༤. ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ
༡. སུ་དྡྷི་ཀ་ཝ་གྒོ
༡. སུ་དྡྷི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༧༡. ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ …པེ… ལ་བྦྷ་ནྟི ཀུ་ས་ལཱ་བྱཱ་ཀ་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏེ་སཾ ཏི་ཎྞཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ. ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡ་ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི…པེ… ས་བྦ་ཏྠ ལ་བྦྷ་ནྟི ཀུ་ས་ལ་ཏྟི་ཀ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ. ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ …པེ… ཝ་སེ་ནཱཏི ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙེ་ཝ ཀུ་ས་ལཱ་དཱི་ཧི ས་བྦ་ས་ངྒཱ་ཧ་ཀ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན ཙ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
དུ་ཏི་ཡ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༧༧. དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ནཱཏི དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ན པ་ཛཱ་ན་ནྟི. ཏ་ཉྷི པ་རི་ཉྙེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ས་ངྒ་ཧཾ. ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཛྫཱ་དིཾ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་བྷཱ་ཝེ་ན ན པ་ཛཱ་ན་ནྟི. ནི་རོ་དྷནྟི ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ཨ་ནུ་པཱ་དཱ་ཡ ནི་རོ་དྷ་ནི་མི་ཏྟཾ ནི་བྦཱ་ནཾ. པ་ཊི་པ་དནྟི ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་ནི་རོ་དྷ་གཱ་མི་ནིཾ པ་ཊི་པ་དཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ. སེ་སེ་སཱུཏི ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་སུ.
སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེཏི ‘‘ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ པ་ཛཱ་ན་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟེ ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་པ་ཀྑེ. ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ས་མུ་ད་ཡཱཏི ‘‘ཨ་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ན་ཡ་པྤ་ཝ་ཏྟ་པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱུ་ཏ་ས་དྡྷཱ་དྷི་མོ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཏ་སྨཱ པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣཱ ས་དྡྷཱ ཨེ་ཝ ཧེ་ཏྠ ‘‘ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ, ན མ་ནོ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཏ་སྨཱ པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཱ པ་གྒ་ཧུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཏི་ཀྑཱ་ནཾ ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་ཋ་མུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. དུ་བྦ་ལཱ ཧི པ་ཋ་མུ་པྤ་ནྣཱ པ་གྒ་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ཀ་སྶ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏེ་སཾ ས་མུ་ད་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ, པུ་བྦེ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་སྶ ས་མུ་ད་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པུ་ན ཚ་ནྡ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀ་ཏྟུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཀུ་ས་ལ་ཙྪ་ནྡ་ཝ་སེ་ན ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཀཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཚ་ནྡ་སྶ ཝ་སེ་ན. མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ས་མུ་ད་ཡཱཏི ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་སྶ དུ་བྦ་ལ་སྶ ཏ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟ་ཀ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ན་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. ཨེ་ཝ་མྤཱིཏི ‘‘ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན་པི. ཚ་སུ སུ་ཏྟེ་སཱུཏི དུ་ཏི་ཡ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཚ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་མེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཨ་སྶཱ་ད་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཧི ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཾ, ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན དུ་ཀྑ་ས་ཙྩཾ, ནི་སྶ་ར་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ནི་རོ་དྷ་མ་གྒ་ས་ཙྩཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནཱི་ཏི. པ་ཋ་མ་སུ་ཏྟེ པ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ས་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི.
༨. ད་བྦ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༧༨. སོ་ཏོ ཨཱ་པ་ཛྫཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི, ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ པ་ཏི པ་ཋ་མ་མ་གྒོ. སོ་ཏོཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སོ་ཏོ ད་ཊྛ་བྦོ. ཨཱ་པ་ཛྫཱི་ཡ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊི་པ་ཛྫཱི་ཡ་ཏི. པ་ཋ་མ་མ་གྒ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨ་ངྒཱ་ནི ཨི་དྷ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏཱ་ནི པ་ན ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སུ ས་དྡྷཱ ཨ་རི་ཡ་ཀ་ནྟ་སཱི་ལ་ཉྩཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. ས་ཝི་ས་ཡེཏི ས་ཀ་ཝི་ས་ཡེ. ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠནྟི པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཡ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་དི་ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཀི་ཙྩཾ, ཏེ་སཾ ཀི་ཙྩཱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཧི ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཀི་ཙྩཱ་ཏི་རེ་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ. པུ་བྦ་ངྒ་མནྟི ས་དྡ་ཧ་ན་ཀི་ཙྩེ་སུ པུ་རེ་ཙཱ་རཾ དྷོ་ར་ཡ྄ཧཾ. སེ་སཱ་ནི ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནི. ཏ་ད་ནྭ་ཡཱ་ནཱིཏི ཏ་ད་ནུ་ག་ཏཱ་ནི ཏ་སྶ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ཀ་སྶ པ་ཀྑི་ཀཱ་ནི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེཏི ཛྷཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཝི་མོ་ཀྑེ ས་མཱ་དྷི་པ་དྷཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཛྷཱ་ནཱ་ནཾ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཀ་ཏྭཱ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒཱ་ནི པ་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་ད་ཉྩ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ས་དྡྷཱུ་པ་ནི་ས་ཉྷི སཱི་ལ་ནྟི. ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཏྭཱཏི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི ཨ་བྷི་ས་མེ་ཏ་བྦཱ་ནི པཱ་པུ་ཎི་ཏྭཱ.
༩-༡༠. པ་ཋ་མ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༧༩-༤༨༠. ནེ་པ་ཀྐཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཏཾ ནཱ་མ’’ནྟི. ནི་པཱ་ཡ་ཏི སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨེ ཝི་སོ་སེ་ཏི ནི་ཀྑཱ་མེ་ཏཱི་ཏི ནི་པ་ཀོ, ཐི་ར་ཏི་ཀྑ་ས་ཏི་པུ་གྒ་ལོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ནེ་པ་ཀྐནྟི ས་ཏི་ཡཱ་པི ནེ་པ་ཀྐ་བྷཱ་ཝོ ཡུ་ཛྫ་ཏེ་ཝ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ‘‘ས་ཏི་ནེ་པ་ཀྐེ་ནཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་མ་ཏྠི་ཏཾ ཧོ་ཏི, ས་ཏི་ཡཱ ཙ ནེ་པ་ཀྐེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ་ན ས་ཏི་ནི་དྡེ་སོ ནཱ་མ ཀ་ཏོ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝ. ཨ་སུ་ཀཾ ནཱ་མ སུ་ཏྟཾ ཝཱ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ ཝཱ མེ བྷཱ་སི་ཏནྟི. ཝོ་སྶ་ཛྫཱི་ཡ་ཏི ས་ངྑཱ་ར་ག་ཏཾ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏེ་ཏི ཝོ་སྶ་གྒོ, ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱཏི ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཨུ་ད་ཡ་ཉྩ ཝ་ཡ་ཉྩ ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟི་ཡཱ བུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ད་ཡ་བྦ་ཡ་པ་རི་གྒཱ་ཧི་ཀཱ་ཡཱ’’ཏི. ས་དྡྷཱ་ས་ཏི་པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ་ནི ‘‘ཨི་ཏི་པི སོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ, ཙི་ར་ཀ་ཏ་མྤི ཙི་ར་བྷཱ་སི་ཏ་མྤི ས་རི་ཏཱ ཨ་ནུ་སྶ་རི་ཏཱ, ཨུ་ད་ཡ་ཏྠ་གཱ་མི་ནི་ཡཱ པ་ཉྙཱ་ཡཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ‘‘ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡོ ཝི་ཧ་ར་ཏི, སོ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡཾ མི་སྶ་ཀཾ. ‘‘ཝོ་སྶ་གྒཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཀ་རི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ས་མཱ་དྷི་ནྡྲི་ཡཾ ནི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མེ་ཝ. ཨ་ཡ་མེ་ཝཱཏི ཡྭཱ་ཡཾ ན་ཝ་མེ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ཡ་མེ་ཝ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མི་སྶ་ཀ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཏྟ་དྷ་མྨ་པ་རི་ཙྪེ་དོ.
