༣. གོ་དྷི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༩. པ་བྦ་ཏ་སྶ པ་སྶེཏི པ་བྦ་ཏ་པཱ་དེ ཨུ་པ་ཙྩ་ཀཱ་ཡཾ. ས་མ་ཡེ ས་མ་ཡེ ལ་དྡྷ་ཏྟཱ སཱ་མ་ཡི་ཀཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་པྤི་ཏ་པྤི་ཏ་ཀྑ་ཎེ པ་ཙྩ་ནཱི་ཀ་དྷ་མྨེ་ཧི ཝི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི. ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟི ཧི ཨ་ན་ཙྩ་ནྟ་པ་ཧཱ་ཡི་ཏཱ་ཡ ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟི ནཱ་མ, ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝི་མུ་ཏྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་པ་ཧཱ་ཡི་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟི. ཏཱ་ཧི ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཱ ‘‘ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟཱ, ཨ་ས་མ་ཡ་ཝི་མུ་ཏྟཱ’’ཏི ཙ ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཡཱ་ཝ པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ན་ནི་བྦ་ཏྟ་ནཾ, ཏཱ་ཝ ཀ་སྨཱ པ་རི་ཧཱ་ཡཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ? སཱ་བཱ་དྷ་ཏྟཱཏི ས་རོ་ག་ཏྟཱ. ཝཱ་ཏ་པི་ཏྟ་སེ་མྷ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀ་དཱ་ཙི ཝཱ་ཏ་པི་ཏྟ་ཝ་སེ་ན, ཀ་དཱ་ཙི ཝཱ་ཏ་སེ་མྷ་ཝ་སེ་ན, ཨུ་བྷི་ནྣ་མྤི ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན. ཨ་ནུ་སཱ་ཡི་ཀོཏི ཀཱ་ཡཾ ཨ་ནུ་ག་ནྟྭཱ ས་ཡི་ཏོ, ཡཱ་པྱཱ་མ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཋི་ཏོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་མཱ་དྷི་སྶཱཏི ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ. ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་དྷ་མྨེ ཨུ་ཏུ་བྷོ་ཛ་ནཱ་དི་ཀེ. པཱུ་རེ་ཏུནྟི ས་མོ་དྷཱ་ནེ་ཏུཾ. པ་རི་ཧཱ་ཡཱིཏི ས་རཱི་ར་སྶ ཨ་ཀ་ལླ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨཱ་ཧ་རེ་ཡྻནྟི ཛཱི་ཝི་ཏ་ཧ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ཨུ་པ་ནེ་ཡྻཾ. ནི་བ་དྡྷཱ ག་ཏི ཧོ་ཏི ཀེ་ཝ་ལཾ བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀཱུ་པ་པ་ཏྟི་ཏོ, ན སོ་ཏཱ་པ་ནྣཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་བྷཱ་ཝེ་ན. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བྲ་ཧྨ་ལོ་ཀེ ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི.
ཛ་ལ་མཱ་ནཱཏི ས་མུ་ཊྛི་ཏ་ནི་ཡ་ཏ་ཨི་དྡྷི་ཡཱ ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་རི་ཝཱ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་ཡཱ ཙ ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ ཛ་ལ་མཱ་ནཱ. མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ པ་ཉྙཱ་ཙ་ཀྑུ ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑཱུ་ཏི པ་ཉྩ་ཧི ཙ་ཀྑཱུ་ཧི ཙ་ཀྑུ་མཱ. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་དྷ་རཱཏི ཨ་ཙི་ནྟེ་ཡྻཱ་པ་རི་མེ་ཡྻ་བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ས་མྤ་ནྣཱ. ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་པི ཧི ཛུ་ཏི-ས་དྡོ ཧོ་ཏི ‘‘ཨི་དྡྷི་ཛུ་ཏི་བ་ལ་ཝཱི་རི་ཡཱུ་པ་པ་ཏྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (ཛཱ. ༢.༢༢.༡༥༨༩, ༡༥༩༥) ཝི་ཡ. ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ མཱ་ནཾ སི་ཡ་ཏི ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ཏཱི་ཏི ཨ་གྒ་མ་གྒོ མཱ་ན་སཾ. ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟ་ནཱ པ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་སྶ མཱ་ན་ས་ཏཱ ད་ཊྛ་བྦཱ. སཱི་ལཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨ་ནུ་ཏྟ་ར་སཱི་ལཱ་དཱི་ནི. སི་ཀྑ་མཱ་ནོཏི སི་ཀྑཱ་ནི བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ ཨུ་པྤཱ་དེ་ནྟོ. ན ཙི་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་ཀ་ར་ཎཱི་ཡོ’’ཏི. ཛ་ནེཏི ས་ཏྟ་སྶ ཀཱ་ཡེ, ས་དེ་ཝ་ཀེ ལོ་ཀེ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཝི་སྶུ་ཏཱཏི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎེ་ཧི སཱི་ལཱ་དི་གུ་ཎེ་ཧི ཝི་སྶུ་ཏཱ.
