༡. ཝེ་ལུ༹་དྭཱ་ར་ཝ་གྒོ
༡. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་རཱ་ཛ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༩༧. ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ག་ར་ཧ་ཎེ་སུ ནི་པཱ་ཏོཏི ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ན་ག་ར་ཧ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ཀོ ནི་པཱ་ཏོ. ཀི་མེ་ཏྠ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷཱ་ཏི, ཀིཾ ཝཱ ག་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏུ་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་གྒ་ཎྷ་ནྟོ ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཎྷ་ནྟོ. ག་ར་ཧ་ནྟོ ནི་ནྡ་ནྟོ. ཨི་སྶ་ར་སཱི་ལོ ཨི་སྶ་རོ, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨི་སྶ་རི་ཡཾ, པ་བྷུ་ཏཱ. ཨ་དྷཱི་ནཾ པ་ཏི ཨ་དྷི་པ་ཏི, ཏ་སྶ བྷཱ་ཝོ ཨཱ་དྷི་པ་ཙྩཾ, སཱ་མི་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་སྶ་རི་ཡཱ་དྷི་པ་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨ་ན་ནྟ་ཀཱ་ནཱིཏི ཨ་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ནི.
ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དེ་ནཱཏི ཝ་ཏྠུ་ཏྟ་ཡ་སྶ གུ་ཎེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝེ་ཙྩ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པ་སཱ་དོ. སོ པ་ན ཀེ་ན་ཙི ཙ་ལ་ན་ར་ཧི་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཙ་ལ་པྤ་སཱ་དེ་ནཱ’’ཏི. མ་གྒེ་ནཱཏི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན. ཨཱ་ག་ཏ་པྤ་སཱ་དོ ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མེ་ན ལ་དྡྷ་པྤ་སཱ་དོ. ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མནྟི ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ. ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ན་ཉྷི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟོ་ཝ ཏཱི་སུ ཝ་ཏྠཱུ་སུ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་དཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི. ཏེ་སནྟི ཝི་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཏི་དྷཱ ཝུ་ཏྟོ. ཡ་སྨཱ ཙ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨེ་ཀོ, ཏ་སྨཱ་ཝ ནི་ནྣཱ་ནཱ་ཀ་ར་ཎོ ཧོ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་བྷེ་དེ ས་ཏི་པི. ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀ་སྶ ཧཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. པ་སཱ་དོ ཨོ་ཀ་པྤ་ནཱ. པེ་མཾ བྷ་ཏྟི. གཱ་ར་ཝཾ ག་རུ་ཀ་ར་ཎཾ. མ་ཧ་ནྟཾ ཨུ་ལཱ༹་རཾ. ཨེ་ཏཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ན་ཏྠི ས་བྦ་ཏྠ ས་མཱ་ན་ཏྟཱ.
ཨེ་ཝནྟི བྷ་ཝ་ནྟ་རེ་པི ཨ་ཀོ་པ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ. ས་དི་ས་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཨ་ཁ་ཎྜཱ་དཱི་ཧི ས་དི་ས་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མུ་ཁ་ཝ་ཊྚི ཡ་ཉྷི ཚི་ནྣེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཁ་ཎྜཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཁ་ཎྜཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. པཱ་ཏི་མོ་ཀྑེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན སཱི་ལ་སྶ ཨཱ་དི་མ་ཛ྄ཛྷ་ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. དྭི་ནྣཾ ཝཱ ཏི་ཎྞཾ ཝཱཏི སཱི་ལ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ་ནཾ. ཨེ་ཀ་ནྟ་རཾ བྷི་ནྣནྟི ཨ་བྷི་ནྣེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟ་རཾ ཧུ་ཏྭཱ བྷི་ནྣཾ. ཏེ་སཾ ཁ་ཎྜཱ་དཱི་ནཾ. ‘‘བྷུ་ཛི་སྶེ་ཧཱི’’ཏི ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷུ་ཛི་སྶ་བྷཱ་ཝ་ཀ་རེ་ཧཱི’’ཏི. ཨི་དཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟནྟི ཨི་ད་མྤི སཱི་ལཾ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ. ‘‘ཨ་ཡཾ སཱི་ལ་སྶ ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་རཱ་མ་སི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻེ་ཧི.