སུ་དྡྷི་ཀ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. མུ་དུ་ཏ་ར་ཝ་གྒོ
༡. པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༨༡. ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནེ ཨཱ་ར་བྦྷཱཏི ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནེ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་བྦྷ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷཱ་ཝེ་ནྟོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡ་ནི་དྡེ་སེ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཝཱི་རི་ཡཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ, ཨེ་ཝཾ ས་ཏི་ནྡྲི་ཡ་ནི་དྡེ་སེ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནེ ཨཱ་ར་བྦྷ ས་ཏིཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི’’ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་ཏི་ནྡྲི་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དི་ནི་དྡེ་སེ་སུ པ་ན ན ཏ་ཐཱ དེ་སེ་ཏི.
༢. པ་ཋ་མ་སཾ་ཁི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༨༢. ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཏི་ཀྑཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཝཱ མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ཝཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་ཏོ་ཏི…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦ’’ནྟི. ན་ནུ ཙེ་ཏྠ མུ་དུ་བྷཱ་ཝོ ཨེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ ག་ཧི་ཏོ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཏཾ པ་ན ཏི་ཀྑ་བྷཱ་ཝེ ཨ་ས་ཏི ན ཧོ་ཏི ཏི་ཀྑཱ་དི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡ་ཏོ ཧི ཨ་ཡཾ མུ་དུ, ཨི་ཏོ ཏཾ ཏི་ཀྑ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི ཨ་པེ་ཀྑཱ་སི་དྡྷ་ཏྟཱ ཏི་ཀྑ་མུ་དུ་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ པཱ་རཱ་པཱ་རཾ ཝི་ཡ. ཨི་དཱ་ནི ‘‘ཏ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ས་མ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ས་མྤ་ནྣཱ་ནི. ཨི་ཏ་རཾ ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ས་མ་ཏྟཱ་ནཱིཏི ཝཱ པ་རི་ཡ་ཏྟཱ་ནི, ས་མ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཏ་ཏོ མུ་དུ་ཏ་རཱ་ནི དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི་མ་གྒ་སྶཱ’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ? ཏ་ཏོ་ཏི ཧི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཝི་པ་སྶ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝ, ‘‘ཏ་ཏོ མུ་དུ་ཏ་རཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པ་ཋ་མ་མ་གྒོ དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི ཝཱ སི་ཡཱ ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི ཝཱ་ཏི བྱ་བྷི་ཙ་ར་ཏི? ནཱ་ཡཾ དོ་སོ, སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ཀ་དེ་ས་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ལ་དྡྷ་བྦ་པ་ཋ་མ་མ་གྒཱ་པེ་ཀྑཱ་ཡ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ག་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཡོ ཧི སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཧུ་ཏྭཱ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐཾ ཨ་ཀོ་པེ་ཏྭཱ ཡ་ཐཱ་ནི་སི་ནྣོ་ཝ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི, ཏ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ས་ནྡྷཱ་ཡ ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཏ་ཏོ མུ་དུ་ཏ་རཱ་ནི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ནཱ་མཱ’’ཏི. ཡོ པ་ན སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཧུ་ཏྭཱ ཀཱ་ལ་ནྟ་རེ་ན ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི ཧོ་ཏི, ཏ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཏྠཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟཱ་ནི ཝི་པ་སྶ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི. སོ ཙེ དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི་གོ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནི་ནྡྲི་ཡ་ཏོ མུ་དུ་ཏ་རཱ་ནཱི་ཏི ‘‘ཏ་ཏོ མུ་དུ་ཏ་རཱ་ནི དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི་མ་གྒ་སྶཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་པ་སྶ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི་ཝི་པ་སྶ་ནི་ནྡྲི་ཡ་ཏོ ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི་ཝི་པ་སྶ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ མུ་དུ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ས་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཀྑ་ཏི. དྷ་མྨེ་ན པ་ཉྙཱ་ཡ མ་གྒ་སོ་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི, པ་ཉྙུ་ཏྟ་རོ ཨ་རི་ཡོ. ས་དྡྷཱ་ཡ མ་གྒ་སོ་ཏཾ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཏཱི་ཏི ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི, ས་དྡྷུ་ཏྟ་རོ ཨ་རི་ཡོ.
ཨེ་ཝཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏྭཱ མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ས་མྤ་ཡོ་ག་ཏོ ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ནི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨི་དཱ་ནི ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མ་ཏྟཱ་ནི པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཊྛ་པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ནཱ་ན་ཏྟཾ ཛཱ་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཏེ དྭེ་པི ཨི་དྷ ཏ་ཏི་ཡ་ཝཱ་རེ ན ལ་བྦྷ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི་ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟཾ ཀ་ཐཾ ཛཱ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ག་མ་ནེ་ན་པི མ་གྒེ་ན་པཱི’’ཏི. ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི་པུ་གྒ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ནྟོཏི ཨུ་དྡེ་སཾ ག་ཎྷ་ནྟོ.
མ་གྒོ ཏི་ཀྑོ ཧོ་ཏི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སཱུ་རཾ ཉཱ་ཎཾ ཝ་ཧ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ས་ངྑཱ་རེ་ནཱཏི ས་ར་སེ་ནེ་ཝ. ཨ་པྤ་ཡོ་གེ་ནཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱི་པུ་གྒ་ལོ ཧི ཨཱ་ག་མ་ན་མྷི ཀི་ལེ་སེ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ནྟོ ཨ་པྤ་དུ་ཀྑེ་ན ཨ་པྤ་ཀ་སི་རེ་ན ཨ་ཀི་ལ་མ་ནྟོ་ཝ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི. ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རཱི་པུ་གྒ་ལོ པ་ན དུ་ཀྑེ་ན ཀ་སི་རེ་ན ཀི་ལ་མ་ནྟོ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་སྨཱ དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རི་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒ་ཀྑ་ཎེ ཀི་ལེ་ས་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཾ ཨ་ད་ནྡྷཾ ཏི་ཁི་ཎཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཧ་ཏི, ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཏི་ཁི་ཎེ་ན ཨ་སི་ནཱ ཀ་ད་ལིཾ ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཚི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ མ་ཊྛཾ ཧོ་ཏི, ཨ་སི ཁི་པྤཾ ཝ་ཧ་ཏི, ས་དྡོ ན སུ་ཡྻ་ཏི, བ་ལ་ཝ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ཀི་ཙྩཾ ན ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཧོ་ཏི, ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ པ་ན པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཀྑ་ཎེ ཀི་ལེ་ས་ཙྪེ་ད་ཀ་ཉཱ་ཎཾ ད་ནྡྷཾ ན ཏི་ཁི་ཎཾ ཨ་སཱུ་རཾ ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཧ་ཏི, ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ནཱ་ཏི་ཏི་ཁི་ཎེ་ན ཨ་སི་ནཱ ཀ་ད་ལིཾ ཚི་ནྡ་ནྟ་སྶ ཚི་ནྣ་ཊྛཱ་ནཾ ན མ་ཊྛཾ ཧོ་ཏི, ཨ་སི སཱི་གྷཾ ན ཝ་ཧ་ཏི, ས་དྡོ སུ་ཡྻ་ཏི, བ་ལ་ཝ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ཀི་ཙྩཾ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ ས་དྡྷཱ་ནུ་སཱ་རི་ནོ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཧོ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡེ ནཱ་ན་ཏྟཾ ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཝ་སེ་སཱ ཙ ཀི་ལེ་སཱ ཁཱི་ཡ་ནྟི སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཀྑ་ཡཱ་ཡ ཡོ་ག་ཏྟཱ.
