༡. པ་ཋ་མ་ཝ་གྒོ
༡. བྲ་ཧྨཱ་ཡཱ་ཙ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༢. པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཨུ་ད་པཱ་དཱིཏི དྷ་མྨ་ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཧེ་ཏུ་ཀོ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐོ ཨུ་པྤ་ཛྫི. ཨ་ཡཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ཀ་སྨཱ ཨུ་ད་པཱ་དི? ཀ་ཏྠ ཙ ཨུ་ད་པཱ་དཱི་ཏི ཏཾ ས་བྦཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ས་མཱ་ཙི་ཎྞོཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཏོ ཙེ་ཝ ཨཱ་ཙ་ར་ནྟེ་ཧི ཙ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་ཙ་རི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏེ་ན ཨ་ཡཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐོ ས་བྦ་བུ་དྡྷཱ་ནཾ པ་ཋ་མཱ་བྷི་ས་མྦོ་དྷི་ཡཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨ་ཊྛ་མེ ས་ཏྟཱ་ཧེཏི ཨི་དཾ ས་ཏྟ་མ་ས་ཏྟཱ་ཧ་ཏོ པ་རཾ ས་ཏྟཱ་ཧ་བྦྷ་ནྟ་རེ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ ཝི་ཡ ཨ་ཊྛ་མ་སྶ ནཱ་མ ས་ཏྟཱ་ཧ་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་སྶ ས་བྦྷཱ་ཝཱ. ས་པ་ཙྩ་གྒྷེཏི མ་ཧ་གྒྷེ. ‘‘པ་ཙྩ་གྒྷེ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ, ཨ་བྷི་ན་ཝེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་ལ་མ་ཡེཏི མུ་གྒ་ཝ་ཎྞ་སི་ལཱ་མ་ཡེ.
པ་ཊི་ཝི་དྡྷོཏི ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ‘‘ཨི་དཾ དུ་ཀྑ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཊི་མུ་ཁཾ ནི་བྦི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཏྟོ, ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝ་བུ་དྡྷོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨོ་ཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨོ ཏ་བྦི་ནི་མུ་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ག་མྦྷཱི་རོཏི མ་ཧཱ་ས་མུ་དྡོ ཝི་ཡ མ་ཀ་ས་ཏུ་ཎྜ་སཱུ་ཙི་ཡཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ས་མུ་པ་ཙི་ཏ་པ་རི་པ་ཀྐ་ཉཱ་ཎ་ས་མྦྷཱ་རེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་སཾ ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨུ་ཏྟཱ་ན་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏ’’ནྟི. ཡོ ཨ་ལ་བྦྷ་ནེ་ཡྻ་པ་ཏི་ཊྛོ, སོ ཨོ་གཱ་ཧི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་ཏཱ་ཡ ས་རཱུ་པ་ཏོ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཙ པ་སྶི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་མྦྷཱི་ར་ཏྟཱ་ཝ དུ་དྡ་སོ’’ཏི. དུ་ཀྑེ་ན ད་ཊྛ་བྦོཏི ཀི་ཙྪེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཀ་དཱ་ཙི་དེ་ཝ ད་ཊྛ་བྦོ. ཡཾ པ་ན ད་ཊྛུ་མེ་ཝ ན ས་ཀྐཱ, ཏ་སྶ ཨོ་གཱ་ཧེ་ཏྭཱ ཨ་ནུ ཨ་ནུ བུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ཀོ ཀ་དཱ་ཙི ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་དྡ་ས་ཏྟཱ་ཝ དུ་ར་ནུ་བོ་དྷོ’’ཏི. དུ་ཀྑེ་ན ཨ་ཝ་བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ ཨ་ཝ་བོ་དྷ་སྶ དུ་ཀྐ་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ‘‘ཏཾ ཀིཾ མ་ཉྙ་ཐ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཀ་ཏ་མཾ ནུ ཁོ དུ་ཀྐ་ར་ཏ་རཾ ཝཱ དུ་ར་བྷི་ས་མྦྷ་ཝ་ཏ་རཾ ཝཱ’’ཏི (སཾ. ནི. ༥.༡༡༡༥) སུ་ཏྟ་པ་དཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏཱ་ཡ ཝཱ ས་ནྟོ. ནི་བྦུ་ཏ་ས་བྦ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཏཱ་ཡ ནི་བྦུ་ཏོ. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་དྷཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ནཱི་ཏོ་ཏི ཝཱ པ་ཎཱི་ཏོ. ཨ་ཏི་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན ཨ་ཏ་པྤ་ཀོ སཱ་དུ་ར་ས་བྷོ་ཛ་ནཾ ཝི་ཡ. ཏ་ཏྠ ཙ ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ ས་ནྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ནྟི ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎཾ, མ་གྒ་ས་ཙྩཾ ས་ནྟཾ ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎ་ཉྩཱ་ཏི ས་ནྟཱ་ར་མྨ་ཎཾ, ཨ་ནུ་པ་ས་ནྟ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ན་ཉྩ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་ནྟོ. ནི་བྦུ་ཏ་ས་བྦ་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཏྟཱ ནི་བྦུ་ཏོ. ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཏ་ད་ཏྠཱ་ཡ ཨ་སེ་ཙ་ན་ཀ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏ་པྤ་ཀ་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཾ དྭ་ཡཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་མེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨུ་ཏྟ་མ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ན ཏ་ཀྐེ་ན ཨ་ཝ་ཙ་རི་ཏ་བྦོ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ནི་པུ་ཎ་ཉཱ་ཎ་གོ་ཙ་ར་ཏཱ་ཡ ས་ཎྷ་སུ་ཁུ་མ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཙ ནི་པུ་ཎོ. བཱ་ལཱ་ནཾ ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི པ་ཎྜི་ཏེ་ཧི ཨེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི པ་ཎྜི་ཏ་ཝེ་ད་ནཱི་ཡོ. ཨཱ་ལཱི་ཡ་ནྟི ཨ་བྷི་ར་མི་ཏ་བྦ་ཊྛེ་ན སེ་ཝཱི་ཡ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ལ་ཡཱ, པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ. ཨཱ་ལ་ཡ་ནྟི ཨ་ལླཱི་ཡ་ནྟི ཨ་བྷི་ར་མ་ཎ་ཝ་སེ་ན སེ་ཝ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ལ་ཡཱ, ཏ་ཎྷཱ་ཝི་ཙ་རི་ཏཱ་ནི. ར་མ་ནྟཱིཏི ར་ཏིཾ ཝི་ནྡ་ནྟི ཀཱི་ལ༹་ནྟི ལ་ལ༹་ནྟི. ཨཱ་ལ་ཡ་ར་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ལ་ཡ་ནི་ར་ཏཱ.
ཋཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཏི ཋཱ་ན་ས་དྡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ, ཨ་ཏྠ་ཀོ པ་ན ཋཱ་ན་ནྟི ཙ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཝ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ. ཏི་ཊྛ་ཏི ཕ་ལཾ ཏ་དཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཧི ཋཱ་ནཾ, ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ. ཨི་མེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ. ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཨེ་ཝ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཡ་ཐཱ ‘‘དེ་ཝོ ཨེ་ཝ དེ་ཝ་ཏཱ’’. ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཝཱ ཨ་ཝི་ཛྫཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཕ་ལཾ པ་ཏི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝོ ཨུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ ཨི་ད་པྤ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ. ཏེ་ན པ་ར་མ་ཏྠ་པ་ཙྩ་ཡ་ལ་ཀྑ་ཎོ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ ད་སྶི་ཏོ ཧོ་ཏི. པ་ཊི་ཙྩ ས་མུ་པྤ་ཛྫ་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དོ. པ་ད་དྭ་ཡེ་ན་པི དྷ་མྨཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡ་ཊྛོ ཨེ་ཝ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ངྑཱ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་དྷི་ཝ་ཙ་ན’’ནྟི. ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ ས་ངྑཱ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ད་ཡོ. ཏེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༢.༥༧༢-༥༧༣) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐོ་ཏི་ཨཱ་དི ས་བྦནྟི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐཱ་དི་ཨ་བྷི་དྷེ་ཡྻཾ ས་བྦཾ ཨ་ཏྠ་ཏོ ནི་བྦཱ་ན་མེ་ཝ. ཨི་དཱ་ནི ཨ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྨཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨཱ་ག་མྨཱཏི པ་ཊི་ཙྩ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཧེ་ཏུ. ས་མྨ་ནྟཱིཏི པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝཱུ་པ་ས་མ་ཝ་སེ་ན ས་མྨ་ནྟི. ཏ་ཐཱ ས་ནྟཱ ཙ ས་ཝི་སེ་སཾ ཨུ་པ་ས་ནྟཱ ནཱ་མ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱུ་པ་ས་མྨ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ན ས་བྦེ ས་ངྑཱ་རཱ ས་མྨ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ས་མ་ཐོ, ནི་བྦཱ་ན་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟེ ཧི ནི་བྦཱ་ནེ ས་བྦ་ས་ངྑཱ་ར་ཝཱུ་པ་ས་མ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ.
ཨུ་པ་དྷཱི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏྠ དུ་ཀྑ་ནྟི ཨུ་པ་དྷི, ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ. པ་ཊི་ནི་སྶ་ཊྛཱཏི ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་རི་ཙྩ་ཏྟཱ ཧོ་ནྟི. ས་བྦཱ ཏ་ཎྷཱཏི ཨ་ཊྛ་ས་ཏ་པྤ་བྷེ་དཱ ས་བྦཱ་པི ཏ་ཎྷཱ. ས་བྦེ ཀི་ལེ་ས་རཱ་གཱཏི ཀཱ་མ་རཱ་ག་རཱུ་པ་རཱ་གཱ་དི་བྷེ་དཱ ས་བྦེ་པི ཀི་ལེ་ས་བྷཱུ་ཏཱ རཱ་གཱ, ས་བྦེ་པི ཝཱ ཀི་ལེ་སཱ ཨི་དྷ ‘‘ཀི་ལེ་ས་རཱ་གཱ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ, ན ལོ་བྷ་ཝི་སེ་སཱ ཨེ་ཝ ཙི་ཏྟ་སྶ པ་རི་ལཱ༹་ཧ་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཏོ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘ར་ཏྟ་མྤི ཙི་ཏྟཾ ཝི་པ་རི་ཎ་ཏཾ, དུ་ཊྛ་མྤི ཙི་ཏྟཾ ཝི་པ་རི་ཎ་ཏཾ, མཱུ་ལ༹ྷ་མྤི ཙི་ཏྟཾ ཝི་པ་རི་ཎ་ཏ’’ནྟི (པཱ་རཱ. ༢༧༡). ཝི་ར་ཛྫ་ནྟཱིཏི པ་ལུ་ཛྫ་ནྟི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཏོ ས་བྦ་སོ ཏེ་ན ཝི་སཾ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ས་བྦཾ དུ་ཀྑནྟི ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཱ་དི་བྷེ་དཾ ས་བྦཾ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑཾ. བྷ་ཝེ་ན བྷ་ཝནྟི ཏེ་ན ཏེ་ན བྷ་ཝེ་ན བྷ་ཝ་ནྟ་རཾ བྷ་ཝ་ནི་ཀ་ནྟི་བྷཱ་ཝེ་ན སཾ་སི་བྦ་ཏི. ཕ་ལེ་ན ཝཱ ས་དྡྷིཾ ཀ་མྨཾ ས་ཏ་ཎྷ་སྶེ་ཝ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཏོ ཝཱ་ན་ཏོ ནི་ཀྑ་ནྟཾ ཏ་ཏྠ ཏ་སྶ ས་བྦ་སོ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཙི་ར་ནི་ས་ཛྫཱ་ཙི་ར་བྷཱ་ས་ནེ་ཧི པི་ཊྛི་ཨཱ་གི་ལཱ་ཡ་ན་ཏཱ་ལུ་ག་ལ་སོ་སཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཀཱ་ཡ་ཀི་ལ་མ་ཐོ ཙེ་ཝ ཀཱ་ཡ་ཝི་ཧེ་སཱ ཙ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. སཱ ཙ ཁོ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་མ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ ཨ་པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན, ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ པ་ན པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟཱ་ན་ཉྩ དེ་ས་ནཱ་ཡ ཀཱ་ཡ་པ་རི་སྶ་མོ་པི ས་ཏྠུ ཨ་པ་རི་སྶ་མོ་ཡེ་ཝ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ན ཙ མཾ དྷ་མྨཱ་དྷི་ཀ་ར་ཎཾ ཝི་ཧེ་སེ་སཱི’’ཏི (ཨུ་དཱ. ༡༠). ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘ཡཱ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ ནཱ་མ, སོ མ་མ ཀི་ལ་མ་ཐོ ཨ་སྶཱ’’ཏི. ཨུ་བྷ་ཡནྟི ཙི་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐོ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཧེ་སཱ ཙཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡ་མྤེ་ཏཾ བུ་དྡྷཱ་ནཾ ན་ཏྠི བོ་དྷི་མཱུ་ལེ ཨེ་ཝ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ. ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཾ ས་མྤི་ཎྜ་ནཾ. སོཏི ཨ་པི་སྶཱུ་ཏི ནི་པཱ་ཏོ. ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟཱ ཝཱ ཨ་ཙྪ་རི་ཡཱ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡཱ, ཝུ་དྡྷི་ཨ་ཏྠོ་པི ཧི -ཀཱ་རོ ཧོ་ཏི ཡ་ཐཱ ‘‘ཨ་སེ་ཀྑཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི. ཀ་པྤཱ་ནཾ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ ཨ་ས་ངྑྱེ་ཡྻཱ་ནི ས་དེ་ཝ་ཀ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ དྷ་མྨ་སཾ་ཝི་བྷཱ་ག་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ པཱ་ར་མི་ཡོ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ས་མ་དྷི་ག་ཏ་དྷ་མྨ་ར་ཛྫ་སྶ ཏ་ཏྠ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཱ་པ་ཏྟི་དཱི་པ་ན་ཏཱ གཱ་ཐ་ཏྠ་སྶ ཙ ཨ་ཙྪ་རི་ཡ་ཏཱ ཏ་སྶ ཝུ་དྡྷི་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨ་ཏྠ་དྭཱ་རེ་ན ཧི གཱ་ཐཱ་ནཾ ཨ་ན་ཙྪ་རི་ཡ་ཏཱ. གོ་ཙ་རཱ ཨ་ཧེ་སུནྟི ཨུ་པ་ཊྛ་ཧིཾ་སུ. ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ཏ་བྦ་ཏཱ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཡི་ཏ་བྦ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎིཾ་སཱུ’’ཏི.
