༣. ས་བྦ་ཝ་གྒོ
༡. ས་བྦ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣. ས་བྦ-ས་དྡོ པ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཀ་ཏྠ་ཙི ས་པྤ་དེ་སེ་པི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཏ་ཏོ ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཝི་ས་ཡེ་ན ས་བྦ-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦ་ས་བྦ’’ནྟི, ས་བྦ་མེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ས་བྦ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་བྷཱ་ཝཾ ས་བྦཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་བྦཾ, སེ་ས་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཏ་སྶ ཨ་ཝི་ས་ཡཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཨ་དྡི་ཊྛ་མི་དྷ་ཏྠི ཀི་ཉྩཱིཏི. ཨི་དྷཱཏི ནི་པཱ་ཏ་མ་ཏྟཾ, ཨི་དྷ ཝཱ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ, ད་སྶ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་དི་ཊྛཾ ནཱ་མ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནུ་མཱ་ན་ཝི་ས་ཡཾ ནུ ཁོ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཐོ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི. ཨ་ཉྙེ་སཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཀྑ་མྤི ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ ཏ་སྶ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དི་ཊྛཾ ཨ་ཝི་ཉྙཱ་ཏཾ ན་ཏྠི. པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཾ ཨ་ཏཱི་ཏ་མེ་ཝ ཉེ་ཡྻཾ ག་ཧི་ཏཾ, ཨ་ནཱ་ག་ཏཾ ནུ ཁོ ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་ཛཱ་ནི་ཏ་བྦ’’ནྟི, ཏ་སྶ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཛཱ་ནི་ཏུཾ ཉཱ་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻཾ ནཱ་མ ཏ་སྶ ཀི་ཉྩི ན་ཏྠཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ས་ཀ་ལ་སྶ ས་ཀྐཱ་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ས་ཀྐཱ་ཡ་ས་བྦཾ. ས་བྦ་དྷ་མྨེ་སཱུཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ དྭཱ་རཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་སུ ས་བྦེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ. ཡ་སྨཱ ཚ་སུ་པི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ག་ཧི་ཏེ་སུ པ་དེ་ས་ས་བྦཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ ‘‘པ་ཉྩཱ་ར་མྨ་ཎ་མ་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. པ་དེ་ས་ས་བྦཾ ས་ཀྐཱ་ཡ་ས་བྦཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ཏ་སྶ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ ཨེ་ཀ་དེ་ས་སྶ ཨ་ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏོ. ས་ཀྐཱ་ཡ་ས་བྦཾ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་བྦཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨ་ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏོ. ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་བྦཾ ས་བྦ་ས་བྦཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཡ་སྨཱ ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་བྦེ་ན ཙ་ཏུ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ཝ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏཱ, ན ལ་ཀྑ་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ, ཡ་སྨཱ ས་བྦ་ས་བྦཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡོ ད་སྶི་ཏོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་བྦ་ས་བྦཾ ན པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ‘‘ཀ་སྨཱ…པེ… ན་ཏྠི་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ས་བྦཾ ཉཱ་ཏཱ་ར་མྨ་ཎེ་ནེ་ཝ པུ་ཙྪཱ་ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ ཀ་ཏཾ. ‘‘ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་བྦེ་པི ཨི་དྷ ཝི་པ་སྶ་ནུ་པ་ག་དྷ་མྨཱ་ཝ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻ་ནི་དྡེ་ས་ཝ་སེ་ན་པི ས་མྨ་ས་ན་ཙཱ་ར་སྶེ་ཝ ཨི་ཙྪི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་དཾ ས་བྦཾ ནཱ་མ ན ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ. ཏ་སྶཱཏི ‘‘ཨ་ཉྙཾ ས་བྦཾ པ་ཉྙཱ་པེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟ་སྶ. ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝཱཏི ཝ་ཉྫྷཱ་པུ་ཏྟ་ག་ག་ན་ཀུ་སུ་མཱ་དི་ཝཱ་ཙཱ ཝི་ཡ ཨེ་ཏ་སྶ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཀེ་ཝ་ལཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ཝ་ཏྠུ་ཀ་མེ་ཝ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ན ཨ་ཏྠོ, ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟ་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱཏི ཨ་ནཱ་མ་སི་ཏྭཱ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ. ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏཱུཏི ཝི་གྷཱ་ཏཱ་པ་ཛྫ་ནཾ ཀེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ. ཡ་ཐཱ ཏཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་སྨིནྟི ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙོ་པི ཀོ་ཙི ཨ་ཝི་ས་ཡེ ཝཱ་ཡ་མ་ནྟོ, ཨེ་ཝ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཡ་སྨཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཏཾ ཀི་སྶ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝ ཨུ་པ་ན་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀཱ་ར་ཎོ་པ་ན་ཡ་ན་ཉྩ ཀཱ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ‘‘ཡ་ཐཱ་ཏི ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨི་མ་སྨི་མྤི ཨ་ཝི་ས་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ས་བྦ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. པ་ཧཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤. ས་བྦ་སྶཱཏི དྭཱ་རཱ་ར་མྨ་ཎེ་ཧི ས་དྡྷིཾ དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟ་སྶ. པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱཏི ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཚ་ནྡ་རཱ་ག་པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནཱ་ཡ. ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶནྟི ཙ་ཀྑུ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཕ་སྶཾ. མཱུ་ལ་པ་ཙྩ་ཡནྟི མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ, ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཨ་པ་དེ་སེ་ན ‘‘སོ་ཏ་ས་མྥ་སྶཾ མཱུ་ལ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. མ་ནོཏི བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟཾ མ་ནོ་དྭཱ་ར་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎནྟི དྷ་མྨཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ས་ཧཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཀ་ཛ་ཝ་ནནྟི ས་ཧ་མ་ནོ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཀཾ ཛ་ཝ་ནཾ. ཏཾ་པུ་བྦ་ཀ་ཏྟཱ མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཕ་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ནཾ མཱུ་ལ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ས་བྦེ་སྭེ་ཝ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སུ ཝུ་ཏྟི་ཏྟཱ ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ‘‘བྷ་ཝ་ངྒ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏོ ས་མྥ་སྶོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ཧཱ་ཝ་ཛྫ་ན་ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཛ་ཝ་ན་ཝེ་ད་ནཱ ‘‘ཝེ་ད་ཡི་ཏ’’ནྟི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, བྷ་ཝ་ངྒ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ཡ པ་ན ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ག་ཧ་ཎེ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི. བྷ་ཝ་ངྒ་ཏོ ཨ་མོ་ཙེ་ཏྭཱ བྷ་ཝ་ངྒ་ཙི་ཏྟེ་ན ས་དྡྷིཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ མ་ནོ་དྭཱ་རཱ་ཝ་ཛྫ་ནཾ བྷ་ཝ་ངྒཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཡཱ པ་ནེ་ཏྠ དེ་ས་ནཱཏི ཡཱ ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་ཧཱ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་དེ་ས་ནཱ ས་ཏྠུ ཨ་ན་སི་ཊྛི ཨཱ་ཎཱ. ཨ་ཡཾ པ་ཎྞ་ཏྟི ནཱ་མ ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཀཱ་ར་ཏོ ཉཱ་པ་ན་ཏོ. ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ས་བྦེ ས་བྷཱ་ཝ་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ, པ་ཉྙ་ཏྟི པ་ན ཀ་ཏ་མཱ་ཏི ཝི་ཙཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡཱ པ་ནེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ.