༣. དུ་ཏི་ཡ་སཾ་ཁི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༨༣. ཏ་ཏོཏི ཕ་ལ་ཏོ ཕ་ལ་ཝེ་མ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ ཙ་རི་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝེ་མ་ཏྟ་ཏཱ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ནཱ་ན་ཏྟེ་ན. ཕ་ལ་ནཱ་ན་ཏྟནྟི ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཱ་དི་ནཱ་ན་ཏྟཾ. པུ་གྒ་ལ་ནཱ་ན་ཏྟནྟི ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཨཱ་དི་པུ་གྒ་ལ་ནཱ་ན་ཏྟཾ.
༤. ཏ་ཏི་ཡ་སཾ་ཁི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༨༤. སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ཧི ཙ པ་རི་ཏོ པཱུ་ར་ཎེ་ན པ་རི་པཱུ་རཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒཾ ཀ་རོ་ནྟོ ནི་པྥ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏི ནི་པྥཱ་དེ་ཏི. ཏ་ཡོ པ་དེ་ས་མ་གྒེཏི སཱི་ལ་ཀྑ་ནྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨེ་ཀ་དེ་ས་བྷཱུ་ཏེ ཏ་ཡོ ཧེ་ཊྛི་མ་མ་གྒེ. པ་དེ་སཾ ཧེ་ཊྛི་མ་ཕ་ལ་ཏྟ་ཡཾ. ཙ་ཏཱུ་སཱུཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཝ་གྒེ པ་ཋ་མཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཏ་ཏི་ཡེ ‘‘ཏ་ཏོ་ཏི ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ནི་སྶ་ཀྐ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཙ་ཏུ་ཏྠེ ‘‘པ་རི་པཱུ་རཾ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏི, པ་དེ་སཾ པ་དེ་ས་ཀཱ་རཱི’’ཏི, ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ་པི སུ་ཏྟེ་སུ མི་སྶ་ཀཱ་ནེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཀ་ཐི་ཏཱ་ནཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན་པི ཡོ་ཛ་ནཱ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
༥-༧. པ་ཋ་མ་ཝི་ཏྠཱ་ར་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༨༥-༤༨༧. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ནི་སྶ་ཀྐཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ན མ་གྒ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན, ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ས་བྦ་སོ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀཱ་ཏུཾ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ནི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་ཧཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སེ་སུ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཡུ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ནྟ་རཱ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ན་ཏོ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི, ཨ་ས་ངྑཱ་རེ་ན ཨ་པྤ་ཡོ་གེ་ན ས་ར་ས་ཏོ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ན་ཏོ ཨ་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི, ཏ་བྦི་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ས་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི, ཨུ་དྡྷཾ ཝཱ་ཧི་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་དྡྷ་མ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་སོ་ཏཾ ཝ་ཊྚ་སོ་ཏཾ ཝཱ་ཏི ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ, ཨུ་དྡྷཾ ཝཱ ག་ནྟྭཱ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་དྡྷ་མ་སྶ མ་གྒ་སོ་ཏ་ནྟི ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ, ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་བྷ་ཝཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱིཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ས་དྡ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨི་མ་སྨིཾ པ་ན ཋཱ་ནེཏི ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ནི་སྶ་ཀྐ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ཡེ་ཝ ཋ་ཏྭཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ བྷ་ཝེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒེ་ཡེ་ཝ, ན ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཙ ཋ་ཏྭཱ. པ་ཉྩ ནི་སྶ་ཀྐཱ་ནི ནཱི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ནཱིཏི ‘‘ཏ་ཏོ མུ་དུ་ཏ་རེ་ཧི ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩ ནི་སྶ་ཀྐཱ་ནི ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཀ་ཐེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཧཱ་དཱི་སུ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་ས་མ་ན་ནྟ་རཱ་ཡ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ན་ཏོ པ་ཋ་མ་ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ ཨ་པྤ་ཏྭཱ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ན་ཏོ དུ་ཏི་ཡ་ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི, ཨཱ་ཡུ་ཝེ་མ་ཛ྄ཛྷཾ པ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ན་ཏོ ཏ་ཏོ པ་རཾ ཏ་ཏི་ཡ་ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ‘‘པ་ཉྩ ནི་སྶ་ཀྐཱ་ནཱི’’ཏི ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ? ན་ནུ ཨ་ས་ངྑཱ་ར་ས་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི? ན ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་སྶ ས་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ནོ་པི ཨེ་ཏེ་ཝ པ་ཉྩ ཛ་ནཱ’’ཏི.
ཏཱི་ཎི ནི་སྶ་ཀྐཱ་ནཱིཏི ‘‘ཏ་ཏོ མུ་དུ་ཏ་རེ་ཧི སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི ནི་སྶ་ཀྐ་པ་དཱ་ནི. ཨི་དྷ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི ན ག་ཧི་ཏོ, སོ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ ཋ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏ་བྦོ, ཨ་ནཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི མུ་དུ་ཏ་རེ་ཧི ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི ཧོ་ཏི. ས་ཀ་དཱ…པེ… མུ་དུ་ཏ་རཱ་ནཱིཏི ཨི་དཾ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ཨེ་ཀ་བཱི་ཛི་ས་ངྑཱ་ཏ་སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ཝི་པ་སྶ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི མུ་དུ་ཏ་རཱ་ནི ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཏཱི་ཎི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. དྷ་མྨཱ་ནུ་སཱ་རཱིཏི་ཨཱ་དི་དྭ་ཡཾ ཀོ་ལཾ་ཀོ་ལཱ་དི་དྭ་ཡེ་ན ག་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་སྶ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་སྶེ་ཝ ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཝ་ར་ཎཾ. སེ་སཾ ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ. ཚ་ཊྛ་ས་ཏྟ་མཱ་ནི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནེ་ཝཱཏི ཚ་ཊྛ་ས་ཏྟ་མཱ་ནི སུ་ཏྟཱ་ནི དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡེ་སུ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནེ་ཝ. ཏ་ཏྠ པ་ན མི་སྶ་ཀཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི, ཨི་དྷ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་ཝི་པ་སྶ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཀ་ཐི་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ.
༨. པ་ཊི་པ་ནྣ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༨༨. ཏནྟི མ་གྒ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ནི་སྶ་ཀྐཾ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ནྣོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ཊྛ་ཧཱིཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཕ་ལེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཙ མ་གྒེ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཧི. བ་ཧི་བྷཱུ་ཏོ ན ཨ་ནྟོ་བྷཱ་ཝོ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི མ་གྒ་ཕ་ལ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ.
༩-༡༠. ས་མྤ་ནྣ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༨༩-༤༩༠. ཨི་ནྡྲི་ཡ་ས་མྤ་ནྣོཏི ཨེ་ཏྠ ས་མྤ་ནྣས་དྡོ པ་རི་པཱུ་རི་ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་པུ་ཎྞི་ནྡྲི་ཡོ’’ཏི. མི་སྶ་ཀཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི སཱ་མ་ཉྙ་ཏོ་ཝ དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ.
