༨. ཝ་ངྒཱི་ས་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ
༡. ནི་ཀྑ་ནྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༠༩. ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཡནྟི ཨཱ་ལ༹་ཝི་ན་ག་ར་ས་མཱི་པེ. ཨ་གྒ་ཙེ་ཏི་ཡེཏི གོ་ཏ་མ་ཀ་ཙེ་ཏི་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨུ་ཏྟ་མ་ཙེ་ཏི་ཡེ. ཏཾ ཀི་ར བྷཱུ་མི་རཱ་མ་ཎེ་ཡྻ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་ནུ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ པ་དྷཱ་ན་ཡུ་ཏྟ་ཏཱ་དི་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ཨི་ཏ་ར་ཙེ་ཏི་ཡེ་ཧི སེ་ཊྛ་ས་མྨ་ཏཾ. ཀ་པྤ་ཏྠེ་རེ་ནཱཏི ‘‘ཀ་པྤོ’’ཏི གོ་ཏྟ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏ་ནཱ་མོ ཐེ་རོ, ས་ཧ་སྶ་པུ་རཱ་ཎ་ཛ་ཊི་ལཱ་ནཾ ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་ཐེ་རོ. ཨོ་ཧཱི་ན་ཀོཏི ཐེ་རེ་སུ གཱ་མཾ པི་ཎྜཱ་ཡ པ་ཝི་ཊྛེ་སུ ཝི་ཧཱ་རེ ཨེ་ཝ ཨ་ཝ་ཧཱི་ན་ཀོ ཋི་ཏོ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཧཱ་ར་པཱ་ལོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་མ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ་ཏི ས་མཾ ཨ་ལ་ངྐཱ་རེ་ན ཨ་ལ་ངྐ་རི་ཏྭཱ. ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ ཝི་དྡྷཾ་སེ་ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨེ་ཏ་སྨིནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ རཱ་གེ ཨུ་པྤ་ནྣེ. ‘‘ཨེ་ཀ་སྨི’’ནྟི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཝི་ས་བྷཱ་ག་ཝ་ཏྠུ་ཀེ རཱ་གེ ཨུ་པྤ་ནྣེ. དྷ་མྨོ ཝཱཏི མ་མ ཙི་ཏྟེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་ཏོ ཨ་ཉྙོ དྷ་མྨོ ཝཱ. ཡེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན པ་རོ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏིཾ ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཨ་བྷི་ར་ཏིཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ, ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཀུ་ཏོ ལ་བྦྷཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ, ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཏ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཨ་ན་གཱ་རི་ཡནྟི ཨ་གཱ་ར་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཨ་ན་གཱ་རཾ པ་བྦ་ཛྫཱ. ཏ་ཏྠ ནི་ཡུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ན་གཱ་རི་ཡཾ ཀ-ཀཱ་ར་སྶ ཡ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, པ་བྦ་ཛི་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་དྷཱ་ཝ་ནྟཱིཏི ཧ་ད་ཡཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ དྷཱ་ཝ་ནྟི. ཨུ་གྒ་ཏཱ་ནནྟི ཨུ་ལཱ༹་རཱ་ནཾ པུ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མ་ཧེ་ས་ཀྑཱ རཱ་ཛ་ཉྙ་བྷཱུ་ཏཱ’’ཏི. ཨུ་ཏྟ་མ་པྤ་མཱ་ཎནྟི ས་ཧ་སྶ་པ་ལཾ ས་མ་ནྟཱཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ. པ་རི་ཀི་རེ་ཡྻུནྟི ཝི་ཛ྄ཛྷེ་ཡྻུཾ. ཨེ་ཏ་སྨཱ ས་ཧ་སྶཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ དྷ་ནུ་གྒ་ཧ་ས་ཧ་སྶ་ཏོ. ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ཏ་རཱ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཧ་སྶཱ. ཨི་ཏྠི་ཡོ ཨོ་ལོ་ཀ་ན་སི་ཏ་ལ་པི་ཏ་རོ་དི་ཏ་ས་རེ ཁི་པ་ནྟི་ཡོ. ནེ་ཝ མཾ བྱཱ་དྷ་ཡི་སྶ་ནྟི ནེ་ཝ མཾ ནི་ཛ྄ཛྷཱ་ཡི་སྶ་ནྟི. ‘‘བྱཱ་དྷ་ཡི་སྶ་ཏཱི’’ཏི པཱ་ཋོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙཱ་ལེ་ཏུཾ ན ས་ཀྑི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. དྷ་མྨེ ས་མྷཱིཏི ས་ཀེ ས་ནྟི་ཀེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ སཱ་ས་ན་དྷ་མྨེ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ན་བྷི་ར་ཏིཾ་ཝི་ནོ་དེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
མ་གྒནྟི ‘‘མ་གྒོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ལི་ངྒ་ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སོ ཧི ནི་བྦཱ་ན་སྶ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་མ་གྒྒོ’’ཏི.
ནི་ཀྑ་ནྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ཨ་ར་ཏི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༠. ཝི་ཧཱ་ར་ག་རུ་ཀོ ཀི་རེ་ས ཐེ་རོཏི ཨེ་ཏེ་ན ཐེ་རོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀཾ ཝ་ངྒཱི་སཾ ཨོ་ཝ་དི་ཏུཾ ཨ་ན་ཝ་ས་རོ. ཏེ་ན ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཏ་སྶ ཙི་ཏྟཾ རཱ་གོ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. སཱ་ས་ནེ ཨ་ར་ཏིནྟི སཱི་ལ་པ་རི་པཱུ་ར་ཎེ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏིཾ. ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་སུ ཙ ར་ཏིནྟི པ་ཉྩ་སུ ཀཱ་མ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་སུ ཨ་སྶཱ་དཾ. པཱ་པ་ཝི་ཏ་ཀྐནྟི ཀཱ་མ་ས་ངྐ་པྤཾ. ས་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ས་བྦེ ཏ་ད་ངྒ་ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན. ཡ་ཐཱ མ་ཧ་ནྟཾ ཨ་ར་ཉྙཾ ཝ་ན་ཐ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ མ་ཧ་ནྟཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ནཾ ‘‘ཝ་ན་ཐ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ.
པ་ཐ་ཝི་ཉྩ ཝེ་ཧཱ་སནྟི བྷུ་མྨ་ཏྠེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་སྨཱ པ་ཐ་ཝི་ཡཾ ཨཱ་ཀཱ་སེ ཙཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཐ་ཝི་ཊྛི་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཛ་ག་ཏཱིཏི ཙ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟོ་པ་ཐ་ཝི་ཡ’’ནྟི. པ་རི་ཛཱི་ར་ཏཱིཏི ས་བྦྦ་སོ ཛ་རཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ས་མཱ་ག་ནྟྭཱཏི ཉཱ་ཎེ་ན ས་མཱ་ག་ནྟྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མུ་ཏ་ཏྟཱ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ’’ཏི.
པ་ཊི་གྷ་པ་དེ་ན ག་ནྡྷ་ར་སཱ ག་ཧི་ཏཱ གྷཱ་ན་ཛི་ཝ྄ཧཱ་ནཾ པ་ཊི་ཧ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. མུ་ཏ་པ་དེ་ན ཕོ་ཊྛ་བྦཱ་ར་མྨ་ཎཾ ག་ཧི་ཏཾ མུ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ན ལི་པྤ་ཏཱིཏི ན མ་ཀྑཱི་ཡ་ཏི.
ས་ཊྛི-ས་དྡོ ཚ-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་ན་ཏྠོ་ཏི ‘‘ས་ཊྛི་ནི་སྶི་ཏཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ‘‘ཚ་ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནི་སྶི་ཏཱ’’ཏི ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. པུ་ཐཱུ ཨ་དྷ་མྨ་ཝི་ཏ་ཀྐཱཏི རཱུ་པ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་དི་ཝ་སེ་ན བ་ཧཱུ ནཱ་ནཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤཱ. ཛ་ན་ཏཱ་ཡ ནི་ཝི་ཊྛཱཏི མ་ཧཱ་ཛ་ནེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ. ཏེ་སཾ ཝ་སེ་ནཱཏི ཏེ་ས་མྤི མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ན ཀ་ཏྠ་ཙི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ. ཀི་ལེ་ས་ཝ་གྒ་ག་ཏོཏི ཀི་ལེ་ས་ས་ངྒ་ཎི་ཀཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཀི་ལེ་ས་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ན ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དུ་ཊྛུ་ལླ་ཝ་ཙ་ནཾ ཀཱ་མ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཀ་ཐཱ.
ད་བྦ་ཛཱ་ཏི་ཀོཏི ད་བྦ་རཱུ་པོ. ནེ་པ་ཀྐེ་ནཱཏི ཀོ་ས་ལླེ་ན. ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩཱཏི ཨ་ས་ངྑ་ཏ་དྷཱ་ཏུཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཙྩ. པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཀཱ་ལནྟི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ན་ཀཱ་ལཾ.