ཡ་དི སུ་ཁཱ་པ་ཊི་པ་དཱ་ཝ, ཀ་ཐཾ ཀི་ཙྪ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་ར་མཱི་པཱུ་ར་ཎ་ཀཱ་ལེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནི དུ་པྤ་རི་ཙྩ་ཛཱ་ནི དེ་ནྟ་སྶ. ཧ-ཨི་ཏི ཝཱ བྱ་ཏྟ་ནྟི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ‘‘ཨེ་ཀཾ་ས་ཏྠེ’’ཏི ཀེ་ཙི. ཧ བྱ་ཏྟཾ, ཨེ་ཀཾ་སེ་ན ཝཱ ཨ་ལཾ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨེ་ཝཾ ཀི་ཙྪེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་སྶ པ་ཀཱ་སི་ཏུཾ དེ་སི་ཏུ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཧ་ལནྟི ཝཱ ཨ་ལ་ནྟི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་ན་ཏྠ་པ་དཾ ‘‘ཧ་ལ་ནྟི ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ. རཱ་ག་དོ་ས་ཕུ་ཊྛེ་ཧཱིཏི ཕུ་ཊྛ་ཝི་སེ་ན ཝི་ཡ ས་པྤེ་ན རཱ་གེ་ན དོ་སེ་ན ཙ ཕུ་ཊྛེ་ཧི ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏེ་ཧི. རཱ་ག་དོ་སཱ་ནུ་ག་ཏེ་ཧཱིཏི རཱ་ག་དོ་སེ་ཧི ཨ་ནུ་བ་ནྡྷེ་ཧི.
ནི་ཙྩཱ་དཱི་ནནྟི ནི་ཙྩཱ་དཱི་ནཾ ཙ་ཏུ་ནྣཾ ཝི་པ་ལླཱ་སཱ་ནཾ. ཨེ་ཝཾ་ག་ཏནྟི ཨེ་ཝཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ བུ་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦཾ. ཀཱ་མ་རཱ་ག་ར་ཏྟཱ ཙ བྷ་ཝ་རཱ་ག་ར་ཏྟཱ ཙ ནཱི་ཝ་ར་ཎེ་ཧི ནི་ཝུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཏཱ་ཡ དི་ཊྛི་རཱ་ག་ར་ཏྟཱ ཝི་པ་རཱི་ཏཱ་བྷི་ནི་ཝེ་སེ་ན ན ད་ཀྑ་ནྟི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨཾ ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་སྶ་ནྟི. ས་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝེ་ན. ཨེ་ཝཾ གཱ་ཧཱ་པེ་ཏུནྟི ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་བྷཱ་ཝེ་ན ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དྷ་མྨཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏུཾ. རཱ་ག་དོ་ས་པ་རེ་ཏ་ཏཱ་པི ནེ་སཾ ས་མྨཱུ་ལ༹ྷ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་མོ་ཁ་ནྡྷེ་ན ཨཱ་ཝུ་ཊཱ’’ཏི.
དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ཏུཾ ‘‘ཀ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཙོ་ད་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཝེ་སེ་ནཱཏི ཨི་མ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཝ་ཀ་བྷཱ་ཝཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན ཨ་ཉྙཱ་ཏ་ཝེ་སེ་ན. ‘‘ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་ཏཱ་པ་ས་ཝེ་སེ་ནཱ’’ཏི ཀེ་ཙི, སོ པ་ན་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ་དྷི་ག་མ་ནེ་ནེ་ཝ ཝི་ག་ཙྪེ་ཡྻ. ཏི་ཝི་དྷཾ ཀཱ་ར་ཎཾ ཨ་པྤོ་སྶུ་ཀྐ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ, དྷ་མྨ་སྶ ག་མྦྷཱི་ར་ཏཱ, ཏ་ཏྠ ཙ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ གཱ་ར་ཝ་ནྟི ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ ནཱ་མ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཀི་ལེ་སཱ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་ར་ཏྟཱ. ཏེ་སཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙི་ར་པ་རི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་ཏོ དུ་བྦི་སོ་དྷི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཏེ ས་ཏྟེ མ་ཏྟ་ཧ་ཏྠི་ནོ ཝི་ཡ དུ་བྦ་ལ་པུ་རི་སཾ ཨ་དྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ཛ྄ཛྷོ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ ཨ་ན་ཡ་བྱ་ས་ནཾ ཨཱ་པཱ་དེ་ནྟཱ ཨ་ནེ་ཀ་ས་ཏ་ཡོ་ཛ་ནཱ་ཡཱ་མ་ཝི་ཏྠཱ་རཾ སུ་ནི་ཙི་ཏཾ གྷ་ན་ས་ནྣི་ཝེ་སཾ ཀ་ཎྚ་ཀ་དུ་གྒ་མྤི ཨ་དྷི་སེ་ནྟི. དཱུ་ར་པ་བྷེ་ད་དུ་ཙྪེ་ཛྫ་ཏཱ་ཧི དུ་བྦི་སོ་དྷི་ཡ་ཏཾ པ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་ཐ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ཙ ཨ་ནྟོ ཨ་མ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཉྫི་ཡ་པུ་ཎྞཱ ལཱ་བུ, ཙི་ར་པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཀྐ་བྷ་རི་ཏཱ ཙཱ་ཊི, སྣེ་ཧ་ཏི་ནྟ་དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝ་སཱ་པཱི་ཏ་པི་ལོ་ཏི་ཀཱ, ཏེ་ལ་མི་སྶི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཉྫ་ན་མ་ཀྑི་ཏ་ཧ་ཏྠོ དུ་བྦི་སོ་དྷ་ནཱི་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ. ཧཱི་ནཱུ་པ་མཱ ཙེ་ཏཱ རཱུ་པ་པ་བ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཙི་ར་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཱ ཙ མ་ལཱི་ན་ཏཱ་ཡ, ཀི་ལེ་ས་སཾ་ཀི་ལེ་སོ ཨེ་ཝ པ་ན དུ་བྦི་སོ་དྷ་ནཱི་ཡ་ཏ་རོ ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་རཱུ་པ་ནི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ཙ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཱ’’ཏི.
ཡ་ཐཱ ཙ དུ་བྦི་སོ་དྷ་ནཱི་ཡ་ཏ་ར་ཏཱ་ཡ, ཨེ་ཝཾ ག་མྦྷཱི་ར་དུ་དྡ་ས་དུ་ར་ནུ་བོ་དྷཱ་ན་མྤི ཝུ་ཏྟ་ཨུ་པ་མཱ ཧཱི་ནཱུ་པ་མཱ་ཝ. ག་མྦྷཱི་རོ་པི དྷ་མྨོ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ནེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཝི་ས་ད་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ནྣེ་ན སུ་པཱ་ཀ་ཊོ བྷ་ཝེ་ཡྻ, པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ནཾ པ་ན ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་པ་ཊི་བ་དྡྷཾ, སཱ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཱ་དྷཱི་ནཱ, ཏཾ ས་ཏྠ་རི དྷ་མྨེ ཙ པ་སཱ་དཱ་ཡ་ཏྟཾ. སོ ག་རུ་ཊྛཱ་ནི་ཡཱ་ནཾ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ན་ཧེ་ཏུ་ཀོ་ཏི པ་ཎཱ་ལི་ཀཱ་ཡ ས་ཏྟཱ་ནཾ དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ བྲ་ཧྨཱ་ཡཱ་ཙ་ནཱ་ནི་མི་ཏྟ་ནྟི ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཨུ་པ་ཀྐི་ལེ་ས་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་པྤཾ རཱ་གཱ་དི་ར་ཛཾ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ཨ་པྤ་ར་ཛཾ, ཨ་པྤ་ར་ཛཾ ཨ་ཀྑི པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ ཡེ་སཾ ཏེ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀཱཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘པ་ཉྙཱ་མ་ཡེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་པྤཾ རཱ་གཱ་དི་ར་ཛཾ ཡེ་སཾ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཨ་སྶ་ཝ་ན་ཏཱ་ཏི ‘‘ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཀ་ར་ཎེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་སྶ་ཝ་ན་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི. ད་ས་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི དཱ་ནཱ་དི་ད་ས་ཝི་དྷ་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་ཏྠཱུ་ནཾ ཝ་སེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་པ་ཉྩ་སཱུ་ད་ནི་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༢༨༢) པ་ན ‘‘དྭཱ་ད་ས་པུ་ཉྙ་ཀི་རི་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ དཱ་ནཱ་དཱི་སུ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན-པ་ར་ཧི་ཏ་པ་རི་ཎཱ་མ་ནཱ་དི་པ་ཀྑི་པ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
རཱ་གཱ་དི་མ་ལེ་ན ས་མ་ལེ་ཧི པཱུ་ར་ཎཱ་དཱི་ཧི ཚ་ཧི ས་ཏྠཱ་རེ་ཧི ས་ཏྠུ་པ་ཊི་ཉྙེ་ཧི ཀ་བྦ་ར་ཙ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཙི་ནྟཱ་ཀ་ཝི་ཨཱ་དི་བྷཱ་ཝེ ཋ་ཏྭཱ ཏ་ཀྐ་པ་རི་ཡཱ་ཧ་ཏཾ ཝཱི་མཾ་སཱ་ནུ་ཙ་རི་ཏཾ ས་ཡཾ་པ་ཊི་བྷཱ་ནཾ ཙི་ནྟི་ཏོ. ཏེ ཀི་ར བུ་དྡྷ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལཱ་ནུ་སྶ་ཝེ་ན ས་ཉྫཱ་ཏ་ཀུ་ཏཱུ་ཧ་ལཾ ལོ་ཀཾ ཝ་ཉྩེ་ནྟཱ ཀོ་ཧ་ཉྙེ ཋ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཉྙུ་ཏཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟཱ ཡཾ ཀ་ཉྩི ཨ་དྷ་མྨ་མེ་ཝ ‘‘དྷ་མྨོ’’ཏི དཱི་པེ་སུཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏེ ཧི པུ་རེ་ཏ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫི་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་པཱ་པུ་རེ་ཏནྟི ཨེ་ཏཾ ཀ་སྶ་པ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ན་ནྟ་ར་དྷཱ་ན་ཏོ པ་བྷུ་ཏི པི་ཧི་ཏཾ ནི་བྦཱ་ན་མ་ཧཱ་དྭཱ་རཾ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ ས་དྡྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཧ་ཏྠེ་ན ཨ་པཱ་པུ་ར ཝི་ཝ་ར.
