༡༠. ཡ་ཀྑ་སཾ་ཡུ་ཏྟཾ
༡. ཨི་ནྡ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༥. ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་ཎཱ་ཡ་ཀ་ཏྟེ་ན ཨི་ནྡོ ནཱ་མ མ་ཧེ་ས་ཀྑོ, ཨི་ནྡོ་ཏི ས་མ་ཉྙཱ ཨ་སྶཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ‘‘ཨི་ནྡ་ཀོ’’ཏི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྶ ཨི་ནྡ་ཀ་སྶ. ཨི་ནྡ་ཀཱུ་ཊེ པ་བྦ་ཏེ ནི་ཝ་ས་ཏཱི་ཏི ཨི་ནྡ་ཀཱུ་ཊ་ནི་ཝཱ་སཱི, ཏ་སྶ ཨི་ནྡ་ཀཱུ་ཊ་ནི་ཝཱ་སི་ནོ. བ་ལི་ཀ་མྨེ་ཧི ཡ་ཛི་ཏ་བྦ་ཏོ པཱུ་ཛི་ཏ་བྦ་ཏོ ཡ་ཀྑོ, ཏ་སྶ ཡ་ཀྑ་སྶ. ཨི་ནྡ་སྶ ནི་ཝཱ་ས་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏཾ ཀཱུ་ཊཾ ཨི་ནྡ་ཀཱུ་ཊ་ནྟི ཡ་ཀྑ་ཏོ ཀཱུ་ཊེ་ན ནཱ་མཾ ལ་དྡྷཾ. ཨི་ནྡ་ཀཱུ་ཊོ ཨི་ནྡོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན ཡ་ཐཱ ‘‘ཀེ་ལཱ་ས་ཀཱུ་ཊོ ཀེ་ལཱ་སོ’’ཏི. ཨི་ནྡོ ཡ་ཀྑོ་ཏི ཀཱུ་ཊ་ཏོ ཡ་ཀྑེ་ན ནཱ་མཾ ལ་དྡྷཾ. ན ཙེ་ཏྠ ཨི་ཏ་རཱི་ཏ་ར་ནི་སྶ་ཡ་དོ་སོ ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཱུ་པ་ལ་ཀྑ་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཡ་ཐཱ ཏཾ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ན’’ནྟི. རཱུ་པནྟི ས་ཀ་ལཾ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་མཱ་ཧ, ན རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་ནྟི. ཨི་མཾ ས་རཱི་རཾ པེ་ཙྩ ཨ་ཡཾ ཀི་ནྟི པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཙོ་དེ་ཏི.
ཀུ་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏཱིཏི པ་རཱ་དྷཱ་ར་རཱུ་པེ ཛཱི་ཝེ ཨ་ཏྟ་ནི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་མོ་ཀྐ་ནྟེ རཱུ་པ་སྶ ས་མྦྷ་ཝོ་ཏི ཀུ་ཏོ ནཱ་མ ཋཱ་ན་ཏོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཙ ཨ་ཊྛཱི་ནི ཨི་མཱ ཙ མཾ་ས་པེ་སི་ཡོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀ་ཐཾ ནྭ་ཡནྟི ཨ་ཡཾ ཀུ་ཙྪི་ས་ངྑཱ་ཏེ ག་བྦྷ་རེ ཀ་ཐཾ ས་ཛྫ་ཏཱི་ཏི པུ་ཙྪ་ཏི. ‘‘སཱི་ཧཱ་ནཾ་ཝ ན་ད་ནྟཱ་ནཾ, དཱ་ཋཱི་ནཾ གི་རི་ག་བྦྷ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཐེ་ར་གཱ. ནི་དཱ་ན་གཱ་ཐཱ) ག་བྦྷ་རོ ཙ ཀུ་ཙྪི་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨཱ་ག་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ག་བྦྷ་ར་སྨི་ནྟི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨི’’ནྟི. པུ་གྒ་ལ་ཝཱ་དཱིཏི ཨ་ཏྟ་ཝཱ་དུ་པཱ་དཱ་ནོ. ཡ་ཐཱ ཧི མ་ཙྪ་མཾ་སཾ བྷུ་ཏྟཾ ཕེ་ཎཾ ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ ཝི་ལཱི་ཡ་ཏི, ན ཙ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ས་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཡ་དི མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་སྨིཾ ག་བྦྷ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཾ རཱུ་པཾ ས་ཏྟོ ན བྷ་ཝེ་ཡྻ ནོ ཝ་ཌྜྷེ་ཡྻ, ཝི་ལཱི་ཡི་ཏྭཱ ག་ཙྪེ་ཡྻ, པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏི ཙ ཏཾ རཱུ་པཾ, ཏ་སྨཱ ཛཱི་ཝོ་ཏི ཨི་མཱ་ཡ ལ་དྡྷི་ཡཱ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ‘‘རཱུ་པཾ…པེ… ག་བྦྷ་ར་སྨི’’ནྟི ཨེ་ཝ་མ་ཝོ་ཙ. པ་ཋ་མནྟི ཨེ་ཏེ་སཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ པ་ཋ་མཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མེ་ན པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷི’’ནྟི. ‘‘ཛཱ་ཏི་ཨུ་ཎྞཾ་སཱུ་ཧཱིཏི ཛཱ་ཏི་ཨེ་ལ༹་ཀཱ་ཡ ཨུ་ཎྞཾ་སཱུ་ཧཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ‘‘ག་བྦྷཾ ཕཱ་ལེ་ཏྭཱ ག་ཧི་ཏ་ཨུ་ཎྞཱ ཛཱ་ཏི་ཨུ་ཎྞཱ. ཏ་སྶཱ ཨཾ་སཱུ་ཧི ཏཱི་ཧི ཀ་ཏ་སུ་ཏྟ་གྒེ’’ཏི སཾ་ཡུ་ཏྟ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ་ནཾ ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཨ་ནཱ་ཝི་ལོཏི ཨ་ཙྪོ, སུ་པྤ་ས་ནྣོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཝཾ་ཝ་ཎྞ་པྤ་ཊི་བྷཱ་གནྟི ཝུ་ཏྟ་པྤ་མཱ་ཎ་ས་ཎྛཱ་ན་ས་མྤ་རི་ཙྪི་ནྣཾ. ཀ་ལ་ལཾ ས་མྤ་ཝུ་ཙྩ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པ་ས་ངྑཱ་ཏོ ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཀ་ལ་ལཾ ནཱ་མཱ་ཏི ཀ་ཐཱི་ཡ་ཏི.
ཀ་ལ་ལཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་ལ་ལ་རཱུ་པ་ཧེ་ཏུ ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡཾ ཀ་ཏྭཱ. མཾ་ས་དྷོ་ཝ་ན་ཨུ་ད་ཀ་ཝ་ཎྞནྟི ཝ་ཎྞ་ཏོ མཾ་ས་དྷོ་ཝ་ན་ཨུ་ད་ཀ་ཝ་ཎྞཾ, ས་ཎྛཱ་ན་ཏོ པ་ན ཝི་ལཱི་ན་ཏི་པུ་ས་དི་སཾ.
པ་རི་པ་ཀྐནྟི པ་རི་པཱ་ཀ་ཀ་ལ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཏཾ སུ་པ་རི་པཱ་ཀཾ ག་ཏཾ. ས་མཱུ་ཧ་ཏནྟི ས་མཱུ་ཧ་བྷཱུ་ཏཾ ས་ངྒ་ཏཾ. ཝི་ཝ་ཊྚ་མཱ་ནནྟི པ་རི་ཎ་མ་ནྟཾ. ཏ་བྦྷཱ་ཝནྟི ཀ་ར་ཎེ ཨེ་ཏཾ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་བྦྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཎ་མ་ནྟ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ནི་སྶ་ཀྐེ ཝཱ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ, ཏ་བྦྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་ལ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀ་ལ་ལཾ ཝི་པ་རི་ཎ་མ་ནྟཾ. ཨ་བྦུ་དཾ ནཱ་མ ཛཱ་ཡ་ཏི, ཨ་བྦུ་དཾ ནཱ་མ ས་མྤ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཝི་ལཱི་ན་ཏི་པུ་ས་དི་སཱ ས་ཎྛཱ་ན་ཝ་སེ་ན, ཝ་ཎྞ་ཝ་སེ་ན པ་ན སི་ཏཱ ཨ་ར་ཏྟཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝ་ད་ནྟི. མ་ཎྜནྟི དཱ་རི་ཀཱ་ནཾ ཏ་ཐཱ པཱི་ལ༹་ན་ཏོ ནི་བྦ་ཏྟ་མ་རི་ཙ་པ་ཀྐ་སྶ སཱ་ར་བྷཱུ་ཏཾ ར་སཾ. ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ཧི མུ་ཙྩ་ཏཱིཏི སོ མ་ཎྜོ ཀ་པཱ་ལེ ཨ་ལ་གྒོ ཧུ་ཏྭཱ ཏ་སྶ ས་བྦ་བྷཱ་གེ་ཧི མུ་ཙྪི་ཏྭཱ པི་ཎྜི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཱ པེ་སི ཧོ་ཏཱིཏི སཱ པེ་སི ག་བྦྷཱ་ས་ཡེ ཀ་ཏྠ་ཙི ཨ་ལ་གྒཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་མ་ཎྜོ ཝི་ཡ པི་ཎྜི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ ཏི་ཊྛ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་ལཱི་ན་ཏི་པུ་ས་དི་སཱ’’ཏི.
པེ་སི ནི་བྦ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ པེ་སཱིཏི ནི་སྶ་ཀྐེ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཏོ པེ་སི་ཏོ’’ཏི.
གྷ་ན་སྶ ས་ཎྛཱ་ནཾ. ནི་བྦ་ཏྟཾ ཀ་མྨ་པ་ཙྩ་ཡཱཏི ཏཾ་ས་ཎྛཱ་ནཾ རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཡཱ ཛཱ་ཡ་ཏི. ‘‘ཛ་རཱ་མ་ར་ཎཾ ཨ་ནི་ཙྩཾ ས་ངྑ་ཏཾ པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤ་ནྣ’’ནྟི (སཾ. ནི. ༢.༢༠) ཧི ཝུ་ཏྟཾ.
པཱི་ལ༹་ཀཱཏི པཱི་ལ༹་ཀ་ས་དི་སཱ མཾ་ས་པི་ཎྜཱ ཛཱ་ཡ་ནྟི.
ས་ཏྟ་མཱ་དཱི་ནཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཨ་ཊྛ་མ་ས་ཏྟཱ་ཧ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ཨེ་ཀ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སཱ ཙ་ཏུ་ཏྟིཾ་ས ས་ཏྟཱ་ཧཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. པ་རི་ཎ་ཏ་ཀཱ་ལནྟི ག་བྦྷ་སྶ པ་རི་ཎ་ཏ་ཀཱ་ལཾ. ན་ཝ་མཱ་ས་ཏོ བ་ཧི པ་རི་པ་ཀྐོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི ཀེ་ས་ལོ་མཱ་དི་ནི་བྦ་ཏྟི་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྭཱ་ཙ་ཏྟཱ་ལཱི་སེ ས་ཏྟཱ་ཧེ ཨེ་ཏཱ་ནི ཛཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི.
ཏ་སྶཱཏི ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀ་ས་ཏྟ་སྶ. མཱ་ཏུ་ཨུ་ད་ར་པ་ཊ་ལེ་ན ཨེ་ཀཱ་བ་དྡྷོ ཧོ་ཏི ཡ་ཏོ མཱ་ཏ་རཱ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ཨཱ་ཧཱ་རོ ཨཱ་མཱ་ས་ཡེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏེ ག་བྦྷ་སྶ ནཱ་བྷི་ནཱ་ལཱ༹་ནུ་སཱ་རེ་ན ག་བྦྷ་ག་ཏ་སྶ ས་རཱི་རཾ ས་མྤ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧཱ་ར་ཀི་ཙྩཾ ཀ་རོ་ཏི. ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏཱིཏི ག་བྦྷ་ག་ཏ་སྶ ཀཱ་ཡེ ཨོ་ཛཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏི. སཱ ཙ ཏཾ པ་ཙྩ་ཡཾ ལ་བྷི་ཏྭཱ ཨོ་ཛ་ཊྛ་མ་ཀཾ རཱུ་པཾ ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ མཱ་ཏ་རཱ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ཨཱ་ཧཱ་ར་པ་ཙྩ་ཡེ་ན ག་བྦྷ་ག་ཏོ ད་ས མཱ་སེ ཡཱ་པེ་ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ནཱ་བྷི་ནཱ་ལཱ༹་ནུ་སཱ་ར་ག་ཏེ་ནེ་ཝ ཏེ་ན ཡཱ་ཝ ཨཱ་ཧཱ་ར་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ས་ཏྟཱ་ཧོ, ཏ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨཱ་ཧ་ར་ཎ་ཏོ. ཀེ་ཙི པ་ན ‘‘མཱ་ཏ་རཱ པ་རི་བྷུ་ཏྟ་ཨཱ་ཧཱ་རོ བཱ་ཧི་ར་ཝ་གྒོ ཝི་ཡ ཏ་སྶ ཀཱ་ཡཾ ཨ་བྷི་ས་ནྣེ་ཏི པ་རི་ས་ནྣེ་ཏི, ཏེ་ན སོ ཡཱ་པེ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. ཀུ་ཙྪི་ག་ཏཾ ཨུ་ད་ར་པ་ཊ་ལེ་ན ཏི་རོ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ བ་ཧི ཋི་ཏ་ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ན ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི ‘‘ཀུ་ཙྪི་ཡཱ ཨ་བྦྷ་ནྟ་ར་ག་ཏོ’’ཏི ཨཱ་ཧ. མཱ་ཏུ་ཀུ་ཙྪི་ག་ཏོ ན་རོཏི མཱ་ཏུ ཏི་རོ་ཀུ་ཙྪི་ག་ཏོ. ཨེ་ཝཾ ཁོཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཡཾ ས་ཏྟོ…པེ… ནི་བྦ་ཏྟ་ཏི, ཏ་སྨཱ རཱུ་པཾ ན ཛཱི་ཝོ. ན ཧི དི་ཊྛི་ག་ཏ་སྶ ས་ཏྟཱ་ཧ་ཀྐ་མེ་ན ཝུ་ཌྜྷི་པྤ་ཏྟོ ཨི་ཙྪི་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཏོ.