ཨ་ར་ཏི་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. པེ་ས་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༡. ཨེ་ཏེ་སནྟི ཨེ་ཏེ་སཾ མ་ཧ་ལླ་ཀཱ་ནཾ. ན པཱ་ལི༹ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི ཨ་པྤ་གུ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ན ཙ པཱ་ལི༹ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏི, ཨེ་ཀཱ་ཡ པཱ་ལི༹་ཡཱ ས་ཏི པཱ་ལི༹་ག་ཏི་ཡཱ ཏ་ཐཱ ཏ་ཐཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་མྤི ནེ་སཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཝ་ད་ཏི. ན ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. སི་ཐི་ལ་དྷ་ནི་ཏཱ་དི་ཏཾ་ཏཾ་བྱ་ཉྫ་ན་བུ་དྡྷིཾ ཨ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ ཨུ་ཙྩཱ་ར་ཎཾ པ་ད་བྱ་ཉྫ་ན་མ་དྷུ་ར་ཏཱ. ཨ་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ མ་ཉྙ་ཏི ཨ་ཉྙེ བྷི་ཀྑཱུ. ཧཱི་ལ༹་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཊི་བྷཱ་ན་སུ་ཏེ་ན ཨ་ཏྟཱ་ནཾ པ་སཾ་ས་ཏི ས་མྦྷཱ་ཝེ་ཏི. མཱ་ན་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་ནི་སྶ་ཡཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨཱ ཏཾ་ས་ཧ་བྷུ་དྷ་མྨཱ. མཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་པྤ་ཊི་སཱ་རཱི ཨ་ཧུ་ཝཱ. མཱ ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝ་ཎྞ་བྷ་ཎ་ནནྟི པ་རེ་ཧི ཀི་རི་ཡ་མཱ་ནཾ གུ་ཎཱ་བྷི་ཏྠ་ཝཾ. ཨ་ཁི་ལོཏི པ་ཉྩ་ཙེ་ཏོ་ཁི་ལ་ར་ཧི་ཏོ. ནི་སྶེ་སཾ ན་ཝ་ཝི་དྷནྟི ན་ཝ་ཝི་དྷ་མྤི མཱ་ནཾ ཀ་སྶ་ཙི ཨེ་ཀ་དེ་ས་སྶ་པི ཨ་སེ་ས་ཏོ. ཝི་ཛྫཱ་ཡཱཏི ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ. ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ས་མི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝཱུ་པ་ས་མི་ཏ་ཏཱ་ཡ ས་མི་ཏཱ་ཝཱི.
པེ་ས་ལ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. ཨཱ་ན་ནྡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༢. རཱ་གོཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཝ་ངྒཱི་ས་སྶ རཱ་ག་སྶ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཨཱ་ན་ནྡོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏནྟི ཨཱ་ན་ནྡ་ཏྠེ་རཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏུནྟི ཀཱ་ཡ་ཝེ་ད་ནཱ་དི་བྷེ་དཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་ཏི་གོ་ཙ་རཾ. ཨ་སུ་བྷ་དུ་ཀྑཱ་དི་ཏོ, རཱུ་པཱ་དི་ཨེ་ཀེ་ཀ་མེ་ཝ ཝཱ ཚ་ལཱ༹་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑཱ་དི་ཏོ པ་རི་གྒ་ཎྷི་ཏུཾ པ་རི་ཙྪི་ཛྫ ཛཱ་ནི་ཏུཾ. ཨི་ཏྠི་རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎེཏི ཨི་ཏྠི་ས་ནྟཱ་ནེ རཱུ་པ་ས་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ.
ནི་བྦཱ་པ་ནནྟི ནི་བྦཱ་པ་ཡ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ནི་བྦཱ་པ་ནཾ. ཝི་པ་ལླཱ་སེ་ནཱཏི ཨ་སུ་བྷེ ‘‘སུ་བྷ’’ནྟི ཝི་པ་ལླཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཧེ་ཏུ. རཱ་ག་ཊྛཱ་ནི་ཡནྟི རཱ་གུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ. ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎནྟི སུ་བྷཱ་ར་མྨ་ཎཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨི་ཊྛཱ་ར་མྨ་ཎ་སཱི་སེ་ན ཏ་ཏྠ ཨི་ཊྛཱ་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎཾ ཝ་ད་ཏི. ཏ་ཉྷི ཝ་ཛྫ་ནཱི་ཡཾ. པ་ར་ཏོཏི ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠེ་ན ཨ་ཉྙ་ཏོ. ས་ངྑཱ་རཱ ཧི ‘‘མཱ བྷི་ཛྫ་ནྟཱུ’’ཏི ཨི་ཙྪི་ཏཱ་པི བྷི་ཛྫ་ནྟེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཏེ ཨ་ཝ་ས་ཝ་ཏྟི་ཏྟཱ པ་རོ ནཱ་མ, སཱ ཙ ནེ་སཾ པ་ར་ཏཱ ཨ་ནི་ཙྩ་ད་སྶ་ནེ་ན པཱ་ཀ་ཊཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ར་ཏོ པ་སྶཱ་ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏོ པ་སྶཱ’’ཏི. ཀཱ་མཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ས་ངྑཱ་ར་ནི་མི་ཏྟཾ ན པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི ས་ངྑཱ་རེ ཨཱ་ར་བྦྷ ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཡེ་སཾ པ་ན ནི་མི་ཏྟཱ་ནཾ ཨ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨ་ནི་མི་ཏྟཱ་ཏི ག་ཧི་ཏུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ནི་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ནི་མི་ཏྟཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ས་ལ་ཀྑ་ཎ-སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ-ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན མཱ་ན་སྶ ད་སྶ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ, ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ. ‘‘མ་གྒེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི, མ་གྒེ་ནེ་ཝ པ་ན ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན ད་སྶ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ, པ་ཧཱ་ན་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཝ་སེ་ན པ་ཧཱ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ. རཱ་གཱ་དི་ས་ནྟ་ཏཱ་ཡཱཏི རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝ་སེ་ན ཝཱུ་པ་ས་མེ་ཏ་བྦ་ཏོ ས་ནྟ་བྷཱ་ཝེ་ན.
ཨཱ་ན་ནྡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. སུ་བྷཱ་སི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༣. ཨ་ངྒཱི་ཡ་ནྟི ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ག་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝཱ ཉཱ་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨ་ངྒཱ་ནི, ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི, ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ངྒེ་ཧཱི་ཏི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི, ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ཧི ཝཱ’’ཏི. ཝི་ར་ཏི་ཡོ སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ པུ་བྦཾ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ་ཝེ་ར་མ་ཎི་ཨཱ་ད་ཡོ ཏ་སྶཱ ཝི་སེ་ས་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ…པེ… ཀཱ་ར་ཎཱ་ནཱི’’ཏི. ཡ་སྨཱ ཨ་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་བྷཱ་ཝཱ, ཏ་སྨཱ ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏ་ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ས་ཙྩ་ཝཱ་ཙཱ་ད་ཡོ ཨ་ངྒ་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙྩ་ཝ་ཙ་ནཱ་ད་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ’’ཏི. ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནནྟི ཧེ་ཏུ་མྷི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ནུ་ཨཱ་ག་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟཱ’’ཏི. ཝཱ་ཙཱ ཧི ཏཱ་ཡ ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ས་མྨཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ པ་ཝ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནནྟི ས་ཧ་ཡོ་གེ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡུ་ཏྟཱ’’ཏི. ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་པི ཧི ཙེ་ཏ་ནཱ ཡ་ཐཱ་ས་མཱ་དི་ནྣཱ་ཡ ཝི་ར་ཏི་ཡཱ ས་མྨཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཏོ ཡུ་ཏྟཱ་ཏི ཝ་ཏྟུཾ ཨ་ར་ཧ་ཏི.
ས་མུ་ལླ་པ་ན་ཝཱ་ཙཱཏི ས་དྡ་ཝཱ་ཙཱ, སཱ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཝཱ་ཙཱ ནཱ་མ. ཝི་ཉྙ་ཏྟི པ་ན ཝུ་ཙྩ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝཱ་ཙཱ ནཱ་མ, ཏ་ཐཱ ཝི་ར་ཏི ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝཱ་ཙཱ. ན སཱ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱཏི སཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝཱ་ཙཱ ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཝཱ་ཙཱ ཝི་ཡ ཨི་དྷ ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ན ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ‘‘སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ན་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ’’ཏི. སུ་ཊྛུ བྷཱ་སི་ཏཱཏི ས་མྨཱ ཉཱ་ཡེ་ན བྷཱ་སི་ཏཱ ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་ཏྠཱ་ཝ་ཧ་ཏནྟི ཧི་ཏཱ་ཝ་ཧ་ཀཱ་ལཾ པ་ཏི ཨཱ་ཧ. ཀཱ་ར་ཎ་སུ་དྡྷིནྟི ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ན ཀཱ་ར་ཎ་ཝི་སུ་དྡྷིཾ. དོ་སཱ་བྷཱ་ཝནྟི ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཱ་དི་དོ་སཱ་བྷཱ་ཝཾ. རཱ་ག་དོ་སཱ་དི་ཝི་ནི་མུ་ཏྟ་ཉྷི ཏཾ བྷཱ་ས་ཏོ ཨ་ནུ་རོ་དྷ་ཝི་རོ་དྷ་ཝི་ཝ་ཛྫ་ན་ཏོ ཨ་ག་ཏི་ག་མ་ནཾ དཱུ་ར་ས་མུ་གྒྷཱ་ཊི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི. ཨ་ནུ་ཝཱ་ད་ཝི་མུ་ཏྟཱཏི ཨ་པ་ཝཱ་ད་ཝི་ར་ཧི་ཏཱ. ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟིཾ དཱི་པེ་ཏི, ཨ་ས་ཏི ཧི ས་བྦཱ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ཏི་ཡཾ ཨ་ནུ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་པི.