སེ་ལོ པ་བྦ་ཏོ ཨུ་ཙྩོ ཧོ་ཏི ཐི་རོ ཙ, ན པཾ་སུ་པ་བྦ་ཏོ མི་སྶ་ཀ་པ་བྦ་ཏོ ཙཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སེ་ལེ ཡ་ཐཱ པ་བྦ་ཏ་མུ་དྡྷ་ནཱི’’ཏི. དྷ་མྨ་མ་ཡཾ པཱ་སཱ་དནྟི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་མཱ་ཧ. སོ ཧི ས་བྦ་སོ པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧོ, ས་བྦ་དྷ་མྨེ ཨ་ཏི་ཀྐ་མྨ ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏ་ཊྛེ་ན པཱ་སཱ་ད་ས་དི་སོ ཙ. པ་ཉྙཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཝཱ ཨི་དྷ དྷ་མྨ-ས་དྡོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ཉྙཱ་མ་ཡ’’ནྟི. སཱ ཧི ཨ་བྦྷུ་གྒ་ཏ་ཊྛེ་ན པཱ་སཱ་དོ་ཏི ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ཨཱ་ག་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ –
‘‘པ་ཉྙཱ་པཱ་སཱ་ད་མཱ་རུ་ཡ྄ཧ, ཨ་སོ་ཀོ སོ་ཀི་ནིཾ པ་ཛཾ;
པ་བྦ་ཏ་ཊྛོ་ཝ བྷཱུ་མ་ཊྛེ, དྷཱི་རོ བཱ་ལེ ཨ་ཝེ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི. (དྷ. པ. ༢༨);
ཡ་ཐཱ ཧཱིཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡ་ཐཱ ཙ པ་བྦ་ཏེ ཋ་ཏྭཱ ཨ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ ཧེ་ཊྛཱ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶ པུ་རི་ས་སྶ ཁེ་ཏྟ་ཀེ་དཱ་ར་པཱ་ལི༹་ཀུ་ཊི་ཀཱ་ཡོ ཏ་ཏྠ ས་ཡི་ཏ་མ་ནུ་སྶཱ ཙ ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟི ཨ་ནུ་ཛྫ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཀུ་ཊི་ཀཱ་སུ པ་ན ཨ་གྒི་ཛཱ་ལཱ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ས་མུ་ཛྫ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨེ་ཝཾ དྷ་མྨ་པཱ་སཱ་ད་མཱ་རུ་ཡ྄ཧ ས་ཏྟ་ལོ་ཀཾ ཨོ་ལོ་ཀ་ཡ་ཏོ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཉཱ་ཎ་སྶ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ནཱ་ག་ཙྪ་ནྟི ཨ་ཀ་ཏ་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ ས་ཏྟཱ, ཉཱ་ཎ་གྒི་ནཱ ཨ་ནུ་ཛྫ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ནུ་ལཱ༹་ར་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙ ར་ཏྟིཾ ཁི་ཏྟཱ ས་རཱ ཝི་ཡ ཧོ་ནྟི, ཀ་ཏ་ཀ་ལྱཱ་ཎཱ པ་ན བྷ་བྦ་པུ་གྒ་ལཱ དཱུ་རེ ཋི་ཏཱ་པི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཙྪ་ནྟི པ་རི་པ་ཀྐ་ཉཱ་ཎ་གྒི་ཏཱ་ཡ ས་མུ་ཛྫ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨུ་ལཱ༹་ར་ས་ནྟཱ་ན་ཏཱ་ཡ ཧི་མ་ཝ་ནྟ་པ་བྦ་ཏོ ཝི་ཡ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཝཾ ཡོ་ཛ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
ག་རུ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡཾ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ག་རུ་ཏ་རཾ པ་ཡོ་ཛ་ནཾ ཨུ་དྡི་སྶ ཨ་བྷི་པ་ཏྠ་ནཱ ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ནཱ, སཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཡཱ་ཙ་ནཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཛ྄ཛྷེ་ས་ན་ནྟི ཡཱ་ཙ་ན’’ནྟི. པ་དེ་ས་ཝི་ས་ཡཾ ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ནཾ ཨ་ཧུ་ཏྭཱ བུ་དྡྷཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཝེ་ཎི་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨི་དཾ ཉཱ་ཎ་དྭ་ཡཾ ‘‘བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་མེ་ས་ཉྷི དྭི་ནྣཾ ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ‘བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑཱུ’ཏི ནཱ་མ’’ནྟི. ཏི་ཎྞཾ མ་གྒྒ་ཉཱ་ཎཱ་ནནྟི ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནཾ ཏི་ཎྞཾ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཱ་ནཾ ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི ནཱ་མཾ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཡ་ཏོ ཏཱ་ནི ཉཱ་ཎཱ་ནི ཝི་ཛྫཱུ་པ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི, ཨ་གྒ་མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ པ་ན ཉཱ་ཎ་ཀི་ཙྩ་སྶ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ད་སྶ་ན་མ་ཏྟཾ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑཱུ’’ཏི ན ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཡ་ཏོ ཏཾ ཝ་ཛི་རཱུ་པ་མ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཛཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན. ཡ་སྨཱ མ་ནྡ་ཀི་ལེ་སཱ ‘‘ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ, ཏ་སྨཱ བ་ཧ་ལ་ཀི་ལེ་སཱ ‘‘མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑཱ’’ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཡ ཏི་ཀྑཱ་ནི སཱུ་རཱ་ནི ཝི་ས་དཱ་ནི, ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན མུ་དཱུ་ནི. ས་དྡྷཱ་ད་ཡོ ཨཱ་ཀཱ་རཱཏི ས་དྡ་ཧ་ནཱ་དི་པྤ་ཀཱ་རེ ཝ་ད་ཏི. སུ་ནྡ་རཱཏི ཀ་ལྱཱ་ཎཱ. ས་མྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནི་ཡཾ པ་ན ‘‘ཡེ་སཾ ཨཱ་ས་ཡཱ་ད་ཡོ ཀོ་ཊྛཱ་སཱ སུ་ནྡ་རཱ, ཏེ སྭཱ་ཀཱ་རཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ, ཏཾ ཨི་མཱ་ཡ ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ སཾ་ས་ནྡ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཀཱ་ར་ཎཾ ནཱ་མ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཀཱ་རོ, ས་ཙྩཱ་ནི ཝཱ. པ་ར་ལོ་ཀནྟི ས་མྤ་རཱ་ཡཾ. ཏཾ དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧཾ ཝ་ཛྫཾ ཝི་ཡ བྷ་ཡ་ཏོ པ་སྶི་ཏ་བྦ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ར་ལོ་ཀ་ཉྩེ་ཝ ཝ་ཛྫ་ཉྩ བྷ་ཡ་ཏོ པ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ཏོ ཝཱ ཨ་ཉྙ་ཏྟཱ ཝི་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ པ་ར་ལོ་ཀོ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘པ་ར…པེ… པ་སྶ་ནྟཱི’’ཏི.
ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ པཱ་ལཱི༹ཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ’’ཏི པ་དཱ་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནེ ཨ་ཡཾ ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་སཱ་དྷ་ན་པཱ་ལི༹. ས་དྡྷཱ་དཱི་ན་ཉྷི ཝི་མུ་ཏྟ་པ་རི་པཱ་ཙ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝེ ས་ཏི ཧོ་ཏི. ཏེ་ས་ཉྩ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝོ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝེ་ཏི ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ཀ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ཝི་སེ་སཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ན་ཏྠི་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ མ་ཧཱ་ར་ཛ་ཀྑཱ་ཏི་ཨཱ་ད་ཡོ པཱ་ལི༹་ཡཾ (པ་ཊི. མ. ༡.༡༡༡) ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶི་ཏཱ ‘‘ས་དྡྷོ པུ་གྒ་ལོ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཁ་ནྡྷཱ་ད་ཡོ ཨེ་ཝ ལུ་ཛྫ་ན་པ་ལུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ལོ་ཀོ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་བྷཱུ་ཏོ ལོ་ཀོ ས་མྤ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ལོ་ཀོ, སུ་ག་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏོ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝོ. ས་མྤ་ཏྟི བྷ་ཝ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ས་མྤ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ལོ་ཀོ, སུ་ག་ཏི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡོ ཀ་མྨ་བྷ་ཝོ. དུ་གྒ་ཏི་ས་ངྑཱ་ཏ་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ-དུ་གྒ་ཏི་སཾ་ཝ་ཏྟ་ནི་ཡ་ཀ་མྨ་བྷ་ཝཱ ཝི་པ་ཏྟི་བྷ་ཝ་ལོ་ཀ-ཝི་པ་ཏྟི་ས་མྦྷ་ཝ་ལོ་ཀཱ. པུ་ན ཨེ་ཀ་ཀ་དུ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཀོ ལོ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ ཧི ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ ས་ངྑཱ་རཱ ས་བྦེ ལུ་ཛྫ་ན་ཊྛེ་ན ལོ་ཀོ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཨེ་ཀོ ལོ་ཀོ ས་བྦེ ས་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱཏི ཡཱ་ཡཾ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ་ཡ ཀ་ཐཱ་ཡ ས་བྦེ་སཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ཏཱ་ཡ ས་བྦོ ས་ངྑཱ་ར་ལོ་ཀོ ཨེ་ཀོ ཨེ་ཀ་ཝི་དྷོ པ་ཀཱ་ར་ནྟ་ར་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. དྭེ ལོ་ཀཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ནཱ་མ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཙེ་ཏྠ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཏ་སྶ ཨ་ལོ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ.
ན་ནུ ཙ ‘‘ཨཱ་ཧཱ་ར་ཊྛི་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ པ་ཙྩ་ཡཱ་ཡ་ཏྟ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ན་མྤི ལོ་ཀ་ཏཱ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི? ནཱ་པ་ཛྫ་ཏི, པ་རི་ཉྙེ་ཡྻཱ་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཨི་དྷ ‘‘ལོ་ཀོ’’ཏི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ན ལུ་ཛྫ་ཏི ན པ་ལུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཡོ ག་ཧི་ཏོ ཏ་ཐཱ ན ཧོ་ཏི, སོ ལོ་ཀོ་ཏི ཏཾ་ག་ཧ་ཎ་ར་ཧི་ཏཱ་ནཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ ན་ཏྠི ལོ་ཀ་ཏཱ. ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ ཁ་ནྡྷཱ ཨུ་པཱ་དཱ་ན་ཀྑ་ནྡྷཱ. ཨ་ནུ་རོ་དྷཱ་དི་ཝ་ཏྠུ་བྷཱུ་ཏཱ ལཱ་བྷཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ ལོ་ཀ་དྷ་མྨཱ. ད་སཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནཱིཏི ད་ས རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཱ་ནི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ. ཝི་ཝ་ཊྚ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་སྶ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཏ་སྶ ཙ ས་བྦཾ ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་ཀ་མྨཾ ག་ར་ཧི་ཏ་བྦཾ ཝ་ཛྫི་ཏ་བྦ་ཉྩ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ས་བྦེ ཨ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ ཝ་ཛྫཱ, ས་བྦེ བྷ་ཝ་གཱ་མི་ཀ་མྨཱ ཝ་ཛྫཱ’’ཏི. ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑ་ཏཱ་དཱི་སུ པ་ཉྩ་སུ དུ་ཀེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀ་སྨིཾ ད་ས ད་ས ཀ་ཏྭཱ ‘‘པ་ཉྙཱ་སཱ་ཡ ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨི་མཱ་ནི པ་ཉྩི་ནྡྲི་ཡཱ་ནི ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ནྭ་ཡ་ཏོ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་ཏོ ཙ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པ་རོ་པ་རི་ཡ་ཏྟཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ཏྠ ཙ ཨ་པྤ་ར་ཛ་ཀྑཱ་དི་བྷ་བྦཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ཝ་ཛྫེ་ནྟ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཏེ ས་ཏྟཱ པུ་ཉྫ་པུ་ཉྫཱ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ནྟི, ན ཨེ་ཀེ་ཀཱ.
ཨུ་པྤ་ལཱ་ནི ཨེ་ཏྠ ས་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པྤ་ལི་ནཱི. ཨུ་པྤ་ལ་ག་ཙྪོ་པི ཛ་ལཱ་ས་ཡོ་པི ཙ. ཨི་དྷ པ་ན ཛ་ལཱ་ས་ཡོ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པྤ་ལ་ཝ་ནེ’’ཏི. ཡཱ་ནི ཧི ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨ་ནྟོ ནི་མུ་གྒཱ་ནེ་ཝ ཧུ་ཏྭཱ པུ་ས་ནྟི ཝ་ཌྜྷ་ནྟི, ཏཱ་ནི ཨ་ནྟོ་ནི་མུ་གྒ་པོ་སཱི་ནི. དཱི་པི་ཏཱ་ནཱིཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཱ་ནི, ཨི་དྷེ་ཝ ཝཱ ‘‘ཨ་ཉྙཱ་ནི་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ད་སྶི་ཏཱ་ནི. ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུཏི ཨུ་གྒྷ་ཊ་ནཾ ནཱ་མ ཉཱ་ཎུ་གྒྷ་ཊ་ནཾ, ཉཱ་ཎེ་ན ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་པ་ཉྩི་ཏཾ ཝི་ཏྠཱ་རི་ཏ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ. ནི་དྡེ་སཱ་དཱི་ཧི དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་ཡ ནེ་ཏ་བྦོ་ཏི ནེ་ཡྻོ. པ་ཛྫ་ཏི ཨ་ཏྠོ ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་དཾ, པ་ཛྫ་ཏེ ཉཱ་ཡ་ཏེ་ཏི ཝཱ པ་དཾ, ཏ་ད་ཏྠོ. པ་དཾ པ་ར་མཾ ཨེ་ཏ་སྶ, ན ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མྦོ་དྷོ་ཏི པ་ད་པ་ར་མོ.
ཨུ་དཱ་ཧ་ཊ་ཝེ་ལཱ་ཡཱཏི ཨུ་དཱ་ཧཱ་རེ དྷ་མྨ་སྶ ཨུ་དྡེ་སེ ཨུ་དཱ་ཧ་ཊ་མ་ཏྟེ་ཡེ་ཝ. དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོཏི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨ་སྶ ཉཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡོ. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་ཡཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ ས་ཏི་པ་ཊྛཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ན སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན མཱ་ཏི་ཀཱ་ཡ ཋ་པི་ཡ་མཱ་ནཱ་ཡ དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ག་ཎྷི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ པུ་གྒ་ལོ ‘‘ཨུ་གྒྷ་ཊི་ཏ་ཉྙཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི སཾ་ཁི་ཏྟེ་ན མཱ་ཏི་ཀཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན ཨ་ཏྠེ ཝི་བྷ་ཛི་ཡ་མཱ་ནེ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པཱ་པུ་ཎི་ཏུཾ ས་མ་ཏྠོ པུ་གྒ་ལོ ‘‘ཝི་པ་ཉྩི་ཏ་ཉྙཱུ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨུ་དྡེ་ས་ཏོཏི ཨུ་དྡེ་ས་ཧེ་ཏུ. ཨུ་དྡི་ས་ནྟ་སྶ ཨུ་དྡི་སཱ་པེ་ནྟ་སྶ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་རི་པུ་ཙྪ་ཏོཏི ཨ་ཏྠཾ པ་རི་པུ་ཙྪ་ནྟ་སྶ. ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་པྤ་ཏྟི ཧོ་ཏི. ན ཏཱ་ཡ ཛཱ་ཏི་ཡཱ དྷ་མྨཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ ཧོ་ཏཱིཏི ཏེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན མ་གྒཾ ཝཱ ཕ་ལཾ ཝཱ ཨ་ནྟ་མ་སོ ཛྷཱ་ནཾ ཝཱ ཝི་པ་སྶ་ནཾ ཝཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི. ཨ་ཡཾ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ད་པ་ར་མོཏི ཨ་ཡཾ པུ་གྒ་ལོ ཚ་བྦི་དྷཾ བྱ་ཉྫ་ན་པ་དཾ ཚ་བྦི་དྷཾ ཨ་ཏྠ་པ་ད་ནྟི ཨི་དཾ པ་ད་མེ་ཝ པ་ར་མཾ ཨ་སྶཱ་ཏི པ་ད་པ་ར་མོ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝཱ་ས་ནཱ ཧོ་ཏཱིཏི དེ་ས་ནཱ ཕ་ལ་ཝོ་ཧཱ་རེ་ན ཝཱ་ས་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ན ཧི ཀཱ་ཙི བུ་དྡྷཱ་ནཾ དེ་ས་ནཱ ནི་ར་ཏྠ་ཀཱ. ཡེཏི ཡེ དུ་ཝི་དྷེ པུ་གྒ་ལེ. ཝི་བྷ་ངྒེ ཀ་མྨཱ་ཝ་ར་ཎེ་ནཱཏི པ་ཉྩ་ཝི་དྷེ་ན ཨཱ་ན་ནྟ་རི་ཡ་ཀ་མྨེ་ན. ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཡཱ. ཡ་སྨཱ པ་ན དུ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ་ན་མྤི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ དུ་ཧེ་ཏུ་ཀཱ པ་ཊི་ས་ནྡྷི་པི ཝི་པཱ་ཀཱ་ཝ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ཀི་ལེ་སཱ་ཝ་ར་ཎེ་ནཱཏི ནི་ཡ་ཏ་མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ. ཨ་སྶ་དྡྷཱཏི བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ས་དྡྷཱ་ར་ཧི་ཏཱ. ཨ་ཙྪ་ནྡི་ཀཱཏི ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཚ་ནྡ་ར་ཧི་ཏཱ. ཨུ་ཏྟ་ར་ཀུ་རུ་ཀཱ མ་ནུ་སྶཱ ཨ་ཙྪ་ནྡི་ཀ་ཊྛཱ་ནཾ པ་ཝི་ཊྛཱ. དུ་པྤ་ཉྙཱཏི བྷ་ཝ་ངྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་རི་ཧཱི་ནཱ. བྷ་ཝ་ངྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ པ་ན པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ཡ་པི ཡ་སྶ བྷ་ཝ་ངྒ་ཙ་ལ་ནཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶ པ་ཙྩ་ཡོ ན ཧོ་ཏི, སོ་པི དུ་པྤ་ཉྙོ ཨེ་ཝ ནཱ་མ. ཨ་བྷ་བྦཱ ནི་ཡཱ་མཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨ་ཏྟནྟི ཀུ་ས་ལེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ ས་མྨ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མ་ས་ངྑཱ་ཏཾ མ་གྒཾ ཨོ་ཀྐ་མི་ཏུཾ ཨ་དྷི་ག་ནྟུཾ ཨ་བྷ་བྦཱ. ན ཀ་མྨཱ་ཝ་ར་ཎེ་ནཱཏི་ཨཱ་དཱི་ནི ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནི. རཱ་ག་ཙ་རི་ཏཱདི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ པ་ར་མ་ཏྠ་དཱི་པ་ནི་ཡཾ ཝི་སུ་དྡྷི་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༤༣) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ.
ནི་བྦཱ་ན་སྶ དྭཱ་རཾ པ་ཝི་ས་ན་མ་གྒོ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ ཋ་པི་ཏོ མ་ཧཱ་ཀ་རུ་ཎཱུ་པ་ནི་སྶ་ཡེ་ན ས་ཡ་མྦྷུ་ཉཱ་ཎེ་ན ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ. ས་དྡྷཾ པ་མུ་ཉྩ་ནྟཱུཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་དྡྷཾ དྷ་མྨ་ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ན་ཡོ་གྱཾ ཀ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟུ, ས་དྡ་ཧ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན ནཾ ཨུ་པ་ཊྛ་པེ་ནྟཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སུ་ཁེ་ན ཨ་ཀི་ཙྪེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ སུ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཏཾ. ན བྷཱ་སིཾ ན བྷཱ་སི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཙི་ནྟེ་སིཾ.
ས་ཏྠུ ས་ནྟི་ཀཾ ཨུ་པ་ག་ཏཱ་ནཾ དེ་ཝཱ་ནཾ བྲ་ཧྨཱ་ན་ཉྩ ཏ་སྶ པུ་ར་ཏོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ནཾ ནཱ་མ ཨ་ཏི་ཊྛ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ཊྛཱ་ན་མེ་ཝ ག་ཏོ’’ཏི. ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དི་ཀོ དྷ་མྨོ ཨེ་ཝ ཝི་ནེ་ཡྻ་ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྐ་ནྟི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ཨ་ཐ ཝཱ ཙ་ཀྐནྟི ཨཱ་ཎཱ. དྷ་མྨནྟི དེ་ས་ནཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨ་ཏྠ་དྷ་མྨ་ཏོ ཨ་ན་པེ་ཏ་ཏྟཱ དྷ་མྨ་ཉྩ ཏཾ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཊྛེ་ན ཙ་ཀྐ་ཉྩཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. དྷ་མྨེ་ན ཉཱ་ཡེ་ན ཙ་ཀྐ་ནྟི་པི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ. ཡ་ཐཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི ཙ་ཀྐ་ཉྩཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, ཙ་ཀྐ་ཉྩ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏི དྷ་མྨ་ཉྩཱ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, དྷ་མྨེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐཾ, དྷ་མྨ་ཙ་རི་ཡཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྐ’’ནྟི་ཨཱ་དི (པ་ཊི. མ. ༢.༤༠-༤༡). པ་ཝ་ཏྟེ་སཱིཏི པ་ཊྛ་པེ་སི.