ཨི་ནྡ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༢. ས་ཀྐ་ནཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༦. ས་ཀྐ་ནཱ་མ་ཀོཏི བ་ལི་པུ་ཏྟོ ཝི་ཡ ས་ཀྐ་སྶ ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏ་ནཱ་མོ. ‘‘ཨེ་སོ ཀི་རཱ’’ཏི པཱ་ཋོ. ‘‘ཨེ་ཀོ ཀི་རཱ’’ཏི་པི ལི་ཁ་ནྟི. མཱ་ར་སྶ པ་ཀྑེ ག་ཏོ མཱ་ར་པ་ཀྑི་ཀོ. ཡ་ད་ཉྙནྟི ཨེ་ཏྠ ཡནྟི ཀི་རི་ཡཱ་པ་རཱ་མ་ས་ནཾ, ཏ་སྨཱ ཡཾ ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་ནུ་སཱ་ས་ནཾ, ཏཾ ས་མ་ཎ་སྶ ན སཱ་དྷཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀཱ་ར་ཎེ་ནཱཏི ཀཱ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ན སཾ་ཝཱ་སོ ཛཱ་ཡ་ཏི. ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ག་ཧ་ཊྛེ་ན ཝཱ པ་བྦ་ཛི་ཏེ་ན ཝཱ. ཏཾ ཀཱ་ར་ཎ་ནྟ་རཾ ས་མཱ་ག་ཏཾ པུ་རི་སཾ ས་པྤ་ཉྙོ ས་མྦུ་དྡྷོ ཨ་ནུ་ཀ་མྤི་ཏུཾ ནཱ་ར་ཧ་ཏི ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མཱ་བྷཱ་ཝཱ, ས་ཏི པ་ན ཏ་སྨིཾ ས་ཝི་སེ་སཾ པ་སཱ་དོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. མ་ན་སཱ ཙེ…པེ… ན ཏེ་ན ཧོ་ཏི སཾ་ཡུ་ཏྟོ སི་ནེ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ ཨ་ནུ་དྡ་ཡཱ ཏ་སྶཱ ཨ་སཾ་ཀི་ལི་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ.
ས་ཀྐ་ནཱ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༣. སཱུ་ཙི་ལོ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༧. ག་ཡཱ་ཡ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ བྷ་ཝོ གཱ་མོ ‘‘ག་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ཡཱ་ཡ’’ནྟི, ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ག་ཡཱ་ཡ ཨ་ཝི་དཱུ་རེ ནི་ཝི་ཊྛ་གཱ་མཾ ཨུ་པ་ནི་སཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ’’ཏི. གོ་ཙ་ར་གཱ་མ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཧེ་ཏཾ. ཨི་དཾ ཨུ་པ་རི ཨི་དཾ ཧེ་ཊྛཱ་ཏི ན་ཏྠི ཨུ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡོ མ་ཉྩ་པཱ་དཱ་ནཾ དྭཱི་སུ པ་སྶེ་སུ དཱི་གྷ་བྷཱ་ཝེ་ན. བ་ལི་ཀ་མྨ་ཏྠཱ་ཡ ཀ་ཏཾ དེ་ཝ་ཏཱ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན དེ་ཝ་ཊྛཱ་ནེ ཋ་པེ་ནྟི. ཨ་ཊྛ་པཱ་ད་མ་ཉྩ་ས་དི་སོ ཀི་ར སོ ཧེ་ཊྛུ་པ་རི་པ་རི་ཝ་ཏྟེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ཀ་ཐི་ན་སི་བྦ་ན་སཱུ་ཙི ཀ་ཐི་ན་སཱུ་ཙི. ཨ་པ་ཙྩ་ཏྠ་རི་ཏྭཱཏི ཀི་ཉྩི ས་ངྒྷི་ཀ་སེ་ནཱ་ས་ན་སྶ ཨུ་པ་རི པ་ཊི་ཙྪ་ད་ནཾ ཨ་པ་ཙྩ་ཏྠ་རི་ཏྭཱ. ག་ཝ་ཙྪི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏཾ ཝི་ཡཱཏི ཏེ་ཧི སཱུ་ཙི་ལོ་མེ་ཧི ག་ཝ་ཙྪི་ཛཱ་ལཾ ཝི་ཡ ག་ཏཾ ས་བྦ་སོ ས་མོ་ཧ་ཏཾ.
ཨི་དྷཱ་པི ‘‘ཁ་ར་ས་རཱི་རོ’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཁ་ར་ས་རཱི་རཾ ཀ་ཐི་ན་སཱུ་ཙི་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ལོ་མ་སྶཱ་ཏི ཏ་སྶ ཏ་ཐཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སོ ཀི་རཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨ་ཏྟ་ནོ ཧ་ཏྠེ་ཧཱིཏི ས་ངྒྷི་ཀ་ཏེ་ལ་ས་མྨ་ཀྑི་ཏེ་ཧི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་རཱི་རཾ མ་ཀྑེ་སི. ཨི་ཏཱིཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན.
ས་མཱ་ག་མ་ཊྛཱ་ནནྟི ཡ་ཀྑ་ས་ནྣི་པཱ་ཏ་ཊྛཱ་ནཾ. སོཏི སཱུ་ཙི་ལོ་མོ ཡ་ཀྑོ. མནྟི ཙ ཏ་མེ་ཝ ཝ་ད་ཏི.
ཨུ་ཊྛཱ་པེ་ཏྭཱཏི ཨུ་དྡྷ་གྒཱ ཀ་ཏྭཱ. ཨ་པ་ནཱ་མེ་སཱིཏི ཡ་ཐཱ སོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱ་ཡཾ ཨུ་པ་ནེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ཏི, ཏ་ཐཱ ཀ་རོ་ནྟོ ཐོ་ཀཾ ཨ་པ་ནཱ་མེ་སི. ཨ་མ་ནུ་ཉྙོཏི ཕ་རུ་ས་ཏི་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ན མ་ནུ་ཉྙོ. ཙི་ཏྟཾ ཝཱ ཏེ ཁི་པི་སྶཱ་མཱིཏི མ་ཡ྄ཧཾ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏ་ཝ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀྑེ་པཾ ཝཱ ཀ་རི་སྶཱ་མི. ཡ་ཐཱ པ་ན སོ ཙི་ཏྟ་ཝི་ཀྑེ་པཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡེ་ས་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བྷེ་ར་ཝཾ ཝཱཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཀཱ་རེ་ན ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཝཱ བྷ་ཡཱ་ན་ཀཾ ད་སྶ་ན་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ས་ཏྟཱ་ནཾ བྷ་ཡཾ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ ལོ་མ་ཧཾ་སཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠཾ. ‘‘ཀ་ཐེ་ནྟཱ་ནཾ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝཱ པཱ་ཋོ. ཏཾ དྭཱི་སུ པཱ་དེ་སུ ག་ཧེ་ཏྭཱ པཱ་རཾ ག་ངྒཱ་ཡ ཁི་པི་སྶཱ་མཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
ཀུ་ཏོ་ནི་དཱ་ནཱཏི ཀ་སྨཱ ཀཱ་ར་ཎཱ? ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན ས་མཱ་ས་པ་ད་མེ་ཏཾ, ཝི་བྷ་ཏྟི་ཨ་ལོ་པེ་ན ནི་དྡེ་སོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀིཾ་ནི་དཱ་ནཱ ཀིཾ་པ་ཙྩ་ཡཱ’’ཏི? ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཙི་ཏྟཾ ཨོ་སྶ་ཛ་ནྟཱིཏི ཀུ་ས་ལ་ཙི་ཏྟཾ པ་ཝ་ཏྟི་ཏུཾ ཨ་པྤ་དཱ་ན་ཝ་སེ་ན པུ་ར་ཏོ ཁི་པ་ནྟི. ཀུ་ཏོ ས་མུ་ཊྛཱ་ཡཱཏི མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ པུ་ཙྪ་ཏི?
ཀཱ་མ་རཱ་གཱ་ད་ཡོ སུ་བྷ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་སུ ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་ར་ཧེ་ཏཱུ. ཀཱ་མོ པ་ན ཨ་ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ ཙ ནི་ཡ་ཀ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ནི་དཱ་ནཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཨི་ཏོ་ནི་དཱ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་མེ་ཝཱཏི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ ཀཱི་ལཱ༹་པ་སུ་ཏ་ཀུ་མཱ་ར་ཀཱ ཝི་ཡ མི་ཙྪཱ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ ད་ཊྛ་བྦཱ, ཏེ་སཾ ཨུ་པྤ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏོ ལོ་ཀོ ཝི་ཡ ཨ་ཡཾ ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ལོ་ཀོ. ཏེ་ཧི ཨོ་སྶ་ཛི་ཡ་མཱ་ནཾ དྷ་ངྐཾ ཝི་ཡ ཙི་ཏྟཾ, ཏ་སྶ པཱ་དེ བ་དྡྷ་དཱི་གྷ་སུ་ཏྟ་ཀཾ ཝི་ཡ ཏཾ དཱུ་རཱ་ནུ་བ་ནྡྷཾ སཾ་ཡོ་ཛ་ན་ནྟི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པ་མཱ་ཡ སཾ་ས་ནྡ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
པཱ་པ་ཝི་ཏ་ཀྐཱ་ནཾ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་ཀི་ལེ་སཱ་ན་ཉྩ ཏ་ཎྷཱ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཏེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་སི་ནེ་ཧ་ཏོ ཛཱ་ཏཱ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ཏྟ་ནི ས་མྦྷཱུ་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ནེ་སཾ ཨ་ན་ཉྙ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི, ནི་གྲོ་དྷ་སྶེ་ཝ ཁ་ནྡྷ་ཛཱ་ཏཱིཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ན པུ་ཐུ་བྷཱ་ཝ་ཉྩ, ཝི་ས་ཏྟཱཏི་ཨཱ་དི་ནཱ དུ་བྦི་ནི་སྶ་ཊ་ཏ་ཉྩ. ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ་སུ རཱུ་པཱ་ར་མྨ་ཎཱ་དཱི་སུ པུ་ཐཱུ་སུ. པུ་ཐཱུ ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཱ ཀཱ་མ་རཱུ་པ་ཏ་ཎྷཱ་ད་ཡོ. ཏེ་ཧི ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ་ཧི ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏེ་ཧི. ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀཾ. ཡེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཡུ་ཏྟ་པ་ཡུ་ཏྟཱ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟི.
ཡ་ཏོཏི པ་ཙྩ་ཏྟེ ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ནི་དཱ་ན་མ་སྶཱ’’ཏི. ‘‘ཝི་ནོ་དེ་ནྟཱི’’ཏི ཀ་ཏྟུ་ནི་དྡེ་སེ་ན ཡེ་ན ན ཝི་ནོ་དེ་ནྟི, ཏཾ ཀཱ་ར་ཎཾ བཱ་དྷི་ཏ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་ས་ཙྩེ་ན ཝི་ནོ་དེ་ནྟཱི’’ཏི. ཝི་ནོ་ད་ན་ཉྩེ་ཏྠ ས་ནྟཱ་ན་ཏོ ནཱི་ཧ་ར་ཎཾ བ་ཧི་ཀ་ར་ཎཾ ས་བྦ་སོ པ་ཧཱ་ནཾ, པ་ཧཱི་ནེ ཙ ཏ་སྨིཾ ཀི་ལེ་སེ ཨོ་གྷཾ ཏ་ར་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དུ་ཏྟ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏ་སྨིཾ ཨ་དྷི་ག་ཏེ ན པུ་ན བྷ་ཝོ་ཏི ཨ་པུ་ན་བྦྷ་ཝོ, ནི་བྦཱ་ནནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པུ་ན་བྦྷ་ཝ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡ་སྨཱ ཨེ་ཏྠ ‘‘ཡེ ནཾ པ་ཛཱ་ན་ནྟི, ཡ་ཏོ་ནི་དཱ་ན’’ནྟི པ་ད་དྭ་ཡེ་ན དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི, ཝི་ནོ་ད་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན མ་གྒ་ས་ཙྩཾ, ཨ་པུ་ན་བྦྷ་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩཾ པ་ཀཱ་སི་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཀཱ་སེ་ནྟོ’’ཏི.
ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཡ་ཏྠ ཋི་ཏོ ‘‘རཱ་གོ ཙ དོ་སོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪི, ཏ་སྨིཾ་ཡེ་ཝ པ་དེ་སེ ཋི་ཏོ. དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ནཱཏི ས་ཏྠུ སཱ་མུ་ཀྐཾ་སི་ཀ་དྷ་མྨ་དེ་ས་ནཱ་ཡ ཨ་ནུ་སྶ་ར་ཎེ་ན. ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏི ཨ་ནུ་བོ་དྷ་ཉཱ་ཎཾ པེ་སེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟེ་ཏྭཱ. སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོཏི ས་ཧ་སྶ་ན་ཡ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏ་སྶ པ་ཋ་མ་མ་གྒ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མེ་ན པ་ཋ་མ་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛི་ཏོ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ན ཀི་ལི་ཊྛ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ ཏི་ཊྛནྟི མ་ཧཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ. སེ་ཏ་ཀ་ཎྜུ་པཱི་ལ༹་ཀ་སཱུ་ཙི་ཡོཏི སེ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཏྭཱ ཀ་ཎྜུ་པཱི་ལ༹་ཀཱ ལོ་མ་སཱུ་ཙི་ཡོ ས་བྦཱ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཱ པ་ཏི་ཏཱ པ་རི་བྷ་ཊྛཱ ཨ་པ་ག་ཏཱ. བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏཱ་པ་རི་ཧཱ་རནྟི བྷུ་མྨ་དེ་ཝ་ཏྟ་བྷཱ་ཝ་ནྟི.