ཀི་ཉྩཱ་པི པུ་བྦེ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ར་དྡྷཱ, པུ་གྒ་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏོ པ་ན པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ…པེ… ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ནི་དྡོ་ས་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཨ་ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝུ་ཏྟཾ, ‘‘དྷ་མྨཾ་ཡེ་ཝ བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ན ཨ་དྷ་མྨ་དོ་སཱ་དི་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ ཨི་དྷཱ་པི སུ་བྷཱ་སི་ཏཱ ཝཱ་ཙཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི. ‘‘སུ་བྷཱ་སི་ཏཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎེ་ན ནི་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི ‘‘ནོ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶེ་ཝ ཝཱ་ཙ་ངྒ་སྶ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱ་ས་ན་ནི་ཝཱ་ར་ཎ’’ནྟི. པ་ཊི་ཡོ་གཱི་ནི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠོ ཧི ཨེ་ཝ-ས་དྡོ, ཏེ་ན པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ ད་སྶི་ཏོ. ‘‘སུ་བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི ཝཱ ཨི་མི་ནཱ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷཾ ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏཾ ག་ཧི་ཏ་ནྟི ‘‘ནོ དུ་བྦྷཱ་སི་ཏ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ མི་ཙྪཱ་ཝཱ་ཙ་པྤ་ཧཱ་ནཾ དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ཝ་ཙཱི་སུ་ཙ་རི་ཏ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ན་ཉྷི སུ་བྷཱ་སི་ཏ་ནྟི. ཏེ་ན པ་ར་བྷེ་ད་ནཱ་དི་ཀཾ ཨ་ས་བྦྷཱ་དི་ཀ་ཉྩ བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་པི་སུ་ཎཱ་དི་ཝི་ས་ཡ་ནྟི ད་ཊྛ་བྦཾ. བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ན་ལ་ཀྑ་ཎནྟི བྷཱ་སི་ཏ་བྦ་སྶ ཝ་ཙ་ན་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ལ་ཀྑ་ཎཾ དཱི་པེ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ན་ནུ ཨ་བྷཱ་སི་ཏ་བྦཾ པ་ཋ་མཾ ཝ་ཏྭཱ བྷཱ་སི་ཏ་བྦཾ པ་ཙྪཱ ཝ་ཏྟ་བྦཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཝཱ་མཾ མུ་ཉྩ, ད་ཀྑི་ཎཾ ག་ཎྷཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ངྒ་པ་རི་དཱི་པ་ན་ཏྠཾ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
པ་ཋ་མེ་ནཱཏི ‘‘སུ་བྷཱ་སི་ཏ’’ནྟི པ་དེ་ན. དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་ས་ཉྩ ཧི་ཏ་སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏཾ. མ་ནྟཱ་ཝ་ཙ་ནནྟི མ་ནྟཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ནཾ. པ་ཉྙ་ཝཱ ཨ་ཝི་ཀི་ཎྞ་ཝཱ་ཙོ ཧི ན ཙ ཨ་ན་ཏྠཱ་ཝ་ཧཾ ཝཱ་ཙཾ བྷཱ་ས་ཏི. ཨི་ཏ་རེ་ཧི དྭཱི་ཧཱིཏི ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་པ་དེ་ཧི. ‘‘ཨི་མེ་ཧི ཁོ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ནཱིཏི ཀ་ར་ཎེ ཨེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི ཀེ་ཙི. ཏཾ ཝཱ་ཙནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཙ་ཏུ་ར་ངྒི་ཀཾ. ཡ་ཉྩ ཝཱ་ཙཾ མ་ཉྙ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཉྙེཏི ཨི་ཏོ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ ཉཱ་ཡ་ཝཱ་དི་ནོ ཨ་ཀྑ་ར་ཙི་ནྟ་ཀཱ ཙ. ‘‘པ་ཊི་ཉྙཱ་ཧེ་ཏུ་ཨུ་དཱ་ཧ་ར་ཎཱུ་པ་ན་ཡ་ནི་ག་མ་ནཱ་ནི ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ ཝཱ་ཀྱ་སྶཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ནཱ་མཱ་དཱི་ཧཱིཏི ནཱ་མཱ་ཁྱཱ་ཏ་པ་དེ་ཧི. ལི་ངྒཾ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒཱ་དི ཝ་ཙ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ནཱ་དི. པ་ཋ་མཱ་དི ཝི་བྷ་ཏྟི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་དི ཀཱ་ལཾ. ཀ་ཏྟཱ ས་མྤ་དཱ་ནཾ ཨ་པཱ་དཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎཾ ཨ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཀ་མྨ་ཉྩ ཀཱ་ར་ཀཾ. ས་མྤ་ཏྟཱི་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏནྟི ཨེ་ཏེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་དི་ཀེ ས་མྤཱ་དེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཏཾ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏཱིཏི ཏཾ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་སེ་ས་མྤི ཝཱ་ཙཾ ‘‘ཨི་མེ་ཧི ཁོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟོ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏི. ཁོ-ས་དྡོ ཧེ་ཏྠ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ་དཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཱ ཀཱ་ཙི ཨ་ས་བྷཱ་ཝ་ནི་རུ་ཏྟི་ལ་ཀྑ་ཎཱ. སཱ མི་ལ་ཀྑུ་བྷཱ་སཱ. སཱི་ཧ་ལ༹་ཀེ་ནེ་ཝཱཏི སཱི་ཧ་ལ༹་བྷཱ་སཱ་ཡ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་ན ཝ་ཙ་ནེ་ན. ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུཏི སཾ་སཱ་རེ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ ས་ཉྫཱ་ཏ་སཾ་ཝེ་གཱ ཏ་ནྣི་སྶ་ར་ཎེ ནི་ནྣ་པོ་ཎ་མཱ་ན་སཱ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཨུ་སྶུ་ཀྐཱ་པེ་ཏྭཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སུ.
པཱ་ཏོ་ཝ ཕུ་ལླི་ཏ་ཀོ་ཀ་ན་དནྟི པཱ་ཏོ་ཝ སཾ་ཕུ་ལླ་པ་དུ་མཾ. བྷི་ཛྫི་ཡ་ཏེཏི ནི་བྦྷི་ཛྫི་ཡ་ཏི ནི་བྦྷི་གྒོ ཛཱ་ཡ་ཏི. མ་ནུ་སྶ་ཏྟཾ ག་ཏཱཏི མ་ནུ་སྶ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ.
བུ་དྡྷ་ནྟ་རེཏི བུ་དྡྷུ་པྤཱ་ད་ནྟ་རེ དྭི་ནྣཾ བུ་དྡྷུ་པྤཱ་དཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རཱ. ཏ་དཱ ཧི པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ས་ནེ, ན བུ་དྡྷ་སཱ་ས་ནེ དི་པྤ་མཱ་ནེ.
ཛ་རཱ་ཡ པ་རི་མ་དྡི་ཏནྟི ཡ་ཐཱ ཧ་ཏྠ་ཙ་ར་ཎཱ་དི་ཨ་ངྒཱ་ནི སི་ཐི་ལཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཙ་ཀྑཱ་དཱི་ནི ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ས་ཝི་ས་ཡ་གྒ་ཧ་ཎེ ཨ་ས་མ་ཏྠཱ་ནི ཧོ་ནྟི, ཡོ་བྦ་ནཾ ས་བྦ་སོ ཝི་ག་ཏཾ, ཀཱ་ཡ་བ་ལཾ ཨ་པ་ག་ཏཾ, ས་ཏི་མ་ཏི་དྷི་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ ཝི་པྤ་ཡུ་ཏྟཱ, པུ་བྦེ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་ཀ་རཱ པུ་ཏྟ་དཱ་རཱ་ད་ཡོ་པི ཨ་པ་སཱ་ད་ཀཱ, པ་རེ་ཧི ཝུ་ཊྛཱ་པ་ནཱི་ཡ་སཾ་ཝེ་ས་ནཱི་ཡ་ཏཱ པུ་ན་དེ་ཝ བཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི ཙ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཛ་རཱ་ཡ ས་བྦ་སོ ཝི་མ་དྡི་ཏཾ. ཨེ་ཏནྟི ས་རཱི་རཾ ཝ་ད་ཏི. མི་ལཱ་ཏ་ཚ་ཝི་ཙ་མྨ་ནི་སྶི་ཏནྟི ཛི་ཎྞ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་མཾ་ས་ལོ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ མི་ལཱ་ཏེ་ཧི ག་ཏ་ཡོ་བྦ་ནེ་ཧི དྷ་མྨེ་ཧི ས་ནྣི་སྶི་ཏཾ. གྷཱ་ས་མཱ་མི་སནྟི གྷཱ་ས་བྷཱུ་ཏཾ ཨཱ་མི་སཾ མ་ཙྩུ་ནཱ གི་ལི་ཏྭཱ ཝི་ཡ པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དིནཱ་ནཱ་ཀུ་ཎ་པ་པཱུ་རི་ཏཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་སུ་ཙི་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཏཾ. ས་བྦ་ཐཱ་པི ནི་སྶཱ་ར་ཏཱ་ཡ ཀ་ད་ལི་ཀྑ་ནྡྷ་ས་མཾ.