མུ་དུ་ཏ་ར་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཚ་ལི༹་ནྡྲི་ཡ་ཝ་གྒོ
༢. ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༩༢. ཨི་ཏྠི་བྷཱ་ཝེཏི ཨི་ཏྠི་ཏཱ་ཡ. ཨི་ནྡ་ཊྛཾ ཀ་རོ་ཏི ཏ་ཐཱ་ས་ཏྟ་ཛ་ན་སཱ་མ་ཉྙ་ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་ཏྠི་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨི་ནྡྲི་ཡཾ ཨི་ཏྠི་ནྡྲི་ཡཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ པུ་རི་སི་ནྡྲི་ཡེ. ཛཱི་ཝི་ཏེཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཛཱི་ཝ་ནེ པཱ་ལ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་ནེ. ཝ་ཊྚི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱིཏི ཝ་ཊྚ་ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. ཨི་མེ་སུ ཧི ཨུ་པཱ་དི་ནྣ་ཨི་ནྡྲི་ཡེ་སུ ས་ཏི ཝ་ཊྚཾ ཝ་ཏྟ་ཏི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི.
༣. ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༩༣. ཨ་ཛཱ་ནི་ཏ་པུ་བྦཾ དྷ་མྨནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་མཱ་ཧ, ཏ་ཐཱ ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཉཱ་ཏ་དྷ་མྨཱ་ནནྟི. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ཨཱ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཉྙཱ, པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ན ཉཱ་ཏ་མ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དཱི་ནཾ ཚ་ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ནཱ་མཾ. ཨ་ཉྙ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཨ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝཱི་སཱུཏི ཨཱ་ཛཱ་ནི་ཏ་ཝ་ནྟེ་སུ. ཡ་སྨཱ ཨ་གྒ་ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་སུ ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩཾ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ, ཏ་སྨཱ ཏཾ ཀི་ཙྩཾ སེ་ས་དྷ་མྨེ་སུ་པི ས་མཱ་རོ་པེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཝཱི་སུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཏེ་སུ ཏེ་སུ མ་གྒ་ཕ་ལེ་སུ. ཏེ་ན ཏེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཨ་ན་ཉྙཱ་ཏ་ཛཱ་ན་ནཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན.
༤. ཨེ་ཀ་བཱི་ཛི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༩༤. ཝི་པ་སྶ་ན་ཏོ ནི་སྶ་ཀྐནྟི ཝི་པ་སྶ་ནི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ནི་སྶ་ཀྐཾ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མེ་ཝ ས་ངྑེ་པ་ཏོ ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ས་མ་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏཱི་ཎི ནི་སྶ་ཀྐཱ་ནི ཨེ་ཝ་མི་དྷ པ་ཉྩ ནི་སྶ་ཀྐཱ་ནི ནཱི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ནི ཨེ་ཀ་བཱི་ཛི་ཨཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ནཱ་མ ཏེ་ན་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒཾ པ་ཏྟུཾ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི. པ་ཉྩ་པི ཏེ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶ བྷེ་དཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་མ་གྒེ ཋ་ཏྭཱ ནཱི་ཧ་རི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཨེ་ཀ་བཱི་ཛཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཁ་ནྡྷ་བཱི་ཛཾ ནཱ་མ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཡ་སྶ ཧི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ ཨེ་ཀཾ ཁ་ནྡྷ་བཱི་ཛཾ ཨ་ཏྠི, ཨེ་ཀཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ, སོ ཨེ་ཀ་བཱི་ཛི ནཱ་མ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. མཱ་ནུ་ས་ཀཾ བྷ་ཝནྟི ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱ་མ་ཏྟཾ, དེ་ཝ་བྷ་ཝཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི་པི ཝ་ཏྟུཾ ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ག་ཧི་ཏ་ནཱ་མཱ་ནེ་ཏཱ་ནི. ཨེ་ཏྟ་ཀ་ཉྷི པ་མཱ་ཎཾ ག་ཏོ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཀོ་ལཾ་ཀོ་ལོ, ཨེ་ཏྟ་ཀཾ ཨེ་ཀ་བཱི་ཛཱི་ཏི བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཨེ་ཏེ་སཾ ནཱ་མཾ ག་ཧི་ཏཾ.
དྭེ ཏ་ཡོ བྷ་ཝེཏི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ་སུ ཨེ་ཝ དྭེ ཏ་ཡོ བྷ་ཝེ. ས་མྦོ་དྷི་ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨོ པ་རཾ ཨ་ཡ་ནཾ ནི་སྶ་ཡོ ག་ཏི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ས་མྦོ་དྷི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ. ཀུ་ལ་ཏོ ཀུ་ལཾ ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཀོ་ལཾ་ཀོ་ལོ. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཧི ནཱི་ཙ་ཀུ་ལེ ཨུ་པྤ་ཏྟི ནཱ་མ ན་ཏྠི, མ་ཧཱ་བྷོ་གེ་སུ ཀུ་ལེ་སུ ཨེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཝ་ལོ་པི ཧི ཀུ་ལ-ས་དྡོ མ་ཧཱ་བྷོ་ག་ཀུ་ལ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. དྭེ ཝཱ ཏཱི་ཎི ཝཱ ཀུ་ལཱ་ནཱིཏི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ཝ་སེ་ན དྭེ ཝཱ ཏ་ཡོ ཝཱ བྷ་ཝེ་ཏི ཨ་ཡ་མྤི མི་སྶ་ཀ་བྷ་ཝེ་ན ཀ་ཐི་ཏོ. ཛཱ་ཏ་སྶ ཀུ་མཱ་ར་སྶ ཝི་ཡ ཨ་རི་ཡཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ ཛཱ་ཏ་སྶ ནཱ་མ་མེ་ཏཾ, ཡ་དི་དཾ ནི་ཡ་ཏོ་ཏི ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མཱ་དི་ཀོ་ཏི ཙ ས་མ་ཉྙཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ག་ཧི་ཏ་ནཱ་མ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཡ་དི པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ནི་ཡ་མ་ཏོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཙ ནི་ཡ་ཏོ་ཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ནཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཀི་ཙྩཾ ན་ཏྠཱི་ཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཡ་དི ཏ་སྶ་པི པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ་ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ སི་ཡཱ, ཏཱ་ཝ ནི་ཡ་མ་ཏོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ པུ་བྦེ ཨེ་ཝ ནི་ཡ་མི་ཏོ, ཡཱ་ཝ་ཉྩ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛཾ ཏ་སྶ པུ་བྦ་ཧེ་ཏུ ནཱ་མ, ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏཱ ཨཱ་པ་ནྣཱ, ཨི་ཙྩ་སྶ ཨ་ཧེ་ཏུ ཨ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ནི་པྥ་ཏྟི པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཀི་ཉྩ ཧེ་ཏུ ཙེ? ནི་ཡ་མ་ཏོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཙ ནི་ཡ་ཏོ་ཏི པ་ཋ་མ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ནེ་ཝ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨུ་པ་རི ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ནཾ ཀི་ཙྩཱ་ནི ནི་པྥ་ཛྫ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མ་ཏཱ་དི་ནི་ཡ་མེ ས་ཏི ས་ཏྟ་མ་བྷ་ཝཱ་དི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑ་སྶ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ ཀི་ལེ་སཱ པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ ཁཱི་ཎཱ་ཏི ཨུ་པ་རི ཏ་ཡོ མ་གྒཱ ཨ་ཀི་ཙྩཱ སི་ཡུཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མ་མ་གྒ་སྶ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡོ ཀ་ཏོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཡ་དི ཨུ་པ་རི ཏ་ཡོ མ་གྒཱ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མཱ་དི་ཏཾ ནི་ཡ་མེ་ནྟི, ཏ་ཏོ ཙ ཨ་ཉྙོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ན་ཏྠཱི་ཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་སྶ ཨ་ཀི་ཙྩ་ཀ་ཏཱ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫེ་ཡྻ. ཨ་ཐ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ནཾ ཏ་སྶ ཀི་ཙྩཾ, ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ པ་ཧཱ་ནེ་ན ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མཱ་དི་ནི་ཡ་མ་ཏཱ་ཡ. བྷ་ཝི་ཏ་བྦཾ, ཡཱ་ཝ ཨུ་པ་རི་མ་གྒཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ས་ཏྟ་བྷ་ཝཱ་དི་ཏོ ཨུ་དྡྷ་མ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ ཏེ་ན ཝི་ནཱ་ནེ་ན ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཙ ཏེ་ན ཝི་ནཱ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘པ་ཋ་མ་མ་གྒེ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ་ཝ ཨུ་པ་རི ཏ་ཡོ མ་གྒཱ ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཏི ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ནནྟི ཨུ་པ་རི ཏི་ཎྞཾ མ་གྒཱ་ནཾ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ ནི་ཡ་མེ་ཏཱི་ཏི ཡུ་ཛྫ་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ ཝ་ཊྚ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡོ. ཏ་ཏྲེ་ཀ་ཙྩེ པཱ་ཀ་ཊེ པ་ཉྙཱ་ཏེ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་དྷ་ཊྛ་ཀ་ཝོ་ཀི་ཎྞ་སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀ་སྶཱཏི ཡོ ཨི་མ་སྨིཾ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཋི་ཏོ མ་ནུ་སྶ་དེ་ཝ་ཝ་སེ་ན ཝོ་ཀི་ཎྞ་བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཀོ སུ་ཀྑ་ཝི་པ་སྶ་ཀོ ཙ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན. ནཱ་མཾ ཀ་ཐི་ཏནྟི ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུ་པ་ར་མོ་ཏི ནཱ་མཾ ཀ་ཐི་ཏཾ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ་ཡེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ན ཏ་ཏོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, ཏཾ ཝཱི་མཾ་སི་ཏ་བྦཾ.