སཱུ་ཙི་ལོ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༤. མ་ཎི་བྷ་དྡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༨. སུ་ཁཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏཱིཏི དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀཱ་དི་བྷེ་དཾ སུ་ཁཾ ཨ་དྷི་ག་ཙྪ་ཏི. ནི་ཙྩ་མེ་ཝ སེ་ཡྻོ ས་ཏི་མ་ཏོ ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཧི་ཏ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ. མ་ཎི་བྷ་དྡོ ‘‘ས་ཏི་མཱ་པུ་གྒ་ལོ ས་ཏོ་ཀཱ་རཱི ས་མྤ་ཏི ཝེ་རཾ ན་པྤ་ས་ཝ་ཏཱི’’ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན ‘‘ཝེ་རཱ ཙ པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. བྷ་ག་ཝཱ པ་ན ས་ཏི་མ་ནྟ་ཏཱ་སི་དྡྷི་ཡཱ ཝེ་ར་པ་རི་མུ་ཙྩ་ནཾ ན ཨ་ཙྩ་ནྟི་ཀཾ, ནཱ་པི ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ན པ་ར་ཏོ ཙ ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ་ཏི ཏཾ ནི་སེ་དྷེ་ནྟོ ‘‘ཝེ་རཱ ཙ ན པ་རི་མུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ, ཡཾ ཨ་ཙྩ་ནྟི་ཀཾ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཉྩ པ་ར་སྶ ཝ་སེ་ན ཝེ་ར་པ་རི་མུ་ཙྩ་ནཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡ་སྶཱ’’ཏི གཱ་ཐ་མཱ་ཧ. ཀ་རུ་ཎཱ་ཡཱཏི ཨ་པྤ་ནཱ་པྤ་ཏྟཱ་ཡ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ. ཀ་རུ་ཎཱ་པུ་བྦ་བྷཱ་གེཏི ཀ་རུ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤཱ་དི་ཏ་པ་ཋ་མ་ཛ྄ཛྷཱ་ནཱུ་པ་ཙཱ་རེ. སོཏི ཀ་རུ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ནཾ བྷཱ་ཝེ་ནྟོ པུ་གྒ་ལོ. མེ་ཏྟཾ་སོཏི མེ་ཏྟ་ཙི་ཏྟཾ ཨཾ་སོ ཨེ་ཀོ ཀུ་ས་ལ་ཀོ་ཊྛཱ་སོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི མེ་ཏྟཾ་སོ. ཏ་སྶ ཀེ་ན་ཙཱིཏི ཏ་སྶ ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཀ་རུ་ཎཱ་ཡ མེ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཡ ཙ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ ཏ་ད་བྷཱ་ཝེ་ན ཀེ་ན་ཙི པུ་གྒ་ལེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝེ་ར་པྤ་ས་ངྒོ ནཱ་མ ན་ཏྠི. ཨི་མི་ནཱ ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝེ་པི མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ར་ཧི་ཏེ ཀོ་ཙི ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟ་དོ་སེ་ན ཝེ་རཾ ཀ་རེ་ཡྻ, ན པ་ན ཏ་སྨིཾ མེ་ཏྟཱ་ཀ་རུ་ཎཱ་ཙེ་ཏོ་ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ ཀོ་ཙི ཝེ་རཾ ཀ་རེ་ཡྻ. ཨེ་ཝཾ མ་ཧི་དྡྷི་ཀཱ བྲ་ཧྨ་ཝི་ཧཱ་ར་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
མ་ཎི་བྷ་དྡ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༥. སཱ་ནུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༣༩. ཡ་ཀྑེ་ན ག་ཧི་ཏོ ཧོ་ཏཱིཏི ཡ་ཀྑེ་ན ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛོ ཧོ་ཏི. ཏ་སྶ ཡ་ཀྑ་ག་ཧ་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཾ མཱུ་ལ་ཏོ པ་བྷུ་ཏི ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སོ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་སྶ ཨ་ནྟི་མ་བྷ་ཝི་ཀ་ཏྟཱ ཨཱ་དི་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཨ་དྷི་སཱི་ལ་སི་ཀྑཱ་ཡ ས་ཀྐ་ཙྩཾ པཱུ་ར་ཎ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི ‘‘སོ པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ. པ་ཙྩཱ་ཧཱ་རནྟི པ་ཊི་ཀྑེ་པཾ. ཨི་མ་སྨིཾ ས་ར་བྷ་ཉྙེཏི ཨི་མ་སྨིཾ མ་མ དྷ་མྨ་བྷ་ཎ་ནེ. པ་ཏྟིནྟི པ་ཏྟི་དཱ་ནཾ. པི་ཡཱ ཧོ་ནྟི, ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ ‘‘ཨཱ་ཀ་ངྑེ་ཡྻ ཙེ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, བྷི་ཀྑུ ‘ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ པི་ཡོ ཙ ཨ་སྶཾ མ་ནཱ་པོ ཙ ག་རུ ཙ བྷཱ་ཝ་ནཱི་ཡོ ཙཱ’ཏི, སཱི་ལེ་སྭེ་ཝ་སྶ པ་རི་པཱུ་ར་ཀཱ་རཱི’’ཏི (མ. ནི. ༡.༦༥). ཏ་ཐཱ ཙཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨིཾ སཱ་མ་ཎེ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཝུ་ཌྜྷི་མ་ནྭཱ་ཡཱཏི ཡོ་བྦ་ན་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནཾ པ་རི་ཝུ་ཌྜྷི་མཱ་ག་མྨ. ཀཱ་མ་ས་མྦྷོ་ག་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན པ་རི་པ་ཀྐི་ནྡྲི་ཡོ. ཨ་ནུ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ་ཝཱཏི ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏྭཱ་ཝ, གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ ཝཱ ཨ་ནུ་ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ་ཝ. ‘‘པུ་བྦེ ཏུ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཏྟོ སཱི་ལ་ཝཱ ཀ་ལྱཱ་ཎ་དྷ་མྨོ ལ་ཛྫཱི ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཀོ སི་ཀྑཱ་ཀཱ་མོ་ཏི ས་མྦྷཱ་ཝི་ཏོ, ཨི་དཱ་ནི ཏ་ཏོ ཨ་ཉྙ་ཐཱ ཛཱ་ཏོ’’ཏི གྷོ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན དེ་ཝ་ཏཱ་ནཾ ཨ་ནྟ་རེ མཱ་ཧེ་ཝ མེ ལ་ཛྫཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཡྻ.
པཱ་ཊི་ཧཱ་རི་ཡ་པ་ཀྑ་ཉྩཱཏི ཙཱ་ཏུ་དྡ་སཱི་པ་ཉྩ་ད་སཱི་ཨ་ཊྛ་མཱི་ནཾ ཡ་ཐཱ་ཀྐ་མཾ ཨཱ་དི་ཏོ ཨ་ནྟ་ཏོ ཨཱ་དི་ཨ་ནྟ་ཏོ ཙ པ་ཝེ་ས་ན་ནི་ཀྑ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པོ་ས་ཐ་སཱི་ལ་སྶ པ་ཊི པ་ཊི ཨ་བྷི་མུ་ཁཾ པ་ཙྩཱ་ཝ་ཧི་ཏ་བྦ་པ་ཀྑ་ཉྩ. ཏེ་ར་སི་ཡཱ་པཱིཏི པ་རཾ ས་ཏྟ་མཱི་ན་ཝ་མཱི་སུ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ཝེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཉྷི ཨུ་པོ་ས་ཐ་སཱི་ལ་སྶ ས་ཏྟ་མཱི་སུ ས་མཱ་དི་ནྣཾ སཱི་ལཾ པ་ཊི་པ་དཾ, ན་ཝ་མཱི་སུ ནི་ཀྑ་མ་བྷཱུ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. པོ་རཱ་ཎ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡཾ པ་ན པ་ཙྩུ་གྒ་མ་ནཱ་ནུ་ག་མ་ན་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ནུ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཌྜྷ་མཱ་སནྟི ས་ཀ་ལ་ཀཱ་ལ་པ་ཀྑཾ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ཝ་སྶ་ཝཱ་ས་སྶ ཨ་ནུ་ག་མ་ནཾ ག་ཏཾ ཧོ་ཏི. སུ་ཊྛུ ས་མཱ་ག་ཏནྟི སུ་པ་རི་སུ་དྡྷཾ ས་མྤ་ནྣཾ ཀ་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནཾ ཨཱ་ག་ཏཾ. ཏཾ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ་ན ས་མཾ པ་ཀཱ་རེ་ཧི ཡུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ’’ནྟི. ཨ་ར་ཧ་ནྟཱ་ནཾ ཨ་ནུ་ཀ་ར་ཎེ་ན སེ་ཊྛ་ཙ་རི་ཡཾ. ‘‘ན ཏེ ཧི ཡ་ཀྑཱ ཀཱི་ལ༹་ནྟཱི’’ཏི ཨ་ཏྟ་ནོ པུ་ཏྟ་སྶ ཀཱ་ཡེ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཀཱི་ལ༹་ནཾ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ.
ཨུ་པཱ་སི་ཀཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཨུ་པོ་ས་ཐ་སཱི་ལེ་ན སཱི་ལ་ཝ་ཏཱི, སཱ་མ་ཎེ་རོ པ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ སཱ་མ་ཎེ་ར་སཱི་ལེ་ན སཱི་ལ་ཝཱ. ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱཏི ཨཱ་ཀཱ་སེ ཨུ་པྤ་ཏི་ཏྭཱ. མོ་ཀྑོ ན་ཏྠི དུ་ཀྑཱ་ཝ་ཧ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏཱུ་པ་ཙི་ཏ་ཏྟཱ.
དུ་ཝི་དྷེ་པི ཀཱ་མེཏི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མ་ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མེ. ཀི་ལེ་ས་ཀཱ་མཾ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ནྟོ ཨེ་ཝ ཧི ཝ་ཏྠུ་ཀཱ་མེ པ་རི་ཙྩ་ཛ་ཏི ནཱ་མ. ཝི་བྦྷ་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི བྷི་ཀྑཱ་ཡ ཨཱ་ཧི་ཎྜ་ནཱ་དི་པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཀི་ཙྩ་ཏོ. ཨུ་པྤ་བྦ་ཛི་ཏྭཱ ཝི་ག་ཏ་སཱི་ལ་སྶ ཛཱི་ཝ་ཏོ ཨཱ་ནཱ་པཱ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཛཱི་ཝ་ནྟོ་པི སོ མ་ཏ་ཀོ་ཝ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ ‘‘མ་ར་ཎ་ཉྷེ་ཏཾ, སུ་ན་ཀྑ་ཏྟ, ཨ་རི་ཡ་སྶ ཝི་ན་ཡེ, ཡོ སི་ཀྑཾ པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ཡ ཧཱི་ནཱ་ཡཱ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི’’ཏི (མ. ནི. ༣.༤༥).
ཨུ་ཎྷ་ཊྛེ་ནཱཏི ས་པ་རི་ལཱ༹་ཧ་ཊྛེ་ན. ཨ་བྷི་དྷཱ་ཝ་ཐཱཏི ཨ་བྷི་དྷཱ་ཝ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་སྨིཾ ཨ་བྷི་དྷཱ་ཝ་ན་ཀི་ཙྩེ བྷ་དྡཾ ཏེ ཧོ་ཏཱུ་ཏི ཝ་ཏྭཱ གི་ཧི་བྷཱ་ཝཱ་ཡ ཨ་བྷི་དྷཱ་ཝ་ཐ. ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱཏི ནི་ཀྑཱ་མེ་ཏྭཱ. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཧི ཨ་གྒཱི་ཧི ཨཱ་དི་ཏྟ་ཏྟཱ མ་ཧཱ་ཌཱ་ཧ་ས་དི་སེ. ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱཏི གི་ཧི་བྷཱ་ཝེ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ, པ་བྦ་ཛྫཱ་ཡ ཨཱ་ནི་སཾ་ས་ཉྩ ས་ལླ་ཀྑེ་ཏྭཱ. ཧི་རོ་ཏྟ་པྤཾ པ་ཊི་ལ་བྷི་ཏྭཱ ‘‘མ་མ ཨུ་པྤ་བྦ་ཛི་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཾ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རི་ནོ ཛཱ་ནི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི. ཙ་ཏུ་ནྣཾ པ་རི་སཱ་ནཾ ཙི་ཏྟ་ས་ངྑོ་བྷ་ཝ་སེ་ན ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པཾ ཁོ་བྷེ་ཏྭཱ.
སཱ་ནུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༦. པི་ཡ་ངྐ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༠. པ་ཙྩ་ནྟེཏི པ་རི་ཡ་ནྟེ. པཱ་ཊི་ཡེ་ཀྐནྟི ས་ངྒཱི་ཏི་ཀཱ་ལེ ཝི་སུཾ. ཡ་མ་ཀ་ཝ་གྒཱ་དི་ཀཱ བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ཝ་གྒ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནཱ ཚ་བྦཱི་ས་ཏི ཝ་གྒཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཚ་བྦཱི་ས་ཏི་ཝ་གྒཱ, ཏ་ནྟཱིཏི པཱ་ལི༹. ཨུ་ཙྩཱ་ར་པ་སྶཱ་ཝཱ་དི ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ དུ་བྦྷོ་ཛ་ནཾ, ‘‘ཨ་སུ་ཙི་ཛེ་གུ་ཙྪ་བྷཱ་ཝེ་ན དུ་ཊྛུ བྷོ་ཛ་ན’’ནྟི ཀ་ཏྭཱ, དུ་བྦྷོ་ཛ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝཱ ཝ་ནྟ་ག་བྦྷ་མ་ལཱ་དཱི་ནི ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཚ་ཝི་ཨཱ་དཱི་ནི ཚེ་ཏྭཱཏི ཚ་ཝི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཏི་ཝི་ཛ྄ཛྷ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ. ཨ་ཊྛི་མི་ཉྫཾ ཨཱ་ཧ་ཙྩ ཨ་ཊྛཱ་སི པཱི་ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཨུ་ལཱ༹་རོ་ལཱ༹་ར་རཱུ་པ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཧ་ད་ཡ་ངྒ་མ་ནཱི་ཡོ ཧུ་ཏྭཱ’’ཏི.
དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ས་མཱ་དི་ཎྞནྟི ཀ་སྶ་ཙི ས་ནྟི་ཀེ ཨ་གྒ་ཧེ་ཏྭཱ ས་ཡ་མེ་ཝ ཏ་སྨིཾ ཁ་ཎེ སཾ་ཡ་ཏཱ ཧོ་མཱ་ཏི ཡ་ཐཱ་སཾ་ཡ་ཏཱ. ཏ་ཏི་ཡ་པ་དེ་ནཱཏི ‘‘སི་ཀྑེ་མ སུ་སཱི་ལྱ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ན. སེ་སཱཏི ཝུ་ཏྟཱ་ཝ་སེ་སཱ. ཏི་སྶོ ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ན་མི་ཙྪཱ་ཙཱ་ར་སུ་རཱ་པཱ་ན་ཝི་ར་ཏི་ཡོ. ག་ཧི་ཏཱ གོ་བ་ལཱི་བ་དྡ་ཉཱ་ཡེ་ན. ཚཱ་ཏ་ཀཾ དུ་བྦྷི་ཀྑ་ཉྩ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཚཱ་ཏ་ཀ་དུ་བྦྷི་ཀྑཱ, ཛི་གྷ་ཙྪཱ་དུ་བྦྷི་ཀྑཱ་བ་ཧུ་ལཱ་ཡཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. པི་སཱ་ཙ་ཡ་ཀྑ་ཡོ་ནི་ཡཱཏི པེ་ཏྟི་ཝི་ས་ཡ་ས་དི་ས་ཡ་ཀྑ་ཡོ་ནི་ཡཱ ཨ་པི ནཱ་མ མུ་ཙྩེ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
པི་ཡ་ངྐ་ར་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༧. པུ་ན་བྦ་སུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༡. ཝ་ས་ན་ཊྛཱ་ན་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ར་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་དི་ཝཱ་ཊྛཱ་ནཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. དྭཱ་ད་ས་ཧ་ཏྠ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ ག་ཎྷཱ་ཏི པ་ཀ་ཏི་ས་ཉྩ་ར་ཎཱུ་པ་ཙཱ་ར་མ་ཏྟ་བྱཱ་པ་ན་ཏོ. ཡ་ཐཱ་པ་རི་སནྟི པ་རི་སཱ་ནུ་རཱུ་པཾ, ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠ པ་རི་སཱ ཏི་ཊྛ་ཏི, ཏཾ ཏཾ ཋཱ་ནཾ ག་ཙྪ་ཏི པ་རི་ས་པ་རི་ཡ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ. ས་ཏྠུ མུ་ཁ་ཝི་ཀཱ་རཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཝེ་སཱ་ནུ་ཉྙཾ ས་ལླ་ཀྑེ་ནྟཱི ‘‘ནཱུ་ན ཨ་ཡཾ ཀ་ཏཱ་དྷི་ཀཱ་རཱ བྷ་ཝི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨ་ནུ་མཱ་ན་སི་དྡྷཾ ཨུ་པ་ནི་སྶ་ཡཾ དི་སྭཱ. ཨེ་ཀཱི་བྷཱ་ཝ་ག་མ་ནེ་ནཱཏི ཧ་ཏྠ་པཱ་སཱུ་པ་ག་མ་ནེ་ན པ་རི་སཱ་ཡ མི་སྶཱི་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ. པུ་ཏྟ་ཀཱཏི པུ་ཏྟ་པུ་ཏྟི་ཡོ. ཨ་ནུ་ཀ་མྤཱ་ཡ་ཉྷི ཀ-ས་དྡོ.
ནི་བྦཱ་ནཱ་ར་མྨ་ཎེ་ན ཨ་རི་ཡ་མ་གྒེ་ན མུ་ཉྩི་ཡ་མཱ་ནཱ ག་ནྠཱ ‘‘ནི་བྦཱ་ནཾ ཨཱ་ག་མྨ པ་མུ་ཙྩ་ནྟཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ. ཝེ་ལཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱཏི པ་མཱ་ཎ་ཏོ པ་རི་ཙྪི་ནྡི་ཏུཾ ན ས་ཀྐཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་མཱ་ཎཱ་ཏི་ཀྐ་ནྟཱ’’ཏི. པི་ཡཱ་ཡ་ནཱཏི ཨཱ་སཱི་ས་ནཱ. ཨཱ་སཱི་ས་ནཾ པེ་མ་ཝ་སེ་ན པེ་མ་ཝ་ཏྠུ་ནོ ཨེ་ས་ནཱ པ་ཏྠ་ནཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མ་གྒ་ནཱ པ་ཏྠ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏོཏི པི་ཡ་པུ་ཏྟཱ་དི་ཏོ. པཱ་ཎཱི་ནནྟི སཱ་མི་ཨ་ཏྠེ པུ་ཐུ་ཝ་ཙ་ནཾ དུ་ཀྑ་ས་དྡཱ་པེ་ཀྑཾ. ཀེ མོ་ཙེ་ཏཱིཏི མོ་ཙ་ན་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་མྨཾ པུ་ཙྪ་ཏི? ཨི་བྷ་རོ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཏྟི་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མོ་ཏི ‘‘པཱ་ཎི་ནེ་ཏི ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྷནྟི ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྷ་ནྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་བྷི་ས་མྦུ་དྡྷོ’’ཏི. ས་དྡྷ་མྨ་སྶཱཏི ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷ་མྨ་མེ་ཝ ཨ་ཛཱ་ནི་ཏྭཱ’’ཏི.
པུ་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ནྟཱིཏི པུ་ཏྟ་སྶ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཨ་ནུ་མོ་ད་ནཾ ཀ་རོ་ནྟཱི. ཨུ་གྒ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ལ་ལེ ཝ་ཊྚ་དུ་ཀྑེ ནི་མུ་ཛྫ་མཱ་ནཱ ཏ་ཏོ སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏུཾ ཨ་ས་ཀྐོ་ནྟི ཨ་ཛྫ བུ་དྡྷཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཉྙཱ་སཱི་སཾ ཨུ་ཀྑི་པི་ཏཱ ཨུ་གྒ་ཏཱ. པུ་ན ཝི་ནི་པཱ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨུ་གྒ་ཏ་ཏྟཱ ས་མུ་གྒ་ཏཱ. ཏ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ སཱ་ས་ནེ་པི ཨུ་གྒ་ཏཱ ས་མུ་གྒ་ཏཱ ཛཱ་ཏཱ. ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་བྷཱ་ཝནྟི ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་སྶ ཨ་ཏྠི་བྷཱ་ཝཾ. ཀ་ཎྜུ་ཀ་ཙྪུ་ཨཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ཛེ་གུ་ཙྪ་ཨ་སཱ་ཏཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. དི་བྦ་ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཊི་ལ་བྷ་ཏི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཾ ས་མྤ་ཏྟི་དཱ་ཡི་ནོ ཀ་མྨ་སྶ ཀ་ཏོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ. ཏུ་ཎྷཱི ཨུ་ཏྟ་རི་ཀེ ཧོ་ཧཱིཏི མཱ་ཏུ-ཝ་ཙ་ནཾ ས་མྤ་ཊི་ཙྪི་ཏྭཱ ཏ་སྶ ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨ་ཝི་བ་ནྡྷ་ཀ་ར་ཎ་ས་མྨཱ་པ་ཡོ་གེ་ན ཡ་ཐཱ་ལ་དྡྷ་ཝི་སེ་སཱ་ཡ མཱ་ཏུ་ཡཱ ཝ་སེ་ན ཡ་སྨཱ དྷཱི་ཏཱ དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀ་ས་མྤ་ཏྟི་ལཱ་བྷཱི, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ ‘‘མཱ་ཏུ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝཱ’’ཏི.
པུ་ན་བྦ་སུ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༨. སུ་ད་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༢. ཀ་ར་ཎཱི་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ར་ཎཱི་ཡནྟི ཝཱ་ཎི་ཛྫ་ཀ་མྨཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ནྟི ཏཾ ཝི་ཝ་ར་ནྟོ ‘‘ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཝི་ཀྐཱི་ཡ་ཏཱིཏི ཝི་ཀྐ་ཡཾ ག་ཙྪ་ཏི. ཏ་ཐེ་ཝ ཀ་རོ་ཏཱིཏི ཡ་ཐཱ རཱ་ཛ་ག་ཧ་སེ་ཊྛི་ནཱ སཱ་ཝ་ཏྠིཾ ག་ནྟྭཱ ཀ་ཏཾ, ཏ་ཐེ་ཝ རཱ་ཛ་ག་ཧཾ ག་ནྟྭཱ ཀ་རོ་ཏི. སྭཱ་ཡནྟི ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ.
ཏཾ དི་ཝ་སནྟི ཡཾ དི་ཝ་སཾ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ, ག་ཧ་པ་ཏི, རཱ་ཛ་ག་ཧ་ས་མཱི་པཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ, ཏཾ དི་ཝ་སཾ. པ་ཎྞནྟི སཱ་ས་ནཾ. ན སུ་ཎཱིཏི ཨ་སུ་ཎ་ནྟོ ‘‘པ་ཎྞཾ ན སུ་ཎཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. དྷ་མྨ་གཱ་ར་ཝེ་ན ཧི སོ སེ་ཊྛི ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཙྩཾ ཏི་ཎཱ་ཡ་པི ན མ་ཉྙི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. དཱ་ར་ཀ་རཱུ་པཱ་ནནྟི དཱ་ར་ཀཱ་ནཾ. ཨ་ན་ཏྠ་ནྟ་ར་ཀ་རོ ཧི རཱུ་པ-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘གོ་རཱུ་པཱ་ན’’ནྟི. པ་ཉྩ་ཝ་ཎྞནྟི ཁུ་དྡི་ཀཱ་དི་བྷེ་དཾ པ་ཉྩ་པྤ་ཀཱ་རཾ པཱི་ཏིཾ པ་ཊི་ལ་བྷི. ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཧི ཏཱ ཨེ་ཏ་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ནྟི. ‘‘སཱི་སེ་ན ཨུ་ཊྛཱ་ཡ…པེ… ག་ཙྪ་ཏཱི’’ཏི པ་དཾ པཱི་ཏི་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ན ལ་ཀྑེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.
སི་ཝ་ཐི་ཀཱ་ཡ ཝ་ས་ཏཱིཏི སི་ཝ་ཐི་ཀཱ་ཡ ས་མཱི་པེ ཝ་ས་ཏི. སུ་སཱ་ན་སྶཱ་ས་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཧི སོ ཝི་ཧཱ་རོ. ཨ་ཐ་སྶཱཏི ཨ་ཐ་སྶ ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀ་སྶ ‘‘ཨ་ཀཱ་ལོ…པེ… ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏཾ ཨ་ཧོ་སི. བུ་དྡྷ་ག་ཏཱ་ཡ ས་ཏི་ཡཱཏི ཨ་ཉྙཾ ཀི་ཉྩི ཨ་ཙི་ནྟེ་ཏྭཱ བུ་དྡྷ་ག་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ས་ཏི་ཡཱ ས་ཡ་ན་ཝ་ར་ག་ཏོ ནི་པ་ཛྫི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏཾ དི་ཝ་ས’’ནྟི་ཨཱ་དི.
བ་ལ་ཝ་པྤ་སཱ་དོཏི བུ་དྡྷཱ་ར་མྨ་ཎཱ བ་ལ་ཝ་ཏཱི ས་དྡྷཱ. པཱི་ཏི་ཨཱ་ལོ་ཀོཏི པུ་རི་མ་བུ་དྡྷེ་སུ ཙི་ར་ཀཱ་ལཾ པ་རི་ཙ་ཡཾ ག་ཏ་སྶ བ་ལ་ཝ་ཏོ པ་སཱ་ད་སྶ ཝ་སེ་ན ‘‘བུ་དྡྷོ’’ཏི ནཱ་མཾ ས་ཝ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཨུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ ཨུ་ལཱ༹་རཱ་ཡ པཱི་ཏི་ཡཱ ས་མུ་ཊྛཱ་པི་ཏོ ཝི་པ་སྶ་ནོ་བྷཱ་ས་ས་དི་སོ སཱ་ཏི་ས་ཡོ ཨཱ་ལོ་ཀོ ཧོ་ཏི ཙི་ཏྟ་པ་ཙྩ་ཡ་ཨུ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་བྦ་ཏ་མཾ ཝི་ག་ཙྪཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘དེ་ཝ་ཏཱ ཧི ཀ་ཏཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི, པུ་རི་མོ ཨེ་ཝེ་ཏྠ ཡུ་ཏྟོ.
ཨ་མ་ནུ་སྶཱཏི ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་སཱ དེ་ཝ་ཏཱ. ཏཱ ཧི སེ་ཊྛི་སྶ ས་མྤ་ཏྟིཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ པ་སྶིཾ་སུ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ མ་ཧཱ་སེ་ཊྛཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ལླ་ས་རཱི་རནྟི ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ཚ་ཌྜི་ཏཾ ཨ་ཙྪི་ནྣཾ ཝཱ ཀ་ལེ༹་ཝ་རཾ. ཨ་པ་ར་མྤཱིཏི མ་ཏཾ ཀུ་ཐི་ཏ་ཀུ་ཎ་པཾ. པ་རི་ཀི་རིཾ་སཱུཏི ས་མ་ནྟ་ཏོ ཨོ་ས་རི་ཏཱ ཨ་ཧེ་སུཾ. ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨ་ནྟ་ར་དྷཱ་ཡིཔཱི་ཏི་ཝེ་ག་སྶ མ་ནྡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཏཾ་ས་མུ་ཊྛཱ་ན་རཱུ་པཱ་ནཾ དུ་བྦ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏོ.
ཨི་མི་ནཱ་ཝཱཏི ཨ་དྷི་ཀཱ་རེ་ན ས་ཧ་སྶ་པ་དེ་ན ཨེ་ཝ ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཱ་ནི. པ་དཾ ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཏི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རོ, པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་ར་ཊྛཱ་ནཾ. ས་མ་ག་མ་ནེཏི དུ་ཏ་ཝི་ལ་མྦི་ཏཾ ཨ་ཀ་ཏྭཱ ས་མ་ག་མ་ནེ. ཏ་ཏོཏི ཏེ་སུ སོ་ལ༹་ས་བྷཱ་གེ་སུ. ཨེ་ཀོ ཀོ་ཊྛཱ་སོཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་ར་པ་དེ་སཾ སོ་ལ༹་ས་དྷཱ བྷི་ནྣ་སྶ ཨེ་ཀོ བྷཱ་གོ. པ་ཝ་ཏྟ་ཙེ་ཏ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཀ་ལཱ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ པ་དེ་ས་སྶ ལ་ངྒྷ་ན་དྷཱ་ཝ་ན་པ་ཝ་ཏྟ་ཙེ་ཏ་ནཱ. པ་དཾ ཝཱ ཝཱི་ཏི་ཧ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི པ་ད་ཝཱི་ཏི་ཧཱ་རོ, ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟཱ ཀུ་ས་ལ་ཙེ་ཏ་ནཱ. ‘‘ཏ་སྶཱ ཕ་ལཾ སོ་ལ༹་ས་དྷཱ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝ་ད་ནྟི. པ་ཏི་ཊྛ་ཧ་ནྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ག་ཧི་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝི་ཝ་ཊྚ་ནི་སྶི་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ ར་ཏ་ན་ཏྟ་ཡ་པཱུ་ཛཱ་ཡ དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་སྶ སི་ཀྑཱ་པ་ད་ས་མཱ་དཱ་ན་སྶ ས་ར་ཎ་ག་མ་ན་སྶ ཙ ཨ་ཏྠཱ་ཡ ག་ཙྪ་ཏོ་པི ཝ་སེ་ན ཝ་ཊྚ་ཏི. པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟ་ག་མ་ནཾ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ཝི་སེ་སཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀཾ, དུ་ཏི་ཡཾ ཨ་ནེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ནྟི ‘‘ཝ་ཊྚ་ཏི་ཡེ་ཝཱ’’ཏི སཱ་ས་ངྐ་ཝ་ཙ་ནཾ.