༢. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡོ་ག་དྷ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༩༨. ཡེ་སནྟི ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏོ ས་དྡྷཱ་དཱི་ན་མཱ་དྷཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་པུ་གྒ་ལ་ད་སྶ་ནཾ. བུ་དྡྷེ པ་སཱ་དོ ག་ཧི་ཏོ. སོ ཧི ཨི་ཏ་རེ་ཧི པ་ཋ་མཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི. ཨ་རི་ཡ་ཀ་ནྟཱ་ནི སཱི་ལཱ་ནི ག་ཧི་ཏཱ་ནི སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶ སཱི་ལཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ས་ངྒྷེ པ་སཱ་དོ ག་ཧི་ཏོ དྷ་མྨ་པྤ་སཱ་ད་སྶ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ. དྷ་མྨེ པ་སཱ་དོ ག་ཧི་ཏོ ཨ་ཝེ་ཙྩ་པྤ་སཱ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སོ་ཏཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཏྟི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི, ཏ་སྶཱ ཨ་ངྒཱ་ནི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒཱ་ནི. པ་ཙྩེ་ནྟཱིཏི པ་ཛཱ་ཡ་ནྟི ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ནྟི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པཱ་པུ་ཎ་ནྟཱི’’ཏི. བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡཾ. ཀ་ཏ་ར་པ་སཱ་དོ ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. མ་གྒ་པྤ་སཱ་དོཏི མ་གྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ པ་སཱ་དོ. ཨཱ་ག་ཏ་མ་གྒ་སྶཱཏི ཨ་དྷི་ག་ཏ་མ་གྒ་སྶ. མི་སྶ་ཀ་པྤ་སཱ་དོ ཨེ་སོཏི ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷོ་པི ཐེ་རཱ པ་ཎྜི་ཏཱ བ་ཧུ་སྶུ་ཏཱ.
༣. དཱི་གྷཱ་ཝུ་ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༩༩. ཡ་ད་གྒེ་ན ཏ་སྨིཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀེ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ནི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒཱ་ནི སཾ་ཝི་ཛྫ་ནྟི, ཏ་ད་གྒེ་ན སོ ཏེ་སུ ཝ་ཏྟི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏཱུ་སུ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒེ་སུ ས་ནྡི་སྶ་སཱི’’ཏི. ཝི་ཛྫཾ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ, ཏེ་སུ ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝི་ཛྫཱ་བྷཱ་གི་ཡེ་ཏི ཝི་ཛྫཱ་ཀོ་ཊྛཱ་སི་ཀེ’’ཏི.
༤-༥. པ་ཋ་མ་སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༠༠-༡༠༠༡. ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི པ་ཋ་མ་མ་གྒོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཏ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ངྒ’’ནྟི. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཨ་ཏྠཱ་ཡཱཏི སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཏྠཱ་ཡ. ཨ་ངྒནྟི ཀཱ་ར་ཎཾ. ཨི་ཏ་རེ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པྤ་སཱ་དཱ་ད་ཡོ. པུ་བྦ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ཡ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི.
༦. ཐ་པ་ཏི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༠༢. (ཝི་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་ཡཱ་ནཾ ཀཱ་ལ་ན་ཀཱ་ཡ, ཀཱ་ར་ཎ་སྶ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ སཱ་ཏ་པ་རི་ཡཱ སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ཡ་པ་རི་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མུ་ཁེ་ན ཏ་ནྟིཾ ཋ་པེ་སི བྷ་ག་ཝཱ. ན ཧི པ་སྶ་ཐ ན་མ་ཏྠེ་ཧི ཀ་ར་ཎེ ནི་ར་ཏྠ་ཀོ པི་ཏི ཝ་ཏྟ་ཏི. ‘‘ནི་ཡ་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་མེ་ཝ ནི་ཡ་མཾ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་དེ་སེ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏི. མ་ཧཱ་མ་ཎྜ་ལ་ཙཱ་རི་ཀཾ ཙ་ར་ནྟོ་པི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་དེ་ས་སྶ ཨ་ནྟ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཙ་ར་ཏི. ཏ་ཏྠ ཙ ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ་ན་སྶ ས་མོ་ས་ར་ཎ་ཏཱ མ་ཏྟ་པ་ན་ཝཱ་ཙ་མ་ཧ་ཏྠ་སུ་པ་ན་ནྟི.) [ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ པཱ་ཋོ ཨ་སུ་དྡྷོ དུ་སྶོ་དྷ་ནཱི་ཡོ ཙ, སུ་དྡྷ་པཱ་ཋོ ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦོ.] ཨ་རུ་ཎུ་ཊྛཱ་པ་ན་མྤི ཏ་ཏྠེ་ཝ ཧོ་ཏི. པ་ཙྩ་ནྟ་པ་དེ་སེ པ་ན དཱུ་རེ ཝི་ནེ་ཡྻ་ཛ་ནཱ ཧོ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ག་ནྟྭཱ མ་གྒ་ཕ་ལེ་སུ པ་ཏི་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱ ཏ་ཏོ པ་ཙྩཱ་ག་ནྟྭཱ མ་ཛ྄ཛྷི་མ་པ་དེ་སེ ཨེ་ཝ ཝཱ་སཾ ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ཏི, ཏ་ཏྠ མ་ནུ་སྶེ་ཧི ཀ་ཏཱ་ནཾ ཀཱ་རཱ་ནཾ མ་ཧ་པྥ་ལ་བྷཱ་ཝ་ནི་ཡ་མ་ན་ཏྠ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ‘‘ཨཱ་ས་ནྣེ ནོ བྷ་ག་ཝཱ’’ཏི ཨི་དཾ ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན ཀེ་ཝ་ལ’’ནྟི ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ས་ཀི་ཉྩ་ན་ས་པ་ལི་བོ་དྷ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀི་ཉྩ་ནཾ པ་ལི་བོ་དྷོ ཨ་ས་མཱ་པི་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཏཱ, ཏ་དུ་བྷ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧཱ་ཝཱ་སེཏི མ་ཧཱ་གེ་ཧེ.
དྭེ་པི ཛ་ནཱཏི ཨི་སི་ད་ཏྟ་པུ་རཱ་ཎཱ. སི་ཏཾ ནཱ་མ མ་ནྡ་ཧ་སི་ཏཾ. ཧ་སི་ཏཾ ནཱ་མ ཝི་སྶ་ཊྛ་ཧ་སི་ཏཾ. མུ་ཏྟ་ཙཱ་གོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་ཊཱི་ཀཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡༦༠) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. སཾ་ཝི་བྷཱ་གེཏི པ་ར་སྶ དཱ་ན་ཝ་སེ་ན སཾ་ཝི་བྷ་ཛ་ནེ. ཨ་ཀ་ཏ་ཝི་བྷཱ་གནྟི དེ་ཡྻ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན ན ཀ་ཏ་ཝི་བྷཱ་གཾ. པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན པ་ན ‘‘སཱི་ལ་ཝ་ནྟེ་ཧཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཀ་ཏ་ཝི་བྷཱ་ག་མེ་ཝ མ་ཧ་པྥ་ལ་ཏཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཾ དཱ་ཏ་བྦ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཋི་ཏ’’ནྟི.
(ཨེ་ཏྠ་ནྟ་རེ པཱ་ཋོ ཨ་སུ་དྡྷོ དུ་སྶོ་དྷ་ནཱི་ཡོ ཙ, སུ་དྡྷ་པཱ་ཋོ ག་ཝེ་སི་ཏ་བྦོ.)