པ་ཧཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥. ཨ་བྷི་ཉྙཱཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ. ཡ-ཀཱ་ར་ལོ་པ་ཝ་སེ་ནཱ་ཡཾ ནི་དྡེ་སོ ‘‘ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (དཱི. ནི. ༡.༢༨, ༤༠༥; མ. ནི. ༡.༡༥༤) ཝི་ཡ, ཏ་ཐཱ ‘‘པ་རི་ཉྙཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ས་བྦནྟི ཨཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་བྦཾ. ཏ་ཉྷི ཨ་བྷི་ཉྙེ་ཡྻཾ. ཨ་བྷི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཡ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱཏི ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཏོ པ་རི་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. པ་ཛ་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པ་ཛ་ཧ་ནཱ་ཡ.
ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཧཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. པ་ཋ་མ་ཨ་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༦. ‘‘ཨ་བྷི་ཛཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཋ་མཾ ཀ་ཎྷ་པ་ཀྑཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ སུ་ཀྐ་པ་ཀྑཾ ད་སྶེ་ཏི ཝེ་ནེ་ཡྻ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན. ཏེ་ནེ་ཏྠ ཝ་ཊྚ་ཝི་ཝ་ཊྚཾ ཀ་ཐི་ཏཾ.
པ་ཋ་མ་ཨ་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. དུ་ཏི་ཡ་ཨ་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨོ ནཱ་མ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ག་ཧི་ཏ་རཱུ་པ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཨི་དྷ ཨ་ནཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཧེ་ཊྛཱ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏ་མྤི ཨ་ནཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏ་མྤི ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ‘‘ཡེ ཙ རཱུ་པཱ’’ཏི ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏེ ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ས་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷཱ ས་ཧ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ. ཏ་ཐཱ ཧི ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏེ་ཧི ཨེ་ཀུ་པྤཱ་དཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཏྠུ་ཀཾ ཨེ་ཀ་ནི་རོ་དྷཾ ཨེ་ཀཱ་ར་མྨ་ཎ་མེ་ཝ. སེ་ས་པ་དེ་སཱུཏི སེ་སེ་སུ ‘‘ཡ་ཉྩ སོ་ཏཾ ཡེ ཙ ས་དྡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ག་ཏེ་སུ ཀ་ཎྷ་པ་ཀྑེ པ་ཉྩ་སུ, སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ ཚ་སུ་པི པ་དེ་སུ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཡྭཱ་ཡཾ ‘‘ཧེ་ཊྛཱ ག་ཧི་ཏ་རཱུ་པ་མེ་ཝ ག་ཎྷི་ཏྭཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཨེ་སོ ཨེ་ཝ ཏ་ཏྠ་པི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ན་ཡོ.
དུ་ཏི་ཡ་ཨ་པ་རི་ཛཱ་ན་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. ཨཱ་དི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༨. ག་ཡཱ་ནཱ་མི་ཀཱ་ཡ ན་དི་ཡཱ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ པ་ཝ་ཏྟོ གཱ་མོ ག་ཡཱ ནཱ་མ, ཏ་སྶཾ ག་ཡཱ་ཡཾ ཝི་ཧ་ར་ཏཱིཏི ས་མཱི་པ་ཏྠེ ཙེ་ཏཾ བྷུ་མྨ་ཝ་ཙ་ནཾ. ག་ཡཱ་གཱ་མ་སྶ ཧི ཨཱ་ས་ནྣེ ག་ཡཱ་སཱི་ས་ནཱ་མ་ཀེ པི་ཊྛི་པཱ་སཱ་ཎེ བྷ་ག་ཝཱ ཏ་དཱ ཝི་ཧཱ་སི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཏྠ ཝི་ཧ་ར་ཏཱི’’ཏི.