སོཏི ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ སེ་ཊྛི. ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱཏི ཨ་ནུ་གཱ་མི་ནོ ས་ཧཱ་ཡཱ. ཏེ་ཝ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝ་ད་ཏི. ‘‘སི་ཝ་ཀོ ཨ་མ་ནུ་སྶོ’’ཏི ཨ་པ་རེ. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ‘‘ཨ་ནུ་ཡུ་ཏྟཱ་པི མེ ཨ་ཏྠི, ཀ་སྨཱ བྷཱ་ཡཱ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཝཾ སཱུ་རོ ཨ་ཧོ་སི? ཨ་ཐ ཁོ བུ་དྡྷ་ག་ཏཱ་ཡ ཏི་ཀྑ་ཝི་ས་ད་ས་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦཾ པ་རི་སྶ་ཡཾ མ་དྡི་ཏྭཱ་པི ཨ་ག་མཱ་སཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ ཧི ས་དྡྷཱ, ཏཱ་ཡ ཡུ་ཏྟ་ཀོ ས་པྤུ་རི་སོ་པི ས་དྡྷ་མྨ་གུ་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་བྦཾ པ་རི་སྶ་ཡཾ མ་དྡི་ཏྭཱ པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱི་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ.
ས་བྦ་ཀཱ་མ་ས་མི་དྡྷ་ཏཱ པ་རི་ཙྩཱ་ག་སཱི་ལ་ཏཱ ཨུ་ལཱ༹་ར་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ པ་ར་དུ་ཀྑཱ་པ་ན་ཡ་ཀཱ་མ་ཏཱ པ་རེ་སཾ ཧི་ཏེ་སི་ཏཱ པ་ར་ས་མྤ་ཏྟི་པ་མོ་ད་ནཱ་ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ མ་ཧཱ་གུ་ཎཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ནི་ཙྩ་ཀཱ་ལཾ ཨ་ནཱ་ཐཱ་ནཾ པི་ཎྜ་དཱ་ཡ་ཀ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ནཱ་ཐ་པི་ཎྜི་ཀོ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨུ་པྤ་ནྣཾ ནཱ་མཾ. ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཱཏི ‘‘ཨེ་ཧི སུ་ད་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ཧ.
ཀི་ལེ་ས་པ་རི་ནི་བྦཱ་ནེ་ནཱཏི ས་བྦ་སོ རཱ་གཱ་དི་ཀི་ལེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མེ་ན. ཀི་ལེ་ས་ཝཱུ་པ་ས་མནྟི ས་བྦ་སོ ས་བྦེ་སཾ ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ ཝཱུ་པ་ས་མཾ ཨ་གྒ་མ་གྒེ་ན པ་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐནྟི དཱ་ནཱ་དི་ཀ་ཐཾ. སཱ ཧི ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ན ཀ་ཐེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ‘‘ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨ་ཐ ཁོ བྷ་ག་ཝཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦིཾ ཀ་ཐཾ ཀ་ཐེ་སི. སེ་ཡྻ་ཐི་དཾ – དཱ་ན་ཀ་ཐཾ སཱི་ལ་ཀ་ཐཾ ས་གྒ་ཀ་ཐཾ ཀཱ་མཱ་ནཾ ཨཱ་དཱི་ན་ཝཾ ཨོ་ཀཱ་རཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཾ ནེ་ཀྑ་མྨེ ཨཱ་ནི་སཾ་སཾ པ་ཀཱ་སེ་སཱི’’ཏི (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ༣༠༥). མ་ཏྠ་ཀེཏི ཨ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨུ་པ་རི པ་ར་ཏོ. ཙ་ཏྟཱ་རི ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཀཱ་སེ་སཱིཏི ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི ས་ཧ་སྶ་ན་ཡ་པ་ཊི་མ་ཎྜི་ཏེ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཕ་ལེ པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་ཝ་ཏྟི་ནི་ཝ་ཏྟི་ཡོ ས་ཧ ཧེ་ཏུ་ནཱ ཝི་བྷ་ཛ་ནྟོ ཙ་ཏྟཱ་རི ཨ་རི་ཡ་ས་ཙྩཱ་ནི པ་ཀཱ་སེ་སཱི་ཏི.
སུ་ད་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༩. པ་ཋ་མ་སུ་ཀྐཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༣. ར་ཐི་ཀནྟི ར་ཙྪཾ. ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ག་ནྟྭཱ. སི་ངྒྷཱ་ཊ་ཀནྟི ཨ་ཉྙ་ཏྠ ཏི་ཀོ་ཎཱ ར་ཙྪཱ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨི་དྷ པ་ན ‘‘ཙ་ཏུ་ཀྐ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘མ་དྷུ་པཱི་ཀཱ’’ཏི ཨེ་ཏྠ མ་དྷུ-ས་དྡེ་ན མ་དྷུ་ཝི་སེ་སོ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ག་ནྡྷ་མ་དྷུ་པཱ་ནཾ པཱི་ཏཱ ཝི་ཡཱ’’ཏི. སཱ་མ་ཉྙ་ཛོ་ཏ་ནཱ ཧི ཝི་སེ་སེ ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ག་ནྡྷ་མ་དྷཱུཏི ཙ ཨ་ཏི་ཝི་ཡ མ་དྷུ་རོ མ་ད་ནི་ཡོ ཨེ་ཀོ མ་དྷུ་ཝི་སེ་སོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་ཉྙཱི ཧུ་ཏྭཱ ས་ཡ་ཏེ་ཝཱ’’ཏི.
ན པ་ཊི་ཝཱ་ནཱི་ཡཾ ན ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་པྤ་ཊི་ཝཱ་ནཱི་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཉྷཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡཾ ཀི་ཉྩི ས་ནྟ་པ་ཎཱི་ཏ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཾ ན སེ་ཙ་ན་ནྟི ཨ་སེ་ཙ་ན་ཀཾ. ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ནཱ་སི་ཏྟ་ཀཾ. ཨོ་ཛ་ཝ་ནྟནྟི བ་ཧུ་ས་མྨ་ཏ་ཨོ་ཛ་ཝ་ནྟ་ས་དི་ས་ཏཱ་ཡ ཨོ་ཛ་ཝ་ནྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ. མ་དྷུ་རོ ཨི་ཊྛོ. པི་ཝ་ནྟཱི ཝི་ཡཱཏི སུ་ཀྐཱ་ཡ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ ཨུ་པ་ནཱི་ཡ་མཱ་ནཾ ས་དྡྷ་མྨཱ་མ་ཏ་ར་སཾ ཨ་ཏྟ་ནོ སོ་ཏ་ཉྫ་ལིཾ པཱུ་རེ་ཏྭཱ ཨོ་ད་ཧ་ནྟཱི་ཝ. ཝ་ལཱ་ཧ་ཀ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཾ ཝ་ལཱ་ཧ་ཀཾ.
པ་ཋ་མ་སུ་ཀྐཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༠. དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཀྐཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༤. བ་ཧུཾ ཝ་ཏ པུ་ཉྙཾ པ་ས་ཝ་ཏི ས་བྦ་ག་ནྠ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ སཱི་ལ་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻཱ་ཡ སུ་ཀྐཱ་ཡ ཐེ་རི་ཡཱ བྷོ་ཛ་ན་སྶ དི་ནྣ་ཏྟཱ.
དུ་ཏི་ཡ་སུ་ཀྐཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༡. ཙཱི་རཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༥. ཨེ་ཀཱ་ད་ས་མཾ ཨུ་ཏྟཱ་ན་མེ་ཝ ད་ས་མེ་ན ས་དི་ས་ཏྟཱ. ཏ་ཏྠ ཧི བྷོ་ཛ་ནཾ ཨུ་པཱ་ས་ཀ་སྶ ཨཱ་བྷ་ཏཾ, ཨི་དྷ ཙཱི་ཝ་ར་དཱ་ན་ནྟི ཨ་ཡ་མེ་ཝ ཝི་སེ་སོ.
ཙཱི་རཱ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
༡༢. ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༤༦. ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཡནྟི ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ཏཾ ར་ཊྛ་མྤི ན་ག་ར་མྤི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ར་ཊྛེ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏེ་པི ན ཨེ་ཏྠ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ནཾ ཏ་ཐཱ་རུ་ལ༹ྷི་ཡཱ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཉྩ བྷ་ཝ་ནནྟི ཏ་ཉྩ ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སྶ ཡ་ཀྑ་སྶ བྷ་ཝ་ནཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སྶ བྷ་ཝ་ནེ. ‘‘ཨ་ཐ ཁོ ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀོ ཡ་ཀྑོ ཡེ་ན བྷ་ག་ཝཱ ཏེ་ནུ་པ་ས་ངྐ་མཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་སྨིཾ པཱ་ཋ་པ་དེ་སེ. ཨ་ཡ་མ་ནུ་པུ་བྦི་ཀ་ཐཱཏི ཨ་ཡཾ ཨི་དཱ་ནི ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ ཨ་ནུ་པུ་བྦ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ ཀ་ཐཱ. ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཡཱ ཨི་སྶ་རོ་ཏི ཨཱ་ལ༹་ཝོ, ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀོཏི ཙ རཱ་ཛཱ ཝུ་ཏྟོ. ཀ་དཱ་ཙི ཙོ་ར་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཏྠཾ, ཀ་དཱ་ཙི ཨུ་སྶཱ་ཧ་ས་ཏྟི་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་རཱ་ཛ་ནི་སེ་དྷ་ན་ཏྠཾ, ཀ་དཱ་ཙི ལ་ཀྑ་ཡོ་གྱ་ཝི་ནི་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན བྱཱ་ཡཱ་མ་ཀ་ར་ཎ་ཏྠ་ཉྩ. མི་གཱ་ནཾ ཝ་ན་ན་ཏོ ཝ་ས་ན་ཏོ ཝཱ་ན་ཏོ ཝཱ ‘‘མི་ག་ཝཱ’’ཏི ལ་དྡྷ་ས་མ་ཉྙཾ མི་ག་ཝཾ. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ར་ཉྙོ ཨེ་ཝ. མི་གོཏི ཨེ་ཀོ ཨེ་ཎི་མི་གོ. ཏི་ཡོ་ཛ་ནནྟི ཨ་ཙྩ་ནྟ་སཾ་ཡོ་གེ ཨུ་པ་ཡོ་ག་ཝ་ཙ་ནཾ. ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཋི་ཏནྟི ཡ་ཐཱ པ་རི་སྶ་མ་པྤ་ཏྟོ ཨུ་ད་ཀཾ པ་ཝི་སི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ ནི་ར་སྶཱ་སོ ཧོ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཡ ཋི་ཏཾ. མཱུ་ལནྟི ས་མཱི་པཾ. ཡ་ཀྑཾ དི་སྭཱ་ཝ ར་ཉྙོ བྷ་ཡཾ ཚ་མྦྷི་ཏ་ཏྟཾ ཨཱུ་རུ་ཏྠ་མྦྷཾ ཨ་ཧོ་སི, ཏ་སྨཱ རཱ་ཛཱ པ་ལཱ་ཡི་ཏུཾ ནཱ་ས་ཀྑི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཁཱ་དི་ཏུཾ ཨུ་པ་ག་ཏོ’’ཏི. ཨ་ཐ རཱ་ཛཱ དྭི་དྷཱ ཚི་ནྣཾ མི་གཾ ད་ཏྭཱ ཨ་ཏྟཱ་ནཾ མོ་ཙེ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨ་ཧོ་སི. ཡ་ཀྑོ ‘‘ན་ནུ མ་མ ཧ་ཏྠ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ མི་གོ་པི མ་མ ས་ནྟ་ཀོ, ཏ་ཏྠ ཀི་ནྣཱ་མ ཏེ ཀེ་རཱ་ཊི་ཡ་མི་དཾ ད་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ མོ་ཙ་ན’’ནྟི རཱ་ཛཱ་ནཾ ན མུ་ཉྩི. ཨ་ཐ རཱ་ཛཱ ཏ་སྶ ཏཱ་དི་སཾ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཏཾ ཨ་ཀཱ་སི. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘རཱ་ཛཱ ཏེ་ན ས་དྡྷི’’ནྟི་ཨཱ་དི. བྷ་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏནྟི ཨི་དཾ མ་མ བྷ་ཝ་ནཾ ཨ་ནུ་པ་ག་ཏཾ. ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏནྟི ཨུ་པ་ག་ཏེ་ན སཱ་མི་བྷཱུ་ཏེ་ན ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཉྩ. ཨེ་ཏེ་ན ཨུ་པ་ག་ཏཾ ཏཾ, ཨི་དཱ་ནི ཏཱ་དི་སེ་ན ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཉྩ ཁཱ་དི་ཏུཾ ལ་བྷཱ་མཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
མ་ཙྩུ་པ་ཐེཏི མ་ཙྩུ་གོ་ཙ་རེ. ཨཱ་ས་ནྣ་མ་ར་ཎ་ཏཱ་ཡ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧཾ་སུ.
ཏཾ ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་ཀུ་མཱ་རཾ ཨཱ་དཱ་ཡ པ་ཀྐ་མིཾ་སཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྶ ར་ཉྙོ མ་ཧེ་སཱི ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་ཀུ་མཱ་ར་སྶ མཱ་ཏཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཱ. དེ་ཝི་ས་ཧ་སྶཱ་ནཾ ཝི་པྤ་ལ་པ་ནྟཱི་ན་ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ པ་རི་ཎཱ་མེ་ཏ་བྦཾ.
དེ་ས་ནཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེཏི ཡ་ཀྑཾ ད་མེ་ཏྭཱ པ་ཙྩཱ་ག་ནྟྭཱ ན་ག་ར་དྭཱ་ར་ས་མཱི་པེ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ནི་སི་ནྣེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ ས་རཱ་ཛི་ཀཱ་ཡ མ་ཧ་ཏི་ཡཱ པ་རི་སཱ་ཡ དེ་སི་ཏ་དེ་ས་ནཱ་ཡ པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ. སོཏི བྷ་ག་ཝཱ. བྷ་ཝ་ནེ ཨེ་ཝཱཏི ཝི་མཱ་ནེ ཨེ་ཝ. བྷ་ག་ཝཱ་པི པ་སྶ་ཏི པ་ཀ་ཏི་ཙ་ཀྑུ་ནཱ་ཝ ནི་གྲོ་དྷ་སྶ ཨུ་པ་རི ནི་བྦ་ཏྟ་ཏྟཱ.