ཨ་ནུ་ཙྪ་ཝི་ཀཱ་ཧཱིཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པཱ་ཧི. ན ཏཱ་པེ་ཡྻཱཏི ཙི་ཏྟ་ཉྩ ཀཱ་ཡ་ཉྩ ན ཏཱ་པེ་ཡྻ. ཏཱ་པ་ནཱ ཙེ་ཏྠ ས་མྤ་ཏི ཨཱ་ཡ་ཏི ཙ ཝི་སཱ་ད་ནཱ. ན བཱ་དྷེ་ཡྻཱཏི ‘‘ནཱ་བྷི་བྷ་ཝེ་ཡྻཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ནཾ. ཨ་པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་བྦ་སོ པ་ཧཱི་ན་པི་སུ་ཎ་ཝཱ་ཙ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན. པཱ་པཱ་ནཱིཏི ལཱ་མ་ཀཱ་ནི ནི་ཀི་ཊྛ་ཀཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤི་ཡཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ནཱ་དཱ་ཡཱཏི ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ.
སཱ་དྷུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ནི་དྡོ་ས་མ་དྷུ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨ་མ་ཏ་ས་དི་སཱཏི ས་དི་སེ ཏ་བྦོ་ཧཱ་རོ་ཏི, ཀཱ་ར་ཎེ ཝཱ་ཡཾ ཀཱ་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦཱ་ནཱ་མ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ ཝཱ’’ཏི. པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཧི སཱ ཏ་དཱ ད་སྶ་ན་པྤ་ཝ་ཏྟི. ཙ་རི་ཡཱཏི ཙཱ་རི་ཏྟཾ. པོ་རཱ་ཎཱ ནཱ་མ པ་ཋ་མ་ཀ་པྤི་ཀཱ, བུ་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཝཱ ཨ་རི་ཡཱ.
པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱཏི ནི་ཙྩ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཊྛིཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝི་སཾ་ཝཱ་ད་ན་ཀཱ. ཨུ་བྷ་ཡ་ཐཱ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནོ ཙ པ་རེ་ས་ཉྩ ཨ་ཏྠེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ’’ཏི. ཨ་ཏྠེ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀཱ་དི་ཧི་ཏེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཝ དྷ་མྨེ ཨ་ཝི་ཧིཾ་སཱ་དི་དྷ་མྨེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ. ཨ་ནུ་པ་རོ་དྷ་ཀ་རནྟི ཨེ་ཏེ་ན ཧི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཡཾ ཨ་ཏྠ-ས་དྡོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. དྷ་མྨི་ཀནྟི དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏཾ, ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨཱུ་པ་སཾ་ཧི་ཏཾ ཝཱ.
ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཡཱཏི ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟི་ཡ་ཏྠཾ. དུ་ཀྑ་སྶ ཨ་ནྟ་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ནྟ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ. ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷོ ཁེ་མཱ་ཡ བྷཱ་ས་ཏི, ཏ་སྨཱ ཁེ་མུ་པྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་ཡཱ ཁེ་མཱ, ཏ་སྨཱ སཱ ས་བྦ་ཝཱ་ཙཱ་ནཾ ཨུ་ཏྟ་མཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མྤེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. མ་ནྟཱ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ས་བྦ་དོ་ས་ར་ཧི་ཏ་ཝ་སེ་ན.
སུ་བྷཱ་སི་ཏ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༤. ཝཱ་ཀྐ་ར་ཎ་ཙཱ་ཏུ་རི་ཡ་ཏོ ཝ་ཙ་ན་གུ་ཎ་ཧེ་ཏཱུ་ནཾ པཱུ་རི་ཡཱ པཱུ་རེ བྷ་ཝཱ་ཏི པོ་རཱི, ཏཱ་ཡ པོ་རི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཀྑ་རཱ་དི་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡཱ’’ཏི. ཨ་ཝི་བ་དྡྷཱ་ཡཱཏི པི་ཏྟཱ་དཱི་ཧི ན ཝི་བ་དྡྷཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་དྡུ་ཏཱ་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པ་ལི་བུ་དྡྷཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནི་དྡོ་སཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྠ་ཏོ བྱ་ཉྫ་ན་ཏོ ཝི་ག་ཏ་དོ་སཱ་ཡ. ཨ་ཀྑ་ལི་ཏ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཡཱཏི ཨ་ག་ལི་ཏ་པ་ད་བྱ་ཉྫ་ནཱ་ཡ, ཨ་ཏྠ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་པ་ནི་ཡཱཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་ཨ་ཏྠ་སྶ བོ་དྷ་ནེ པ་རི་ཡ་ཏྟཱ་ཡ. བྷི་ཀྑུ་ནནྟི གཱ་ཐཱ་སུ་ཁ་ཏྠཾ ར་སྶཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.
‘‘སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན་པི དེ་སེ་ཏི, ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན་པི བྷཱ་ས་ཏཱི’’ཏི ན་ཡི་དཾ པ་ཋ་མཾ ཨུ་དྡི་སི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཀི་ཏྟ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. སཱ ཧི ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནཱ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཡཱ པ་ན དེ་ས་ནཱ ཀ་དཱ་ཙི དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒཱ་ཧ་ཀཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན སཾ་ཁི་ཏྟེ་ནེ་ཝ ད་སྶེ་ཏྭཱ ནི་ཀྑི་པ་ཏི, ཡཱ ཙ ཀ་དཱ་ཙི ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན, ཏ་དུ་བྷ་ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི་མཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ས་བྷཱ་ཝ་མ་དྷུ་རོ པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན མ་དྷུ་ར་ཏ་རོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་ཝི་དྷཱ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ དྷ་མྨཾ ཀ་ཐེ་ཏུཾ པ་ཊི་བྷཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ, དེ་ས་ནཱ་པ་ཀཱ་ར་ཉཱ་ཎཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མུ་དྡ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨོ་ད་ཧ་ནྟཱིཏི ཨ་ཝ་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན ག་མེ་ནྟི.