༧. ཝེ་ལུ༹་དྭཱ་རེ་ཡྻ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༠༣. པ་ཝེ་ཎི་ཨཱ་ག་ཏ་སྶཱཏི ཨ་ནེ་ཀ་པུ་རི་ས་ཡུ་ག་ཝ་སེ་ན པ་ར་མྤ་རཱ་ག་ཏ་སྶ. ཨ་ཏྟ་ནི ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦནྟི ཨ་ཏྟ་ནི ནེ་ཏྭཱ པ་ར་སྨིཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཁོ མྱཱ་ཡཾ དྷ་མྨོ ཨ་པྤི་ཡོ ཨ་མ་ནཱ་པོ, པ་ར་སྶ་པེ་སོ དྷ་མྨོ ཨ་པྤི་ཡོ ཨ་མ་ནཱ་པོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་མ་ནྟ་བྷཱ་སེ་ནཱཏི ས་མྥ་སྶ ས་མྥ་པྤ་ལཱ་པ་སྶ ཨ་མ་ནྟཱ་ཡ མ་ནྟཱ་ར་ཧི་ཏ་བྷཱ་ས་ནེ་ན.
༨-༩. པ་ཋ་མ་གི་ཉྫ་ཀཱ་ཝ་ས་ཐ་སུ་ཏྟཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༠༠༤-༥. དྭེ གཱ་མཱ དྭི་ནྣཾ ཉཱ་ཏཱི་ནཾ གཱ་མཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཉཱ་ཏི་ཀེཏི ཨེ་ཝཾ་ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ ཨེ་ཀ་སྨིཾ གཱ་མ་ཀེ. གི་ཉྫ་ཀཱ་ཝ་ས་ཐེཏི གི་ཉྫ་ཀཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟི ཨི་ཊྛ་ཀཱ, གི་ཉྫ་ཀཱ་ཧི ཨེ་ཝ ཀ་ཏོ ཨཱ་ཝ་ས་ཐོ, ཏ་སྨིཾ. སོ ཀི་ར ཨཱ་ཝཱ་སོ ཡ་ཐཱ སུ་དྷཱ་ཧི པ་རི་ཀ་མྨེ་ན པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ན་ཏྠི, ཨེ་ཝཾ ཨི་ཊྛ་ཀཱ་ཧི ཨེ་ཝ ཙི་ནི་ཏྭཱ ཀ་ཏོ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨི་ཊྛ་ཀཱ་མ་ཡེ ཨཱ་ཝ་ས་ཐེ’’ཏི. ཏུ་ལཱ་ཐ་མྦྷ་དྭཱ་ར་བ་ནྡྷ་ཀ་ཝཱ་ཊ་ཕ་ལ་ཀཱ་ནི པ་ན དཱ་རུ་མ་ཡཱ ཨེ་ཝ. ཨོ་རཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི ཀཱ་མ་དྷཱ་ཏུ, པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ ཨོ་རཾ བྷ་ཛ་ནྟཱི་ཏི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི, ཨོ་ར་མྦྷཱ་ག་སྶ ཝཱ ཧི་ཏཱ་ནི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཊྛཱ་བྷཱ་གི་ཡཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཏཱི་ཧི མ་གྒེ་ཧཱིཏི ཧེ་ཊྛི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི མ་གྒེ་ཧི. ཏེ་ཧི པ་ཧཱ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཡ ཧི ཏེ་སཾ ས་ཉྙོ་ཛ་ནཱ་ནཾ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་ཏཱ, ཨོ་རཾ བྷ་ཉྫི་ཡཱ་ནི ཝཱ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན. ཨི་དཱ་ནི བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ནེ་སཾ ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ་ནི ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝི་གྷཱ་ཏེ་ན པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ་ནཾ, ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ་ནི ས་བྦ་སོ ཨ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་བ་ནྡྷ་ནཱ་ཡ ན ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏཱ་ནི མ་གྒེ་ན ཝཱ ཨ་ས་མུ་ཙྪི་ནྣཱ་ནཱི’’ཏི. ནི་བྦ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་ནྟུཾ ན དེ་ནྟི. མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷ་ཝ་གཱ་མི་ཀ་མྨཱ་ཡཱུ་ཧ་ན་སྶ ཝི་བ་ནྡྷ་ན་ཏོ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ཏཱི་ཎི ས་ཉྙོ་ཛ་ནཱ་ནི ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་བྱཱ་པཱ་དཱ ཝི་ཡ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ཏ་ཏྠ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷ་ཝེ ནི་བྦ་ཏྟ་མྤི ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཀ་མྨ་པ་རི་ཀྑ་ཡེ ཀཱ་མ་བྷ་ཝཱུ་པ་པ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ་ཡ མ་ཧ་གྒ་ཏ་བྷ་ཝ་ཏོ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཨི་དྷེ་ཝ ཀཱ་མ་བྷ་ཝེ ཨེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟཱ་པེ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ས་བྦཱ་ནི་པི པ་ཉྩ་པི སཾ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ནི ཨོ་ར་མྦྷཱ་གི་ཡཱ་ནེ་ཝ. པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱ་ག་མ་ན་ས་བྷཱ་ཝོཏི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྨཱ ལོ་ཀཱ ཨི་དྷ ན ཨཱ་ག་མ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ. བུ་དྡྷ་ད་སྶ་ན-ཐེ་ར་ད་སྶ་ན-དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་ནཾ པ་ན ཨ་ཏྠཱ་ཡ ཨ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཨ་ནི་ཝཱ་རི་ཏཾ.