ཏ་ཏྲཱཏི ཏ་སྨིཾ ‘‘རོ་སེ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ. ཏེ་སནྟི སཱ་ཏཱ་གི་རི་ཧེ་མ་ཝ་ཏཱ་ནཾ. ཀཱ་ལ་དཱི་པ་དེ་ས་ཀུ་ལ་ཛ་ནེ་ཏྟི་ཨཱ་ཡུ་པྤ་མཱ་ཎ་ཝི་ས་ཡཾ པ་ཉྩ་མ་ཧཱ་ཝི་ལོ་ཀི་ཏཾ. ‘‘སཱི་ཏཾ བྱ་པ་ག་ཏཾ ཧོ་ཏི, ཨུ་ཎྷ་ཉྩ ཨུ་པ་ས་མྨ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (བུ. ཝཾ. ༢.༨༣) ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི དྭ་ཏྟིཾ་ས པུ་བྦ་ནི་མི་ཏྟཱ་ནི. ཀ་ཊི་པྤ་དེ་ས་ཝ་ཏྠི་ཀོ་ས་ཀ་ཎྞ་ཏོ ཏི་དྷཱ. ས་དྡོཏི ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སྶ ཨུ་གྒྷོ་སི་ཏ་ས་དྡོ.
ཨི་མི་ནཱ པ་ས་ངྒེ་ན ས་ཀ་ལ་ཛ་མྦུ་དཱི་པཾ བྱཱ་པེ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟེ ཨ་པ་རེ་པི ཏ་ཡོ ས་དྡེ ཡ་ཐཱ ཨེ་ཏེ, ཨེ་ཝཾ ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སྶ ཨུ་གྒྷོ་སི་ཏ་ས་དྡོ་པཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཙ་ཏྟཱ་རོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨོ་ས་ཀྐ་ནྟེཏི པ་རི་ཧཱ་ཡ་མཱ་ནེ.
ཙུ་ཎྞེ་ནྟཱཏི ཙུ་ཎྞེ་ཏུཾ ས་མ་ཏྠ་ཏཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཝུ་ཏྟཾ, ན པ་ན ཙུ་ཎྞ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘མཱ ཀ་སྶ་ཙཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་སྶཱ་ཝ་བི་ནྡུ་མ་ཏྟ་མྤཱིཏི ཨུ་སྶཱ་ཝ་པ་ཏ་ན་མ་ཏྟ་མྤི. ཁུ་ར་པྤཾ ས་ལླཾ.
སེ་ཊྛཱ་ནཱིཏི ཨ་ཛེ་ཡྻེ་ན ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨུ་ཏྟ་མཱ་ནི. དུ་སྶཱ་ཝུ་དྷནྟི ཨཱ་ཝུ་དྷ་ཀི་ཙྩ་ཀ་རཾ ཨུ་ཏྟ་རི་ཡཾ དུ་སྶཾ. ཨི་མཱ་ནི ཀི་ར ས་ཀྐཱ་དཱི་ནཾ པུ་ཉྙཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་བྦ་ཏྟཱ་ནི ཨ་པྤ་ཊི་ཧ་ཏ་པྤ་བྷཱ་ཝཱ་ནི པ་ཊི་པ་ཀྑ་ཝི་དྷ་མ་ན་ཡུ་ཏྟཱ་ནི ཨ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ་ནི ཨཱ་ཝུ་དྷཱ་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་དི ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨ་ས་ནི་ཝི་ཙ་ཀྐཾ ཝི་ཡཱཏི ཨ་ས་ནི་མ་ཎྜ་ལཾ ཝི་ཡ.
པི་ཏྟནྟི ཨ་ལ་ག་དྡ་པི་ཏྟཾ. བྷི་ནྡེ་ཡྻཱཏི ཨཱ་སི་ཉྩེ་ཡྻ. སུ་ཁནྟི སུ་ཀ་རཾ. མུ་དུ་བྷཱུ་ཏ་ཙི་ཏྟ་ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་ཀ་ར་ཎ་ཏྠནྟི མུ་དུ་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཙི་ཏྟེ ཝ་ཝ་ཏྠཱ་ན་སྶ ཀ་ར་ཎ་ཏྠཾ.
ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེཏི ‘‘ན ཁྭཱ་ཧ’’ནྟི ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟེ. བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ ཋི་ཏེ པ་ཡི་རུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏཾ བྷ་ག་ཝ་ནྟཾ པ་ཡི་རཱུ་པཱ་སི་ཏྭཱ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཀ་སྶ་པཾ…པེ... ཨུ་གྒ་ཧེ་སུ’’ནྟི. པུ་ཊྛ་པ་ཉྷཱཏི ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན པུ་ཊྛ་པ་ཉྷཱ. ཡ་སྨཱ བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡེ པུ་ཊྛ་པ་ཉྷཱ, ཏ་སྨཱ བུ་དྡྷ་ཝི་ས་ཡཱ་ཝ ཧོ་ནྟི.
པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏྭཱཏི ཝཱ་ཙཱ་ཡ ཨ་ས་ཀྐུ་ཎེ་ཡྻ་བྷཱ་ཝེ་ནེ་ཝ པ་ཊི་སེ་དྷེ་ཏྭཱ. ‘‘ཡ་དཱ་ཀ་ངྑ་སཱི’’ཏི པ་ད་ས་ནྡྷི་ཝ་སེ་ན ནི་དྡེ་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་དི ཨཱ་ཀ་ངྑ་སཱི’’ཏི. ཏེ་ན ཏུ་ཡ྄ཧཾ པུ་ཙྪཾ ཏཱ་ཝ སུ་ཏྭཱ ཝི་སྶ་ཛྫེ་སྶ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན མེ’’ཏི་ཨཱ་དི. དུ་ཏི་ཡ་ཝི་ཀ་པྤེ ད-ཀཱ་རོ པ་ད་ས་ནྡྷི་ཀ་རོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཾ ཨཱ་ཀ་ངྑ་སཱི’’ཏི. ‘‘པུ་ཙྪ, ཨཱ་ཝུ་སོ, སུ་ཏྭཱ ཛཱ་ནི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཨ་ཝ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཉྙུ་བུ་དྡྷ་སྶ ཨ་ནི་ཡ་མེ་ཏྭཱ ཝ་ཙ་ནཾ ས་བྦ་ཝི་ས་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་བྦཾ ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཀིཾ སཱུཏི ཨེ་ཏྠ ཀིནྟི པུ་ཙྪཱ་ཡཾ, སཱུཏི སཾ་ས་ཡེ, ཀིཾ ནཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ? ཨི་དྷཱཏི ཨི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ. ཏ་སྨཱ ཝི་ཏྟནྟི ཡ་སྨཱ ཝི་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་ཏྟཾ. སུ་ཀ་ཏནྟི སུ་ཊྛུ ས་ཀྐ་ཙྩཾ ཀ་ཏཾ. སུ་ཁནྟི ཨི་ཊྛ་ཕ་ལཾ. ཏ་ཏྠ ཡཾ པ་དྷཱ་ནཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཀཱ་ཡི་ཀ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཾ སཱ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ནི་སྶ་ནྡ་ཕ་ལ་ཉྷི ཏ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི. ཨ་པྤེ་ཏཱིཏི པཱ་པེ་ཏི. ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྠ་ཛོ་ཏ་ནོ ཏ་ར-ས་དྡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏི་ས་ཡེ་ན སཱ་དཱུ’’ཏི. ར་ས་ས་ཉྙི་ཏཱ་ཡ ཨི་ཊྛཱ་ནཾ རཱ་གཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ. ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ཀ་ཐཾ-ས་དྡ་སྶ ཨ་ཏྠ་མཱ་ཧ. ཀ་ཐཾ་ཛཱི་ཝིནྟི ཡ་དི ས་མཱ་ས་པ་ད་མེ་ཏཾ, ‘‘ཀ་ཐ’’ནྟི སཱ་ནུ་ནཱ་སི་ཀཱ ཀ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘གཱ་ཐཱ་བ་ནྡྷ་སུ་ཁ་ཏྠ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ས་དྡྷཱི་དྷ ཝི་ཏྟནྟི ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ན ས་མུ་དཱ་ཡ་ད་སྶ་ནཾ ས་མུ་དྡ་པ་བྦ་ཏ་ནི་ད་སྶ་ནཾ ཝི་ཡ. ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ ད་ཊྛ་བྦོ. ‘‘ཝི་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ཝི་ཏྟ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ཧེ་ཏཱུ་པ་མཱ་ཧི ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་ཐཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན སུ་ཁཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ, དུ་ཀྑ་པ་ཊི་བཱ་ཧ་ན་ཏོ, དཱ་ལི་དྡི་ཡཱུ་པ་ས་མ་ན་ཏོ, ར་ཏ་ན་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ་ཏོ, ལོ་ཀ་ས་ནྟ་ཏི་ཨཱ་ཝ་ཧ་ན་ཏོ ཙ ས་དྡྷཱ ཝི་ཏྟཾ ཡ་ཐཱ ཏཾ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་དཱི་ནི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ན་ནུ ཙེ་ཏ་ནཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ ཙ སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཝི་པཱ་ཀ་སུ་ཁཾ ཨཱ་ཝ་ཧ་ནྟི, ཏཾ ཀ་ཐཾ ས་དྡྷཱ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི་ཏི? ས་དྡྷཱ་དྷུ་ར་བྷཱ་ཝ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ས་དྡྷཱ་དྷུ་རེ་ན པ་ཊི་པ་ནྣཱ་ན’’ནྟི. ཏ་སྶ ཙ སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦཾ.
ཨི་དཱ་ནི ཡཾ ཧི་ར་ཉྙ་སུ་ཝ་ཎྞཱ་དི ས་དྡྷཱ་ཝི་ཏྟ་སྶ ཨོ་པ་མྨཾ, ཏཾ ཧཱི་ནཾ, ས་དྡྷཱ་ཝི་ཏྟ་མེ་ཝ ཨུ་ཏྟ་མ་ནྟི པཱ་ལི༹་ཡཾ སེ་ཊྛ་གྒ་ཧ་ཎཾ ཀ་ཏ་ནྟི ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ར་ལོ་ཀཾ ག་ཏཾ ཨ་ནུ་ག་ཙྪ་ཏཱི་ཏི ཨ་ནུ་གཱ་མི་ཀཾ. ཨ་ཉྙེ་ཧི ན སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎཾ. ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏཱུཏི ས་བྦཱ་སཾ སཱི་ལ་ས་མྤ་དཱ་དཱི་ནཾ ལོ་ཀི་ཡ་ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཱ་ནཾ ས་མྤ་ཏྟཱི་ནཾ ཧེ་ཏུ. ཨ་ན་ཏྠཱ་ཡ ཧོ་ཏི ཨ་ནུ་པཱ་ཡ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཏོ. ཏ་སྨཱ ཨ་ནུ་གཱ་མི་ཀ་ཏྟཱ. ཨ་ན་ཉྙ་སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ས་བྦ་ས་མྤ་ཏྟི་ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཧི་ར་ཉྙཱ་དི་ཝི་ཏྟ་ནི་དཱ་ན་ཏྟཱ ཙ ས་དྡྷཱ་ཝི་ཏྟ་མེ་ཝ སེ་ཊྛཾ. ཨུ་ཀྐ་ཊྛ་པ་རི་ཙྪེ་ད་དེ་ས་ནཱ ཡ་ཐཱ ‘‘ས་ཏྠཱ དེ་ཝ་མ་ནུ་སྶཱ་ན’’ནྟི.
‘‘ད་ས་ཀུ་ས་ལ་དྷ་མྨོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཀ་ཙྩཱ་ནཾ་ཡེ་ཝ དཱ་ནཱ་དི་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ, ན ས་བྦེ་ས་ནྟི ཨ་ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ས་ངྒ་ཎྷ་ན་ཏྠཾ ‘‘དཱ་ན་སཱི་ལ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་དྷ་མྨོ ཝཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘སུ་ཁ’’ནྟི ཏི་ཝི་དྷ་སྶ་པི སུ་ཁ་སྶ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་མེ་ཏ་ནྟི ཏཾ ས་ཝི་སེ་ས་ལ་དྡྷཾ པུ་གྒ་ལ་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘སོ་ཎ་སེ་ཊྛི…པེ… ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཡོ སོ པ་དུ་མ་ཝ་ཏི་ཡཱ དེ་ཝི་ཡཱ པུ་ཏྟོ མ་ཧཱ་པ་དུ་མོ ནཱ་མ རཱ་ཛཱ དི་བྦ་སུ་ཁ་ས་དི་སཾ ར་ཛྫ་སུ་ཁ་མ་ནུ་བྷ་ཝི་ཏྭཱ པ་ཙྪཱ པ་ཙྩེ་ཀ་བུ་དྡྷོ ཧུ་ཏྭཱ ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁ་མ་ནུ་བྷ་ཝི, ཏཾ ནི་ད་སྶ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཧཱ་པ་དུ་མཱ་དཱི་ནཾ ཝི་ཡ ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁ་ཉྩ ཨཱ་ཝ་ཧ་ཏཱི’’ཏི.
ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་ར་ན་ཡེ་ན ས་ཙྩ་ས་དྡཾ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ནྟོ ‘‘ཨ་ནེ་ཀེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ དི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཝཱ་ཙཱ་ས་ཙྩེ དི་སྶ་ཏི ས་ཙྩ་ས་དྡོ ‘‘བྷ་ཎེ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཝི་ར་ཏི་ས་ཙྩེ དི་སྶ་ཏི. ཝེ་ར་མ་ཎཱི་སུ ཧི པ་ཏི་ཊྛི་ཏཱ ས་མ་ཎ་བྲཱ་ཧྨ་ཎཱ ‘‘ས་ཙྩེ ཋི་ཏཱ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ནྟི. ཨ་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་མྤི ཝ་ཏྠུཾ ཨི་ད་མེ་ཝ ས་ཙྩཾ མོ་གྷ་མ་ཉྙ་ནྟི པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་ཀཱ་རཾ ཨུ་པཱ་དཱ་ཡ དི་ཊྛི ཨེ་ཝ ས་ཙྩ་ནྟི དི་ཊྛི་ས་ཙྩཾ, ཏ་སྨིཾ དི་ཊྛི་ས་ཙྩེ དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. བྲཱ་ཧྨ་ཎ་ས་ཙྩཱ་ནཱིཏི པ་ར་མ་ཏྠ་བྲ་ཧྨཱ་ནཾ ས་ཙྩཱ་ནི, ཡཱ་ནི ‘‘ས་བྦེ པཱ་ཎཱ ཨ་ཝ་ཛ྄ཛྷཱ, ས་བྦེ ཀཱ་མཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ, ས་བྦེ བྷ་ཝཱ ཨ་ནི་ཙྩཱ, ནཱ་ཧཾ ཀྭ་ཙ་ནི ཀ་སྶ་ཙི ཀི་ཉྩ་ན་ཏ་སྨི’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ (ཨ. ནི. ༤.༡༨༥) ཙ་ཏུ་ཀྐ་ནི་པཱ་ཏེ ཨཱ་ག་ཏཱ་ནི. པ་ར་མ་ཏྠ་བྷཱུ་ཏཾ ས་ཙྩཾ ནི་བྦཱ་ནཾ. ཨ་བྦྷ་ནྟ་རཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱ, ཏེ་ཧི ས་དྡྷི་ནྟི ཨ་ཏྠོ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩཱ་ན་མྤི སཱ་དུ་ཏ་ར་ཏྟཱ. ཡ་སྶཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ནཱཏི ཡ་སྶ ཝཱ་ཙཱ་ས་ཙྩ་སྶ ཨཱ་ནུ་བྷཱ་ཝེ་ན.
