྑུཾ ཙཱི་ཝ་རེ་ན ཨ་ཙྪཱ་དེ་ཧཱི་ཏི ཨི་དཾ ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ, ས་ཙེ ཧི ‘ཨི་དཾ ཨི་ཏྠ་ནྣཱ་མ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དེ་ཧཱི’ཏི པེ་སེ་ཡྻ, ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ ཨ་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུཾ ཨཱ་ར་བྦྷ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ་པི ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི, ཏཾ ནི་སྶ་གྒི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་དུ་ཀྐ་ཊ་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ནོ དེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ས་ཏི, སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ ཙ ཨ་སུ་དྡྷེ ས་བྦ་ཐཱ པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཨེ་ཝ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ན པ་ན ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ ཁོ མ་ཡཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཏྟུཾ, ཏ་ད་ནུ་སཱ་རེ་ན ན ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་ར་ཉྩ ནི་དྡི་སི་ཏུཾ ཨཱ་ག་མ་ན་དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནཾ ཨུ་བྷི་ནྣཾ ཨ་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན པ་ན ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི་ཡཱ ས་ཏི དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ ཨ་སུ་དྡྷེ་པི སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨཱ་ག་ཏ་ན་ཡེ་ན ས་བྦཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཙ ཡ་ཐཱ དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནཱ་སུ་དྡྷི་ཡ་མྤི ཨཱ་ག་མ་ནེ སུ་དྡྷེ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་ར་མྤི ནི་དྡི་སི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་མ་ནཱ་སུ་དྡྷི་ཡ་མྤི དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ སུ་དྡྷེ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་ཏྠ་ཏོ སི་དྡྷོ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨུ་བྷ་ཡ་སུ་དྡྷི་ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨུ་བྷ་ཡཱ་སུ་དྡྷི་པ་ཀྑ་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ་པི ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༣༧-༥༣༩) ‘‘ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ སུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཨ་སུ་དྡྷི་ཡཱ ཝཱ ཝི་སེ་ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཨ་ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ. ཡོ པ་ནེ་ཏྠ ‘‘མཱུ་ལ་སཱ་མི་ཀེ་ན ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན, པེ་སི་ཏ་སྶ དཱུ་ཏ་སྶ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཙ ཝ་ད་ཏོ་པི ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒོ ཝུ་ཏྟོ, སོ ཨ་ནི་ཊྛ་པྤ་ས་ངྒོ ཨེ་ཝ ན ཧོ་ཏི ཨ་བྷི་མ་ཏ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སི་ཀྑཱ་པ་དེ ཨེ་ཝ ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་ཏུ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣ’’ནྟི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝ་ད་ཏོ དཱུ་ཏ་སྶ ཀ་པྤི་ཡེ་ན ཀ་མྨེ་ན ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ ཝུ་ཏྟོ ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ སུ་དྡྷ་ཏྟཱ, ཨཱ་ག་མ་ན་སྶཱ་པི ཨ་སུ་དྡྷི་ཡཾ པ་ན ཀ་པྤི་ཡེ་ནཱ་པི ཀ་མྨེ་ན ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ ན ནི་དྡི་སི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠེ་ཝ ཨཱ་ག་མ་ན་སྶ སུ་དྡྷི་ཨ་སུ་དྡྷཱི་སུ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་ཡཾ བྷཱ་རོ. དཱུ་ཏེ་ན ཧི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦཱ, ན ཨི་ཏ་ར་ཐཱ, ཏ་ཏྠ ཙ ཏ་སྶ ཝ་ཙ་ན་ཀྐ་མེ་ན པུ་ཙྪི་ཏྭཱ ཙ ཡུ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཙ ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ. ཨི་དྷཱ་པི ཧི སི་ཀྑཱ་པ་དེ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣཾ ཨཱ་བྷ་ཏ’’ནྟི དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ནེ་ནེ་ཝ ཙཱི་ཝ་རཾ ཀི་ཎི་ཏྭཱ དཱ་ཏུཾ པེ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཡ་དི ཧི ས་བྦ་ཐཱ ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ཨེ་ཝ ཀ་ཏྟ་བྦོ་ཏི.