བྲ་ཧྨཱ་ཡཱ་ཙ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. གཱ་ར་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༣. ཨ་ཡཾ ཝི་ཏ་ཀྐོཏི ཨ་ཡཾ ‘‘ཀི་ནྟཱ་ཧཾ ཝི་ཧ་རེ་ཡྻ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝི་ཏ་ཀྐོ. ཨ་ཉྙ་སྨིནྟི པ་ར་སྨིཾ. ཨ་ཏྟཱ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཧི ཨ་ཉྙོ, པ་རོ. སོ པ་ནེ་ཏྠ ན ཡོ ཀོ་ཙི ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ, ཨ་ཐ ཁོ ག་རུ་ཊྛཱ་ནཱི་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཉྩི ག་རུ་ཊྛཱ་ནེ ཨ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. པ་ཏི་སྶ་ཝ་ཏི ག་རུ་ནོ ‘‘ཨཱ་མཱ’’ཏི ས་མྤ་ཊི་ཙྪ་ཏཱི་ཏི པ་ཏི་སྶོ, ན པ་ཏི་སྶོ་ཏི ཨ་པྤ་ཏི་སྶོ. པ་ཏི་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏོ ག་རུ་པ་སྶ་ཡ་ར་ཧི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ས་དེ་ཝ་ཀེཏི ཨ་ཝ་ཡ་ཝེ་ན ཝི་གྒ་ཧོ ས་མུ་དཱ་ཡོ ས་མཱ་ས་ཏྠོ. ས་དེ་ཝ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན པ་ཉྩ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ པཱ་རི་སེ་ས་ཉཱ་ཡེ་ན ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་ད་ནྟ་རེ་ཧི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ, ས་མཱ་ར་ཀ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཚ་ཊྛ་ཀཱ་མཱ་ཝ་ཙ་ར་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཉཱ་ཡེ་ན. ཏ་ཏྠ ཧི མཱ་རོ ཛཱ་ཏོ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སཱི ཙ ཧོ་ཏི. ས་བྲ་ཧྨ་ཀ་ཝ་ཙ་ནེ་ན བྲ་ཧྨ་ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་བྲ་ཧྨ་གྒ་ཧ་ཎཾ པ་ཙྩཱ་ས་ཏྟི་ཉཱ་ཡེ་ནེ་ཝ. ‘‘ས་སྶ་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎི་ཡཱ པ་ཛཱ་ཡཱ’’ཏི སཱ་ས་ན་སྶ པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀ་ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎཾ. ནི་ད་སྶ་ན་མ་ཏྟ་ཉྩེ་ཏཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཨ་ས་མི་ཏ་པཱ་པཱ་ནཾ ཨ་བཱ་ཧི་ཏ་པཱ་པཱ་ན་ཉྩ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ་ནཾ ཏེ་ནེ་ཝ ཝ་ཙ་ནེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ཀཱ་མཾ ‘‘ས་དེ་ཝ་ཀེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝི་སེ་ས་ནཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ཏྟ་ཝི་ས་ཡོ ལོ་ཀ་ས་དྡོ་ཏི ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཏུ་ལྱ་ཡོ་ག་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ. ‘‘ས་ལོ་མ་ཀོ ས་པ་ཀྑ་ཀོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ན ཨ་ཏུ་ལྱ་ཡོ་གེ་པི ཨ་ཡཾ ས་མཱ་སོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི བྱ་བྷི་ཙཱ་ར་ད་སྶ་ན་ཏོ པ་ཛཱ་ག་ཧ་ཎ་ནྟི པ་ཛཱ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ས་ཏྟ་ལོ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎཾ. དེ་ཝ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙེ་ན མཱ་ར་བྲ་ཧྨེ་སུ ག་ཧི་ཏེ་སུ་པི ཨི་ཏ་རེ་ཧི ཏེ་སཾ ལ་བྦྷ་མཱ་ན་ཝི་སེ་ས་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝི་སུཾ ག་ཧ་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘མཱ་རོ ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. མཱ་རོ བྲ་ཧྨཱ་ན་མྤི ཝི་ཙ་ཀྑུ་ཀ་མྨཱ་ཡ པ་ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦེ་ས’’ནྟི. ཨུ་པ་རཱིཏི ཨུ་པ་རི་བྷཱ་ཝེ. བྲ་ཧྨཱཏི ད་ས་ས་ཧ་སྶི་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ. ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ད་ས་ཧི ཨ་ངྒུ་ལཱི་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་དྷ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ བཱ་ཧི་ར་ཀཱ་ན་མྤི ག་ནྠ་ནི་ཀཱ་ཡོ ལ་བྦྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ནི་ཀཱ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི.
ཝ་ཏྠུ་ཝི་ཛྫཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཝི་ཛྫཱ་ཊྛཱ་ནཱ་ནི ས་ངྒ་ཧི་ཏཱ་ནི. ཡ་ཐཱ་ས་ཀཾ ཀ་མྨ་ཀི་ལེ་སེ་ཧི པ་ཛཱ་ཏ་ཏྟཱ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ པ་ཛཱ, ས་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡོ. ཏ་སྶཱ པ་ཛཱ་ཡ. ས་དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ཡཱཏི ཝཱ ཨི་མི་ནཱ ས་མྨུ་ཏི་དེ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཏ་ད་ཝ་སི་ཊྛ་མ་ནུ་སྶ་ལོ་ཀ་གྒ་ཧ་ཎ་ཉྩ ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ བྷཱ་ག་སོ ལོ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་བྷཱ་ག་སོ ལོ་ཀཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཡོ་ཛ་ནཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ལོ་ཀ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཱ་ནི ‘‘ལོ་ཀཱི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་ནཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ, པ་ཛཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡེ་ཧི པ་ཛཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ. སཱི་ལ་ས་མྤ་ནྣ་ཏ་རནྟི ཨེ་ཏྠ པ་རི་པུ་ཎྞ་ས་མྤ་ནྣ་ཏཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ‘‘ས་མྤ་ནྣཾ སཱ་ལི་ཀེ་དཱ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༡.༡༤.༡) ཝི་ཡ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. པ་རི་པུ་ཎྞ་མྤི ‘‘ཨ་དྷི་ཀ་ཏ་ར’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏ་མ་ར་ཧ་ཏི. སེ་སེ་སཱུཏི ‘‘ས་མཱ་དྷི་ས་མྤ་ནྣ་ཏ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ.
ཀཱ་ར་ཎནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཀཱ་ར་ཎནྟི ཡུ་ཏྟིཾ. ཨ་ཏྠནྟི ཨ་ཝི་པ་རཱི་ཏ་ཏྠཾ. ཝུ་ཌྜྷིནྟི ཨ་བྷི་ཝུ་ཌྜྷི་ནི་མི་ཏྟཾ.
ཨི་མི་ནཱ ཝ་ཙ་ནེ་ནཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནེ་ན. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཨི་མི་ནཱ་ཝ, སུ་ཏྟ་ནྟ་ར་མྤི ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏ་བྦོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ན མེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡོ ཨ་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏྠ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ སུ་མ་ངྒ་ལ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ (དཱི. ནི. ཨ་ཊྛ. ༣.༡༦༢) ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ས་རནྟི ཀ་ར་ཎེ ཨེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ར་ནྟེ་ནཱ’’ཏི, ས་རནྟི ཝཱ ས་ར་ཎ་ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
གཱ་ར་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. བྲ་ཧྨ་དེ་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༤. ཨེ་ཀ་ཀོཏི ཝི་ཝེ་ཀ་ཊྛི་ཏ་ཏཱ་ཡ ནི་སྶ་ཊོ. ག་ཎ་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་བྷཱ་ཝོ ཏ་སྶཱ་ནེ་ན དཱི་པི་ཏོ, ཀི་ལེ་ས་ས་ངྒ་ཎི་ཀཱ་བྷཱ་ཝོ པ་ན ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི པ་ཀཱ་སི་ཏོ. པེ་སི་ཏ་ཏྟོཏི ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏི པེ་སི་ཏ་ཙི་ཏྟོ. ས་མྨ་དེ་ཝཱཏི ཉཱ་ཡེ་ནེ་ཝ. སོ པ་ན ཡ་དི ཨཱ་ག་མ་ན་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ལ་བྦྷ་ཏི, ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི, ཨ་ཐ པ་ཊི་པ་དཱ་ར་མྦྷ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ལ་བྦྷ་ཏི, ཨེ་ཝ་མྤི ཝ་ཊྚ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཝཱ ཏ་ཐཱ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་གྒ་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མེ་ན ཨ་ས་མྨོ་ཧ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ སི་ཁཱ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ མ་གྒ་དྷ་མྨེ་སུ ཝི་ཡ ཕ་ལ་དྷ་མྨེ་སུ་པི སཱ་ཏི་ས་ཡོ ཨ་ས་མྨོ་ཧོ་ཏི ‘‘ས་ཡཾ ཨ་བྷི་ཉྙཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱ་མཾ ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཛཱ་ན་ནཱ པ་ན་སྶ ས་ཙྪི་ཀ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཀི་རི་ཡཱ་ཏི ‘‘ས་ཙྪི་ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཙྩ་ཀྑཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི. ཏ་ཐཱ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ ཙ་སྶ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ་ཏི ‘‘ཨུ་པ་ས་མྤ་ཛྫཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ’’ཏི. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ནེ་ན.
ཛཱ་ཏི ཁཱི་ཎཱཏི ཨེ་ཏྠ ཛཱ་ཏི་སཱི་སེ་ན ཏ་བྦི་ཀཱ་ར་ཝ་ནྟོ ཁ་ནྡྷཱ ཝུ་ཏྟཱ. པུ་བྦེ་ཝ ཁཱི་ཎ་ཏྟཱཏི མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་ན་ཏོ པ་གེ་ཝ ཨ་ཏཱི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ ཁཱི་ཎ་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ. ཝཱ་ཡཱ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཨ་ནཱ་ག་ཏ་བྷཱ་ཝ་སཱ་མ་ཉྙཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ལེ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ན པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱཏི སཾ་ཀི་ལི་ཊྛཱ ཙ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི སི་ཡཱ་ཏི ཝ་ཙ་ན་སེ་སོ. ཡ་ཐཱ ཨ་ཛཱ་ཏ་ཕ་ལ་ཏ་རུ་ཎ་རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཚི་ནྣེ ཨཱ་ཡ་ཏི་ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ་ནི ཕ་ལཱ་ནི ཚེ་ད་ན་པ་ཙྩ་ཡཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ནི ན་ཊྛཱ་ནི ནཱ་མ ཧོ་ནྟི, ཨེ་ཝ་མེ་ཝ བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཨ་ས་ཏི ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧཱ ཀི་ལེ་སཱ ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱ ཛཱ་ཏི ཙ མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ས་ཏི ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་མཱ་ནཱ པ་ཧཱི་ནཱ་ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི ‘‘མ་གྒ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་དྷ་མྨ་ཏཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཁཱི་ཎ་རཱ་ག་ཝ་སེ་ན.
སོ་ལ༹་ས་ཀི་ཙྩ་བྷཱ་ཝཱ་ཡཱཏི སོ་ལ༹་ས་ཀི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ, སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་སྶ ཝཱ ཀི་ཙྩ་སྶ བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་ད་ནཱ་ཡ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ས་པ་དཱ་ནནྟི ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ བྷཱ་ཝ་ན་པུཾ་ས་ཀ་ནི་དྡེ་སེ་ནཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་པ་དཱ་ན་ཙཱ་ར’’ནྟི. ཨ་ནུ་ཀྐ་མྨཱཏི ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ. ཨཱ་ཧུ་ཏི་པི་ཎྜནྟི ཛུ་ཧི་ཏ་བྦ་པི་ཎྜཾ, ཛུ་ཧ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་གྒི་མྷི པ་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་པཱ་ཡཱ་ས་པི་ཎྜ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. བྷཱུ་ཏ་བ་ལི་ཀ་མྨནྟི ཏ་ཐཱ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ བ་ལི་ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎཾ. ཧ་རི་ཏུ་པ་ལི་ཏྟནྟི ཨ་ལླ་གོ་མ་ཡེ་ན ཀ་ཏ་པ་རི་བྷ་ཎྜཾ. ཝ་ན་མཱ་ལ་པ་རི་ཀྑི་ཏྟནྟི མ་ནོ་ཧ་རཱ་ཧི ཝ་ན་པུ་པྥ་མཱ་ལཱ་ཧི པ་རི་ཀྑི་ཏྟཾ. དྷཱུ་མ་ཀ་ཊ་ཙྪཱུཏི དྷཱུ་མ་པཱ་ནཾ. སཱི་ལ་ག་ནྡྷནྟི སཱི་ལཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཀི་ཏྟི་ག་ནྡྷཾ. གྷཱ་ཡ་མཱ་ན་སྶཱཏི ཨུ་པ་ག་ཏཾ ག་ཎྷ་ནྟ་སྶ.
ཨི་མ་མྷཱ ཋཱ་ནཱཏི ཨི་མ་སྨཱ མ་ནུ་སྶཱ་ནཾ ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ནཱ, མ་ཧཱ་པ་ཐ་ཝི་ཏ་ལ་ཏོ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་བྦ་ཧེ་ཊྛི་མོཏི བྲ་ཧྨ་པཱ་རི་ས་ཛྫཱ་ནཾ ཝཱ་ས་བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་མཱ་ཧ. བྲ་ཧྨ་པ་ཐོ ནཱ་མ ཙ་ཏྟཱ་རི ཀུ་ས་ལ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱ་ནི བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་ཐོ ནཱ་མ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་ཝ་ཏྟི་ཨུ་པཱ་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ‘‘བྷུ་ཉྫ་ཏུ བྷ་ཝཾ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཀིཾ ཛ་པྤ་སཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏི་ཎ་བཱི་ཛཱ་ནཱིཏི སཱ་ལི་ཏ་ཎྜུ་ལཱ་དཱི་ནི. གོ་ཡཱུ་སནྟི ཁཱི་རཾ ཛི་གུ་ཙྪ་ནྟོ ཝ་ད་ཏི. ཨ་ཡ་མྤི ཨ་ཏྠོ ‘‘ནེ་ཏཱ་དི་སོ བྲ་ཧྨ་བྷ་ཀྑོ’’ཏི ཝ་ད་ནྟེ་ན དཱི་པི་ཏོ་ཏི.