ཀ་དཱ་ཙི ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ར་ལཱ༹་ཀཱ་ར་ཏཱ, པ་རི་ཡུ་ཊྛཱ་ན་མ་ནྡ་ཏཱ་ཡ ཨ་བ་ཧ་ལ་ཏཱ་ཏི དྭེ་དྷཱ་པི ཏ་ནུ་བྷཱ་ཝོ. ཨ་བྷི་ཎྷནྟི བ་ཧུ་སོ. བ་ཧ་ལ་བ་ཧ་ལཱཏི ཏི་བྦ་ཏི་བྦཱ. ཡ་ཏྠ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, ཏཾ ས་ནྟཱ་ནཾ མ་དྡ་ནྟཱ ཕ་ར་ནྟཱ སཱ་དྷེ་ནྟཱ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རཾ ཀ་རོ་ནྟཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི, དྭཱི་ཧི པ་ན མ་གྒེ་ཧི པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ ཏ་ནུ་ཀ་ཏ་ནུ་ཀཱ མ་ནྡ་མ་ནྡཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟི. པུ་ཏྟ་དྷཱི་ཏ་རོ ཧོ་ནྟཱིཏི ཨི་དཾ ཨ་ཀཱ་ར་ཎཾ. ཏ་ཐཱ ཧི ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒ་པ་རཱ་མ་ས་ན་མ་ཏྟེ་ན་པི ཏེ ཧོ་ནྟི. ཨི་དནྟི ‘‘རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧཱ་ནཾ ཏ་ནུ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ. བྷ་ཝ་ཏ་ནུ་ཀ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་པྤ་ཀ་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ན. ཏནྟི མ་ཧཱ་སཱི་ཝ་ཏྠེ་ར་སྶ ཝ་ཙ་ནཾ པ་ཊི་ཀྑི་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡེ བྷ་ཝཱ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ལ་བྦྷ་ནྟི, ཏེ པ་རི་པུ་ཎྞ་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷ་ཝཱ ཨེ་ཝ. ཡེ ན ལ་བྦྷ་ནྟི, ཏ་ཏྠ ཀཱི་དི་སཾ ཏཾ བྷ་ཝ་ཏ་ནུ་ཀཾ. ཏ་སྨཱ ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ་པི བྷ་ཝ་ཏ་ནུ་ཀ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཊྛ་མེ བྷ་ཝེ བྷ་ཝ་ཏ་ནུ་ཀཾ ན་ཏྠི ཨ་ཊྛ་མ་སྶེ་ཝ བྷ་ཝ་སྶ ས་བྦ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་སེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་ལོ་ཀཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ ཨི་ཏ་ར་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཝ་སེ་ན ཏ་ཐཱ ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏྟཱ. ཡོ ཧི ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀེ་སུ ཝོ་མི་སྶ་ཀ་ཝ་སེ་ན ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, སོ་པི ཀཱ་མ་བྷ་ཝ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏ་བྦོ. བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ཙ ཀཱ་མ་ལོ་ཀེ ཋ་ཏྭཱ – ‘‘ས་ཀི་དེ་ཝ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱཏི ཙ ཨི་མི་ནཱ པ་ཉྩ་སུ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི་སུ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཝ་ཛྫེ་ཏྭཱ ཨེ་ཀོ་ཝ ག་ཧི་ཏོ. ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཧི ཨི་དྷ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མི་ཕ་ལཾ པ་ཏྭཱ ཨི་དྷེ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩོ ཨི་དྷ པ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩོ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ པ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠེ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨེ་ཀ་ཙྩོ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ པ་ཏྭཱ ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨི་མེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨི་དྷ ན ལ་བྦྷ་ནྟི. ཡོ པ་ན ཨི་དྷ པ་ཏྭཱ དེ་ཝ་ལོ་ཀེ ཡཱ་ཝ་ཏཱ་ཡུ་ཀཾ ཝ་སི་ཏྭཱ པུ་ན ཨི་དྷཱུ་པ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ཏི, ཨ་ཡ་མི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘ཨི་མཾ ལོ་ཀ་ནྟི ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ’’ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཉྙཾ་ཡེ་ཝ ཙ་ཏུ་ཀྐཾ ད་སྶི་ཏཾ.
