༨. ཀུ་མཱ་རི་བྷཱུ་ཏ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢. དུ་ཏི་ཡཱ་དི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༡༢༤. ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཝ་སྶཱ་ཡ ཀུ་མཱ་རི་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ…པེ… སི་ཀྑཱ་ས་མྨུ་ཏིཾ དཱ་ཏུ’’ནྟི ཨི་དྷ ཝུ་ཏྟཾ ཝི་ཡ ‘‘ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་མི, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ད་ས་ཝ་སྶཱ་ཡ གི་ཧི་ག་ཏཱ་ཡ…པེ… སི་ཀྑཱ་ས་མྨུ་ཏིཾ དཱ་ཏུ’’ནྟི ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞ་དྭཱ་ད་ས་ཝ་སྶཱ་ཡ ཨེ་ཝ གི་ཧི་ག་ཏཱ་ཡ སི་ཀྑཱ་ས་མྨུ་ཏི དཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. གི་ཧི་ག་ཏཱ་ཡ སི་ཀྑཱ་ས་མྨུ་ཏི དཱ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨེ་ཀེ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ད་ས་ཝ་སྶཱ་ཡ་པི ཝ་ཊྚ་ཏི. ཀ་སྨཱ? ‘‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི པ་རི་པུ་ཎྞ་དྭཱ་ད་ས་ཝ་སྶཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་ཉྙཱ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི’ཏི (པཱ་ཙི. ༡༠༩༣-༡༠༩༥) ཙ ‘ཨ་ནཱ་པ་ཏྟི པ་རི་པུ་ཎྞ་དྭཱ་ད་ས་ཝ་སྶཾ གི་ཧི་ག་ཏཾ…པེ… སི་ཀྑི་ཏ་སི་ཀྑཾ ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱི’ཏི (པཱ་ཙི. ༡༠༩༧-༡༡༠༡) ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ’’ཏི པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཀིཾ ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཧཱ་རེ་ན. ‘‘ད་ས་ཝ་སྶཱ་ཡ གི་ཧི་ག་ཏཱ་ཡ སི་ཀྑཱ་ས་མྨུ་ཏི དཱ་ཏ་བྦཱ’’ཏི ཧི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘གི་ཧི་ག་ཏཱ་ཏི་པི ཝ་ཏྟུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི’ཏི ས་ཙེ ཝ་ད་ནྟི, ཀ་མྨཾ ཀུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི ལི་ཁི་ཏཾ.
༡༡༤༦. ཨ་ཧ་མེ་ཝ ནཱུ་ན…པེ… ཨ་ལ་ཛྫི་ནཱི, ཡཱ ས་ངྒྷོཏི ཨེ་ཏྠ ཡཱ ཨ་ཧ་མེ་ཝ ནཱུ་ན བཱ་ལཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཡཾ ས་ངྒྷོ’’ཏི་པི ཨ་ཏྠི, ཏ་ཏྠ ཡཾ ཡ་སྨཱ དེ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཨ་ཧ་མེ་ཝ ནཱུ་ན བཱ་ལཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༡༡༥༩. པུ་རི་ས་སཾ་ས་ཊྛཱ ཀུ་མཱ་ར་ཀ་སཾ་ས་ཊྛཱ ཙ་ཎྜཱི སོ་ཀཱ་ཝཱ་སཱ་ཝ་ཀ་ཐཾ སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནེ ཨེ་ཝ ཙཱ་ཡཾ སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ ‘‘ཚ་སུ དྷ་མྨེ་སུ སི་ཀྑི་ཏ་སི་ཀྑཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི? པུ་བྦེ ག་ཧི་ཏ་སི་ཀྑ་ཏྟཱ, པུ་བྦེ པ་རི་པུ་ཎྞ་སི་ཀྑ་ཏྟཱ ཙ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
༡༡༦༦-༧. པ་ཧཱུ་ཏཾ ཁཱ་ད་ནཱི་ཡཾ བྷོ་ཛ་ནཱི་ཡཾ པ་སྶི་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘སི་ཀྑ་མཱ་ནཱ་ཡ ཉཱ་ཏ་ཀཱ ཀི་ར ས་མྤཱ་ད་ཡིཾ་སུ, ཏཾ པ་སྶི་ཏྭཱ ཐེ་རེ བྷི་ཀྑཱུ ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་སི. ཨུ་ཡྻོ་ཛེ་ཏྭཱ ཏེ་སཾ ཚ་ནྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་བྦེ ཚ་ནྡ་དཱ་ཡ་ཀེ ག་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ སེ་སཱ་ནཾ ཚ་ནྡཾ ཚ་ནྡ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ ཀ་མྨཾ ཀཱ་རཱ་པེ་སཱི’’ཏི པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཚ་ནྡཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནུ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་དཾ ཀ་མྨཾ ཨ་ཛྫ ན ཀ་ཏྟ་བྦཾ. ‘ཡ་ཐཱ་སུ་ཁ’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཡོ ཀོ་ཙི མུ་ཁ་རོ, བཱ་ལོ ཝཱ ཀི་ཉྩཱ་པི ‘ཡ་ཐཱ་སུ་ཁ’ནྟི ཝ་ད་ཏི, ཐེ་རཱ་ཡ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ན ཐེ་ར་སྶ ཨ་ནུ་མ་ཏི་ཡཱ ས་ཏི་ཡཱ ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏོ ཧོ་ཏི, ཨ་ས་ཏི་ཡཱ ན ཧོ་ཏི, ཏ་ཐཱ་པི པུ་ན ཚ་ནྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ཀ་མྨཾ ཀ་རོ་ནྟི, ཨ་ཡཾ པ་ཡོ་གོ. ག་ཧ་ཎེ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ པ་ན ན་ཏྠི. ས་ངྒྷ་ཏྠེ་རོ ཙེ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི, ཚ་ནྡཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ་ཝ ཀཱ་ཏ་བྦཾ. ཚ་ནྡཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཀཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཊྛི་ཏཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་དྷ ས་མྦཱ་དྷོ, ‘ཨ་མུ་ཀ་མྷི ཋཱ་ནེ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’ཏི ཧ་ཏྠ་པཱ་སཾ ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ་པི ག་ཙྪ་ནྟི ཙེ, ན་ཏྠི དོ་སོ. ཀི་ཉྩཱ་པི ན་ཏྠི, ཏཱ པ་ན ཧ་ཏྠ་པཱ་སཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ་ཝ ག་ཙྪ་ནྟི, ཨ་ཡཾ པ་ཡོ་གོ’’ཏི. ‘‘ར་ཏྟི་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡེ ཨུ་པོ་ས་ཐ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཝ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨ་ཉྙ་ཀ་མྨཾ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨུ་པོ་ས་ཐ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་པི ཨ་ནུ་པོ་ས་ཐ་པ་ཝཱ་ར་ཎ་དི་ཝ་སེ ན ཝ་ཊྚ་ནྟི, ཨི་ཏ་རཾ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་རི་ས་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡེ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཙ་ཏཱུ་སུ ག་ཏེ་སུ ཙ་ཏུ་ཝ་གྒ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པ་ཉྩ་སུ ད་ས་སུ ཝཱི་ས་ཏཱི་སུ ག་ཏེ་སུ སེ་སེ་ཧི ཝི་སུཾ ཏ་ཧིཾ ཏ་ཧིཾ ག་ནྟྭཱ་པི པུ་ན ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡེ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཾ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ནི་སི་ནྣཱ་ཝ ནི་སི་ནྣཱ ཙེ, པུ་ན ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཧ་ཏྠ་པཱ་ས་སྶ ཨ་ཝི་ཛ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་སཾ པོ་རཱ་ཎཱ་ནཾ མ་ཏེ་ན ཚ་ནྡ་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡ་མེ་ཝེ་ཀཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་པ་ནྣ་ངྒ་ཉྩ ད་སྶི་ཏཾ, ཨི་དྷཱ་པི ཏཾ ཝི་སུཾ ན ད་སྶི་ཏཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨེ་ཀེ. ཚ་ནྡ་དཱ་ཡ་ཀེ པ་རི་སཾ པ་ཏྭཱ ག་ཏེ ཏ་སྶ པུ་བྦ་ཚ་ནྡ་དཱ་ནཾ ཚ་ནྡ་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡ་ནྟི ནོ ཏ་ཀྐོ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ.
ཏ་ཏྲི་དཾ ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནཾ – པ་རི་ས་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡེ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏྲ ག་ཙྪཱ་མཱ་ཏི ཚ་ནྡཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ ཨུ་ཊྛ་ཧ་ནྟི…པེ… ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ ཝི་ཛ་ཧ་ནཾ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི. ཨེ་ཏྠ པ་ན ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་ས་སྶ ཨ་ཝི་ཛ་ཧ་ན་མེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ པོ་རཱ་ཎ་ག་ཎྛི་པ་དེ ཝུ་ཏྟཾ. ཀི་ཉྩཱ་པི ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི, ཨ་པྤ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཙེ? ན, པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ཏྟཱ. ཀ་ཐཾ? ཚ་ནྡོ ནཱ་མ ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟེ་སུ བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཨེ་ཀ་སཱི་མཱ་ཡ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ་སུ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, ནཱ་ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ་སུ. ཨི་དྷ ཧི ‘‘ཚ་ནྡཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཚ་ནྡ་སྶ པ་ན ཨ་ཝི་སྶ་ཊྛ་ཏྟཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཾ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཨ་ཝི་སྶ་ཊྛ་ཏྟཱ’’ཏི ཙ ན ཝུ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ཚ་ནྡ་སྶ ཨ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀ་མྨ་པྤ་ཏྟཱ་ནཾ ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱ་ཝི་ཛ་ཧ་ནེ་ནེ་ཝ ཧོ་ཏི, ན ཝི་ཛ་ཧ་ནེ་ཏི སི་དྡྷཾ.