ཨ་ཏི་དེ་ཝ་པ་ཏྟོ་པི པ་ཉྩ་ཁ་ནྡྷཱུ་པ་དྷཱི་ནཾ ཨ་ཏྠི་ཏཱ་ཡ ཀི་ལེ་སཱུ་པ་དྷི་ཨཱ་དཱི་ནཾ་ཡེ་ཝ ཝི་ར་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ག་ཧི་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ཏྲ ཧི བྷཱ་ཝ་པ་ཙྩ་ཡཾ ཏ་ད་ཏྠོ ཝི་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་དེ་ཝ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ’’ཏི. ཡ་སྨཱ བྲ་ཧྨཱ་ནོ་པི དེ་ཝ་ག་ཏི་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ དེ་ཝཱ ཨེ་ཝ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་ཏི་བྲ་ཧྨ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྟོ’’ཏི.
ཨ་ཏྟཱ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ཏྭཱཏི སཱི་ལཱ་དཱི་ཧི གུ་ཎེ་ཧི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏྭཱ པ་རི་བྲཱུ་ཧི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ.
པུ་ཐུ་ཛྫ་ནཱ ཏ་སཱ ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་པ་རི་ཏྟཱ་ས་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ས་ན་ཏོ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ ཐཱ་ཝ་རཱ ནཱ་མ ས་བྦ་སོ ག་ཏཱི་སུ ས་ཉྩ་ར་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ ས་བྦ་སོ ཨ་དི་ཊྛ་ཏྟཱ བྷ་ཝ་དཱ་ཡ་ཛྫ་སྶ ཏ་ཎྷཱ་དཱ་ས་བྱ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་སུ ག་ཏཱི་སུ ས་ཉྩ་ར་ཎ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ སེ་ཀྑཱ ཐཱ་ཝ་རཱ ན ཧོ་ནྟི. བྷ་ཛ་མཱ་ནཱཏི བྷ་ཛཱ་པི་ཡ་མཱ་ནཱ. ཐཱ་ཝ་ར་པ་ཀྑ་མེ་ཝ བྷ་ཛ་ནྟི ས་བྦ་སེ་ཊྛ་པ་ཀྑཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་པ་ས་ཊྛཾ བྷ་ཛ་མཱ་ན་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ.
པ་ཧཱི་ན་ཀི་ལེ་སོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ ཝི་སེ་ནོ. སུ་ཁཾ ཨཱ་ཡ་ཏི སུ་ཁཱ་ཡ་ཏི, ཏ་སྶ ཀཱ་ར་ཀཾ སུ་ཁཱ་ཡ་ཏི་ཀཾ.
བྲ་ཧྨ་དེ་ཝ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. བ་ཀ་བྲ་ཧྨ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༥. ‘‘ས་སྶ་ཏོ ཨ་ཏྟཱ ཙ ལོ་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟཱ དི་ཊྛི ས་སྶ་ཏ་དི་ཊྛི. ས་ཧ ཀཱ་ཡེ་ནཱཏི ས་ཧ ཏེ་ན བྲ་ཧྨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན. བྲ་ཧྨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ བྲ་ཧྨ་ཝ་ཏྠུཾ. ཨ་ནི་ཙྩཾ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི ཝ་ད་ཏི ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་པ་ཉྙཱ་ཡ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཐི་རནྟི ད་ལ༹ྷཾ, ཝི་ནཱ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ སཱ་ར་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨུ་པྤཱ་ད་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་དཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནཾ. ཀེ་ཝ་ལནྟི པ་རི་པུ་ཎྞཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཁ་ཎྜ’’ནྟི. ཀེ་ཝ་ལནྟི ཝཱ ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་ཧི ཨ་ས་མྨི་སྶཾ, ཝི་ར་ཧི་ཏ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཨུ་པྤཱ་དཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཙ་ཝ་ན་དྷ་མྨཾ. ཀོ་ཙི ཛཱ་ཡ་ན་ཀོ…པེ… ཨུ་པ་པ་ཛྫ་ན་ཀོ ཝཱ ན་ཏྠི ནི་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཋཱ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ ཏ་ནྣི་ཝཱ་སཱི་ནཾ. ནི་ཙྩ་བྷཱ་ཝ་ཉྷི སོ པ་ཊི་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏི་སྶོ ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཡོཏི དུ་ཏི་ཡ་ཏ་ཏི་ཡ་ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཡོ. ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཝི་སེ་སཱ ཧི ཨ་ས་ཉྙ་སུ་དྡྷཱ་ཝཱ་སཱ་རུ་པྤ་བྷ་ཝཱ. ནི་བྦཱ་ནནྟི ཝཱ ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ, ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཏྠོ, ཏ་སྨཱ ‘‘ས་བྦ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཨ་ས་ཉྙ…པེ… བྷ་ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་ཊི་བཱ་ཧ་ཏཱིཏི ས་ནྟཾ་ཡེ་ཝ ས་མཱ་ནཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ་ཝ ‘‘ན་ཏྠཱི’’ཏི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏི. ཨེ་ཀེ ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཱ་སི་ནོ.
ཧེ་ཊྛཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཀོ་ཏི ཧེ་ཊྛཱ བྷཱུ་མཱི་སུ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཀོ. ཨི་དཱ་ནི ཏ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་རི་ཏུཾ ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཧེ་ཊྛུ་པ་པ་ཏྟི་ཀཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ་ཋི་ཏ་བྷཱུ་མི་ཏོ ཧེ་ཊྛཱ ཏ་ཏི་ཡ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་བྷཱུ་མི་ཡཾ ཨུ་པ་པ་ཏྟི་ཛྷཱ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ, ན ཨུ་པ་རི་ཛྷཱ་ན་སྶ ཝི་ཡ པ་ཏྠ་ནཱ་མ་ཏྟ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. པ་ཋ་མ་ཀཱ་ལེཏི ཏ་སྨིཾ བྷ་ཝེ པ་ཋ་མ་ཀཱ་ལེ. ཨ་ཉྙཱ་སི ཨཱ་ས་ནྣ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨུ་བྷ་ཡནྟི ཏཾ ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ ཀ་ཏ་ཀ་མྨ་ཉྩེ་ཝ ནི་བྦ་ཏྟ་ཊྛཱ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨུ་བྷ་ཡཾ. པ་མུ་སྶི་ཏྭཱ ནི་བྦ་ཏྟིཾ ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་རེ་ནྟོ.
ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ག་ཏོཏི ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ས་ཧ པ་ཝ་ཏྟོ. ས་ཧ་ཡོ་གེ ཧི ཨི་དཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཉྙཱ་ཎཱིཏི ཨ་ཝི་དྭཱ. པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ་ཝི་ར་ཧ་ཏོ ཨ་ནྡྷཱི་བྷཱུ་ཏོ, ཨ་ནྡྷ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་པ་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནཱ་ག་ཏེ ས་དྡོ ཧོ་ཏཱ་ཡཾ ‘‘ཝ་ཀྑ་ཏཱི’’ཏི ཡ་ཏྲ་ས་དྡ་པ་ཡོ་གེ་ན, ཨ་ཏྠོ པ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ཀཱ་ལི་ཀོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྷ་ཎ་ཏཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཏྲཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
མ་གྒ་ཙོ་རོཏི མ་གྒ་པ་རི་བུ་ནྡྷ་ཀ་ཙོ་རོ. ས་ནྟ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནོཏི ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་ག་ཏོ ཝ་ཏ, བྷོ, བ་ཀོ བྲ་ཧྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ས་ནྟ་ཛྫི་ཡ་མཱ་ནོ. ས་ཏིཾ ལ་བྷི་ཏྭཱཏི ཏེ་ནེ་ཝ ས་ནྟ་ཛྫ་ནེ་ན ཡོ་ནི་སོ ཨུ་མྨུ་ཛྫི་ཏྭཱ པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་ཝི་ས་ཡཾ ས་ཏིཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ. ནི་པྤཱི་ལི༹་ཏུ་ཀཱ་མོཏི གྷཾ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མོ དོ་སཾ ད་སྶེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ‘‘ཨི་དཾ པ་སྶ ཡཱ་ཝ་ཉྩ ཏེ ཨ་པ་ར་དྡྷ’’ནྟི. པུ་ཉྙ་ཀ་མྨཱཏི པུ་ཉྙ་ཀཱ་རི་ནོ. ཝེ་དེ་ཧི ཉཱ་ཎེ་ཧི ག་ཏ་ཏྟཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཨ་ནྟི་མཱ བྲ་ཧྨུ་པ་པ་ཏྟཱིཏི ས་བྦ་པ་ཙྪི་མཱ བྲ་ཧྨ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི. ཨ་སྨཱ་བྷི་ཛ་པྤ་ནྟཱིཏི ཨ་སྨེ ཨ་བྷི་ཛ་པྤ་ནྟི. ཨཱ་ཡུ་ཝ་ཎྞཱ་དི་ཝ་སེ་ན བྲཱུ་ཧི་ཏ་གུ་ཎ་ཏྟཱ བྲ་ཧྨཱ. ཨ་ཉྙེ་ཧི མ་ཧ་ནྟཱ བྲ་ཧྨཱ མ་ཧཱ་བྲ་ཧྨཱ. ཨ་བྷི་བྷཱུཏི ཏཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཾ ཛེ་ཊྛ་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ. ཨ་ན་བྷི་བྷཱུ་ཏོཏི ཨ་ཉྙེ་ཧི ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏོ. ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠཱུཏི ཨེ་ཀཾ་ས་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏཾ. ད་སྶ་ན་ཝ་སེ་ན ད་སོ, ས་བྦཾ པ་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝ་ས་ཝ་ཏྟཱིཏི ས་བྦ་ཛ་ནཾ ཝ་སེ ཝ་ཏྟེ་ཏི. ཨི་སྶ་རོཏི ལོ་ཀེ ཨི་སྶ་རོ. ཀ་ཏྟཱ ནི་མྨཱ་ཏཱཏི ལོ་ཀ་སྶ ཀ་ཏྟཱ ནི་མྨཱ་ཏཱ. སེ་ཊྛོ ས་ཛི་ཏཱཏི ཨ་ཡཾ ལོ་ཀ་སྶ ཨུ་ཏྟ་མོ སཾ་ཝི་བྷ་ཛི་ཏཱ ཙ. ཝ་སཱི པི་ཏཱ བྷཱུ་ཏ་བྷ་བྱཱ་ནནྟི ཨཱ་ཙི་ཎྞ་ཝ་སི་ཏྟཱ ཝ་སཱི, ཨ་ཡཾ པི་ཏཱ བྷཱུ་ཏཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་བྱཱ་ནཾ ས་མྦྷ་ཝེ་སཱི་ན་ནྟི པ་ཏྠེ་ནྟི ཝི་ཀ་ཏྠེ་ནྟི པི་ཧེ་ནྟི མཱ་ནེ་ནྟི.
ཨེ་ཏནྟི ཝི་པ་རཱི་ཏ་ས་ཉྙཱ་ཝ་སེ་ན ‘‘ཨི་དཾ ནི་ཙྩཾ ཨི་དཾ དྷུ་ཝཾ ཨི་དཾ ས་སྶ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟཾ ཨེ་ཏཾ ཨ་པྤཾ པ་རི་ཏྟ་ཀ་ནྟི ཏཾ བྷ་ག་ཝཱ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏི. ཏཾ པ་ན ‘‘ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཀོ་ས་ལ་ཀེ ཏི་ལ་ཝཱ་ཧེ ཝ་སྶ་ས་ཏེ ཝ་སྶ་ས་ཏེ ཨེ་ཀེ་ཀ་ཏི་ལུ་དྡྷཱ་རེ ཀ་ཡི་ར་མཱ་ནེ ཏི་ལཱ་ནི པ་རི་ཀྑ་ཡཾ ག་ཙྪ་ནྟི, ན ཏྭེ་ཝ ཨ་བྦུ་དེ ཨཱ་ཡཱུ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟོ ཨ་བྦུ་དོ, ཏཾ་ཝ་སེ་ན ཝཱི་ས་ཏི་གུ་ཎཾ ནི་ར་བྦུ་དོ, ཏེ་སཾ ནི་ར་བྦུ་དཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ནི་ར་བྦུ་ད་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ པ་ན པ་དུ་མེ ཨཱ་ཡུ་ནོ ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ ཨི་མ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ སཾ་ཡུ་ཏྟེ པ་ར་ཏོ ཨཱ་ག་མི་སྶ་ཏི. ཨ་ན་ནྟ་ད་སྶཱིཏི ཨ་ན་ནྟ་སྶ ཉེ་ཡྻ་སྶ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ ད་སྶཱི. ཝ་ཏ་སཱི་ལ་ཝ་ཏྟནྟི ས་མཱ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝ་ཏ་བྷཱུ་ཏཾ ཙཱ་རི་ཏྟ་སཱི་ལ་ཝ་སེ་ན ས་མཱ་ཙི་ཎྞ་ཏྟཱ སཱི་ལ་ཝ་ཏྟཾ. ཏཾ པ་ན ཨེ་ཀ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ལ་མེ་ཝཱ’’ཏི.