ཝེ་ད་ནཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱཏི ཨུ་པྤ་ནྣཾ དུ་ཀྑ་ཝེ་ད་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཨ་ཏྟ་ཀི་ལ་མ་ཐཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་ཀྑ་མྦྷེ་ཏྭཱ ཏཾ་ཡེ་ཝ ཝེ་ད་ནཾ པ་རི་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝཱི་ཐི་མེ་ཝ ཨོ་ཏ་ར་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ མཱུ་ལ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ས་མ་སཱི་སཱི ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏ་སྶ པ་བྷེ་དཾ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ས་མ་སཱི་སཱི ནཱ་མ ཏི་ཝི་དྷོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཝ་སེ་ན ས་མ་སཱི་སཱི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ས་མ་སཱི་སཱི. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་ས་དྭ་ཡེ་པི.
ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་ཀོ་པ་ན་ཉྩཱཏི ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ཧི ཨ་ས་མཱ་ཡོ་གོ. ཨེ་ཀ་པྤ་ཧཱ་རེ་ནེ་ཝཱཏི ཨེ་ཀ་ཝེ་ལཱ་ཡ་མེ་ཝ. པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ན ཀི་ལེ་ས་ཀྑ་ཡ་མ་ཏྟེ་ན. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ དྭཱི་སུ ན་ཡེ་སུ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཏེ་ནེ་ཝ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐེ་ན, ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ནྟོ་རོ་གེ་ཡེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་ཊྛ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ པ་ཏྭཱ ཏེ་ནེ་ཝ རོ་གེ་ན པ་རི་ནི་བྦཱ་ཡ་ནྟཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝཱ བ་ཧ་ཝོ་པི ས་མ་སཱི་སི་ནོ ཨེ་ཝ ས་མྦྷ་ཝེ་ཡྻུཾ. ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
སཱི་ས་ཉྩེ་ཏྠ ཏེ་ར་ས – པ་ལི་བོ་དྷ་སཱི་སཾ ཏ་ཎྷཱ, བ་ནྡྷ་ན་སཱི་སཾ མཱ་ནོ, པ་རཱ་མཱ་ས་སཱི་སཾ དི་ཊྛི, ཝི་ཀྑེ་པ་སཱི་སཾ ཨུ་དྡྷ་ཙྩཾ, ཀི་ལེ་ས་སཱི་སཾ ཨ་ཝི་ཛྫཱ, ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་སཱི་སཾ ས་དྡྷཱ, པ་གྒ་ཧ་སཱི་སཾ ཝཱི་རི་ཡཾ, ཨུ་པ་ཊྛཱ་ན་སཱི་སཾ ས་ཏི, ཨ་ཝི་ཀྑེ་པ་སཱི་སཾ ས་མཱ་དྷི, ད་སྶ་ན་སཱི་སཾ པ་ཉྙཱ, པ་ཝ་ཏྟི་སཱི་སཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ, གོ་ཙ་ར་སཱི་སཾ ཝི་མོ་ཀྑོ, ས་ངྑཱ་ར་སཱི་སཾ ནི་རོ་དྷོ་ཏི. ཨི་མེ་སུ ཏེ་ར་ས་སུ སཱི་སེ་སུ པ་ལི་བོ་དྷ་སཱི་སཱ་དཱི་ནི པ་ཝ་ཏྟི་སཱི་ས་ཉྩ པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏ་བྦཱ་ནི, ཨ་དྷི་མོ་ཀྑ་སཱི་སཱ་དཱི་ནི པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་ཀཱ་ནི, པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་ཀ་ཕ་ལཾ གོ་ཙ་ར་སཱི་སཾ. ཏ་ཉྷི ཝི་ས་ཡ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཾ ཕ་ལཾ ཝི་མོ་ཀྑོ, པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་ཀ་སྶ མ་གྒ་སྶ ཕ་ལ་སྶ ཙ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ས་ངྑཱ་ར་སཱི་སཾ ས་ངྑཱ་ར་ཝི་ཝེ་ཀ་བྷཱུ་ཏོ ནི་རོ་དྷོ་ཏི པ་རི་ཡཱ་དི་ཡི་ཏ་བྦཱ་ནཾ པ་རི་ཡཱ་དཱ་ཡ་ཀ་ཕ་ལཱ་ར་མྨ་ཎཱ་ནཾ ས་ཧ ཝི་ཡ སཾ་སི་དྡྷཾ ད་སྶ་ནེ་ན ས་མ་སཱི་སི་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ པ་ཊི་ས་མྦྷི་དཱ་ཡཾ ཏེ་ར་ས སཱི་སཱ་ནི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཨ་པུ་བྦཾ ཨ་ཙ་རི་མཾ ཨཱ་ས་ཝ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏི ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཉྩཱ’’ཏི (པུ. པ. ༡༦) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཏེ་སུ ཀི་ལེ་ས་པ་ཝ་ཏྟ་སཱི་སཱ་ན་མེ་ཝ ཝ་སེ་ན ཡོ་ཛ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཙ པ་ཝ་ཏྟི་སཱི་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟི་སཱི་སཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏོ ཝུ་ཊྛ་ཧ་ནྟོ མ་གྒོ ཙུ་ཏི་ཏོ ཨུ་དྡྷཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཡ་དི་པི པ་རི་ཡཱ་དཱི་ཡ་ཏི, ཡཱ་ཝ པ་ན ཙུ་ཏི, ཏཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟི་ས་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ‘‘པ་ཝ་ཏྟི་སཱི་སཾ ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡཾ ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟཾ ཁེ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནེ་ན པ་ན མ་གྒ་ཙི་ཏྟེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝི་ཡ ནི་པྥཱ་དེ་ཏ་བྦཱ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཝཱ་རཱ ཙ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་སྶེ་ཝ ཝཱ་རཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ནྟི. ‘‘ཝི་མུ་ཏྟ་སྨིཾ ཝི་མུ་ཏྟ་མི་ཏི ཉཱ་ཎཾ ཧོ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༧༨; སཾ. ནི. ༣.༡༢) ཝ་ཙ་ན་ཏོ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ནེ་ན ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཾ ས་མཱ་པི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི, ཏཾ པ་ན པ་རི་ས་མཱ་པ་ནཾ ཡ་དི ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟེ་ན ཧོ་ཏི, ཏེ་ནེ་ཝ ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ས་མཱ་པ་ན་ཉྩ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མཱ་ཡ ཝཱ་ར་ཙུ་ཏི་ས་མ་ཏཱ་ཡ ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ན་ཛཱི་ཝི་ཏ་པ་རི་ཡཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཨ་པུ་བྦཱ་ཙ་རི་མ་ཏཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དྭི་ནྣཾ ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨུ་པྤཱ་དོ ན་ཏྠཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. དྭི་ནྣཾ ཙི་ཏྟཱ་ནནྟི ཙུ་ཏི་ཙི་ཏྟ་མ་གྒ་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ. ཏནྟི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཛ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཱ་ནཾ ས་ཏྟ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ, ཨ་པ་རི་པུ་ཎྞཱ་ནཾ ཝཱ པ་ཉྩ་ཀྑ་ཏྟུཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ཀི་ཉྩཱ་པི ‘‘ཨེ་ཀོ ཝཱ དྭེ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ‘‘ཨེ་ཀཾ ཝཱ དྭེ ཝཱ ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་ཙི་ཏྟཱ་ནཱི’’ཏི, ཧེ་ཊྛི་མ་ནྟེ་ན པ་ན དྭེ པ་ཝ་ཏྟ་ནྟི.
ཨུ་པྤཱ་ཊེ་ཏྭཱཏི ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་སེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་པཱ་དི་སེ་ས་ནི་བྦཱ་ནེ་ན.
དྷཱུ་མཱ་ཡི་ཏ་ཏྟནྟི དྷཱུ་མ་སྶ ཝི་ཡ ཨ་ཡི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཨཱ་ཀཱ་རཾ. དྷཱུ་མ་ས་དི་སཱ ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ དྷཱུ་མ་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ, ཏི་མི་ར་ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཱ, ཡེ མ་ཧི་ཀཱ ‘‘ཏི་མི་ར’’ནྟི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏེ་ནཱཏི པ་ཏི་ཊྛཾ ཨ་ལ་བྷ་ནྟེ་ན. ཨི་ཏྠ་མྦྷཱུ་ཏ་ལ་ཀྑ་ཎེ ཨེ་ཏཾ ཀ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ, ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་ཏི ཧི ཨུ་པྤཱ་དེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏཾ ནཱ་མ སི་ཡཱ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ཡ་དེ་ཝ ཏ་སྶ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎཾ, ཏ་དེ་ཝ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཨ་པྤ་ཏི་ཊྛི་ཏ་ཀཱ་ར་ཎཱ’’ཏི.
སོ་ཀེ་ན ཕུ་ཊྛ་སྶཱཏི ‘‘ཨ་ཕ་ལོ ཝ་ཏ མེ ཝཱ་ཡཱ་མོ ཛཱ་ཏོ’’ཏི སོ་ཀེ་ན ཨ་བྷི་བྷཱུ་ཏ་སྶ. ཨ་བྷ་སྶ་ཐཱཏི བ་ལ་ཝ་སོ་ཀཱ་བྷི་ཏུ་ནྣ་སྶ ས་ཏི་ས་མྨོ་སཱ སི་ཐི་ལཾ ག་ཧི་ཏཱ བྷ་སྶི པ་ཏི་ཏཱ སཱ ཀ་ཙྪཱ.
གོ་དྷི་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.