ཏ་ཏྲཱཏི ‘‘བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སཱི’’ཏི ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ཨཱ་མ་ནྟེ་སི, ཡ་ཐཱ ཙཱ་ཡཾ དེ་ས་ནཱ ཏེ་སཾ ས་པྤཱ་ཡཱ ཛཱ་ཏཱ, ཏ་ཏྲ ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠ་དྭ་ཡེ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏ་བྦེ ཨ་ཡཾ ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ ས་མུ་དཱ་ག་མ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཀ་ཐཱ. ཨི་ཏོཏི ཨི་མ་སྨཱ ཀ་པྤ་ཏོ. ཀི་རཱཏི ཨ་ནུ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. པཱ་ར་མི་ཏཱ་པ་རི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ པ་རི་པཱ་ཀ་ག་ཏེ. ཉཱ་ཎེཏི བོ་དྷི་ཉཱ་ཎེ. ཀ་ནི་ཊྛ་པུ་ཏྟོ ཝེ་མཱ་ཏི་ཀ་བྷཱ་ཏཱ བྷ་ག་ཝ་ཏོ. ཝེ་ལུ༹་བྷི་ཏྟི་ཀུ་ཊི་ཀཱ་ཧི པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ བ་ཧི་དྡྷཱ, ཨ་ནྟོ པ་ན པ་ཊ་སཱ་ཎཱི་ཧི.
ས་བྦེ་སཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ. པུ་ཉྙ་ཙེ་ཏ་ནཾ ཨ་ནྟོ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ པ་ཝེ་སེ་ཏི. བྷ་ག་ཝཱ་པི ཏ་སྶ པུ་ཏྟོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨ་ཉྙེ ཏ་ཡོ པུ་ཏྟཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཝི་པྤ་ཀི་རི་ཏྭཱཏི པ་རཱ་ཛ་ཡེ་ན ཨ་ཝི་པྤ་ཀི་རི་ཡ ཨ་པ་ལཱ་ཡི་ཏྭཱ. པི་ད་ཧཱིཏི དཱ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་མཱི་ཏི ཏ་ཐཱ ཨ་ཀཱ་སི. ས་ཙྩ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ག་ཎྷིཾ་སཱུཏི རཱ་ཛ་ཀུ་ལ་སྶ ས་ཙྩ་ཝཱ་དི་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་རཾ ག་ཎྷིཾ་སུ.
ཝི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུནྟི པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ. ཨ་ནྟ་རཱཏི ཏུ་མྷེ་ཧི པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཀཱ་ལ་སྶ ཨ་ནྟ་རཱ ཨེ་ཝ མ་ཏཱ. ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཧ་ཏྠ་ཊྛཱ་ནཾ ཨུ་ས་བྷཾ ནཱ་མ. ཨུ་ས་བྷེ ཨ་ཊྛ་ཝཱི་ས་ཏི་ཧ་ཏྠ་པྤ་མཱ་ཎེ ཋཱ་ནེ. དཱ་ན་གྒེ བྱཱ་ཝ་ཊོཏི པ་སུ་ཏོ.
སོཏི བྷ་ག་ཝཱ. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པ་ཉྷི བུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ་པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡཾ, ཡ་ཐཱ དེ་ས་ནཱ་ཡ ག་ཧི་ཏོ ཨ་ཏྠོ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ཝི་བྷཱུ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ་སཾ…པེ… དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. ས་ནྣི་ཊྛཱ་ནནྟི ཙི་ར་ཀཱ་ལ་པ་རི་ཙི་ཏཱ་དི་ཏྟ་ཨ་གྒི་ཀཱ་ནཾ ཨཱ་དི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་དེ་ས་ནཱ་ཝ ས་པྤཱ་ཡཱ་ཏི ནི་ཙྪ་ཡ་མ་ཀཱ་སི. པ་དི་ཏྟནྟི པ་དཱི་པི་ཏཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཧི ཨ་གྒཱི་ཧི ཨེ་ཀ་ཛཱ་ལཱི་བྷཱུ་ཏཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཛྫ་ལི་ཏ’’ནྟི. དུ་ཀྑ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཀ་ཐི་ཏཾ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནཾ ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཧི ཨ་གྒཱི་ཧི ཨཱ་དི་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་ཀྑ་མ་ཏཱ་ཡ དུ་ཀྑ་སྶ ཀ་ཐི་ཏ་ཏྟཱ.
ཨཱ་དི་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཨ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༩. ཨ་དྷི་ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠོ ཨ་དྡྷ་ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. སེ་སཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ.