ཨ་པཱ་ཡེ་སཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་དཱ སོ པི་པཱ་སི་ཏེ མ་ནུ་སྶེ པཱ་ནཱི་ཡཾ པཱ་ཡེ་སི, ཏཾ ས་མུ་དཱ་ག་མ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཏ་ཏྲཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. པུ་བྦེཏི པུ་རི་མ་ཛཱ་ཏི་ཡཾ. ཨེ་ས བྲ་ཧྨཱ ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎ་སྶ ཨ་ནྟཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཝ་སེ་ན ཛྷཱ་ནཾ ནི་བྦ་ཏྟེ་ཏྭཱ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟི, སོ ཏ་ཏྠ ནི་བྦཱ་ན་ས་ཉྙཱི ཨ་ཧོ་སི. ཛྷཱ་ན་ར་ཏི་ཡཱ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་ཏཱིཏི ཏ་དཱ ཏ་སྶཱ ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཏོ པ་ཝ་ཏྟིཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་པ་ཡོ་གོ. ར་ཏྟ་ནྡྷ་ཀཱ་རེ པུ་ར་ཏོ པུ་ར་ཏོ ག་ཙྪ་ནྟ་སྶ ས་ཀ་ཊ་སྶ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ག་ཙྪ་ནྟཱ་ནཾ ས་ཀ་ཊཱ་ནཾ ནི་ཝ་ཏྟ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ‘‘ས་བྦ་ས་ཀ་ཊཱ་ནི ཏ་ཐེ་ཝ ནི་ཝ་ཏྟི་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ.
ཀ་མྨ་ས་ཛྫཱཏི ཡུ་དྡྷ་ས་ཛྫཱ. ཝི་ལོ་པནྟི ཝི་ལུ་ཏྟ་བྷ་ཎྜཾ. ཨེ་ཎི་ཀཱུ་ལ་སྨིནྟི ཨེ་ཏྠ ‘‘པ་ནི་ཧ་ཏཱ་ཡ ནི་ཙྩ་ག་ངྒཱ་ཡ ནཱ་མ’’ནྟི ཀེ་ཙི. ‘‘ཨེ་ཎི་མི་ག་བ་ཧུ་ལ་ཏཱ་ཡ སོ ག་ངྒཱ་ཡ ཏཱི་ར་པྤ་དེ་སོ ཨེ་ཎི་ཀཱུ་ལ་ནྟི ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨ་པ་རེ. ག་ངྒེ་ཡྻ་ཀོཏི ག་ངྒཱ་ས་ནྣི་ཝཱ་སཱི.
བ་དྡྷ་ཙ་རོཏི པ་ཊི་བ་དྡྷ་ཙ་རི་ཡོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀོ’’ཏི. ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷོ ས་བྦ་ཉྙཱུ, ཏ་སྨཱ ཨ་ཉྙཱ་སི, ཨི་དྷ མ་ཡ྄ཧཾ པ་མུ་ཊྛ་ཉྩ ས་བྦཾ ཛཱ་ནཱ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ས་བྦཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཾ ཨོ་བྷཱ་ས་ཡ་ནྟོ ས་བྦ་མྤི་མཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཾ བྷ་ག་ཝཱ ཨོ་བྷཱ་སཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨོ་བྷཱ་སཾ ཨོ་བྷཱ་སེ་ནྟོ ཏི་ཊྛ་ཏི.
བ་ཀ་བྲ་ཧྨ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྲ་ཧྨ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༦. ཏེ་ཛོ་ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཾ ཀ་ཏྭཱཏི ‘‘ཏེ་ཛོ་ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དོ ཨེ་ཝེ་ཏྠ ཏེ་ཛོ་ཀ་སི་ཎ་པ་རི་ཀ་མྨཾ. ན ཧི བུ་དྡྷཱ་ནཾ ཨ་ཉྙེ་སཾ ཝི་ཡ ཏ་ཏྠ ཛྷཱ་ན་ས་མཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན པ་རི་ཀ་མྨ་པ་པ་ཉྩོ ཨ་ཏྠི ས་བྦ་ཏྠེ་ཝ ཙི་ཎྞ་ཝ་སཱི་བྷཱ་ཝ་སྶ པ་ར་མུ་ཀྐཾ་ས་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟ་ཏྟཱ. ཏ་སྶ ཀི་ར བྲ་ཧྨུ་ནོ ‘‘ཡ་ཐཱ་ཧཾ ཨེ་ཝཾ མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝོ ཨ་ཉྙོ ན་ཏྠཱི’’ཏི ལ་དྡྷི, ཡཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ན་ཏྠི སོ ས་མ་ཎོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ, ཡོ ཨི་དྷ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི. བྷ་ག་ཝཱ ཏ་སྶ ཏཾ ལ་དྡྷིཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏུཾ ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུཾ ས་མཱ་པ་ཛྫི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཨུ་པ་རི ཨཱ་ཀཱ་སེ ནི་སཱི་དི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏེ་ཛོ་དྷཱ་ཏུཾ…པེ… ཏ་ཐཱ་ག་ཏཾ དི་སྭཱ’’ཏི. ཨ་ཊྛི་ཝེ་དྷཾ ཝི་ཡཾ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ ཨ་ཊྛི་ཝེ་དྷཱི, ཡ་ཐཱ ཨ་ཊྛིཾ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཡཾ པ་ན ཨ་ཊྛི་ཝེ་དྷཱི ཝི་ཡ ཨ་ཊྛི་ཝེ་དྷཱི, ཡ་ཐཱ སོ ལ་དྡྷིཾ ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. སེ་སཱ་ནནྟི མ་ཧཱ་ཀ་སྶ་པ་མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ན་ཨ་ནུ་རུ་དྡྷ་ཏྠེ་རཱ་ནཾ.
ཨ་ཉྙ་བྲ་ཧྨ་ས་རཱི་ར་ཝི་མཱ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་རཱ་དཱི་ནཾ པ་བྷཱཏི བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ས་རཱི་ར་པྤ་བྷཱ ཝི་མཱ་ན་པྤ་བྷཱ ཨ་ལ་ངྐཱ་ར་ཝ་ཏྠཱ་དཱི་ནཾ པ་བྷཱ་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ཨི་མཱ ས་བྦཱ པ་བྷཱ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་བྷ་སྶ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་བྷི་བྷ་ཝ་ནྟཾ. ན་ཏྠི མེ སཱཏི ཨི་དཱ་ནི མེ སཱ དི་ཊྛི ན་ཏྠི, ‘‘ན་ཏྠི སོ ས་མ་ཎོ ཝཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎོ ཝཱ, ཡོ ཨི་དྷ ཨཱ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨ་ཡཾ ལ་དྡྷི ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏྲཱ་སྶ…པེ… པ་ཧཱི་ནཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏ་སྨིཾ ས་མཱ་ག་མེ. ཡ་ཐཱ ཏ་སྶ བྲ་ཧྨུ་ནོ ས་བྦ་སོ དི་ཊྛི་ག་ཏཾ ཝི་མུ་ཙྩ་ཏི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨེ་ཝཾ མ་ཧ་ནྟཾ དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཾ དེ་སེ་སི.
‘‘ཨ་ཛྫཱ་པི ཏེ, ཨཱ་ཝུ་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟེ་ན ཏ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ. ས་རཱུ་པེ་ན ཝུ་ཏྟཱཏི པ་ཋ་མེ་ན པཱ་དེ་ན ཙ་ཏ་སྶོ, དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨེ་ཀ་ནྟི ཨེ་ཝཾ པ་ཉྩ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ས་རཱུ་པེ་ན ཝུ་ཏྟཱ. ཀ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ དི་བྦ་སོ་ཏཾ ནཱ་ག་ཏ་ནྟི? ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་སཾ ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝཱ’’ཏི. ཡེ་ན ཨི་མཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ ཨ་བྷི་ཉྙཱ ཨ་དྷི་ག་ཏཱ, ན ཏ་སྶ དི་བྦ་སོ་ཏ་ས་མྤཱ་ད་ནཾ བྷཱ་རི་ཡཾ པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་ག་མེ་ན སུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཏོ.
ཨ་ཉྙ་ཏ་ར་བྲ་ཧྨ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༧. པ་ཙྩེ་ཀཾ དྭཱ་ར་བཱ་ཧནྟི པ་ཙྩེ་ཀཾ དྭཱ་ར་བཱ་ཧཾ. པ་ཙྩེ་ཀ-ས་དྡོ ཙེ་ཏྠ ཨཱ་ཝུ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ; ‘‘པ་ཙྩེ་ཀཾ པ་ཙྩེ་ཀ’’ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀོ ཨེ་ཀེ་ཀ’’ནྟི. ཏེ་སུ ཧི ཨེ་ཀོ པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨཱ ག་ནྡྷ་ཀུ་ཊི་ཡཱ ཨེ་ཀ་དྭཱ་ར་བཱ་ཧཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཋི་ཏོ, ཨ་པ་རོ ཨ་ཉྙཾ. པ་ཙྩེ་ཀ་བྲ་ཧྨཱཏི ཙ ཨེ་ཀ་ཙཱ་རཱི བྲ་ཧྨཱ, ན པ་རི་ས་ཙཱ་རཱི བྲ་ཧྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མི་དྡྷི ནཱ་མ ས་གྒེ སུ་ཁུ་པ་ཀ་ར་ཎེ་ཧི, བྲ་ཧྨཱ་ན་ཉྩ ཛྷཱ་ནཾ སུ་ཁུ་པ་ཀ་ར་ཎ་ནྟི ཛྷཱ་ན་སུ་ཁེ་ན ས་མི་དྡྷོཏི. ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟ་ཏཱ བྲ་ཧྨཱ་ན་ཉྩ ཨ་བྷི་ཉྙཱ་གུ་ཎེ་ཧི ཝེ་པུ་ལླ་པྤ་ཏྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཕཱི་ཏོ་ཏི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་པུ་པྥེ་ཧི སུ་པུ་པྥི་ཏོ’’ཏི. ཨ་ས་ཧ་ནྟོཏི ན་ས་ཧ་ནྟོ ན་རོ་ཙེ་ནྟོ.