སོ་དྷེ་སྶཱ་མཱིཏི ཛ་མྦུ་དཱི་པེ ཀེ་ན་ཙི ཏེ་པི་ཊ་ཀེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ ས་དྡྷིཾ པི་ཊ་ཀ་ཏྟ་ཡ་མེ་ཝ མ་ཡ྄ཧཾ ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཝ་སེ་ན སོ་དྷེ་ཡྻཱ་མཱི་ཏི པ་ར་ཏཱི་རཾ ཛ་མྦུ་དཱི་པཾ ག་ཏོ. ཡོ བྷི་ཀྑུ ས་ཀྐོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ནི་ཙྩཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ཊྛེ་ན་པི ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཏཱི་ཧི ཨེ་ཝ ཝི་མོ་ཀྑེ་ཧི མ་གྒཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་བྷེ་དེ་ན ཏ་ཡོ པུ་གྒ་ལཱ སུ་ཉྙ་ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏཱ, ཏ་ཐཱ ཏ་ཡོ ཨ་པྤ་ཎི་ཧི་ཏ་ཏོ ཝུ་ཊྛི་ཏཱ་ཏི ཚ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ཝ ས་དྡྷཱ་དྷུ་ར་པ་ཉྙཱ་དྷུ་ར་ཝ་སེ་ན དྭཱ་ད་ས ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ནོ. ཏ་ཐཱ ཨ་ར་ཧ་ནྟོ, ཏ་ཡོ ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་ནོ ཨེ་ཀོ ཨུ་པ་ཧ་ཙྩ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི ཨེ་ཀོ ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ཨ་ཀ་ནི་ཊྛ་གཱ་མཱི་ཏི པ་ཉྩ, ཏེ ཨ་ས་ངྑཱ་ར་ས་ས་ངྑཱ་ར་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡི་བྷེ་དེ་ན ད་སཱ་ཏི ཨ་ཝི་ཧཱ་དཱི་སུ ཙ་ཏཱུ་སུ་པི ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས, ཨ་ཀ་ནི་ཊྛེ པ་ན ཨུ་དྡྷཾ་སོ་ཏོ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཊྛ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་ར་སྶ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ.
༥-༡༠. སུ་དྡྷ་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༩༥-༥༠༠. ཡ་ཐཱ ཙ་ཀྑུ་སྶ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཏ་དི་ནྡྲི་ཡ་ནི་སྶི་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ ཨ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ, ཨེ་ཝཾ ཏཾ་དྭཱ་རི་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ་པི ཨ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻཾ ཏེ་ཧི ཨ་ནུ་ཝ་ཏྟ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ཨི་ནྡ་ཊྛེ་ནཱ’’ཏི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་སུ་པི. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི ས་བྷཱ་ཝཱ་དི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་སྶ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ.
ཚ་ལི༹་ནྡྲི་ཡ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་གྒོ
༡-༥. སུ་དྡྷི་ཀ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༠༡-༥༠༥. ཡ་ཐཱ ཙ་ཀྑུ ད་སྶ་ནེ ཨ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྑུ་ནྡྲི་ཡཾ, ཨེ་ཝཾ སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ སུ་ཁ་ནེ ཨ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻ་ཊྛེ་ན སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. སེ་སཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀནྟི སེ་སཾ བྷཱུ་མི་ཏྟ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀཾ.
༦. པ་ཋ་མ་ཝི་བྷ་ངྒ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༠༦. ཀཱ་ཡི་ཀནྟི ཨ་ཡ་མ་སྶ ནི་སྶ་ཡ་ཝ་སེ་ན ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀཱ་ཡ་པ་སཱ་ད་ཝ་ཏྠུ་ཀ’’ནྟི. ས་རཱུ་པ་ནི་དྡེ་སོ སུ་ཁཾ སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡ་སྶ ས་རཱུ་པ་ནྟི. སཱ་ད་ནཱི་ཡ་ཊྛེ་ན དྷ་མྨ་པ་དཱ་ནི ཨ་ཏྟ་ནི ཨ་སྶཱ་ད་ཡ་ཏཱི་ཏི སཱ་ཏཾ, མ་དྷུ་རཾ. ཝེ་ད་ཡི་ཏནྟི ཝེ་དི་ཡ་ནཾ, ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙ་དྷ་མྨ་ཝི་སི་ཊྛོཏི ཕ་སྶཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ཝི་ས་དི་སོ. ཀཱ་ཡི་ཀནྟི པ་སཱ་ད་ཀཱ་ཡ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ. ཙེ་ཏ་སི་ཀནྟི ཙེ་ཏོ་ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ, ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨེ་ཏྠ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀཱ་ཡ་པ་སཱ་ད…པེ… ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ པ་སཱ་ད་ཀཱ་ཡེ ཝ་ཏྠུཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
༩. ཀ་ཊྛོ་པ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༠༩. དྭི་ནྣཾ ཨ་ར་ཎཱི་ནནྟི ཨ་དྷ་རུ་ཏྟ་རཱ་ར་ཎཱི་ནཾ. ཀི་ཉྩི དྭ་ཡཾ ས་ངྒྷ་ཊྚི་ཏ་མ་ཏྟཾ ཧུ་ཏྭཱ ན ས་མོ་དྷཱ་ན་ག་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཾ་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ས་ངྒྷ་ཊྚ་ན་ས་མོ་དྷཱ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. པུ་ན་པྤུ་ནཾ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནེ་ན ཧི ཏེ་ཛོ་པཱ་ཏུ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་དྷ་རཱ་ར་ཎཱི ཝི་ཡ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ས་ཏི་པི ཝཱ་ཡཱ་མེ ཏ་ཛྫ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏོ. ཨུ་ཏྟ་རཱ་ར་ཎཱི ཝི་ཡ ཕ་སྶོ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཕ་སྶེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ས་ངྒྷ་ཊྚོ ཝི་ཡ ཕ་སྶ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཾ ཨ་ར་ཎི་དྭ་ཡ་ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཱ ཝི་ཡ ཕ་སྶ་སྶེ་ཝ ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ས་ངྒྷ་ཊྚ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ. ཨ་གྒི ཝི་ཡ ཝེ་ད་ནཱ ཨ་ནུ་ད་ཧ་ན་ཊྛེ་ན ཁ་ཎི་ཀཱ་ཝཱ་ཡ་ཉྩ. ཝ་ཏྠཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཝཱ ཨུ་ཏྟ་རཱ་ར་ཎཱི ཝི་ཡ ཨི་ནྡྷ་ནཱ་པཱ་ཏ་ག་ཧ་ཎཱ་དཱི་སུ ཨུ་སྶཱ་ཧ་སྶ ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཕ་སྶོ ཨ་དྷ་རཱ་ར་ཎཱི ཝི་ཡ ནི་རུ་སྶཱ་ཧ་ནི་རཱི་ཧ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་སཱ་དྷ་ན་ཏོ.