སཱ་རི་པུ་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༥. ཏ་སྨིཾ ཨ་ཧཱུཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཧ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ’’ཏི. ཨ་ན་ས་ནེ་ནཱཏི ས་བྦ་སོ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་བྷུ་ཉྫ་ནེ་ན. སཱ་ས་ནི་ཀ་སཱི་ལེ་ན བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཨ་ན་ས་ནེ་ན ཝཱ ཨུ་པེ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝཱ-ས་དྡེ་ན ཁཱི་ར་པཱ་ན་མ་དྷུ་སཱ་ཡ་ནཱ་དཱི་ནི་པི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་ཀཱ་རེ་ཧི དི་ཊྛཱ་དཱི་ཧི ཝཱ་རེ་ཏི ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨཱ་དི་ཀེ ས་རཱ་པེ་ཏི གཱ་ར་ཡ྄ཧེ ཀ་རོ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི པ་ཝཱ་ར་ཎཱ, པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཝི་སོ་དྷ་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝ་ཛྫ་སོ་དྷ་ནཱ་ཡ ཨོ་ཀཱ་ས་དཱ་ནཾ. ཡ་སྨཱ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛེ་ཧི ཀཱ་ཏ་བྦཱ ཨེ་སཱ ཝི་སུ་དྡྷི་དེ་ས་ནཱ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཝ་སྶཾ་ཝུ་ཊྛ་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ. ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཏི་པི ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཝ ནཱ་མ’’ནྟི. ཏ་དཱ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏཱ་ཡ་པི ཝ་ཎྞཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཏུ་ཎྷཱི་བྷཱུ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏོ ཡ་ཏོ…པེ…ན་ཏྠཱི’’ཏི. ཧ་ཏྠ་སྶ ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཏཱ ཨ་སཾ་ཡ་མོ ཨ་ས་མྤ་ཛ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡཱ ཧ་ཏྠ་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ. ཏ་ཐཱ པཱ་ད་ཀུ་ཀྐུ་ཙྩཾ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ, ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ཝུ་ཏྟ་ཝི་ཀ་པྤ་ཏྠོ, ཏེ་ན ཏ་ད་ཉྙེ་ས་མ་བྷཱ་ཝོ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
པ་ཉྩ་པ་སཱ་དེ་ཧཱིཏི པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞེ་ཧི པ་སཱ་དེ་ཧི. ཝོ་སྶ་གྒ་ཏྠོ ཡ་ཐཱ་རུ་ཙི ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནཾ. པུ་ཙྪ་ན་ཏྠེཏི པ་ཊི་ཀྑེ་པ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ པུ་ཙྪ་ན་ཏྠེ ནཀཱ་རོ, མེ ཀི་ཉྩི ཀི་རི་ཡཾ ཝཱ ཝཱ་ཙ་སི་ཀཾ ཝཱ ན ག་ར་ཧ་ཐ, ཀིཾ ནུ ག་ར་ཧ་ཐ ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཧཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀེ་ཙི ‘‘དྭཱ་རཱ་ནེ་ཝཱ’’ཏི དྭཱ་ར་སཱི་སེ་ན དྭཱ་ར་པྤ་ཝ་ཏྟ་ཙ་རི་ཡཾ ཝ་ད་ནྟི. ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཡེ་ན པ་ཝཱ་རི་ཏཾ, ཏེ་ནེ་ཝ ཝི་སུ་དྡྷཱི་ཏི ཉཱ་ཡ་ཏི, ཡེ་ན ན པ་ཝཱ་རི་ཏཾ. ཀིཾ ནུ ཏཾ ཨ་ཝི་སུ་དྡྷ་ནྟི སི་ཡཱ ཀ་སྶ་ཙི པུ་ཐུ་ཛྫ་ན་སྶ ཨཱ་ས་ངྐཱ? ཏ་ནྣི་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠ་མཱ་ཧ ‘‘ནོ ཨ་པ་རི་སུ་དྡྷ་ཏྟཱ’’ཏི. མ་ནོ་དྭཱ་རཾ པ་རི་སུ་དྡྷཾ ཨ་སུ་ཙི་ཀཱ་ར་ཀ་ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་སཱ་ནཾ དཱུ་རཱི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ. ཨི་དཱ་ནི ཨེ་ཏ་ར་ཧི བུ་དྡྷ་ཀཱ་ལེ. ཨེ་ཏྠཱཏི མ་ནོ་དྭཱ་ར་པ་རི་སུ་དྡྷི་ཡཾ.
ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་ས་མཱ་ཙཱ་ར་པ་རི་སུ་དྡྷི་ཡཱ པ་ཝེ་དི་ཏཱ་ཡ མ་ནོ་ས་མཱ་ཙཱ་ར་པ་རི་སུ་དྡྷི ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་ཝེ་དི་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཝཱ ཝཱ་ཙ་སི་ཀཾ ཝཱ’’ཨི་ཙྩེ་ཝཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཧི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཀཱ་ཡི་ཀཾ ཝཱ ཝཱ་ཙ་སི་ཀཾ ཝཱ་ཏི ཨི་དཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཨ་ར་ཀྑི་ཡ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཐེ་རོ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི. ‘‘བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཝཱ་རེ་མི ཝོ’’ཏི བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་ཡ ཏ་ཏྠ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷེ་ན ཝ་ཏྟ་བྦཾ པ་ཊི་ཝ་ཙ་ནཾ དེ་ནྟོ དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི ‘‘བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ བྷཱ་རཾ ཝ་ཧ་ནྟོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཁོ མ་ཡཾ, བྷ་ནྟེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ར་ཀྑི་ཡཱ་ནཱིཏི པ་རཱ་ནུ་ཝཱ་ད་ཏོ ན བྷཱ་ཡི་ཏ་བྦཱ་ནི སུ་པ་རི་སུ་དྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་སྶཱ’’ཏི ཨི་དཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡི་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཏ་ད་དྷི་པྤཱ་ཡཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏོཏི ཝི་བྷ་ཏྟེ ནི་སྶ་ཀྐཾ, ཏ་སྨཱ ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཏོ ཨོ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ་ཏི. ཨ་ཉྙེ་ནཱཏི ཨི་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་ན. ཨ་ནུ་པྤཱ་དི་ཏ་པུ་བྦ་སྶཱཏི པ་ར་ས་ནྟཱ་ནེ ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་པུ་བྦ་སྶ. ས་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ན པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཏོ་ཏི ན ས་ཀྐཱ ཝ་ཏྟུཾ. ས་མ་ནུ་ཨཱ་ག་ཏཱཏི ས་མྨཱ ཨ་ནུ ཨུ་པ་ག་ཏཱ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱི་ལཱ་ད་ཡོ གུ་ཎཱཏི བུ་དྡྷ་བྷཱུ་ཏ་སྶ གུ་ཎཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་མ་གྒ་མེ་ཝ ནི་སྶཱ་ཡ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི. ས་བྦ་གུ་ཎཱཏི ད་ས་བ་ལ་ཉཱ་ཎཱ་ད་ཡོ ས་བྦེ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ. བྷ་ནྟེཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏིས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ཨི་མེ་སཾ པ་ན…པེ… ཝཱ་ཙ་སི་ཀཾ ཝཱ’’ཏི ཡཱ་ཝཱ་ཡཾ པཱ་ལི༹་པ་དེ་སོ, ཏཾ ས་བྦཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ ཐེ་རོ…པེ… པ་ཝཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧཱ’’ཏི.
ཡཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཾ ཙ་ཀྐ་ར་ཏ་ནཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ནཱ་མ, ན ཨི་ཏ་ར་ནྟི པ་ཋ་མ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. ཡ་སྨཱ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་སྶེ་ཝ ཨ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟ་ནཾ, པ་ཋ་མ་ན་ཡོ ཙ ཏཾ་ས་དི་སེ ཏ་བྦོ་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཏཾ ཨ་ནཱ་དི་ཡི་ཏྭཱ དུ་ཏི་ཡ་ན་ཡོ ཝུ་ཏྟོ. ད་ས་ཝི་དྷནྟི ཨ་ནྟོ་ཛ་ན་སྨིཾ, བ་ལ་ཀཱ་ཡེ ར་ཀྑཱ་ཝ་ར་ཎ་གུ་ཏྟི་ཡཱ སཾ་ཝི་དྷཱ་ནཾ, ཁ་ཏྟི་ཡེ་སུ ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟེ་སུ, བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ག་ཧ་པ་ཏི་ཀེ་སུ, ནེ་ག་མ་ཛཱ་ན་པ་དེ་སུ, ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ་སུ, མི་ག་པ་ཀྑཱི་སུ ཨ་དྷ་མྨ་ཙཱ་ར་པ་ཊི་ཀྑེ་པོ, ཨ་དྷ་ནཱ་ནཾ དྷ་ནཱ་ནུ་པྤ་དཱ་ནཾ, ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎེ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏྭཱ པ་ཉྷ་པུ་ཙྪ་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ ད་ས་ཝི་དྷཾ. ཏ་ཏྠ ག་ཧ་པ་ཏི་ཀེ པ་ཀྑི་ཛཱ་ཏེ ཙ ཝི་སུཾ ཀ་ཏྭཱ ག་ཧ་ཎ་ཝ་སེ་ན དྭཱ་ད་ས་ཝི་དྷཾ. ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་ཝ་ཏྟནྟི ཙ་ཀྐ་ཝ་ཏྟི་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཾ ཝ་ཏྟཾ. ཡ་སྨཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ, ཏ་ད་ནུ་རཱུ་པ་ཀཾ པ་ན ཉཱ་ཡེ་ན ཡུ་ཏྟ་ཀེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྨཱ ན་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་ནཱ ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱ’’ཏི. ཨུ་བྷ་ཏོ་བྷཱ་ག་ཝི་མུ་ཏྟཱཏི ཨུ་བྷ་ཡ་བྷཱ་གེ་ཧི ཨུ་བྷ་ཡ་བྷཱ་ག་ཏོ ཝི་མུ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི ‘‘དྭཱི་ཧི བྷཱ་གེ་ཧི ཝི་མུ་ཏྟཱ, ཨ་རཱུ་པཱ…པེ… ནཱ་མ་ཀཱ་ཡ་ཏོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ. ཏེ་ཝི་ཛྫཱ་དི་བྷཱ་ཝནྟི ཏེ་ཝི་ཛྫ་ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙ་ཙ་ཏུ་པྤ་ཊི་ས་མྦྷི་ད་བྷཱ་ཝཾ. པ་ཉྙཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱ ཧི ཏཾ ཏི་ཝི་དྷཾ ཨ་པྤ་ཏྟཱ ཀེ་ཝ་ལཾ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཝི་མུ་ཏྟཱ.