ཧོ་ཏི ཙེ་ཏྠ –
‘‘ཡ་ཏོ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཡ་སྶ, ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་སྶ ནི་གྒ་ཧེ;
ཏ་སྨཱ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏེ་སུ, བྷི་ཀྑཱུ་སུ ཏ་སྶ བྷེ་ད་ཏོ’’ཏི.
ར་ཏྟི་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡ་ཚ་ནྡོ ཝི་ཡ ར་ཏྟི་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཡ་པཱ་རི་སུ་དྡྷི་པཱི་ཏི ཏ་ད་ནུ་ལོ་མེ་ན ཝ་ཊྚ་ཏི སྭཱ་ཏ་ནཱ་ཡ ཚ་ནྡོ ཝཱ པཱ་རི་སུ་དྡྷི ཝཱ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ ཝཱ, ཏཱ་ཡ ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. ཨུ་པོ་ས་ཐ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ པ་ན ཨ་ནུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སེ ན ཝ་ཊྚ་ཏི, ཨི་ཏ་རཾ ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ནྣ་ར་སི་ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཡཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི ཁེ་ཏྟ་ཏྟཱ. ན ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཨུ་པོ་ས་ཐཾ པ་ནྣ་ར་སི་ཡཾ ཨ་ཁེ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ནུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་ས་ཏྟཱ པཱ་ཊི་པ་ད་དི་ཝ་ས་ཏྟཱ་ཏི ཨེ་ཀ་ཙྩེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ, ཏ་སྨཱ ཏེ་སཾ མ་ཏེ་ན ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཏ་ཏི་ཡཾ, ས་ཏྟ་མཾ ཝཱ པ་ནྣ་ར་སི་ཡཾ ཀཱ་ཏུཾ ན ཝ་ཊྚ་ཏི. ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟཾ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ‘‘ས་ཙེ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ་ཏི ནི་སི་ནྣཱ, པ་ནྣ་ར་སོ་ཏི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏོ ‘‘པ་ནྣ་ར་སི་ཡ་མེ་ཝ ‘ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱ’ཏི ནི་སི་ནྣཱ པུ་ན་དི་ཝ་སེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཏཾ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ‘པ་ནྣ་ར་སོ’ཏི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཧ་ར་ནྟི, ཏཾ ཏེ་སཾ མ་ཏཾ ‘‘ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡེ ས་ཏི ཨ་ཉྙ་སྨི་མྤི ཙཱ་ཏུ་དྡ་སེ ཨུ་པོ་ས་ཐཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི (ཀ་ངྑཱ. ཨ་ཊྛ. ནི་དཱ་ན་ཝ་ཎྞ་ནཱ) ཨི་མི་ནཱ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཊྛ་ཀ་ཐཱཝ་ཙ་ནེ་ན ན ས་མེ་ཏི. ན ཧི ཏ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཉྙ་སྨི་མྤི པ་ནྣ་ར་སེ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ‘‘ས་ཀིཾ པ་ཀྑ་སྶ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སེ ཝཱ པ་ནྣ་ར་སེ ཝཱ’’ཏི ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་དི་ཝ་སེ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ཚ་ནྣཾ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སི་ཀཱ་ནཾ པ་ཙྪི་མཱ པ་ནྣ་ར་སཱི ཨ་ནུ་པོ་ས་ཐ་དི་ཝ་སོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི སི་དྡྷཾ ཧོ་ཏི. ཀི་ཉྩཱ་པི སི་དྡྷཾ, ཨི་མི་ནཱ པ་ན ‘‘ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ པ་ནྣ་ར་སོ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀཱ་ནཾ ཙཱ་ཏུ་དྡ་སོ, ཨཱ་ག་ནྟུ་ཀེ་ཧི ཨཱ་ཝཱ་སི་ཀཱ་ནཾ ས་མ་ས་མེ་ཧི ཝཱ ཨ་པྤ་ཏ་རེ་ཧི ཝཱ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏྠ ནི་ར་ཏྠ་ཀཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
དུ་ཏི་ཡཱ་དི་སི་ཀྑཱ་པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ཀུ་མཱ་རི་བྷཱུ་ཏ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.