༡༠. ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༡༠. ར་ས་ནཾ བྷ་ཉྫ་ནཾ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནཾ ར་སོ. ཡོ ཡོ དྷ་མྨཱ་ནཾ ར་སོ ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་ར་སོ, ཏེ་ན ཡ་ཐཱ་དྷ་མྨ་ར་སེ་ན. པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱཏི ཀ་མེ་ན, ཨུ་བྷ་ཡེ་ན་པི དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཧཱ་ན་ཀྐ་མེ་ནཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒེཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ས་ཉྙི་ཏེ ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་བྷ་ངྒེ. ཨ་དེ་སི་ཏ་ཏྟཱཏི སེ་ས་སུ་ཏྟཱ་ནི ཝི་ཡ ‘‘སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་དེ་སི་ཏ་ཏྟཱ ཨི་དཾ ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཀ་སུ་ཏྟཾ ནཱ་མ. ཝ་ལི་ཡཱ ཁ་ར་ས་མྥ་སྶཱ་ཡ ཕུ་ཊྛ་སྶ. ཏནྟི ཀ་ཎྚ་ཀ་ཝེ་ད་ནཱ་དིཾ. ཨེ་ཏ་སྶ དུ་ཀྑི་ནྡྲི་ཡ་སྶ.
ཏེ་སཾ ཏེ་སནྟི དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ. ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནེ་ཝཱཏི ཏཾ་ཏཾ་ཨ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ས་ཉྷི ཝི་སེ་ས་ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཏྟ་ཙཱི་ཝ་རཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ.
ཨེ་ཀ་ཏོ་ཝཱཏི པུ་ན་པྤུ་ནཾ པ་དུ་དྡྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་མེ་ཝ. དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་དཱི་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏེ་སཾ དུ་ཀྑི་ནྡྲི་ཡ་དོ་མ་ན་སྶཱ་དཱི་ནཾ. ཨ་ཏི་ས་ཡ་ནི་རོ་དྷོཏི སུ་ཊྛུ པ་ཧཱ་ནཾ ཨུ་ཛུ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཝཱུ་པ་ས་མོ. ནི་རོ་དྷོ་ཡེ་ཝཱཏི ནི་རོ་དྷ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ནཱ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནེཏི ཡེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་པྤ་ནཱ་ཝཱི་ཐི ཧོ་ཏི, ཏ་ཏོ བྷི་ཛྫཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ, ཨ་ནེ་ཀཱ་ཝ་ཛྫ་ནེ ཝཱ. ཨ་པྤ་ནཱ་ཝཱི་ཐི་ཡ་ཉྷི ཨུ་པ་ཙཱ་རོ ཨེ་ཀཱ་ཝ་ཛྫ་ནོ, ཨི་ཏ་རོ ཨ་ནེ་ཀཱ་ཝ་ཛྫ་ནོ ཨ་ནེ་ཀ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ཝི་ས་མ་ནི་ས་ཛྫཱ་ཡ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀི་ལ་མ་ཐོ ཝི་ས་མཱ་ས་ནུ་པ་ཏཱ་པོ. པཱི་ཏི་ཕ་ར་ཎེ་ནཱཏི པཱི་ཏི་ཡཱ ཕ་ར་ཎ་ར་ས་ཏྟཱ. པཱི་ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནཾ ཝཱ པ་ཎཱི་ཏ་རཱུ་པཱ་ནཾ ཀཱ་ཡ་སྶ བྱཱ་པ་ན་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦོ ཀཱ་ཡོ སུ་ཁོ་ཀྐ་ནྟོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་པཱིཏི པི-ས་དྡོ ཨ་ཊྛཱ་ན་པ་ཡུ་ཏྟོ, སོ ‘‘པ་ཧཱི་ན་སྶཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦོ ‘‘པ་ཧཱི་ན་སྶ་པི དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་སྶཱ’’ཏི. ཨེ་ཏཾ དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཏ་སྶ མ་ཡ྄ཧཾ ཨ་ཏི་ཙི་རཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡ་ཏོ ཝི་ཙཱ་ར་ཡ་ཏོ ཀཱ་ཡོ་པི ཀི་ལ་མི, ཙི་ཏྟ་མྤི ཝི་ཧ་ཉྙཱི’’ཏི ཙ ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཁེ་དཱ་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཝི་ཏ་ཀྐ་ཝི་ཙཱ་ར་བྷཱ་ཝེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི དོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཏ་ཏྠ་སྶ སི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟཱིཏི ཏ་ཏྠ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནུ་པ་ཙཱ་རེ ཨ་སྶ དོ་མ་ན་སྶ་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི བྷ་ཝེ་ཡྻ. ‘‘ཏ་ཏྠ་སྶ སི་ཡཱ ཨུ་པྤ་ཏྟཱི’’ཏི ཨི་དཾ པ་རི་ཀ་པྤ་ཝ་ཙ་ནཾ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཀྑ་ཎེ དོ་མ་ན་སྶ་སྶ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ན ཏྭེ་ཝ དུ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ པ་ཧཱི་ན་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ’’ཏི. པ་ཧཱི་ན་མྤི སོ་མ་ན་སྶི་ནྡྲི་ཡཾ པཱི་ཏི ཝི་ཡ ན དཱུ་རེ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨཱ་ས་ནྣ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ནཱ་ནཱ་ཝ་ཛྫ་ནུ་པ་ཙཱ་རེ པ་ཧཱི་ན་མྤི པ་ཧཱ་ན་ངྒཾ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན ཨ་ཝི་ཧ་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཨུ་པྤ་ཛྫེ་ཡྻཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ‘‘ཏཱ་དི་སཱ་ཡ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨི་ཙྪི་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ མ་གྒ་ཝཱི་ཐི་ཏོ པུ་བྦེ དྭེ ཏ་ཡོ ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རཱ ས་དི་སཱ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མི་དྷཱ་པི ཨ་པྤ་ནཱ་ཝཱ་ར་ཏོ པུ་བྦེ དྭེ ཏ་ཡོ ཛ་ཝ་ན་ཝཱ་རཱ ཨུ་པེ་ཀྑཱ་ས་ཧ་ག་ཏཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་པ་རི་སེ་སནྟི སུ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ནེ་ན ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ.
ཏ་ཐ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཏ་ཐ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡ. སཱ པ་ན་སྶ ཨུ་པྤཱ་ད་ནེ་ན ཝཱ ཨུ་པྤ་ནྣ་སྶ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཝཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཱ་ཡ ས་མཱ་པ་ཛྫ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི. དྭཱི་སཱུཏི ན་ཝ་མ་ད་ས་མེ་སུ སུ་ཏྟ་ནྟེ་སུ.