ཙ་ཏཱུ་སུ…པེ… ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨ་པཱ་ཡ་ག་མ་ནཱི་ཡཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ. དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མེ་ནཱཏི མ་གྒ་དྷ་མྨ་ནི་ཡཱ་མེ་ན ནི་ཡ་ཏོ ཨུ་པ་རི་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨ་ཝ་སྶཾ་བྷཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྦོ་དྷི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ’’ཏི. ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ཉཱ་ཎ་ག་ཏིནྟི ཏེ་སཾ ཏེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ‘‘ཨ་སུ་ཀོ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ, ཨ་སུ་ཀོ ས་ཀ་དཱ་གཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏཾ་ཏཾ་ཉཱ་ཎཱ་དྷི་ག་མ་ནཾ ཉཱ་ཎཱུ་པ་པ་ཏྟིཾ. ཉཱ་ཎཱ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡནྟི ཏ་ཏོ པ་ར་མྤི – ‘‘ནི་ཡ་ཏོ ས་མྦོ་དྷི་པ་རཱ་ཡ་ཎོ ས་ཀི་དེ་ཝ ཨི་མཾ ལོ་ཀཾ ཨཱ་ག་ནྟྭཱ དུ་ཀྑ་སྶ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཉཱ་ཎ་ས་ཧི་ཏཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷ་ཝཾ. ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶ ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཨ་པེ་ཀྑ་ནྟ་སྶ. ཀེ་ཝ་ལཾ ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ཐོ་ཝ, ན ཏེ་ན ཀཱ་ཙི པ་རེ་སཾ ཨ་ཏྠ་སི་དྡྷཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཙི་ཏྟ་ཝི་ཧེ་སཱ ཙི་ཏྟ་ཁེ་དོ, སཱ ཀི་ལེ་སཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ན་ཏྠི.
ཨཱ་དི་སྶ་ཏི ཨཱ་ལོ་ཀཱི་ཡ་ཏི ཨ་ཏྟཱ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་དཱ་སཾ, དྷ་མྨ་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་དཱ་སཾ དྷ་མྨཱ་དཱ་སཾ, ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎ་སྶེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ན ཧི ཨ་རི་ཡ་སཱ་ཝ་ཀོ ཙ་ཏཱུ་སུ ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩེ་སུ ཝི་དྡྷ་སྟ་ས་མྨོ་ཧ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཉ་ཏྭཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ བྱཱ་ཀ་རེ་ཡྻ, ཏ་པྤ་ཀཱ་ས་ན་ཏོ པ་ན དྷ་མྨ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ དྷ་མྨཱ་དཱ་ས་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི. ཡེ་ན དྷ་མྨཱ་དཱ་སེ་ནཱཏི ཨི་དྷ པ་ན མ་གྒ་དྷ་མྨ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝཱ་ཏི.
ཝེ་ལུ༹་དྭཱ་ར་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.