ཨུ་ད་ཀ་མྷི དྷཱ་ཝ་ཏཱིཏི ཨུ་ད་ཀ་པི་ཊྛི་ཡཾ ཨ་བྷི་ཛྫ་མཱ་ནཱ་ཡཾ པ་ཐ་ཝི་ཡཱ ཝི་ཡ དྷཱ་ཝ་ཏི ག་ཙྪ་ཏི མ་ཧཱ་ཀ་པྤི་ན་རཱ་ཛཱ ཝི་ཡ. ཝི་ས་མྤི ས་ཙྩེ་ན ཧ་ན་ནྟི པ་ཎྜི་ཏཱཏི ཀ་ཎྷ་དཱི་པཱ་ཡ་ནཱ་ད་ཡོ ཝི་ཡ. ས་ཙྩེ་ནཱཏི མ་ཙྪ་ཛཱ་ཏ་ཀེ བོ་དྷི་ས་ཏྟ་སྶ ཝི་ཡ ས་ཙྩེ་ན དེ་ཝོ ཐ་ན་ཡཾ པ་ཝ་སྶ་ཏི. ས་ཙྩེ ཋི་ཏཱཏི ཝི་ར་ཏི་ས་ཙྩེ ཝཱ་ཙཱ་ས་ཙྩེ ཙ ཋི་ཏཱ ཏ་ཡོ་པི བོ་དྷི་ས་ཏྟཱ. ནི་བྦུ་ཏིནྟི ནི་བྦཱ་ནཾ པ་ཏྠ་ཡ་ནྟི. སཱ་དུ་ཏ་རནྟི སཱ་ཏ་ཏ་རཾ ཨི་ཊྛ་ཏ་ར་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ན་ཏོ.
ར་སཱ་ནནྟི ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཏྠེ སཱ་མི་ཝ་ཙ་ནཾ. ནི་དྡྷཱ་ར་ཎ་ཉྩ ཀོ་ཙི ཀུ་ཏོ་ཙི ཀེ་ན་ཙི ཨི་མ་ནྟི ཀ་སྶ་ཙི ཝ་ཙ་ནཾ ན སཱ་དྷེ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡེ ཨི་མེ’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏེ་ན ཧི ནི་བྦཱ་ནཾ ར་ས་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ སཱ་དུ་ཏ་ར་ཏཱ་ཝི་སེ་སེ་ན ནི་དྡྷཱ་རཱི་ཡ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཡེ ཨི་མེ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. སཱ་ཡ་ནཱི་ཡ་དྷ་མྨཱཏི ཛི་ཝ྄ཧཱ་ཡ སཱ་ཡི་ཏ་བྦཱ དྷ་མྨཱ. ར་སཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ར་སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མཱུ་ལ་ར་སོ ཁ་ནྡྷ་ར་སོ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཕ་ལ་ར་སནྟི ཕ་ལ་སྶ ར་སཾ, ཕ་ལཾ པཱི་ལེ༹་ཏྭཱ ཏཱ་པེ་ཏྭཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ར་ས་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ར་ས་རཱུ་པོཏི ཨཱ་ཙཱ་ར་ར་ཧི་ཏ་ས་བྷཱ་ཝོ. རཱུ་པ་སྶ ཨ་སྶཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སུ་ཁ་དྷ་མྨཱ རཱུ་པ་ར་སཱ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་དྡ་ར་སཱདཱི་སུ. ས་དྡ་ར་སོཏི བྱ་ཉྫ་ན་ས་མྦྷཱུ་ཏོ ར་སོ. ཝི་མུ་ཏྟི་ར་སོཏི ཝི་མུ་ཏྟི་ས་མྤ་ཏྟི་ཀོ ར་སོ. ཨ་ཏྠ་ར་སོཏི ཨ་ཏྠ་སྶ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཨུ་པྤ་ཛྫ་ན་ཀ་སུ་ཁཾ ཨ་ཏྠ་ར་སོ, ཏ་ཐཱ དྷ་མྨ་ར་སོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. རཱུ་པཱ་ཙཱ་རཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ར་ས་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཕ་ལ་ར་སཾ ཝ་ད་ཏི. སོ ཧི ཕ་ལ་སྶ རཱུ་པོ ཙ, ར་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨཱ་སཱ་དེ་ཏ་བྦ་ཏོ ར་སོ ཙཱ་ཏི ‘‘རཱུ་པ་ར་སོ’’ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨཱ་ཙཱ་རོ པ་ན སཱ་མ་གྒཱི་ར་ས་ཧེ་ཏུ་ཏཱ་ཡ ‘‘ར་སོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ. ས་ཙྩཾ ཧ་ཝེཏི ཨེ་ཏྠ ཧ་ཝེཏི ཨེ་ཀཾ་ས་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ, ཨེ་ཀཾ་ས་ཏྠོ ཙ ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙྩ་མེ་ཝ སཱ་དུ་ཏ་ར’’ནྟི་ཨཱ་དི. ས་རཱི་ར་མུ་པ་བྲཱུ་ཧེ་ནྟི, ན ཙི་ཏྟཾ. ན་ནུ ཙ སུ་ཁུ་པྤ་ཏྟི་པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ ཙི་ཏྟ་མྤི ཨུ་པ་བྲཱུ་ཧེ་ནྟཱི་ཏི? ན, སུ་ཁ་སྶ ས་རཱི་ར་བྲཱུ་ཧ་ནཾ པ་ཊི་ཙྩ ཨུ་པྤ་ནྣ་ཏྟཱ. ཝི་ར་ཏི་ས་ཙྩ་ཝཱ་ཙཱཏི ས་ཙྩ་ཝི་སེ་སེ་ན ས་མྤ་ཛྫ་ནཾ ཝ་ད་ཏི. ཙི་ཏྟ་མུ་པ་བྲཱུ་ཧེ་ཏི པ་དཱ་ལི་ཀཱ་ཡ ཝི་ར་ཏི་ཝཱ་ཙཱ་ཡ ས་ཙྩ་ར་སེ ས་ཏི ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་དཱི་ཧི ཙི་ཏྟ་པ་རི་བྲཱུ་ཧ་ན་སྶ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནི་སཾ་སཾ ག་ཎྷཱ་ཏི. ཨ་སཾ་ཀི་ལེ་སི་ཀ་ཉྩ སུ་ཁ་མཱ་ཝ་ཧ་ཏི ཝི་ཝ་ཊྚ་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ. ཝི་མུ་ཏྟི་ར་སོཏི ཕ་ལ་སུ་ཁཾ ཝ་ད་ཏི ནི་བྦཱ་ན་སུ་ཁ་མྤི ཝཱ. པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩ་ར་སོ ནཱ་མ ནི་བྦཱ་ན་ར་སོ. ཏ་ཐཱ ཧི ཏཾ ‘‘ཨ་ཙྩུ་ཏི་ར་སཾ ཨ་སྶཱ་ས་ཀ་ར་ཎ་ར་ས’’ནྟི་པི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏེ་ན པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱཏི ཝི་མུ་ཏྟི་ར་ས་སྶ སཱ་དུ་ཏ་ར་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ‘‘ཝི་མུ་ཏྟི་ར་ས་པ་རི་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་མཾ ཝི་མུ་ཏྟི་ར་སོ ཝཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩ་ར་སོ ཝཱ སཱ་དུ་ཏ་ར་ར་སཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ད་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏནྟི ཏ་སྶ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩ་སྶ ཨ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡ་བྷཱུ་ཏཾ. ཨ་ཏྠ་ཉྩ དྷ་མྨ་ཉྩཱཏི ཕ་ལ་ཉྩ ཀཱ་ར་ཎ་ཉྩ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཏོ ཨ་ཏྠ་ར་སཱ དྷ་མྨ་ར་སཱ ཙ སཱ་དཱུ, ཏ་ཏོ་པི པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩ་མེ་ཝ སཱ་དུ་ར་ས་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠཾ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨ་ནྡྷོ, ལོ་ཀི་ཡ་ཏྠ་མེ་ཝ ཛཱ་ན་ནྟོ ཨེ་ཀ་ཙ་ཀྑུ, ཨུ་བྷ་ཡཾ ཛཱ་ན་ནྟོ དྭི་ཙ་ཀྑུ. པ་ར་ཧི་ཏཾ ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་ཉྩ ཨ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཨ་ནྡྷོ, ཨ་ཏྟ་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཛཱ་ན་ནྟོ ཨེ་ཀ་ཙ་ཀྑུ, ཨུ་བྷ་ཡ་ཏྠཾ ཛཱ་ན་ནྟོ དྭི་ཙ་ཀྑུ. སོ དྭི་ཙ་ཀྑུ་པུ་གྒ་ལོ པ་ཉྙཱ་ཛཱི་ཝཱི. ཏཾ པ་ན ག་ཧ་ཊྛ་པ་བྦ་ཛི་ཏ་ཝ་སེ་ན ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ག་ཧ་ཊྛོ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ག་ཧ་ཊྛ་པ་ཊི་པ་དཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏྭཱ ཙཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏྭཱཏི ཙ སཱ་དྷེ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
པུ་རི་མ་ན་ཡེ་ནེ་ཝཱཏི ཀ་སྶ་པ་ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ. ཀི་ཉྩཱ་པཱིཏི ཨ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ས་ནྡ་སྶ་ན་ཏྠེ ནི་པཱ་ཏོ. ཀིཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི? གཱ་ཐཱ་ཡ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་དེ་ཧི ཝུ་ཏྟེ་སུ ཨ་ཏྠེ་སུ ཨེ་ཀ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ སི་དྡྷི་ཡཾ ཨི་ཏ་རེ་ས་མྤི སི་དྡྷིཾ ཨ་ནུ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡོ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་མོ་གྷཾ…པེ… པ་རི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི. ཀིཾ ས་ནྡ་སྶེ་ཏཱི་ཏི? ཡེ་སཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བ་ལ་ཝ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎཱ་དི ན སི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏེ་སཾ པ་ཊི་པ་ཀྑཱ་ནཾ ནི་སྶ་ནྡེ་ཧ་ཝ་སེ་ན ས་ནྡ་སྶ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎནྟི ཨོ་གྷ་ཏ་ར་ཎ་པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ. ཨ་ས་དྡ་ཧ་ནྟོཏི ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ ཨི་མཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཱ ཨོ་གྷཾ ཏ་ར་ཏཱི་ཏི ན ས་དྡ་ཧ་ནྟོ. ན པ་ཀྑ་ནྡ་ཏཱིཏི པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ལ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ས་དྡྷཱ་ཡ ན ཨུ་གྒྷཱ་ཊཱི་ཡ་ཏཱི་ཏི ན ཨོ་ཏ་ར་ཏི. ཙི་ཏྟ་ཝོ་སྶ་གྒེ་ནཱཏི ཡ་ཐཱ་ཀཱ་མཱ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཝོ་སྶ་ཛྫ་ནེ་ན. པ་མ་ཏྟོ པ་མཱ་དཾ ཨཱ་པ་ནྣོ. ཏ་ཏྠེ་ཝཱཏི ཀཱ་མེ་སུ ཨེ་ཝ. ཝི་ས་ཏྟ་ཏྟཱ ལ་གྒ་ཏྟཱ. ཝོ་ཀི་ཎྞོཏི ཝི་སེ་ཝི་ཏོ. ཏ་སྨཱཏི ཝུ་ཏྟ་སྶ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷ་སྶ་པི ཨ་ཏྠ་སྶ ཧེ་ཏུ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཙྩཱ་མ་ས་ནཾ. ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑནྟི ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་དཱི་ནཾ པ་ཊི་པ་ཀྑཾ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཨོ་ཀཱ་ས་ཏྟཱ.