སུ་ཁི་ནྡྲི་ཡ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཛ་རཱ་ཝ་གྒོ
༡. ཛ་རཱ་དྷ་མྨ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༡༡. པ་མུ་ཁེ, པཱ་སཱ་ད་སྶ ཙ པ་ཙྪི་མ་བྷཱ་གེ ཨཱ་ཏ་པོ པ་ཙྪཱ་ཏ་པོ, ཏ་སྨིཾ པ་ཙྪཱ་ཏ་པེ. སོ ཧི པཱ་སཱ་ད་སྶ པ་མུ་ཁ་བྷཱ་ཝེ་ན ཀ་ཏོ. ཀིཾ པ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཛི་ར་སཱ་རཾ ས་རཱི་རཾ ཨོ་ཏཱ་པེ་ཏ་བྦཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨི་མཾ སུ་ཏྟཾ དེ་སི་ཏ་ས་མ་ཡེ. ན ས་ཀྐོ་ཏི བྱཱ་མ་པྤ་བྷཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་ཙི པ་བྷཱ་ཡ ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡ་ཏྟཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི བུ་དྡྷཱ་བྷཱ སཱུ་རི་ཡཱ་བྷཱ་ཡ ཨ་ན་བྷི་བྷ་ཝ་ནཱི་ཡཱ, གྷ་མྨ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ པ་ན ར་སྨཱི་ནཾ པ་རི་ཏོ ཕ་ར་ནྟཱི སཱུ་རི་ཡཱ་བྷཱ ཏི་ཁི་ཎཱ ཨུ་ཎྷཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ར་སྨི་ཏེ་ཛ’’ནྟི. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐེ་ཝ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
སུ་ཝ་ཎྞཱ་ཝ་ཊྚཾ ཝི་ཡཱཏི ཨ་ཙྪེ སུ་ཝ་ཎྞ་པ་ཏྟེ ཝི་ནི་ཝ་ཏྟ་ཨཱ་ཝ་ཊྚཾ ཝི་ཡ. ག་ར་ཧ་ཎ་ཙྪ་རི་ཡཾ ནཱ་མ ཀི་རེ་ཏཾ ‘‘ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་མེ་ཏཾ ཨ་ཝི་སི་ཙྪེ་ཕ་ལ་ཝ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. ན ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་ར་ཧཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པཱ་ཀ་ཊ་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི, ན ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤཱི་ཏི. སི་རཱ་ཛཱ་ལཱཏི སི་རཱ་ས་ནྟཱ་ནཱ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ན ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ཉྙེ་སཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀ་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རཾ ཝི་ཡ ན ཧོ་ཏི པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་སྶ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཏ་མ་ཏྟཱ ཝི་པ་ཙྩ་ན་སྶ པ་རི་ཡ་ནྟ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་པཱ་ཀ་ཊ’’ནྟི. ཝ་ལི་ཡཱ་ཝ་ཊྚ་ཀནྟི ཨ་པྤ་ཀཾ ཝ་ལི་ཡཱ་ཝ་ཊྚཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ས་གྒ་པྤ་མཱ་ཎ’’ནྟི. ས་བྦཱ་ནཱིཏི སི་རཱ་ཛཱ་ལཱ་ནི. པུ་ར་ཏོ ཝ་ངྐོཏི ཐོ་ཀཾ པུ་ར་ཏོ ན་ཏ་མ་ཏྟཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘སྭཱ་ཡཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་པཱ་ཀ་ཊོ’’ཏི. ན་ཡ་གྒཱ་ཧ་ཏོཏི ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཏོ. དྷཱི ཏནྟི དྷཱི-ས་དྡ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. དྷཱིཏི ཛི་གུ་ཙྪ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. དྷི་ཀྐཱ་རོཏི ཛི་གུ་ཙྪཱ་པ་ཡོ་གོ. ཏཾ ཕུ་ས་ཏཱུཏི ཏུ་ཡ྄ཧཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏུ.
༢. ཨུ་ཎྞཱ་བྷ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༡༢. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་སྶཱཏི ཨ་ཉྙོ ཨ་ཉྙ་སྶ. ན པ་ཙྩ་ནུ་བྷོཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་དཱ་ནི ཏཾ ཨ་ཉྙ་ཝི་ས་ཡ་ཏཾ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ.
ཝི་ས་ཡཱ་ནི པ་ཊི་ས་ར་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ. ཨི་ནྡྲི་ཡ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ནི ཧི ཨ་ས་ཏི་པི ཏཱ་དི་སེ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ས་མྤ་ཛཱ་ན་ན་ཏོ པ་ཝེ་ད་ན་ཝི་ཛཱ་ན་ནཱ་ནི ཀ་རོ་ནྟཱ་ནི ཝི་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི, ཏ་ཐཱ ལོ་ཀ་སྶ ཨ་ཉྙ་ཏྠ སི་དྡྷི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘མ་ནོ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ, མ་ནོ་ཝ ནེ་སཾ གོ་ཙ་ར་ཝི་ས་ཡཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷོ་ཏཱི’’ཏི མ་ནོ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ན་མ་ནོ ཧི ས་ཝི་སེ་སཾ མ་ནོ་ཝི་ས་ཡཾ པ་ཙྩ་ནུ་བྷོ་ཏི, པ་ཉྩ་དྭཱ་རི་ཀ་ཛ་ཝ་ན་མ་ནོ མ་ན་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ པ་ཙྩ་ནུ་བྷ་ཝ་ཏི. ར་ཛྫ་ནཱ་དིགྒ་ཧ་ཎ་ཉྩེ་ཏྠ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ, ཏ་སྨཱ ས་དྡ་ཧ་ནཱ་དི་པི ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ, པ་ཉྩ་དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་ན དྭཱ་རེཏི ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ.
དུ་བྦ་ལ་བྷོ་ཛ་ཀཱཏི ཨ་པྤཱ་ནུ་བྷཱ་ཝཱ རཱ་ཛ་བྷོ་གྒཱ. ཨཱ་ཡནྟི བྷོ་གུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. ཡོ་ཏྟ་བ་ནྡྷཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ ལ་དྡྷ་བྦ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ ཡོ་ཏྟ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ. ཨ་དྡུ་བ་ནྡྷཱ་དི་ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ ཨ་དྡུ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ. མཱ་གྷཱ་ཏ་གྷོ་ས་ནཱ་ཡ ཀ་ཏཱ་ཡ ཧིཾ་སཱ་ནི་མི་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ མཱ་པ་ཧཱ་ར་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ. ཏ་སྶ པ་རི་མཱ་ཎཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཊྛ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཏ་ཝ་ཏྠུ་ཀནྟི ས་ཏ་ཀ་རཱི་ས་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ.
མ་གྒ་ས་ཏཱིཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་ཏི. བྷཱ་ཝ་ན་མ་ནུ་ཡུ་ཉྫ་ནྟ་སྶ ཧི ཛ་ཝ་ན་མ་ནོ ཨུ་སྶ་ཀྐི་ཏྭཱ་ཝ མ་གྒ་ས་ཏིཾ པ་ཊི་ས་ར་ཏི ཏ་པྤ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཏྟཱ. ཏནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ. སཱཏི ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི. པ་ཊི་ས་ར་ཏི ཨ་གྒ་མ་གྒ་ས་ཏི་ཡཱ. ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟི ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ཨུ་བྷ་ཡཾ མ་གྒ་སྶ སི་དྡྷཱ་ཡེ་ཝཱ་ཏི. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ན་ཏྠི ཨེ་ཏ་སྶ པ་ཊི་ས་ར་ཎ་ནྟི ཨ་པྤ་ཊི་ས་ར་ཎཾ ཨ་ས་ངྑ་ཏཱ་མ་ཏ་སྶ ས་ནྟི་ནི་ཙྩ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ. ས་ཡཾ པ་ན ས་བྦེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ པ་ཊི་ས་ར་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ག་ཏཱི’’ཏི (པ་རི. ༣༣༩). ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛཾ ནི་བྦཱ་ན་ནི་སྶ་ཡ་ཏྟཱ. ན ཏ་ཏོ པ་རཾ ག་ཙྪ་ཏི ག་ཏ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཏཱ་དི་ས་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝཱ. ནི་བྦཱ་ནཾ པ་རི ས་བྦ་སོ ཨོ་སཱ་ན་ནྟི ནི་བྦཱ་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཾ.