པཱ་ལི༹་ཡཉྩ ‘‘ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ ཁོ མ་ཡཾ པ་ཊི་གྒ་ཎྷཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི དཱུ་ཏ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཏྟེ་པི ཨཱ་ག་མ་ན་སུ་དྡྷི་ཡཱ ས་ཏི པ་ཊི་པ་ཛྫ་ན་ཝི་དྷི་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨེ་སོ ཁོ…པེ… ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ‘ཏ་སྶ དེ་ཧཱི’’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝ་ཏྠུ་སཱ་དི་ཡ་ན་པ་རི་མོ་ཙ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་ཉྙ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དི ‘‘ཨེ་ཝཾ དཱུ་ཏེ་ན པུ་ན ཝུ་ཏྟེ ཨེ་ཝ ཙོ་དེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ན ཨི་ཏ་ར་ཐཱ’’ཏི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ‘དེ་ཧི མེ ཙཱི་ཝ་རཾ…པེ… ཙེ་ཏཱ་པེ་ཧི མེ ཙཱི་ཝ་ར’’’ནྟི ཨི་དཾ དཱུ་ཏེ་ནཱ་བྷ་ཏ་རཱུ་པི་ཡཾ པ་ཊི་གྒ་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་ཏྟཱ་ཝ ‘‘དེ་ཧི མེ ཙཱི་ཝ་རཾ…པེ… ཙེ་ཏཱ་པེ་ཧི མེ ཙཱི་ཝ་ར’’ནྟི ཝ་ད་ནྟོ རཱུ་པི་ཡ་སྶ པ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་ན རཱུ་པི་ཡེ་ན པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ ‘‘དེ་ཧི ཙེ་ཏཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི རཱུ་པི་ཡ་སཾ་ཝོ་ཧཱ་རཾ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ དོ་སཾ དཱུ་ར་ཏོ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟཾ རཱུ་པི་ཡ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ ནི་སྶ་ཊྛ་རཱུ་པི་ཡེ ཝི་ཡ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷི ཏ་ཏྠ ‘‘ན ཝ་ཏྟ་བྦོ ཨི་མཾ ཝཱ ཨི་མཾ ཝཱ ཨཱ་ཧ་རཱ’’ཏི. ཏ་སྨཱ ན ཨི་དཾ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་དོ་སཾ པ་རི་ཝ་ཛྫེ་ཏུཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ‘‘ཨ་ཏྠོ མེ, ཨཱ་ཝུ་སོ, ཙཱི་ཝ་རེ་ནཱ’’ཏི་པི ཨ་ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཱ་པ་ས་ངྒ་ཏོ, ཏེ་ནེ་ཝ དཱུ་ཏ་ནི་དྡི་ཊྛེ་སུ རཱུ་པི་ཡ་སཾ་ཝོ་ཧཱ་ར་ས་ངྐཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ་པི ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠཱ་པི ‘‘དཱུ་ཏེ་ན ཋ་པི་ཏ་རཱུ་པི་ཡེ་ན ཙེ་ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཙཱི་ཝ་རཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཧཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཧ་རཱ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཋཱ་ནཾ བྷ་ཉྫ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཋཱ་ནནྟི ཋི་ཏི་ཡཱ ཙ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཙ ནཱ་མཾ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ས་ནེ ནི་སཱི་ད་ནེ་ན ཋཱ་ན་མྤི ཀུ་པྤ་ཏི, ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ་མྤི ཏེ་སཾ ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཋི་ཏཾ པ་ན ཨ་ཀོ་པེ་ཏྭཱ ཨཱ་མི་ས་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ བྷ་ཉྫ་ཏི, ན ཋཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཾ བྷ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཨཱ་མི་ས་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་ནཱ ཋཱ་ན་མྤི བྷ་ཉྫ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ ན ས་མེ་ཏི.
ཡ་ཏ་སྶ ཙཱི་ཝ་ར་ཙེ་ཏཱ་པ་ནྣནྟི་ཨཱ་དི ཡེ་ན ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་རོ ནི་དྡི་ཊྛོ, ཙཱི་ཝ་ར་ཉྩ ཨ་ནི་པྥཱ་དི་ཏཾ, ཏ་སྶ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཝི་དྷི་ད་སྶ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱ ཝ་ཏྠུ་སཱ་མི་ཀཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟེ ཏེ ཙོ་དེ་ཏྭཱ དེ་ནྟི, ཝ་ཊྚ་ཏི ‘‘སཱ་མི་ཀཱ ཙོ་དེ་ཏྭཱ དེ་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏེ་ན ཙ ཡོ ས་ཡཾ ཨ་ཙོ་དེ་ཏྭཱ ཨུ་པཱ་ས་ཀཱ་དཱི་ཧི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝ་ཏྭཱ ཙོ་དཱ་པེ་ཏི, ཏེ་སུ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་མྤི ཙོ་དེ་ཏྭཱ ཙཱི་ཝ་རཾ དཱ་པེ་ནྟེ་སུ ཏ་སྶ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི སི་དྡྷཱ ཧོ་ཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ ཨ་ནཱ་ཎ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཱ.
ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནི་དྡི་ཊྛོ ཨ་ཏྟ་ནོ མུ་ཁེ་ནེ་ཝ བྱཱ་ཝ་ཊ་བྷཱ་ཝཾ ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་ར་ཏྟཾ པ་ཏྟོ མུ་ཁ་ཝེ་ཝ་ཊི་ཀོ. ‘‘ཨ་ཝི་ཙཱ་རེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་མྤི དཱ་ཏུཾ ཨ་ནི་ཙྪ་ནྟཱ ཨ་རི་ཡཱ་པི ཝ་ཉྩ་ནཱ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ནཱ ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. བྷེ་ས་ཛྫ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ མེ་ཎྜ་ཀ་སེ་ཊྛི་ཝ་ཏྠུ་མྷི (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༩༩) ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ནྟི, བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ (མ་ཧཱ་ཝ. ༢༩༩) མེ་ཎྜ་ཀ་སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ནཱ་མ. ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཱ་ནཾ ཧ་ཏྠེཏི དཱུ་ཏེ་ན ནི་དྡི་ཊྛ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛེ, ཨ་ནི་དྡི་ཊྛེ ཝཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ པ་མཱ་ཎཾ ན་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ས་ཡཾ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་ད་ནྟེ་སཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཙཱི་ཝ་ར་ཏྠཱ་ཡེ་ཝ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཏྠུ་སཱ་མི་ནཱ ནི་དྡི་ཊྛ་ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་བྷེ་དེ་སུ་པི པི་ཎྜ་པཱ་ཏཱ་དཱི་ན་མྤི ཨ་ཏྠཱ་ཡ དི་ནྣེ ཙ ཋཱ་ན་ཙོ་ད་ནཱ་དི ས་བྦཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
‘‘ས་ངྒྷཾ ཝཱ…པེ… ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ ཝི་ཧཱ་ར་ཏྠཱ་ཡ དེ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཝ་ད་ནྟེ་སུ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་མེ་ཝ. ‘‘ས་ངྒྷོ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ག་ཎཱ་དཱི་སུ་པི ས་ངྒྷ་སྶ་ཏྠཱ་ཡ ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ནྟེ་སུ་པི པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ་པི པ་རི་བྷོ་གེ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ. སཱ་ར་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ ‘‘པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎེ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ’’ནྟི (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༢.༥༣༧-༥༣༩) ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ ས་ངྒྷ་ཙེ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ཡ དུ་ཀྐ་ཊ་སྶ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཙོ་དེ་ཏཱིཏི ཏ་སྶ དོ་སཱ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ་པི ཀོ་དྷེ་ན ཝཱ ལོ་བྷེ་ན ཝཱ བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻ་ནྟི ཙོ་དེ་ཏི. སོ ཨེ་ཝ ཧི མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ པཱ་ཙི་ཏྟི་ཡ་དུ་ཀྐ་ཊཱ་དི་ཨཱ་པ་ཏྟཱི་ཧི སཱ་པ་ཏྟི་ཀོ ཧོ་ཏི, གཱི་ཝཱ་ཏི་ས་ཉྙཱ་ཡ པ་ན ཝ་ཏྭཱ ནི་དྡོ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ཝི་ར་མ་ནྟ་སྶ ན་ཏྠི ཨཱ་པ་ཏྟི.
ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ཁེ་ཏྟེ པ་ཝི་ཊྛ་ཏྟཱ ‘‘ན ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ ས་ངྒྷོ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ཏཱུ་ཏི དེ་ཏི, ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ཡ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷོ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ པ་རི་བྷུ་ཉྫི་ཏུཾ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ད་མྨཱི’’ཏི ཝཱ ‘‘ཨི་ཏོ ཏ་ལཱ༹་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤ་ནྣེ ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་ཙྩ་ཡེ ད་མྨཱི’’ཏི ཝཱ ཝ་ཏྟུ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨི་ད་ཉྩ ས་ངྒྷ་སྶ པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཱ་ཡ དི་ཡྻ་མཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, པུ་གྒ་ལ་སྶ པ་ན ཨེ་ཝ་མྤི དི་ནྣཾ ཏ་ལཱ༹་ཀ་ཁེ་ཏྟཱ་དི ན ཝ་ཊྚ་ཏི. སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟ་སྶ པ་ན ཨུ་ད་ཀ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཾ ཀཱུ་པ་པོ་ཀྑ་ར་ཎཱི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝ་ཊྚ་ནྟི. ‘‘ས་ངྒྷ་སྶ ཏ་ལཱ༹་ཀཾ ཨ་ཏྠི, ཏཾ ཀ་ཐ’’ནྟི ཧི ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྦ་ཏྠ ས་ངྒྷ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཧ་ཏྠེཏི ཝ་སེ.
‘‘ཋ་པེ་ཐཱ་ཏི ཝུ་ཏྟེ’’ཏི ཨི་དཾ སཱ་མཱི་ཙི་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ, ཨ་ཝུ་ཏྟེ་པི ཋ་པེ་ནྟ་སྶ དོ་སོ ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ད་ཀཾ ཝཱ་རེ་ཏུཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི. ས་སྶ་ཀཱ་ལེ་པི ཏཱ་སེ་ཏྭཱ མུ་ཉྩི་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་མུ་ཉྩ་ཏོ པ་ན བྷ་ཎྜ་དེ་ཡྻཾ. པུ་ན དེ་ཏཱིཏི ཨ་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ པུ་ན དེ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨི་སྶ་རེ་ན ‘པ་རི་ཙྩ་ཏྟ་མི་དཾ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི, ཨ་སྶཱ་མི་ཀ’ནྟི་ས་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནཱ ག་ཧེ་ཏྭཱ དི་ནྣཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་པི ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཝ་ཀྑཱ་མཱ་ཏི པཱ་ཋ་སེ་སོ.
ཨུ་ད་ཀ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨུ་ད་ཀ་པ་རི་བྷོ་ག་ཏྠཾ. ‘‘སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ་ན’’ནྟི ཨི་དཾ ས་ཧ་ཏྠེ་ན ཙ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཙ ཀ་རོ་ནྟེ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ས་སྶ་ས་མྤཱ་ད་ན་ཏྠ་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟཱ་ན་མྤི པ་ན ས་ཡཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཀ་པྤི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཨཱ་ཎཱ་པེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཝ. ‘‘ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀཾ ཋ་པེ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཨི་དཾ ས་ཧ་ཏྠཱ་དི་ནཱ ཀ་ཏ་ཏ་ལཱ༹་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་སཱ་རུ་པྤ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཋ་པེ་ནྟ་སྶ, པ་ན ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཾ པ་རི་བྷུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ་པི ཝཱ ས་ངྒྷ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི ན ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པ་མཱ་ཎེ་ན ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨཱ་པ་ཏྟི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ. ལ་ཛྫི་བྷི་ཀྑུ་ནཱཏི ལ་ཛྫི་ནཱ་པི, པ་གེ་ཝ ཨ་ལ་ཛྫི་ནཱ མ་ཏྟི་ཀུ་དྡྷ་ར་ཎཱ་དཱི་སུ ཀཱ་རཱ་པི་ཏེ་སཱུ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ན་ཝ་ས་སྶེཏི ཨ་ཀ་ཏ་པུ་བྦེ ཀེ་དཱ་རེ. ‘‘ཀ་ཧཱ་པ་ཎེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དྷ་ཉྙུ་ཊྛཱ་པ་ནེ ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི, དྷ་ཉྙུ་ཊྛཱ་པ་ནེ ཙ་སྶ པ་ཡོ་གེ་པི དུ་ཀྐ་ཊ་མེ་ཝ, ན ཀ་ཧཱ་པ་ཎུ་ཊྛཱ་པ་ནེ ཝི་ཡ.