ཝི་སུ་དྡྷ་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཝི་སུ་དྡྷི་པ་ཝཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ. སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ཊྛེ་ན སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཙེ་ཝ བ་ནྡྷ་ན་ཊྛེ་ན བ་ནྡྷ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ ཙ. ཝི་ཛི་ཏ་ས་ངྒཱ་མནྟི ཡ་ཐཱ རཱ་གཱ་ད་ཡོ པུ་ན ན སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པ་ནྟི, ཨེ་ཝཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སེ་ནཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཝི་ཛི་ཏ་ས་ངྒཱ་མཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཛི་ཏ་རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་ས་ངྒཱ་མ’’ནྟི. མཱ་ར་བ་ལ་སྶཱཏི མཱ་ར་སེ་ནཱ་ཡ, མཱ་ར་སྶ ཝཱ སཱ་མ་ཏྠི་ཡ་སྶ. ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྠནྟི ཝི་ནེ་ཏ་བྦ་ཛ་ན་ས་མཱུ་ཧཾ. ས་ཀ་ཊཱ་དི་ས་ཏྠ་ས་བྷཱ་ག་ཏོ ཝི་ནེ་ཡྻོ་ཝ ས་ཏྠོ་ཏི ཏཾ ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྠཾ. སཱི་ལ་སཱ་རཱ་དི་ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནྟོ་ཏུ་ཙྪོ.
པ་ཝཱ་ར་ཎཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. པ་རོ་ས་ཧ་སྶ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༦. ས་ཧ་སྶ་ཏོ པ་རཾ ཨ་ཌྜྷ་ཏེ་ཡྻ་བྷི་ཀྑུ་ས་ཏཾ ཏ་དཱ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རོ་ས་ཧ་སྶ་ནྟི ཨ་ཏི་རེ་ཀ་ས་ཧ་སྶ’’ནྟི. ནི་བྦཱ་ནེ ཀུ་ཏོ་ཙི བྷ་ཡཾ ན་ཏྠཱིཏི ཀུ་ཏོ་ཙི་པི ཀཱ་ར་ཎ་ཏོ ནི་བྦཱ་ནེ བྷ་ཡཾ ན་ཏྠི ཨ་ས་ངྑ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་སོ ཁེ་མ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཁེ་མ་ཉྩ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, དྷ་མྨཾ དེ་སེ་སྶཱ་མི ཁེ་མ་གཱ་མི་ནི་ཉྩ པ་ཊི་པ་ད’’ནྟི་ཨཱ་དི (སཾ. ནི. ༤.༣༧༩-༤༠༨). ན ཀུ་ཏོ་ཙི བྷ་ཡཾ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏེ་ཏི ཨ་ཀུ་ཏོ་བྷ་ཡཾ, ནི་བྦཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་བྦཱ་ན་པྤ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཝི་པ་སྶི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱཏི ཨ་མྷཱ་ཀཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ནཱ་མ་ཝ་སེ་ན ཨི་སཱི་ནཾ ས་ཏྟ་མ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ ཧི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ སུ་ཏྟེ བ་ཧུ་སོ ཀི་ཏྟི་ཏཱ. ཨི་སཱི་ནནྟི ཝཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷ་སཱ་ཝ་ཀ་བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཨི་སཱི་ནཾ ས་ཏྟ་མོ ཨུ་ཏྟ་རོ སེ་ཊྛོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀཱ་ར་ཎ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏ་ད་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ས་ངྒྷ་མ་ཛ྄ཛྷེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་བྷཱ་ན་ས་མྤ་ནྣ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ཉྙེ ཨཱི་ས་ཏི ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཝ་ངྒཱི་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་བྷཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ཀི་ལེ་སུ་མྨུ་ཛྫ་ན་ས་ཏཱ་ནཱིཏི རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ར་ཛྫ་ན་དུ་སྶ་ནཱ་དི་ན་ཡེ་ཧི ས་ཝི་ས་ཡེ ཨ་ཡོ་ནི་སོ ཨུ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི. ཡ་དི ཨ་ནེ་ཀཱ་ནི ས་ཏཱ་ནི, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཨུ་མྨ་གྒ་པ་ཐ’’ནྟི? ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝ་ཊྚ་པ་ཐ་ཏྟཱ པ་ན པ་ཐ’’ནྟི. རཱ་ག་དོ་ས་མོ་ཧ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་ཝ་སེ་ན རཱ་ག་ཁི་ལཱ་དཱི་ནི པ་ཉྩཁི་ལཱ་ནི. ཝི་བྷ་ཛ་ནྟནྟི ཝི་བྷ་ཛ་ན་ཝ་སེ་ན ཀ་ཐེ་ནྟཾ. ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱཏི ཉཱ་ཎེ་ན ཝི་ཝེ་ཙེ་ཏྭཱ.
ཨ་མ་ཏེ ཨ་ཀྑཱ་ཏེཏི ཨ་མ་ཏཱ་ཝ་ཧེ དྷ་མྨེ དེ་སི་ཏེ. དྷ་མྨ་སྶ པ་སྶི་ཏཱ་རོ ས་ཙྩ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷེ་ན. ཨ་སཾ་ཧཱི་རཱ དི་ཊྛི་ཝཱ་ཏེ་ཧི.
ཨ་ཏི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱཏི པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ. ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་བྷཱུ་ཏནྟི ཨ་ཏི་ཀྐ་མ་ན་ཊྛེ་ན བྷཱུ་ཏཾ. ད་ས་དྡྷཱ་ནནྟི ད་ས་ནྣཾ ཨུ་པ་ཌྜྷཱ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ་ནྣ’’ནྟི. ཛཱ་ན་ནྟེ་ནཱཏི དྷ་མྨ་སྶ སུ་དུ་ལླ་བྷ་ཏཾ ཛཱ་ན་ནྟེ་ན.
པ་རོ་ས་ཧ་སྶ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༧. ཨེ་ཝཾ་ག་ཧི་ཏ་ནཱ་མོཏི ‘‘ཨ་ཉྙཱ་སི ཝ་ཏ, བྷོ, ཀོ་ཎྜ་ཉྙོ’’ཏི ས་ཏྠུ ཝ་ཙ་ནཾ ནི་སྶཱ་ཡ བྷི་ཀྑཱུ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་ནཱ་མ་ཀེ་ཧི ཝི་སེ་ས་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཝཾ་ག་ཧི་ཏ་ནཱ་མོ. དྭཱ་ད་ས་ནྣཾ སཾ་ཝ་ཙྪ་རཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙི་ར་སྶཾ. ཚ་དྡ་ནྟ་བྷ་ཝ་ནེཏི ཚ་དྡ་ནྟ་ནཱ་ག་རཱ་ཛ་བྷ་ཝ་ན་ཊྛཱ་ནེ. པ་ཉྙ་ཝཱ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཀོ ར་ཏྟ་ཉྙུ་ཏཱ་ཡ. ‘‘ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ནནྟི ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ དེ་ཝཱ་ནཾ, ཨི་མ་སྨིཾ ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ད་ས་ས་ཧ་སྶ་ཙ་ཀྐ་ཝཱ་ལེ༹ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི ཝ་ད་ནྟི. ཨ་གྒནྟི་ཨཱ་དི་ཏོ. ཏ་ཏྠཱཏི མ་ནྡཱ་ཀི་ནི་ཏཱི་རེ.
ཝ་སྶ་གྒེ་ནཱཏི ཝ་སྶ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ. ཏནྟི ཨ་ཉྙཱ་སི་ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་ཏྠེ་རཾ. མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ཝི་ཡ ལོ་ཀི་ཡ་མ་ནུ་སྶཱ ཧ་རཱ་ཡ་ནྟི. པཱ་མོ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏོ ཨཱ་ཡ་སྨཱ ཐེ་རོ ཨ་ནྟ་ར་ནྟ་རཱ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཛ་ན་པ་དེ ཝ་སི་ཏྭཱ ཏ་ད་ནུ་ཀྐ་མེ་ན མ་ནྡཱ་ཀི་ནི་ཏཱི་རཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨི་ཙྪཱ་མ་ཧཾ, བྷ་ནྟེ, ཛ་ན་པ་དེ ཝ་སི་ཏུ’’ནྟི.
ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ནྣཱ དི་བྦཱ་ཡུ་ཀཱ ཏེ ཧ་ཏྠི་ནཱ་གཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པུ་བྦེ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ པཱ་རི་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏ་པ་རི་ཙ་ཡཱ’’ཏི. ཐེ་ར་སྶ ས་ཉྩ་ར་ཎ་ཊྛཱ་ནེ ཨཱ་ཝ་ར་ཎ་སཱ་ཁཱ ཧ་རི་ཏྭཱ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ. མུ་ཁོ་ད་ཀ་ཉྩེ་ཝ ད་ནྟ་ཀ་ཊྛ་ཉྩ ཋ་པེ་ཏཱིཏི ས་ལ༹་ལ་དེ་ཝ་དཱ་རུ་ཀ་ཊྛཱ་དཱི་ནི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ གྷཾ་སི་ཏྭཱ ཨ་གྒིཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ ཛཱ་ལེ་ཏྭཱ ཏ་ཏྠ པཱ་སཱ་ཎ་ཁ་ཎྜཱ་ནི ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ཏཱ་ནི ད་ཎྜ་ཀེ་ཧི ཝ་ཊྚེ་ཏྭཱ ཏ་ལཱ༹་ཀཱ་སུ ཨུ་ད་ཀ་སོ་ཎྜཱི་སུ ཁི་པི་ཏྭཱ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཏ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཉ་ཏྭཱ ནཱ་ག་ལ་ཏཱ་ད་ནྟ་ཀ་ཊྛཾ ཨུ་པ་ནེ་ནྟོ མུ་ཁོ་ད་ཀ་ཉྩ ཋ་པེ་ཏི. ཝ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཨ་ནྟོ་ཀུ་ཊི་ཡཱ བ་ཧི ཙ པ་མུ་ཁེ་པི ཨ་ངྒ་ཎེ་པི སཱ་ཁཱ་བྷ་ངྒེ་ཧི ས་མྨ་ཛྫ་ནྟོ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ན་ཡེ་ན ཨཱ་ཧཱ་རཾ ཨུ་པ་ནེ་ནྟོ ཝ་ཏྟཾ ཀ་རོ་ཏི.
པ་ཏི་ཊྛ་པྤ་མཱ་ཎེཏི ཀ་ཊི་པྤ་མཱ་ཎེ, ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝཱ པཱ་ཋོ ཏཱ་ཝ མ་ཧ་ནྟ་མེ་ཝཱཏི ཡཱ་ཝ མ་ཧ་ནྟཾ སེ་ཏ་པ་དུ་མ་ཝ་ནཾ, ཏཱ་ཝ མ་ཧ་ནྟ་མེ་ཝ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ར་ཏྟ་ཀུ་མུ་ད་ཝ་ནཱདཱི་སུ. ཁཱ་ད་ནྟཱ མ་ནུ་སྶཱ. པ་ཀྐ་པ་ཡོ་གྷ་ནི་ཀཱ ཝི་ཡཱཏི སུ་པ་ཀྐ་པ་ཡོ་གྷ་ནཾ ཝི་ཡ. གྷ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ན པ་ཀྑི་ཏྟ་ཁུ་དྡ་མ་དྷུ ཝི་ཡ ཧོ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏཾ པོ་ཀྑ་ར་མ་དྷུ ནཱ་མཱ’’ཏི. མུ་ལཱ༹་ལནྟི སེ་ཏ་པ་དུ་མཱ་ནཾ མཱུ་ལཾ. བྷི་སནྟི ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ཀ་ནྡཾ. ཨེ་ཀ་སྨིཾ པ་བྦེཏི ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ པ་བྦ་ནྟ་རེ. པཱ་ད་གྷ་ཊ་ཀནྟི དོ་ཎ་སྶ ཙ་ཏུ་བྷཱ་གོ ས་ཎྛཱ་ན་ཏོ ཁུ་དྡ་ཀོ, ཏ་སྨཱ པཱ་ད་གྷ་ཊ་ཀ་པྤ་མཱ་ཎནྟི ཏུ་མྦ་མ་ཏྟཾ. སོ་ཎྜི་ཨཱ་ཝཱ་ཊེཏི ཁུ་དྡ་ཀ་སོ་ཎྜི་ཡོ ཙེ་ཝ ཁུ་དྡ་ཀ་ཨཱ་ཝཱ་ཊེ ཙ.
ཨེ་ཏཾ བྷོ་ཛ་ནནྟི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ནི་རུ་ད་ཀ་པཱ་ཡ་ས་བྷོ་ཛ་ནཾ. ཀེ་ཙི ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི ཡེ ཐེ་རཱ ཝུ་ཌྜྷ་ཏ་རཱ. ཀེ་ཙི ན ས་ཉྫཱ་ན་ནྟི ཡེ ན་ཝཱ ཨ་ཙི་ར་པ་བྦ་ཛི་ཏཱ.
བུ་དྡྷཱ་ནུ་བུ་དྡྷོཏི བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་ནུ་བུ་དྡྷོ. བཱ་ལ༹ྷ་ཝཱི་རི་ཡོཏི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ཙི་ར་ནི་ཙི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡོ. ཏི་ཎྞཾ ཝི་ཝེ་ཀཱ་ནནྟི ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ཨུ་པ་དྷི་ཝི་ཝེ་ཀཱ་ནཾ ལཱ་བྷཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཙ་ཏ་སྶོ ཝ་ད་ཏི ཝ་ངྒཱི་ས་ཏྠེ་རོ ས་ཡཾ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ, ན སེ་སཱ་བྷི་ཉྙཱ་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་ཏ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་རི་སཱ ས་ནྣི་སཱི་དི ནི་སྶ་དྡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏུ་ཎྷཱི ཨ་ཧོ་སཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་པེ་སཱིཏི པ་ཋ་མཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཉཱ་ཏཾ ཨུ་པ་ཊྛི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཀཱ་ལཾ ཨ་ནུ པ་ཙྪཱ ས་ཏྠཱ་རཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་སཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཨེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཏནྟི ཨཱ་སཱ་ལ༹ྷི་པུ་ཎྞ་མཱ་ཡ ཨི་སི་པ་ཏ་ནེ ཡཾ ད་སྶ་ནཾ, ཡཾ ཝཱ དུ་ཀྐ་ར་ཙ་རི་ཡཱ་ཡཾ ཏུ་མྷཱ་ཀཾ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ཨཱ་དི་ཏོ ད་སྶ་ནཾ, ཏཾ, བྷ་ནྟེ, པ་ཋ་མ་ད་སྶ་ནཾ. ཨོ་ན་ཏ་ཝི་ན་ཏཱཏི ཧེ་ཊྛཱ ཨུ་པ་རི ཙ ཨོ་ན་ཏཱ ཝི་ན་ཏཱ. ཀ་མྤེ་ཏྭཱཏི ཐོ་ཀཾ ཙཱ་ལེ་ཏྭཱ ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཨེ་ཀ་ནི་ནྣཱ་དོ ཏེ་སཾ ཧ་ཏྠི་ནཱ་གཱ་ན་ཉྩེ་ཝ ནཱ་ག་ཡ་ཀྑ་ཀུ་མྦྷ་ཎྜཱ་ནཾ དེ་ཝ་ཏཱ་ན་ཉྩ ས་དྡེ་ན. བྲ་ཧྨཱ་ནོ དེ་ཝཱ་ནཾ ཨ་དཾ་སཱུ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མ་ཀཾ་སུ པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡེ་སུ པ་སཱ་ད་ཝ་སེ་ན ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་པ་རི་སཱ་ཡ པ་སཱ་ད་ཛ་ན་ན་ཏྠཾ བྷ་ག་ཝ་ཏི ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏི ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཏོ ནི་ཀྑ་མི་ཏྭཱ. དྷ་ར་ཏི་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་དུ་ཊྛ་ཏཾ པ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏེ་ཝ.
ཀོ་ཎྜ་ཉྙ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༨. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏཱིཏི ཏེ་སཾ ཨ་རི་ཡཱ་ནཾ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཉཱ་ཎ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ པ་ཏི ཨ་ཝེ་ཀྑ་ཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏི. པ་བྦ་ཏ་སྶཱཏི ཨི་སི་གི་ལི་པ་བྦ་ཏ་སྶ. དུ་ཀྑ་པཱ་རཾ ག་ཏནྟི ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑ་སྶ པཱ་རཾ པ་རི་ཡ་ནྟཾ ག་ཏཾ. ས་བྦ་གུ་ཎ་ས་མྤ་ནྣནྟི ས་བྦེ་ཧི བུ་དྡྷ་གུ་ཎེ་ཧི ཙ སཱ་ཝ་ཀ་གུ་ཎེ་ཧི ཙ པ་རི་པུ་ཎྞཾ. ཨ་ནེ་ཀཱ་ཀཱ་ར་ས་མྤ་ནྣནྟི རཱུ་པ་གྷོ་ས་ལཱུ་ཁ་དྷ་མྨ་པྤ་མཱ་ཎི་ཀཱ་ནཾ ས་ཏྟཱ་ནཾ ཏེ་ཧི ཏེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་བྦེ་ས་ཉྩ ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི ཨ་ན་ནྟཱ་པ་རི་མེ་ཡྻེ་ཧི པ་སཱི་དི་ཏ་བྦཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. ཏེ པ་ན ཨཱ་ཀཱ་རཱ ཡ་སྨཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ བུ་དྡྷ་གུ་ཎཱ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནེ་ཀེ་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ’’ནྟི.
