༣. ཧཱ་ལི་དྡི་ཀཱ་ནི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༣. ‘‘ཨ་ཝ་ནྟི་ད་ཀྑི་ཎཱ་པ་ཐེ’’ཏི ཨ་ཉྙེ་སུ སུ་ཏྟ་པ་དེ་སུ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་ནྟི་ད་ཀྑི་ཎཱ་པ་ཐ་ས་ངྑཱ་ཏེ’’ཏི. མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་ས་ཏོ ཧི ད་ཀྑི་ཎ་དི་སཱ་ཡ ཨ་ཝ་ནྟི་ར་ཊྛཾ. པ་ཝ་ཏྟ་ཡི་ཏྠ ཨེ་ཏྠ ལ་དྡྷཱི་ཏི པ་ཝ་ཏྟཾ, པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ལ་དྡྷི་པ་ཝ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི. རུ་པྤ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ དྷ་མྨོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏཱུ་ཏི རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷོ ཝུ་ཏྟོ. རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་མྷི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ན རཱ་གེ་ན ས་ཧ་ཛཱ་ཏེ་ན་པི ཨ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏེ་ན་པི ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཝི་ནི་བ་དྡྷཾ པ་ཊི་བ་དྡྷཾ ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ. ཨོ་ཀ་སཱ་རཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི – ‘‘ཏ་སྨིཾ རཱུ་པ་དྷཱ་ཏུ་ས་ཉྙི་ཏེ ཨོ་ཀེ ས་ར་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. ཨ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏྠ ག་ཙྪ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨོ་ཀཾ, པ་ཝ་ཏྟི་ཊྛཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘གེ་ཧ་སཱ་རཱི ཨཱ་ལ་ཡ་སཱ་རཱི’’ཏི.
ཨུ་ག་ཙྪ་ཏི ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་མ་ཝེ་ཏཱི་ཏི ཨོ་ཀོ, ཙ་ཀྑུ་རཱུ་པཱ་དི. པ་ཙྩ་ཡོཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ. པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ན་ནྟ་ར་ས་མ་ན་ནྟ་རཱ་དི་ནཱ ཙེ་ཝ ཀ་མྨཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་ནཱ ཙ. ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ ཁོ, ག་ཧ་པ་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ ‘‘ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་པཱ་ཀ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་སུ ཀ་ཏ་རཾ ནུ ཁོ’’ཏི ས་མྨོ་ཧོ བྷ་ཝེ་ཡྻ. ཏ་སྶ ས་མྨོ་ཧ་སྶ ཝི་གྷཱ་ཏ་ཏྠཾ ཨ་པ་ག་མ་ན་ཏྠཾ. ཨ་ས་མྦྷི་ནྣཱ་ཝཱཏི ཨ་སཾ་ཀི་ཎྞཱ་ཝ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏ་སྶོ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ ཝུ་ཏྟཱ – ‘‘རཱུ་པུ་པ་ཡཾ ཝཱ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཏི་ཊྛ་མཱ་ནཾ ཏི་ཊྛེ་ཡྻ, རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (སཾ. ནི. ༣.༥༣). ཏཱ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཊྛི་ཏི་ཡོ ད་སྶེ་ཏུ་མྤི.
ད་ལ༹ྷཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨུ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པ་ཡཱ, ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཡོ. ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཱ. ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་ས་བྷཱུ་ཏཱཏི ཏཾ ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ. ཨ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱཏི རཱ་གཱ་ནུ་ས་ཡ་དི་ཊྛཱ་ནུ་ས་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ. ཨུ་པ་རི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱཏི པ་ཧཱ་ན་སྶ ཨུ་པ་རི་མ་ཀོ་ཊི་ཡཱ. བུ་དྡྷཱ་ན་ཉྙེ་ཝ ཧི ཏེ ས་ཝཱ་ས་ནཱ པ་ཧཱི་ནཱ. པུ་བྦེ ཨ་གྒ་ཧི་ཏཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ ཨི་དྷ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཙོ་དེ་ཏི – ‘‘ཨི་དྷ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཀ་སྨཱ ག་ཧི་ཏ’’ནྟི. པུ་བྦེ ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་རཱ་ག་ཝི་ནི་བ་ནྡྷ་ཉྩ ཝི་ཉྙཱ་ཎ’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཡ་ཐཱ ཡ་ཐཱ ས་མྨོ་ཧོ སི་ཡཱ པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་ཝི་བྷཱ་ག་སྶ དུ་ཀྐ་ར་ཏྟཱ, ཨི་དྷ པ་ན ས་མྨོ་ཧ་སྶ ཨོ་ཀཱ་སོ་ཝ ན་ཏྠི ཨ་ཝི་སེ་སེ་ན པ་ཉྩ་སུ ཁ་ནྡྷེ་སུ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ན་ད་སྶ་ན་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཀ་མྨ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཨོ་ཀཾ ཨ་ས་ར་ནྟེ་ནཱ’’ཏི ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨ་ས་ར་ནྟེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟེ་ན.
པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛེ་ནཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན. ནི་མི་ཏྟཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཀཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ…པེ… ནི་ཀེ་ཏནྟི ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན རཱུ་པ་མེ་ཝ ནི་ཀེ་ཏ་ནྟི རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟ་ནི་ཀེ་ཏཾ.
ཚ་ནྡ་རཱ་ག་སྶ བ་ལ་ཝ་དུ་བྦ་ལ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ ཚ་ནྡ་རཱ་ག་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ ‘‘ཨོ་ཀོ’’ཏི, བ་ཧི་དྡྷཱ ཚ་སུ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ་སུ ཏ་སྶ དུ་བྦ་ལ་ཏཱ་ཡ ཏཱ་ནི ‘‘ནི་ཀེ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨི་དཱ་ནི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ པཱ་ཀ་ཊཾ ཀ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མཱ་ནེ་པི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི གེ་ཧ་མེ་ཝ ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ནི་ཀེ་ཏ་ནྟི ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨུ་ཡྻཱ་ནཱ་དི དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ན་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏོ དུ་བྦ་ལ་ཏ་རོ ཧོ་ཏི ཚ་ནྡ་རཱ་གོ.
གེ་ཧ་སྶི་ཏ་སུ་ཁེ་ནཱཏི གེ་ཧ་ནི་སྶི་ཏེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ སུ་ཁེ་ན སུ་ཁི་ཏོ སུ་ཁ་པྤ་ཏྟོ ཧོ་ཏི. ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་སཱུཏི ཁུ་དྡ་ཀེ་སུ ཙེ་ཝ མ་ཧ་ནྟེ་སུ ཙ ཀ་ཏྟ་བྦ་ཏྠེ་སུ. ས་ཡནྟི ཨ་ཏྟ་ནཱ. ཨ་ནྟོཏི ཙི་ཏྟ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡེ.
ཨེ་ཝཾ་རཱུ་པོཏི ཨཱི་དི་ས་རཱུ་པོ. ཝ་ཎྞ་ས་དྡོ ཝི་ཡ རཱུ་པ་ས་དྡོ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ ཝི་ཡ ས་ཎྛཱ་ན་སྶ་པི ཝཱ་ཙ་ཀོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘དཱི་གྷ་ར་སྶ ཀཱ་ལོ༹་དཱ་ཏཱ་དཱི་སུ རཱུ་པེ་སཱུ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་ཁཱ་དཱི་སཱུཏི སོ་མ་ན་སྶཱ་དཱི་སུ. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཨ་བྷི་ཎྷཾ སོ་མ་ན་སྶི་ཏོ བྷ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི པ་ཏྠ་ནཱ སི་ཡཱ. ཨེ་ཝཾ་ས་ཉྙོ ནཱ་མཱཏི ཝི་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ས་ཉྙཱ་ཝི་སེ་ས་པ་ཏྠ་ན་མཱ་ཧ. ཨེ་ཝཾ་ཝི་ཉྙཱ་ཎོཏི པ་ན ཨི་དྷ ཝི་ས་ཡ་མུ་ཁེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་སེ་ས་པ་ཏྠ་ནཾ ཝ་ད་ཏི – ‘‘ཨེ་ཝཾ་ནི་པུ་ཎ་རཱུ་པ་ད་སྶ་ན་ས་མ་ཏྠཾ, ཨེ་ཝཾ་པ་ཉྩ་པ་སཱ་ད་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་ནི་སྶ་ཡ་ཉྩ མེ ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི.
ཝ་ཊྚཾ པུ་ར་ཏོ ཨ་ཀུ་རཱུ་མཱ་ནོཏི ལོ་ཀེ ཙི་ཏྟཾ ཨ་པ་ཏྠེ་ནྟོ. ཨ་སི་ལི་ཊྛཾ པུ་བྦེ་ནཱ་པ་རཾ ཨ་ས་མྦ་དྡྷཾ. ཝ་ད་ནྟི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝཱ་དོ, དོ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏུ་ཡ྄ཧཾ དོ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷེ་ཝ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ག་མེ. ནི་བྦེ་ཋེ་ཧི དོ་ས་ཏོ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ མོ་ཙེ་ཧི.
ཧཱ་ལི་དྡི་ཀཱ་ནི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.