༡. ཨི་ནྡ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༥. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ཏྟེ་ན ཨི་ནྡོ ནཱ་མ མ་ཧེ་ས་ཀྑོ, ཨི་ནྡོ་ཏི ས་མ་ཉྙཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ནྡ་ཀོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶ ཨི་ནྡ་ཀ་སྶ. ཨི་ནྡ་ཀཱུ་ཊེ པ་བྦ་ཏེ ནི་ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ཨི་ནྡ་ཀཱུ་ཊ་ནི་ཝཱ་སཱི, ཏ་སྶ ཨི་ནྡ་ཀཱུ་ཊ་ནི་ཝཱ་སི་ནོ. བ་ལི་ཀ་མྨེ་ཧི ཡ་ཛི་ཏ་བྦ་ཏོ པཱུ་ཛི་ཏ་བྦ་ཏོ ཡ་ཀྑོ, ཏ་སྶ ཡ་ཀྑ་སྶ. ཨི་ནྡ་སྶ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཀཱུ་ཊཾ ཨི་ནྡ་ཀཱུ་ཊ་ནྟི ཡ་ཀྑ་ཏོ ཀཱུ་ཊེ་ན ནཱ་མཾ ལ་དྡྷཾ. ཨི་ནྡ་ཀཱུ་ཊོ ཨི་ནྡོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘ཀེ་ལཱ་ས་ཀཱུ་ཊོ ཀེ་ལཱ་སོ’’ཏི. ཨི་ནྡོ ཡ་ཀྑོ་ཏི ཀཱུ་ཊ་ཏོ ཡ་ཀྑེ་ན ནཱ་མཾ ལ་དྡྷཾ. ན ཙེ་ཏྠ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ནི་སྶ་ཡ་དོ་སོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. རཱུ་པནྟི ས་ཀ་ལཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་མཱ་ཧ, ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི. ཨི་མཾ ས་རཱི་རཾ པེ་ཙྩ ཨ་ཡཾ ཀི་ནྟི པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཙོ་དེ་ཏི.
ཀུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི པ་རཱ་དྷཱ་ར་རཱུ་པེ ཛཱི་ཝེ ཨ་ཏྟ་ནི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་མོ་ཀྐ་ནྟེ རཱུ་པ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཀུ་ཏོ ནཱ་མ ཋཱ་ན་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཙ ཨ་ཊྛཱི་ནི ཨི་མཱ ཙ མཾ་ས་པེ་སི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ཐཾ ནྭ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ ཀུ་ཙྪི་ས་ངྑཱ་ཏེ ག་བྦྷ་རེ ཀ་ཐཾ ས་ཛྫ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ‘‘སཱི་ཧཱ་ནཾ་ཝ ན་ད་ནྟཱ་ནཾ, དཱ་ཋཱི་ནཾ གི་རི་ག་བྦྷ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཐེ་ར་གཱ. ནི་དཱ་ན་གཱ་ཐཱ) ག་བྦྷ་རོ ཙ ཀུ་ཙྪི་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨཱ་ག་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ག་བྦྷ་ར་སྨི་ནྟི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨི’’ནྟི. པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་དཱིཏི ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ནོ. ཡ་ཐཱ ཧི མ་ཙྪ་མཾ་སཾ བྷུ་ཏྟཾ ཕེ་ཎཾ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ལཱི་ཡ་ཏི, ན ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ས་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཡ་དི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ ག་བྦྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ རཱུ་པཾ ས་ཏྟོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ ནོ ཝ་ཌྜྷེ་ཡྻ, ཝི་ལཱི་ཡི་ཏྭཱ ག་ཙྪེ་ཡྻ, པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཙ ཏཾ རཱུ་པཾ, ཏ་སྨཱ ཛཱི་ཝོ་ཏི ཨི་མཱ་ཡ ལ་དྡྷི་ཡཱ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ‘‘རཱུ་པཾ…པེ… ག་བྦྷ་ར་སྨི’’ནྟི ཨེ་ཝ་མ་ཝོ་ཙ. པ་ཋ་མནྟི ཨེ་ཏེ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་ཋ་མཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མེ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷི’’ནྟི. ‘‘ཛཱ་ཏི་ཨུ་ཎྞཾ་སཱུ་ཧཱིཏི ཛཱ་ཏི་ཨེ་ལ༹་ཀཱ་ཡ ཨུ་ཎྞཾ་སཱུ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ག་བྦྷཾ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་ཨུ་ཎྞཱ ཛཱ་ཏི་ཨུ་ཎྞཱ. ཏ་སྶཱ ཨཾ་སཱུ་ཧི ཏཱི་ཧི ཀ་ཏ་སུ་ཏྟ་གྒེ’’ཏི སཾ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་ནཱ་ཝི་ལོཏི ཨ་ཙྪོ, སུ་པྤ་ས་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ་ཝ་ཎྞ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ས་ཎྛཱ་ན་ས་མྤ་རི་ཙྪི་ནྣཾ. ཀ་ལ་ལཾ ས་མྤ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཀ་ལ་ལཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི.
ཀ་ལ་ལཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་ལ་ལ་རཱུ་པ་ཧེ་ཏུ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ. མཾ་ས་དྷོ་ཝ་ན་ཨུ་ད་ཀ་ཝ་ཎྞནྟི ཝ་ཎྞ་ཏོ མཾ་ས་དྷོ་ཝ་ན་ཨུ་ད་ཀ་ཝ་ཎྞཾ, ས་ཎྛཱ་ན་ཏོ པ་ན ཝི་ལཱི་ན་ཏི་པུ་ས་དི་སཾ.