མོ་གྒ་ལླཱ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༡. ག་གྒ་རཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༡༩. ཏེཏི ཏེ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶེ. ‘‘ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞེ་ནཱཏི ས་རཱི་རེ ཚ་ཝི་ཝ་ཎྞེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ས་རཱི་ར་ཝ་ཎྞེ་ནཱཏི ཝཱ དྷ་མྨ་རཱུ་པ་ཀཱ་ཡ་གུ་ཎེ་ན. ‘‘ཡ་ས་སཱ’’ཏི་པི པཱ་ཋོ, སོ ཨེ་ཝ་ཏྠོ. ཝི་ག་ཏ་མ་ལོཏི ཨ་བྦྷཱ་མ་ཧི་ཀཱ་དཱི་ཧི ཝི་ག་ཏཱུ་པ་ཀྐི་ལེ་སོ. བྷཱ་ཎུ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་བྷཱ, སཱ་ཏི་ས་ཡོ བྷཱ་ཎུ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི བྷཱ་ཎུ་མཱ. སཱུ་རི་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་དི་ཙྩོ ཝི་ཡཱ’’ཏི.
ག་གྒ་རཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༢. ཝ་ངྒཱི་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༢༠. སོ ཀི་ར ཝི་ཙ་ར་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཡ་ཐཱ་ཡཾ དཱི་པོ ཛ་མྦུ་དཱི་པོ་ཏི ཛ་མྦུ་ནཱ པ་ཉྙཱ་ཏོ, ཨེ་ཝཱ་ཧ་མྤི ཏེ་ན ཛ་མྦུ་ནཱ པ་ཉྙཱ་ཡི་སྶ’’ནྟི ཛ་མྦུ་སཱ་ཁཾ པ་རི་ཧ་རི་ཏྭཱ. ཝཱ་དཾ ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ ཝཱ་དེ ས་ཙེ ཏེ པ་རཱ་ཛ་ཡོ ཧོ་ཏི, ཏྭཾ མེ དཱ་སོ ཧོ་ཧི. ས་ཙེ མེ པ་རཱ་ཛ་ཡོ, ཨ་ཧཾ ཏེ བྷ་རི་ཡཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཏི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ. ཝཱ་དེ ཛ་ཡ་པ་རཱ་ཛ་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟི་ཏེ ཝཱ་དེ པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ ཛ་ཡཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཙེ་ཝ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རཱ་ཛ་ཡེ་ན ཙ. ཝ་ཡཾ ཨཱ་ག་མྨཱཏི སི་པྤུ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝ་ཡཾ ཨཱ་ག་མྨ. ཝི་ཛྫནྟི མ་ནྟཾ.
ནི་བྦ་ཏྟ་ག་ཏི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན ཚ་ཝ་སཱི་ས་བྷཱ་ཝཾ དཱུ་སེ་ཏི ཝི་ནཱ་སེ་ཏཱི་ཏི ཚ་ཝ་དཱུ་ས་ཀཾ སི་པྤཾ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཾ མ་ནྟ་པ་དཾ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ནི་ར་ཡེ ནི་བྦ་ཏྟ་ས་ཏྟ་སྶ སཱི་སཾ ཡ་ཏྠ ཀ་ཏྠ་ཙི ཋི་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏྭཱ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ སཱི་སནྟི པ་ར་མ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཉྩི་པི ཨ་ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཉྙཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་སྶ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་སྶ ཚ་ཌྜི་ཏཾ སཱི་ས་ཀ་ཊཱ་ཧཾ. ད་སྶེ་སཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་སི.
‘‘ཏུ་མྷེ, བྷོ གོ་ཏ་མ, ཛཱ་ནཱ་ཐཱ’’ཏི ཀཱ་མཾ ཝ་ངྒཱི་སོ ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ པུ་ཙྪ་ཏི, བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨཱ་མ, ཝ་ངྒཱི་ས…པེ… ག་ཏིཾ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ག་ཏཱི’’ཏི. ཝ་ངྒཱི་སོ ས་ཡཾ མ་ནྟ་བ་ལེ་ན ག་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་སྶ ག་ཏིཾ ཛཱ་ན་ནྟོ བྷ་ག་ཝ་ནྟ་མྤི ‘‘ཨ་ཡ་མྤི ཏ་ཐཱ’’ཏི མ་ཉྙ་མཱ་ནོ ‘‘མ་ནྟེ་ན ཛཱ་ནཱ་སི, བྷོ གོ་ཏ་མཱ’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ཏྟ་ནོ བུ་དྡྷ་ཉཱ་ཎ་མེ་ཝ མ་ནྟཾ ཀ་ཏྭཱ དཱི་པེ་ནྟོ ‘‘ཨཱ་མ, ཝ་ངྒཱི་ས, ཨེ་ཀེ་ན མ་ནྟེ་ནེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་མཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. མུ་དྷཱ ཨེ་ཝ དཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་མཱུ་ལི་ཀོ. ཨ་ན་ནྟ་ར་ཧི་ཏཱ་ཡ བྷཱུ་མི་ཡཱ ས་ཡ་ནཾ ཐ་ཎྜི་ལ་སེ་ཡྻཱ. ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན སཱ་ཡ་ཏ་ཏི་ཡཾ ཨུ་ད་ཀོ་རོ་ཧ་ཎ་བྷཱུ་མི་ཧ་ར་ཎཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. སོ ཏཾ…པེ… ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎཱིཏི ཨི་མི་ནཱ ཝ་ངྒཱི་ས་ཏྠེ་རོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ན ཙི་ར་སྶེ་ཝ སུ་ཁཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྟོ ཝི་ཡ དི་སྶ་ཏི, ན ཁོ པ་ནེ་ཏཾ ཨེ་ཝཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཐེ་རོ པ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་སུ ཀ་མྨཾ ཨཱ་ར་བྷི་ཏྭཱ་པི དུ་ཀྑཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཏཱ་དི་སཾ ཀཱ་ལཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི. ཏེ་ནཱ་ཧ –
‘‘ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཝ་ཏ མཾ ས་ནྟཾ, ཨ་གཱ་ར་སྨཱ་ན་གཱ་རི་ཡཾ;
ཝི་ཏ་ཀྐཱ ཨུ་པ་དྷཱ་ཝ་ནྟི, པ་ག་བྦྷཱ ཀ་ཎྷ་ཏོ ཨི་མེ’’. (སཾ. ནི. ༡.༢༠༩; ཐེ་ར་གཱ. ༡༢༡༨);
ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ ཝ་ངྒཱི་ས་སྶ ཨ་ན་བྷི་ར་ཏི ཨུ་པྤ་ནྣཱ ཧོ་ཏི, རཱ་གོ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་དྡྷཾ་སེ་ཏི, ‘‘ཀཱ་མ་རཱ་གེ་ན ཌ་ཡ྄ཧཱ་མི, ཙི་ཏྟཾ མེ པ་རི་ཌ་ཡ྄ཧ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (ཐེ་ར་གཱ. ༡༢༣༢).
ཝི་མུ་ཏྟི་སུ་ཁནྟི ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་ས་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཾ ནི་བྦཱ་ནེ ཙ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ས་མྤ་ཏི་ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ཕ་ལ་སུ་ཁཾ པ་ཊི་སཾ་ཝེ་དེ་ནྟོཏི ཡ་ཐཱ་པ་རི་ཙྪི་ནྣཾ ཀཱ་ལཾ པ་ཏི ས་མྨ་དེ་ཝ ཝེ་དེ་ནྟོ ཨ་ནུ་བྷ་ཝ་ནྟོ. ཀ་ཝི་ནཱ ཀ་ཏཾ, ཏ་ཏོ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏ་སྶ ཝཱ ཨི་ད་ནྟི ཀཱ་ཝེ་ཡཾ, ཏ་དེ་ཝེ་ཏྠ ‘‘ཀཱ་ཝེ་ཡྻ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ཡེ ནི་ཡཱ་མ་ག་ཏ་དྡ་སཱཏི ཡེ བྷི་ཀྑཱུ ཨ་རི་ཡཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ སཱ་ཝ་ཀཱ ཕ་ལ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཡཱ་མ་ག་ཏཱ ཙེ་ཝ མ་གྒ་ཊྛ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཡཱ་མ་ད་སཱ ཙ. ནི་ཡཱ་མོཏི ཧི ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. སུ་ཨཱ་ག་མ་ནནྟི མ་མ ཨི་མ་སྶ ས་ཏྠུ་ནོ ས་ནྟི་ཀེ ཨཱ་ག་མ་ནཾ ཨུ་པ་ག་མ་ནཾ, ཨི་མ་སྨི་ཉྩ དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡེ ཨཱ་ག་མ་ནཾ པ་བྦ་ཛ་ནཾ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ སུ་ནྡ་རཾ ཨཱ་ག་མ་ནཾ. ཏ་ཏྠ ཀཱ་ར་ཎ་མཱ་ཧ ‘‘ཏི་སྶོ ཝི་ཛྫཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཝུ་ཏྟམྤི གཱ་ཐཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཏོ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཐེ་ར་སྶ ཚ་ལ༹་བྷི་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཝ་ངྒཱི་ས་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སཱ་ར་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་སི་ནི་ཡཱ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
ཝ་ངྒཱི་ས་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.