‘‘ཀ་ས་ཐ ཝ་པ་ཐཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ ས་བྦེ་ས་མྤི ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ སི་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་ཏྭཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྟ་ཀོ ནཱ་མ བྷཱ་གོཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཏྟ་ཀོ ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ་ཏི ཨི་ད་མྤི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟེ་པི ཧི ཏ་དཱ ཀ་ཧཱ་པ་ཎཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཨེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཏཾ ཨ་ཀ་པྤི་ཡ’’ནྟི. ཏ་སྶ པ་ན ས་བྦ་པ་ཡོ་གེ་སུ, པ་རི་བྷོ་གེ་སུ་པི དུ་ཀྐ་ཊཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘དྷ་ཉྙ་པ་རི་བྷོ་གེ ཨེ་ཝ ཨཱ་པ་ཏྟི, ན པུ་བྦ་པ་ཡོ་གེ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ན ཡུ་ཏྟཾ, ཡེ་ན མི་ན་ན་ར་ཀྑ་ཎཱ་དི་པ་ཡོ་གེ་ན པ་ཙྪཱ དྷ་ཉྙ་པ་རི་བྷོ་གེ ཨཱ་པ་ཏྟི ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ པ་ཡོ་ག་སྶ ཀ་ར་ཎེ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡ པ་ན ས་བྦ་ཏྠ ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི. ཏེ་ནེ་ཝ ‘‘ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ཧི ཝཱི་ཧཱི་ཧི ཨི་ད་ཉྩི་ད་ཉྩ ཨཱ་ཧ་ར་ཐཱ’’ཏི ནི་ཡ་མ་ཝ་ཙ་ནེ ཨ་ཀ་པྤི་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ, ཀ་ཧཱ་པ་ཎ་ཝི་ཙཱ་ར་ཎེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཝ་ཏྠུ ཙ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ནཱ་མ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི, ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཉྩེ་ཏྠ སཱ་དྷ་ཀཾ.
ཝ་ནཾ ད་མྨི…པེ… ཝ་ཊྚ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་ཏྟཱ པུ་གྒ་ལ་སྶཱ་པི སུ་དྡྷ་ཙི་ཏྟེ་ན ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. སཱི་མཾ དེ་མཱཏི ཝི་ཧཱ་ར་སཱི་མཱ་དི་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘ཝེ་ཡྻཱ་ཝ་ཙྩ་ཀ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་པི པུ་གྒ་ལ་སྶ་པི དཱ་སཾ ག་ཧེ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨཱ་རཱ་མི་ཀ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༦༡༩; མ་ཧཱ་ཝ. ༢༧༠) ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ, ཏ་ཉྩ ཁོ པི་ལི་ནྡ་ཝ་ཙྪེ་ན ག་ཧི་ཏ་པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ཀྐ་མེ་ན, ན ག་ཧ་ཊྛཱ་ནཾ དཱ་ས་པ་རི་བྷོ་ག་ཀྐ་མེ་ན. ཁེ་ཏྟཱ་ད་ཡོ པ་ན ས་བྦེ ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝ ཝ་ཊྚ་ནྟི པཱ་ལི༹་ཡཾ པུ་གྒ་ལི་ཀ་ཝ་སེ་ན ག་ཧེ་ཏུཾ ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཝི་ཧཱ་ར་སྶ དེ་མཱཏི ས་ངྒྷི་ཀ་ཝི་ཧཱ་རཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘ཁེ་ཏྟ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ པ་ཊི་ཝི་ར་ཏོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དཱི. ནི. ༡.༡༠, ༡༩༤) སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ་པི ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཏོ་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཛཱ་ན་ནྟེ་ཧི ས་ངྒཱི་ཏི་མ་ཧཱ་ཐེ་རེ་ཧི ཁེ་ཏྟ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱ་དི་ནི་སྶི་ཏོ ཨ་ཡཾ ས་བྦོ་པི པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝུ་ཏྟོ་ཏི ག་ཧེ་ཏ་བྦོ. ཀ་པྤི་ཡ་ཀཱ་ར་ཀ་སྶ ནི་དྡི་ཊྛ་བྷཱ་ཝོ, དཱུ་ཏེ་ན ཨ་པྤི་ཏ་ཏཱ, ཏ་ཏུ་ཏྟ་རི ཝཱ་ཡཱ་མོ, ཏེ་ན པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ཨི་མཱ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་ངྒཱ་ནི.
རཱ་ཛ་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ནི་ཊྛི་ཏོ ཙཱི་ཝ་ར་ཝ་གྒོ པ་ཋ་མོ.