པ་རི་པ་ཀྐནྟི པ་རི་པཱ་ཀ་ཀ་ལ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཏཾ སུ་པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཏཾ. ས་མཱུ་ཧ་ཏནྟི ས་མཱུ་ཧ་བྷཱུ་ཏཾ ས་ངྒ་ཏཾ. ཝི་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནནྟི པ་རི་ཎ་མ་ནྟཾ. ཏ་བྦྷཱ་ཝནྟི ཀ་ར་ཎེ ཨེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་བྦྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཎ་མ་ནྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་སྶ་ཀྐེ ཝཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་ལ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་ལ་ལཾ ཝི་པ་རི་ཎ་མ་ནྟཾ. ཨ་བྦུ་དཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཡ་ཏི, ཨ་བྦུ་དཾ ནཱ་མ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝི་ལཱི་ན་ཏི་པུ་ས་དི་སཱ ས་ཎྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན པ་ན སི་ཏཱ ཨ་ར་ཏྟཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. མ་ཎྜནྟི དཱ་རི་ཀཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ པཱི་ལ༹་ན་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་མ་རི་ཙ་པ་ཀྐ་སྶ སཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ར་སཾ. ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ཧི མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི སོ མ་ཎྜོ ཀ་པཱ་ལེ ཨ་ལ་གྒོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ཧི མུ་ཙྪི་ཏྭཱ པི་ཎྜི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ པེ་སི ཧོ་ཏཱིཏི སཱ པེ་སི ག་བྦྷཱ་ས་ཡེ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ལ་གྒཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཎྜོ ཝི་ཡ པི་ཎྜི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ལཱི་ན་ཏི་པུ་ས་དི་སཱ’’ཏི.
པེ་སི ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པེ་སཱིཏི ནི་སྶ་ཀྐེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ པེ་སི་ཏོ’’ཏི.
གྷ་ན་སྶ ས་ཎྛཱ་ནཾ. ནི་བྦ་ཏྟཾ ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱཏི ཏཾ་ས་ཎྛཱ་ནཾ རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ཛཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ ས་ངྑ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༢༠) ཧི ཝུ་ཏྟཾ.
པཱི་ལ༹་ཀཱཏི པཱི་ལ༹་ཀ་ས་དི་སཱ མཾ་ས་པི་ཎྜཱ ཛཱ་ཡ་ནྟི.
ས་ཏྟ་མཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཊྛ་མ་ས་ཏྟཱ་ཧ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨེ་ཀ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ ཙ་ཏུ་ཏྟིཾ་ས ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་རི་ཎ་ཏ་ཀཱ་ལནྟི ག་བྦྷ་སྶ པ་རི་ཎ་ཏ་ཀཱ་ལཾ. ན་ཝ་མཱ་ས་ཏོ བ་ཧི པ་རི་པ་ཀྐོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྭཱ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སེ ས་ཏྟཱ་ཧེ ཨེ་ཏཱ་ནི ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི.
ཏ་སྶཱཏི ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀ་ས་ཏྟ་སྶ. མཱ་ཏུ་ཨུ་ད་ར་པ་ཊ་ལེ་ན ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷོ ཧོ་ཏི ཡ་ཏོ མཱ་ཏ་རཱ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ཨཱ་ཧཱ་རོ ཨཱ་མཱ་ས་ཡེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ ག་བྦྷ་སྶ ནཱ་བྷི་ནཱ་ལཱ༹་ནུ་སཱ་རེ་ན ག་བྦྷ་ག་ཏ་སྶ ས་རཱི་རཾ ས་མྤ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱིཏི ག་བྦྷ་ག་ཏ་སྶ ཀཱ་ཡེ ཨོ་ཛཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. སཱ ཙ ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨོ་ཛ་ཊྛ་མ་ཀཾ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ མཱ་ཏ་རཱ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ག་བྦྷ་ག་ཏོ ད་ས མཱ་སེ ཡཱ་པེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་བྷི་ནཱ་ལཱ༹་ནུ་སཱ་ར་ག་ཏེ་ནེ་ཝ ཏེ་ན ཡཱ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ས་ཏྟཱ་ཧོ, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘མཱ་ཏ་རཱ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ཨཱ་ཧཱ་རོ བཱ་ཧི་ར་ཝ་གྒོ ཝི་ཡ ཏ་སྶ ཀཱ་ཡཾ ཨ་བྷི་ས་ནྣེ་ཏི པ་རི་ས་ནྣེ་ཏི, ཏེ་ན སོ ཡཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀུ་ཙྪི་ག་ཏཾ ཨུ་ད་ར་པ་ཊ་ལེ་ན ཏི་རོ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ བ་ཧི ཋི་ཏ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ན ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཀུ་ཙྪི་ཡཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ག་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ག་ཏོ ན་རོཏི མཱ་ཏུ ཏི་རོ་ཀུ་ཙྪི་ག་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཁོཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཡཾ ས་ཏྟོ…པེ… ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ རཱུ་པཾ ན ཛཱི་ཝོ. ན ཧི དི་ཊྛི་ག་ཏ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀྐ་མེ་ན ཝུ་ཌྜྷི་པྤ་ཏྟོ ཨི་ཙྪི་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཏོ.
ཨི་ནྡ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.