མཱུ་ལ་ཛཱ་ཏཱ ཛཱ་ཏ་མཱུ་ལཱ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ. ཀཱ པ་ན་སྶཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་ས་དྡྷཱ’’ཏི. མ་གྒོ ད་ལ༹ྷཱ་ཡ ཨ་སཾ་ཧཱ་རི་ཡ་ས་དྡྷཱ་ཡ མཱུ་ལཾ དི་ཊྛི་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ཙེ་ཝ ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་ཙི་ཏྟ་ཉྩཱ་ཏི པ་ཉྩ ཨ་ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཱ་ནི ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱི་ནཱ་ནི. པ་ཉྩ ནཱི་ཝ་ར་ཎཱ་ནཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ་ནི པ་ཋ་མ་མ་གྒེ་ནེ་ཝ པ་ཧཱི་ནཱ་ནི, ཨི་ཏ་རཱ་ནི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཛྷཱ་ནེ་ན པ་ཧཱི་ནཱ་ནཱི་ཏི པ་ཉྩ་སུ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་ཀི་ལེ་ས་སཾ་ཡོ་ཛ་ནེ་སུ ཨེ་ཀ་དེ་ས་ཝི་ག་མེ་ནེ་ཝ བ་ཧི་དྡྷཱ་སཾ་ཡོ་ཛ་ནོ ཝི་ཡ ཛཱ་ཏོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཛྷཱ་ན་ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏོ’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ ཨ་པ་རི་ཧཱི་ན…པེ… ནི་བྦཱ་ཡེ་ཡྻཱ’’ཏི.
༥. པ་ཋ་མ་པུ་བྦཱ་རཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༡༥. པུ་བྦ་ཀོ་ཊྛ་ཀེ ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ག་ཏ་སུ་ཏྟཾ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ ཕ་ལི་ནྡྲི་ཡཱ་ནེ་ཝ ཀ་ཐི་ཏཱ་ནི ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ.
༡༠. ཨཱ་པ་ཎ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༢༠. ཨུ་པ་རི ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཏ་ཡོ མ་གྒཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ས་ཧ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལ་ཏོ ཨུ་པ་རི ཏ་ཡོ མ་གྒཱ. མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨི་དཱ་ནི པ་ཙྩ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཨི་མེ ཁོ ཏེ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཡཾ ཨ་གྒ་བྷཱུ་ཏཾ, ཏ་སྶ ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལི་ནྡྲི་ཡཾ ནཱ་མཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཨི་ནྡྲི་ཡ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཏི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ པ་སྶཱ་མཱིཏི ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་སྶཱ་མི. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧཱིཏི ཝཱི་རི་ཡི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི. སཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་ཧ་ག་ཏཱ སི་ཡཱ་ཏི མི་སྶ་ཀཱ ཝུ་ཏྟཱ.
ཛ་རཱ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. སཱུ་ཀ་ར་ཁ་ཏ་ཝ་གྒོ
༡. སཱ་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༢༡. སཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨ་ཏི་སཱུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན. བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཡ.
༢. མ་ལླི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༢༢. ཙ་ཏྟཱ་རི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཱིཏི པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་སཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི. ‘‘ཨ་རི་ཡ་ཉཱ་ཎཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་རི་ཡ-ས་དྡོ པ་ན ཡ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཝི་སུ་དྡྷེ་པི ཧོ་ཏཱི་ཏི ཏཱ་དི་སཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་མྤི པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་ཐཱ ཧི ཙ་ཏྟཱ་རི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི མི་སྶ་ཀཱ་ནི, ཨེ་ཝཾ པ་ཉྙི་ནྡྲི་ཡ་མྤི མི་སྶ་ཀ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ན ཀོ་ཙི ཝི་རོ་དྷོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་མྤི པ་ན…པེ… ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི.
༣. སེ་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༢༣. ན ས་ཀྐོ་ཏི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ ཨ་པ་རི་པ་ཀྐ་ཏྟཱ. ཨ་ཏྠཱི་ཏི པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི ན་ཡ་གྒཱ་ཧེ་ན, ན པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ. ན ཧི ཨ་རི་ཡཱ་པི ཨ་ན་དྷི་ག་ཏཾ མ་གྒ་ཕ་ལཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑི་ཏུཾ ས་ཀྐོ་ནྟི.
༦. པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༢༦. སཱ་ས་ཝེ་སཱུཏི ཙ་ཏུ་རཱ་ས་ཝ་ཝི་ནི་མུ་ཏྟེ་སུ སེ་ས་དྷ་མྨེ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ. ཏེ་སུ་པི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཨ་ན་ཏྠ་ཏོ ཙི་ཏྟཾ ར་ཀྑ་ཏི ནཱ་མ.
༨. སཱུ་ཀ་ར་ཁ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༢༨. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱཏི ཏཾ སཱུ་ཀ་ར་ཁ་ཏ་ལེ་ཎཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ. ཨེ་ཏཾ ‘‘སཱུ་ཀ་ར་ཁ་ཏཱ་ཡ’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟཾ. བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀནྟི བྷཱ་ཝ་ཛོ་ཏ་ཀཾ ན་པུཾ་ས་ཀ་ཝ་ཙ་ནཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝི་ས་མཾ ཝཱ་ཏཱ ཝཱ་ཡ་ནྟི, ཨེ་ཀ་མ་ནྟཾ ནི་སཱི་དཱི’’ཏི. ཀི་ཙྩ་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཏེ་སཾ སཾ་ཀཱ་ས་ན་ཊྛེ་ན ས་པ་ཏི་སོ, ས་པ་ཏི་སོ ཨེ་ཝ ས་པྤ་ཏི་སྶོ, ས་ཛེ་ཊྛ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་པྤ་ཏི་སྶོ་ཏི ས་ཛེ་ཊྛ་ཀོ’’ཏི.
སཱུ་ཀ་ར་ཁ་ཏ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༥༣༡-༦༥༠. ས་ཏྟཱ་ནཾ ཕ་ལཱ་ནཾ ཧེ་ཏུ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ‘‘ཨི་མེ་སཾ ཁོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཱ་ནི, པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི་ཡེ་ཝ ཕ་ལཱུ་པ་ཙཱ་རེ་ན ‘‘ས་ཏྟ ཕ་ལཱ་ནཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཏཱ་ནི ཙ པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ་ནི ‘‘ཨི་མེ་སཾ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཉྩ་ནྣཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ…པེ… ས་ཏྟཱ་ནི་སཾ་སཱ པཱ་ཊི་ཀ་ངྑཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏེ་སནྟི ས་ཏྟཱ་ནཾ ཕ་ལཱ་ནཾ. ‘‘དྭི་ནྣཾ ཕ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཏ་རཾ ཕ་ལ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་སུ་ཏྟེ ཝུ་ཏྟཱ་ནི ཧེ་ཊྛཱ དྭེ ཕ་ལཱ་ནི ནཱ་མཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཡེ་ཧི པ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡེ་ཧི ཨ་ཉྙ་ཏྲ པ་ན ཨ་ནྟ་རཱ་པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡིཾ སེ་སཱ་ནི ཕ་ལཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཏཱ་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ས་པུ་བྦ་བྷཱ་གཱ་ནི ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ སི་ཡཱ.
ཨི་ནྡྲི་ཡ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.