ས་ཏ་པ་དནྟི ས་ཏ་ས་དྡོ. རཱུ་པ་ཝ་སེ་ནཱཏི རཱུ་པ་ས་དྡ་ཝ་སེ་ན, རཱུ་པ་ས་དྡེ་ན ས་དྡྷི་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཐཱ པ་ནྟི་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠཱ་པི. ཨེ་ཀ་ཙྩེཏི ཨེ་ཀེ མི་གཱ་རཱི, ཏེ་སཾ བྱ་གྒྷཱི་ནི་སཱ་རཱུ་པ་ཀཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ་ནཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ‘‘ཀ་སྶ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨུ་པ་ཊྛཱ་ནཾ ག་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཝི་མཱ་ན་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཾ ཝི་མྷ་ཡ་ཀྑི་ཀོ ཨ་ཧ་ངྐཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝ་ད་ཏི. ར་ཎ་ནྟི ནི་ནྡ་ནྟི ཨེ་ཏེ་ཧཱི་ཏི ར་ཎཱ, དོ་སཱ. ཝི་རོ་དྷི་པ་ཙྩ་ཡ་ས་ནྣི་པཱ་ཏེ ཝི་ཀཱ་རུ་པྤ་ཏྟི རུ་པྤ་ནཾ རཱུ་པ་སྶ པ་ཝེ་དྷ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སཱི་ཏཱ་དཱི་ཧི ཙ ནི་ཙྩཾ པ་ཝེ་དྷི་ཏ’’ནྟི. སུ་མེ་དྷོ སུ་ནྡ་ར་པ་ཉྙོ སོ ས་ཏྠཱ རཱུ་པེ ན ར་མ་ཏི, ཀིཾ པ་ན མ་ནྡ་པ་ཉྙོ རཱུ་པེ ས་ར་ཎ་ཉྩ པ་ཝེ་དྷི་ཏ་ཉྩ ཨ་པ་སྶ་ནྟོ ར་མ་སཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༨. པ་མཱ་ཎ་ཀ་རཱ་ནཾ རཱ་གཱ་དཱི་ནཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ རཱ་གཱ་དི་ཝ་སེ་ན ན ས་ཀྐཱ ཨི་མཾ པ་མཱ་ཏུ་ནྟི ཨ་པྤ་མེ་ཡྻོ, ཨ་པྤ་མེ་ཡྻཱ་ནི ཝཱ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱ ཋི་ཏ་ཏྟཱ པ་མི་ཏཾ པ་མེ་ཡྻཾ ཏ་སྶ ཀ་ཏོ པ་རི་མེ་ཡྻོ ན་ཏྠི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ…པེ… དཱི་པེ་ཏཱི’’ཏི. ཏནྟི ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཾ. པ་མེ་ཏུཾ ར་ནྡྷ་ག་ཝེ་སཱི ཧུ་ཏྭཱ ཝ་ཛྫ་ཏོ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏུཾ. ཡ་ཐཱ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཏ་སྶ མི་ན་ནེ ནི་ཧཱི་ན་པ་ཉྙ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝ་ཀུ་ཛྫ་པ་ཉྙཾ.
ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. ཀ་ཏ་མོ་ད་ཀ་ཏི་སྶ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༧༩. ཀིཾ ཀུ་ས་ལ་ག་ཝེ་སི་ཏཱ་ཡ ‘‘ཀིཾ ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ཀུ་ས་ལ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཀི་ནྟི སུ་ཎཱ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཀི་སྶ ཝཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི པ་ཉྙཱ.
ཀ་ཏ་མོ་ད་ཀ་ཏི་སྶ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. ཏུ་རཱུ་བྲ་ཧྨ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༠. ཨཱ་བཱ་དྷོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་བཱ་དྷི་ཀོ. ཨ་ན་ནྟ་ར་སུ་ཏྟེཏི ཨ་ནཱ་ག་ཏཱ་ན་ནྟ་རེ སུ་ཏྟེ. ཝ་རཱ་ཀོཏི ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཝ, ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. པི་ཡ་སཱི་ལཱཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེ ནི་རུ་ཏྟི་ན་ཡེ་ན ‘‘པེ་ས་ལཱ’’ཏི པ་ད་སི་དྡྷཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཀ་བ་ར་ཀྑཱི་ནཱིཏི བྱཱ་དྷི་བ་ལེ་ན པ་རི་བྷི་ནྣ་ཝ་ཎྞ་ཏཱ་ཡ ཀ་བ་ར་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ཨ་ཀྑཱི་ནི. ཡ་ཏྟ་ཀནྟི ཡཾ ཏྭཾ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཝ་ཙ་ནཾ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཀ་རོ་སི, ཏ་ཏྟ་ཀཾ ཏ་ཡཱ ཨ་པ་ར་དྡྷཾ, ཏ་སྶ པ་མཱ་ཎཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་སྨཱ ཨ་ནཱ་གཱ་མི་ནོ ནཱ་མ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་བྱཱ་པཱ་དཱ པ་ཧཱི་ནཱ ཧོ་ནྟི, ཏྭ་ཉྩ དི་ཊྛོ ཀཱ་མ་ཙྪ་ནྡ་བྱཱ་པཱ་ད་ཝ་སེ་ན ཨི་དྷཱ་ག་ཏོ, ཏ་སྨཱ ཡཱ་ཝ ཏེ ཨི་དཾ ཨ་པ་ར་དྡྷ་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཝེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟོཏི ཨ་པྤ་ཏྟ་དི་ཊྛི་ནི་མི་ཏྟོ. གི་ལ་ཝི་སོ ཝི་ཡ ཝི་སཾ གི་ལི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ཝི་ཡ. ཀུ་ཋཱ་རི་ས་དི་སཱ མཱུ་ལ་པ་ཙྪི་ནྡ་ན་ཊྛེ་ན. ཨུ་ཏྟ་མ་ཏྠེཏི ཨ་ར་ཧ་ཏྟེ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ་ཏི ཝ་ད་ཏི སུ་ན་ཀྑ་ཏྟོ ཝི་ཡ ཨ་ཙེ་ལཾ ཀོ་ར་ཀྑ་ཏྟི་ཡཾ. ཡོ ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀོ ཝི་ཡ པ་སཾ་སི་ཏ་བྦོ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝོ, ཏཾ ‘‘དུ་སྶཱི་ལོ ཨ་ཡ’’ནྟི ཡོ ཝཱ ཝ་ད་ཏི. ས་མ་ཀོ་ཝ ཝི་པཱ་ཀོཏི པ་སཾ་སི་ཡ་ནི་ནྡཱ ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎ་པ་རི་དྷཾ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ ཡཱ་ཝ མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ཀ་ཊུ་ཀ་ཏ་ར་ཝི་པཱ་ཀཱ, ཏཱ་ཝ ནི་ནྡི་ཡ་པ་སཾ་སཱ་པི མ་ཧཱ་སཱ་ཝ་ཛྫ་ཏཱ་ཡ ས་མ་ཝི་པཱ་ཀཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་གུ་ཎ་ས་མཱ་རོ་པ་ནེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རེ་སཾ མི་ཙྪཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་སཾ་སི་ཡེ་ན ཏ་སྶ ས་མ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཙ. ལོ་ཀེ་པི ཧི ཨ་ཡཾ པུ་རེ ས་མ་ཎ་གཱ་ར་ཡ྄ཧོ ཧོ་ཏི, པ་གེ་ཝ དུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣ་དུ་པྤ་ཊི་པ་ནྣོ་ཏི ས་མཾ ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི.
ས་ཀེ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་པ་ཏེ་ཡྻེ་ན. ཨ་ཡཾ ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀོ ཨ་པ་རཱ་དྷོ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ཏྟཱ ས་པྤ་ཏི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཙ ཏ་སྶ. ཨ་ཡཾ མ་ཧ་ནྟ་ཏ་རོ ཀ་ལི ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་སྶ ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀ་ཏྟཱ ཨ་པྤ་ཏི་ཀཱ་ར་ཏྟཱ ཙ.
‘‘ནི་ར་བྦུ་དོ’’ཏི ག་ཎ་ནཱ་ཝི་སེ་སོ ཨེ་ཀོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་ར་བྦུ་ད་ག་ཎ་ནཱ་ཡཱ’’ཏི, ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཾ ནི་ར་བྦུ་དཱ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་ར་བྦུ་ད་པ་རི་ག་ཎ་ནཾ པ་ན ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཡ་མ་རི་ཡ་ག་ར་ཧཱི ནི་ར་ཡཾ ཨུ་པེ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎཾ པཱ་ཀ་ཏི་ཀེ་ན ཨ་རི་ཡཱུ་པ་ཝཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ‘‘ཨ་གྒ་སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ པ་ན གུ་ཎ་མ་ཧ་ནྟ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཏོ་པི ཨ་ཏི་ཝི་ཡ མ་ཧ་ནྟ་ཏ་རཱ ཨེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི.
ཏུ་རཱུ་བྲ་ཧྨ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༨༡. དྭེ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་ནཱ་མ་ཀཱ བྷི་ཀྑཱུ, ཏ་ཏོ ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཀོ ཨ་ཡཾ ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀོ’’ཏི? པུ་ཙྪཱ. སུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ཊྛུ་པྤ་ཏྟིཾ ད་སྶེ་ཏུཾ – ‘‘ཀ་སྨཱ ཙ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མཱི’’ཏི? པུ་ཙྪཱ. ཨ་ཡཾ ཀི་རཱཏི་ཨཱ་དི ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཏཱ་སཾ ཝི་སྶ་ཛྫ་ནཾ. ཝི་ཝེ་ཀ་ཝཱ་སཾ ཝ་སི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏྟཱ ཨ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཙ མཱ ཀ་སྶ་ཙི…པེ… ཝ་སིཾ་སུ.
པ་ཀྐ་མི་སྶ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་གྷཱ་ཏཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་སི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨི་ཙྪཱ་ཝི་གྷཱ་ཏ་ན་ཏོ. ཐེ་རཱ བྷི་ཀྑུ་ས་ངྒྷ་སྶ ནི་ཡྻཱ་ད་ཡིཾ་སུ པ་ཡུ་ཏྟ་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཐེ་རེ་ཧི ཙ ཨ་དཱི་པི་ཏ་ཏྟཱ. པུ་བྦེ་པི…པེ… མ་ཉྙེཏི ཨི་མི་ནཱ ཐེ་རཱ་ནཾ ཀོ་ཧ་ཉྙེ ཋི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ ཨཱ་ས་ངྐ་ཏི ཨ་ཝ་ཎེ ཝ་ཎཾ པ་སྶ་ནྟོ ཝི་ཡ, སུ་དྡྷེ ཨཱ་དཱ་ས་ཏ་ལེ ལེ་ཁཾ ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟོ ཝི་ཡ ཙ.
ཨ་པ་ར་ཛ྄ཛྷི་ཏྭཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ས་མྨུ་ཁཱ ‘‘པཱ་པ་བྷི་ཀྑཱུ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ. ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཡ ཨཱ་ཀ་རོ པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧོ’’ཏི. པ་ཝ་ཏྟ་ས་དྡྷཱ་ཡི་ཀོ ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷཱ་ཏ་བྦ་ཝ་ཙ་ནོ’’ཏི.
པཱི་ལ༹་ཀཱ ནཱ་མ བཱ་ཧི་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་ཊྛིཾ བྷི་ནྡ་ཏི, ཨི་མཱ པ་ན པ་ཋ་མཾ་ཡེ་ཝ ཨ་ཊྛིཾ བྷི་ནྡི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་ཏཱ. ཏ་རུ་ཎ་བེ་ལུ་ཝ་མ་ཏྟི་ཡོཏི ཏ་རུ་ཎ་བི་ལླ་ཕ་ལ་མ་ཏྟི་ཡོ. ཝི་ས་གི་ལི་ཏོཏི ཁི་ཏྟ་པ་ཧ་ར་ཎོ. ཏ་ཉྩ བ་ལི༹་སཾ ཝི་ས་ས་མ་ཉྙཱ ལོ་ཀེ. ‘‘ཨཱ་ར་ཀྑ་དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ སུ་ཏྭཱ’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ས་མྦ་ནྡྷོ.
མ་ག་དྷ་ར་ཊྛེ སཾ་ཝོ་ཧཱ་ར་ཏོ མཱ་ག་དྷ་ཀོ པ་ཏྟོ, ཏེ་ན. ཏི་ལ་ས་ཀ་ཊཾ ཏི་ལ་ཝཱ་ཧཱཨེ་ཏི ཝུ་ཏྟོ. པ་ཙྩི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ན་སྶཱཏི ནི་ར་ཡ་དུ་ཀྑེ་ན པ་ཙྩི་ཏ་བྦ་པ་དེ་ས་སྶ. ཨེ་ཏཾ ‘‘ཨ་བྦུ་དོ’’ཏི ནཱ་མཾ.
ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱཏི ཨེ་ཀ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ད་ས་གུ་ཎི་ཏཾ ཨ་བྦུ་ད་ཨཱ་ཡུ་མྷི, ཏ་ཏོ པ་རཾ ཝཱི་ས་ཏི་གུ་ཎཾ ནི་ར་བྦུ་དཱ་དཱི་སུ ཝ་སྶ་ག་ཎ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ཨ་བ་བཱ་དཱི་སུ པ་དུ་མ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ་སུ ས་བྦེ་སུ ནི་ར་ཡེ་སུ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོཏི ཧེ་ཊྛི་མ་ཏོ ཨུ་པ་རི་མ་སྶ ཨུ་པ་རི་མ་སྶ ཝཱི་ས་ཏི་གུ་ཎ་ཏཾ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི.
ཀོ་ཀཱ་ལི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
པ་ཋ་མ་ཝ་གྒ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.