ཨ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་སཱ་རུ་པྤ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༠. མ་ཉྙི་ཏཾ ནཱ་མ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛཱི་ཧི ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ མ་ཉྙི་ཏཾ. ས་བྦ་སྨིཾ མ་ཉྙི་ཏ་ནྟི ས་བྦ་མ་ཉྙི་ཏཾ, ཏ་སྶ ས་མུ་གྒྷཱ་ཏོ སེ་ཏུ་གྷཱ་ཏོ, ཏ་དཱ་ཝ་ཧཾ ས་བྦ་མ་ཉྙི་ཏ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་སཱ་རུ་པྤཾ. ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ‘‘མ་ཉྙི་ཏཾ ནཱ་མ ཙ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ནཱ་ཉྙ་སྨི’’ནྟི དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀནྟི ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཨ་ཝི་ལོ་མཾ. ཨི་དྷཱཏི ཨི་དྷེ་ཝ སཱ་ས་ནེ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘ཏ་ཎྷཱ-མཱ་ན་དི་ཊྛི་མ་ཉྙི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ མ་ཉྙི་ཏ་ཏྟ་ཡཾ ས་པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ་སུ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ཨ་ཧ་ནྟི ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ཨ་ཧ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡཾ དི་ཊྛི་མ་ཉྙི་ཏ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི ཨ་ཏྟཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཧཾ་ཀཱ་ར་དཱི་པ་ན་ཏོ. ‘‘མ་མ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཏ་ཎྷཱ་མ་ཉྙི་ཏཾ མཱ་ན་མ་ཉྙི་ཏ་མྤི ཝཱ, པ་རི་གྒ་ཧ་མུ་ཁེ་ན་པི སེ་ཡྻཱ་དི་ཏོ མཱ་ནུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཏོ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན མ་ཉྙི་ཏ་ཝི་བྷཱ་གོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་ཧནྟི ཨ་ཏྟཱ་ཝ, སོ ཙ ཙ་ཀྑུ་སྨིཾ ཏ་ད་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏྟཱ ‘‘པ་རོ’’ཏི ན མ་ཉྙ་ཏི. མ་མ ཀི་ཉྩ་ན་པ་ལི་བོ་དྷོ ཙ་ཀྑུ་སྨིཾ ས་ཏི ལ་བྦྷ་ན་ཏོ, ཨ་ས་ཏི ན མ་ཉྙ་ཏི ཏ་ཐཱ་མ་ཉྙི་ཏ་སྶ པ་ཙྩ་ཡ་གྷཱ་ཏ་ཏོ. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨ་ཧཾ ཙ་ཀྑུ་ཏོ ནི་གྒ་ཏོཏི ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦོ ཨ་ཡཾ ས་ཏྟོ ཙ་ཀྑུ་ཏོ ནི་གྒ་ཏོ ཏ་ཏྠ སུ་ཁུ་མཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. མ་མ ཀི་ཉྩ་ན་པ་ལི་བོ་དྷོ ཙ་ཀྑུ་ཏོ ནི་གྒ་ཏོ ཏ་སྨིཾ ས་ཏི ཨེ་ཝ ཨུ་པ་ལ་བྦྷ་ན་ཏོ. སེ་ས་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཏ་ཏྠ པ་རོཏི པ་རོ ས་ཏྟོ. མ་མ ཙ་ཀྑཱུ་ཏི ན མ་ཉྙ་ཏི ཡ་སྶ ཏཾ ཙ་ཀྑུ, ཏ་སྶ ‘‘ཨ་ཧ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་སྶེ་ཝ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. མ་མ་ཏྟ་བྷཱུ་ཏནྟི མ་མ ཀཱ་ར་ཎཾ. སེ་སཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ. ཨེ་ཝ་མེ་ཏ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པ-ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ-ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ-སུ་ཁ་དུ་ཀྑཱ་དུ་ཀྑ་མ་སུ་ཁ་ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ ཝཱ་རཱ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ, ཏ་ཐཱ སོ་ཏ་དྭཱ་རཱ་དཱི་སཱུ་ཏི ཚ ས་ཏྟ་ཀཱ དྭེ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས. པུ་ན ས་ཀྐཱ་ཡ་ཝ་སེ་ན ‘‘ས་བྦཾ ན མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན ཏེ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས. པུ་ན ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཝ་ཊྚཾ ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ག་ཧེ་ཏྭཱ ‘‘ན ཀི་ཉྩི ལོ་ཀེ ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏེ་ན ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་ས ཧོ་ནྟི. ཨེ་ཝཾ ས་བྦ་ཐཱ་པི ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡ ཋཱ་ནེ་སུ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ‘‘ཙ་ཏུ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་དྷི་ཀ་ས་ཏེ་སཱུ’’ཏི ཀེ་སུ་ཙི པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ལི་ཁ་ནྟི, སཱ ཙ པ་མཱ་ད་ལེ་ཁཱ.
ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་སཱ་རུ་པྤ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. པ་ཋ་མ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ས་པྤཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༡. ཨུ་པ་ཀཱ་ར་བྷཱུ་ཏཱ ཏ་དཱ་ཝ་ཧ་ཏྟཱ. ཏ་ཏོཏི མ་ཉྙི་ཏཱ་ཀཱ་ར་ཏོ. ཏནྟི མ་ཉྙ་ནཱ་ཝ་ཏྠུཾ. ཨ་ཉྙེ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ མ་ཉྙ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་ར་ཏོ, ཨ་ཉྙེ་ན ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཾ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མནྟི ཨུ་པྤཱ་ད་ཝ་ཡ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཾ ཛ་རཱ་ཡ མ་ར་ཎེ་ན ཙ དྭེ་དྷཱ ཝི་པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦཾ. ཏཾ ཨུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ་བྷཱ་ཝཱི, ཨེ་ཝཾ་བྷཱུ་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ་པི ཛཱི་ར་ཎ་བྷི་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ. བྷ་ཝེ་སུ ས་ཏྟོ ལོ་ཀོ ཨུ་པ་རི་པི བྷ་ཝཾ་ཡེ་ཝ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ཏི. ཧེ་ཊྛཱ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ས་ངྐ་ཌྜྷི་ཏྭཱཏི ‘‘ཙ་ཀྑུཾ ན མ་ཉྙ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཧེ་ཊྛཱ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཁ་ནྡྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ཏི ཁ་ནྡྷཱ་དི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་ཏོ ག་ཧེ་ཏྭཱ པུ་ན་པི མ་ཉྙ་ནཱ་ཝ་ཏྠུཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཝ་སཱ་ནེ ‘‘ཏ་ཏོ ཏཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་པ་དེ་ན ས་དྡྷིཾ ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སུ ཨ་ཊྛ ཨ་ཊྛ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ‘‘ཨ་ཊྛ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ་ཡ ཋཱ་ནེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཋ་མ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ས་པྤཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. དུ་ཏི་ཡ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ས་པྤཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣༢. ད་སྶེ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཏྠ ལ་ཀྑ་ཎེ ཨ་ཡཾ ཏྭཱ-ས་དྡོ, ཧེ་ཏུ་མྷི ཝཱ. ཨ་ནཱ་དི་ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ག་ཏ་གཱ་ཧ་ཏྟ་ཡ་ལ་ཀྑི་ཏཱ ཧི ས་ཏྠུ, ཏི་པ་རི་ཝ་ཊྚ་དེ་ས་ནཱ ཏཾ་ནི་མི་ཏྟཾ ཡཱ་ཝ་དེ་ཝ ཏ་པྤ་ཧཱ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་ཧ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཙ་ཏྟཱ་རོ་པི མ་གྒཱ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི.
དུ་ཏི་ཡ་ས་མུ་གྒྷཱ་ཏ་ས་པྤཱ་ཡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
ས་བྦ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.