ཨེ་ཏཱ་ཡཱཏི གཱ་ཐཱ་ཡཾ ཨི་མི་ནཱ པ་དེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ས་པྤུ་རི་ས་སཾ་སེ་ཝོ ས་དྡྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ནཾ ཡོ་ནི་སོ་མ་ན་སི་ཀཱ་རོ དྷ་མྨཱ་ནུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་པ་ཏྟཱི་ཏི ཨི་མེ་སཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒཱ་དྷི་ག་མ་སྶ ཨ་ངྒཱ་ནཾ ཨཱ་ས་ནྣ་ཀཱ་ར་ཎཾ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཡ་ངྒ་པ་ད་ཊྛཱ་ནཾ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡ’’ནྟི. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ – ‘‘ས་དྡྷཱ་ཛཱ་ཏོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏི, ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནྟོ པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏི, པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནྟོ སོ་ཏཾ ཨོ་ད་ཧ་ཏི, ཨོ་ཧི་ཏ་སོ་ཏོ དྷ་མྨཾ སུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི (མ. ནི. ༢.༡༨༣, ༤༣༢). དི་ཊྛོ་གྷཾ ཏ་ར་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི དི་ཊྛོ་གྷ་ཏ་ར་ཎཾ, དི་ཊྛོ་གྷ་སྶ ཏ་ར་ཎཾ. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ‘‘ཏ་ར་ཏི ཨོ་གྷ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་ཏྟ་མཱ་ན་ས་མཱི་པེ་པི པ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཾ ཝི་ཡ ཝོ་ཧ་ར་ཎཾ ཡུ་ཏྟཾ དི་ཊྛོ་གྷ་སྶ ཏི་ཎྞ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཨེ་ཀ་ནྟི་ཀ་ཏྟཱ་ཏི ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ནྣ་ཉྩ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨེ་ས ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. དི་ཊྛི་ཝི་ཙི་ཀི་ཙྪཱ་དི་པ་ཊི་པ་ཏྟ་ནྟ་རཱ་ཡ་ཀ་རཱ་ནཾ པཱ་པ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ སོ་ཏཱ་པ་ནྣོ…པེ… ཨ་པྤ་མཱ་དེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ. ‘‘སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི…པེ… ཏ་ར་ཏཱི’’ཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ ཝུ་ཏྟེ ས་ཀི་དེ་ཝ ཨི་མ་སྶ ལོ་ཀ་སྶ ཨཱ་ག་མ་ན་མྤི ག་ཧི་ཏཾ སི་ཡཱ་ཏི ཏ་ནྣི་ཝ་ཏྟ་ན་ཏྠཾ ‘‘ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏྭཱ…པེ… ཨ་ཝ་སེ་ས’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. ན་ནུ ‘‘ཨ་ཝ་སེ་ས’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒེ་ན ཨ་ཏི་ཎྞཾ ཨ་ན་ཝ་སེ་སཾ བྷ་ཝོ་གྷ་ཝ་ཏྠུ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ སི་ཡཱ་ཏི? ན, ཨུ་པ་རི དྭཱི་ཧི མ་གྒེ་ཧི ཏ་རི་ཏ་བྦཱ་ནཾ ཏེ་སཾ པ་ར་ཏོ དྭི་ནྣཾ པ་ཧཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཙྩ་མཱ་ན་ཏྟཱ. ཨ་པ་ཝཱ་ད་ཝི་ས་ཡ་མྤི པ་རི་ཧ་ར་ཏི – ‘‘ཨེ་ཝཾ ཨེ་སཱ ཙོ་ད་ནཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་ས་ཡེ ན པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི. ཨ་ནཱ་དི་ཀཱ་ལ་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ་ཡ ཀཱ་མོ་གྷ་ཏ་ར་ཎཾ མ་ཧ་ཏཱ ཨེ་ཝ ཝཱི་རི་ཡེ་ན སཱ་དྷེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝཱི་རི་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ཏ་ཏི་ཡཾ མ་གྒཾ ཨཱ་རཱ་དྷེ་ཏྭཱ. ཀཱ་མོ་གྷ་སྶ ཝ་ཏྠུ ཀཱ་མོ་གྷ་ཝ་ཏྠུ, ཀཱ་མ་གུ་ཎེ་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་བྦོ ཀཱ་མ་བྷ་ཝོ. ཀཱ་མོ་གྷ་ས་ཉྙི་ཏནྟི ཀཱ་མོ་གྷ་ས་ངྑཱ་ཏཾ. ཀཱ་མ་ན་ཊྛེ་ན ཀཱ་མོ ཙ སོ དུ་ཀྑོ ཙཱ་ཏི ཀཱ་མ་དུ་ཀྑཾ. ཨ་སྶཱ་ད་ན་ཊྛེ་ན ཀཱ་མོ ཨེ་ཝ ས་ཉྙཱ་ཏི ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ, ས་བྦ་སོ ས་མུ་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ཝི་ག་ཏཱ ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ ཨེ་ཏི་སྶཱ་ཏི ཝི་ག་ཏ་ཀཱ་མ་ས་ཉྙཱ. ས་བྦེ་སཾ རཱ་གཱ་དི་མ་ལཱ་ནཾ མཱུ་ལ་བྷཱུ་ཏ་ཏྟཱ ས་ཏྟ་ས་ནྟཱ་ན་སྶ ཝི་སེ་ས་ཏོ མ་ལཱི་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་པཱ་ད་ན་ཏོ པ་ར་མཾ ཨུ་ཀྐཾ་ས་ག་ཏཾ མ་ལ་ནྟི པ་ར་མ་མ་ལཾ, ཨ་ཝི་ཛྫཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཨ་ཝི་ཛྫཱ་པ་ར་མཾ མ་ལ’’ནྟི (དྷ. པ. ༢༤༣).
པ་ཉྙཱ་པ་དཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཾ པ་ཉྙཱ་པ་དཾ ཧ་ད་ཡེ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ཏ་པྤ་ས་ངྒེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་བྷཱ་ནེ་ན ས་བྦེ་ཧི ཝི་ཡ ཨུ་གྒ་ཧི་ཏ་ནི་ཡཱ་མེ་ན. ས་བྦ་ཏྠེ་ཝཱཏི པ་ཉྩ་སུ་པི ཋཱ་ནེ་སུ. ཨ་ཏྠ་ཡུ་ཏྟི་པུ་ཙྪཱཏི པ་ཉྙཱ་དི་ཨ་ཏྠ་ས་མ་དྷི་ག་མ་སྶ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཀཱ་ར་ཎ་སྶ པུ་ཙྪཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པ་ཉྙཱ་དི་ཨ་ཏྠཾ ཉ་ཏྭཱཏི པ་ཉྙཱ་དྷ་ན-ཀི་ཏྟི-མི་ཏྟ-ཨ་བྷི་ས་མྤ་རཱ་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ཨ་ཏྠཾ ས་རཱུ་པ་ཏོ ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ནི་པྥཱ་ད་ནེ་ན ཉཱ་ཎེ་ན ཛཱ་ནི་ཏྭཱ. ན་ནུ ཨེ་ས ལོ་ཀུ་ཏྟ་རཾ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཉྙཾ ཏ་ད་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡཾ ལོ་ཀི་ཡ་པ་ཉྙ་ཉྩ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ཋི་ཏོ, སོ ཀ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ཏྠ་ཡུ་ཏྟིཾ པུ་ཙྪ་ཏཱི་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཨུ་པ་རི པ་ན ས་མཱ་དྷི་སྶ ཡུ་ཏྟིཾ པུ་ཙྪི་ཏུ་ཀཱ་མོ པ་ཉྙཱ་ཡ སེ་ཊྛ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཏ་སྶ ཙ ཨེ་ཀ་དེ་སེ་ནེ་ཝ ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཏྟཱ ཏ་མེ་ཝ ཨཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ པུ་ཙྪ་ཏི. ‘‘ཀཱ་ཡ ཡུ་ཏྟི་ཡཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཨ་ཏི་དི་སྶ་ཏི ‘‘ཨེ་ས ན་ཡོ དྷ་ནཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི. ཏ་ཏྠཱ་པི ཨ་ཏྠ་ཡུ་ཏྟི་པུ་ཙྪཱ་བྷཱ་ཝོ པ་ན ‘‘ས་བྦ་ཏྠེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏོ་ཏི.
ས་དྡྷཱ་སུ་སྶཱུ་སཱ་ཨ་པྤ་མཱ་ད་ཨུ་ཊྛཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. ཀཱ་ཡ་སུ་ཙ་རི་ཏཱ་དི་བྷེ་དེ་ན ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཊྛ་མ་ཀ་སཱི་ལ་བྷཱུ་ཏེ་ན. ས་མ་ཐ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱུ་ཏེ་ན ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡེ ཨེ་ཝ ག་ཎྷ་ནྟོ ‘‘ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ’’ཏི ཨཱ་ཧ. པ་རི་ཡཱ་ཡ་བོ་དྷི་པ་ཀྑི་ཡཱ པ་ན ཝི་སེ་ས་ཏོ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ལེ་པི ལ་བྦྷ་ནྟི. པུ་བྦ་བྷཱ་གེཏི ཝཱ ཏ་རུ་ཎ་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཀཱ་ལཾ. ཏ་ཏོ པུ་བྦ་སཱ་དྷ་ན་ཉྩ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨ་པ་ར་བྷཱ་གེ’’ཏི པུ་ནཱ་ཧ, ཏ་ཏོ པ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. དྷ་མྨནྟི པ་ཊི་པ་ཏྟི་དྷ་མྨཾ. ན ས་དྡྷཱ་མ་ཏྟ་ཀེ་ནེ་ཝ པ་ཉྙཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་སྨཱ ‘‘ས་དྡ་ཧཱ་ནོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀིཾ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠཾ ཝི་ཝ་ར་ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ སུ་སྶཱུ་སཱ་མ་ཏྟེ་ན པ་ཉྙཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷོ, ཨ་ཐ ཁོ ཨ་པྤ་མཱ་དེ་ན པ་ཉྙཾ ལ་བྷ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཨ་པྤ་མ་ཏྟོ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཏ་ད་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཨི་དཱ་ནི ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ པ་ཉྙཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་སྶ ཏཾ་ཏཾ་ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡཱ་ནི ནཱི་ཧ་རི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘ཨེ་ཝ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཾ. སུ་སྶཱུ་སཱ་ཡཱཏི སོ་ཏུ་ཀཱ་མ་ཏཱ་ཡ. སཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ནཱ་དི. པ་ཉྙཱ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡནྟི པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨ་མཱ་ཧ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘སུ་ཎཱ་ཏཱི’’ཏི. ག་ཧི་ཏཾ ན པ་མུ་སྶ་ཏི, ས་ཏི་ཨ་ཝི་པྤ་ཝཱ་ས་ལ་ཀྑ་ཎོ ཧི ཨ་པྤ་མཱ་དོ་ཏི. ན ཀེ་ཝ་ལཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ག་ཧ་ཎ་ཀོ་ས་ལླ་མེ་ཝ ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎ་ཏཱ, ཨ་ཐ ཁོ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ པ་ཉྙཱ་ས་མྤ་ཝེ་དྷ་ན་ཉྩཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏྠཱ་རི་ཀཾ ཀ་རོ་ཏཱི’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི པ་ཉྙཱ་པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུཾ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏུཾ ‘‘སུ་སྶཱུ་སཱ་ཡ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཨ་ཏྠ་མུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཏཱིཏི སུ་ཏ་ཀ་ཏཱ་ནཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ པཱ་ལི༹་ཨ་ཏྠཱུ་པ་པ་རི་ཀྑཱ་པུ་བྦ་ཀཾ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་ཝི་བྷཱ་གཾ པ་ར་མ་ཏྠཾ ས་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ སཱ་མ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎ་ཏོ ཙ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑ་ཏི ཝཱི་མཾ་ས་ཏི. ཨ་ནུ་པུ་བྦེ་ནཱཏི ཨེ་ཝཾ ཉཱ་ཏ་པ་རི་ཉྙཾ པ་ཏྭཱ ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཱ་ཡ ཏ་ཏོ ཨ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན ཏཱི་ར་ཎ་པ་རི་ཉྙཾ པ་ཧཱ་ན་པ་རི་ཉྙ་ཉྩ མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ནྟོ མ་གྒ་པྤ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ པ་ར་མ་ཏྠ་ས་ཙྩ་བྷཱུ་ཏཾ ནི་བྦཱ་ནཾ ས་ཙྪི་ཀ་རོ་ཏི.
ཨི་མཱ་ནི ས་དྡྷཱ་དཱི་ནི ཙ་ཏྟཱ་རི ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི མ་ཏྠ་ཀཾ པཱ་པེ་ཏྭཱ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དཱི་ནི ཨ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཡ་སྨིཾ དེ་སེ ཡ་སྨིཾ ཀཱ་ལེ ཡེ ཙ ས་ཧཱ་ཡ་ཀེ ནི་སྶཱ་ཡ ཡཾ ཀི་ཙྩཾ ཏི་རེ་ཏ་བྦཾ, ཏཱ་ནི དེ་ས་ཀཱ་ལཱ་དཱི་ནི ཨ་ན་ཏི་ཀྐ་མི་ཏྭཱ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་བྷི་ཝུ་ཌྜྷིཾ ཨི་ཙྪ་ནྟེ་ན ‘‘ཨ་ཡཾ ནཱ་མ དེ་སོ, ཡ་ཏྠཱ་ཧཾ ཨེ་ཏ་ར་ཧི ཝ་སཱ་མི, ཨ་ཡཾ ཀཱ་ལོ, ཨི་མེ མི་ཏྟཱ, ཨི་མེ ཨ་མི་ཏྟཱ, ཨི་མེ ཨཱ་ཡ་ཝ་ཡཱ, ཨ་ཧ་ཉྩ ཨེ་དི་སོ ཛཱ་ཏི-ཀུ་ལ-པ་དེ་ས-བ་ལ་བྷོ་ག-པ་རི་ཝཱ་རཱ་དཱི་ཧི, ཏཾ ཀི་ཙྩཾ ཨི་དཱ་ནི ཨཱ་ར་དྡྷ་བྦཾ, ཨི་དཱ་ནི ནཱ་ར་དྡྷ་བྦ’’ནྟི ས་བྦཾ ཨུ་པ་པ་རི་ཀྑི་ཏྭཱ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་ཝཾ པ་ཊི་པ་ཛྫ་ནྟོ ཧི ལོ་ཀི་ཡ་སྶ དྷ་ན་སྶ པ་ཊི་རཱུ་པཱ་དྷི་ག་མཱུ་པཱ་ཡཾ ཀ་རོ་ཏི ནཱ་མ. ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶ པ་ན སཱི་ལ་ཝི་སོ་དྷ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཝ་ཧི་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན དྷུ་རོ ཝི་ཡཱ་ཏི དྷུ་རོ, བྷཱ་རོ. ཨི་དྷ པ་ན དྷུ་ར་ས་མྤ་གྒ་ཧོ ཨུ་ཏྟ་ར་པ་ད་ལོ་པེ་ན དྷུ་རོ, ཝཱི་རི་ཡཾ. སོ སཱ་ཏི་ས་ཡོ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི དྷུ་ར་ཝཱ. ‘‘ཨུ་ཊྛཱ་ཏཱ’’ཏི པ་དེ་ན ཀཱ་ཡི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡ་སྶ ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ ‘‘ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཝཱི་རི་ཡ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝི་སེ་སི་ཏཾ. ཨ་ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་རོ དྷོ་ར་ཡ྄ཧ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏི་ཎཱ བྷི་ཡྻོ ན མ་ཉྙ་ཏཱིཏི ཏི་ཎཾ ཝི་ཡ པ་རི་བྷ་ཝ་ནྟོ ཨ་ཏི་བྷུ་ཡྻ ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨཱ་དི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན –
‘‘ཀ་རཾ པུ་རི་ས་ཀི་ཙྩཱ་ནི, སོ སུ་ཁཱ ན ཝི་ཧཱ་ཡ་ཏི; (དཱི. ནི. ༣.༢༥༣);
‘‘ན དི་ཝཱ སོ་པྤ་སཱི་ལེ་ན, ར་ཏྟི་མུ་ཊྛཱ་ན་དེ་སྶི་ནཱ;
ནི་ཙྩཾ མ་ཏྟེ་ན སོ་ཎྜེ་ན, ས་ཀྐཱ ཨཱ་ཝ་སི་ཏུཾ གྷ་ར’’ནྟི ཙ. (དཱི. ནི. ༣.༢༥༣); –
ཨེ་ཝ་མཱ་དཱི་ནཾ ས་ངྒ་ཧོ. ཨ་སི་ཐི་ལ་པ་ར་ཀྐ་མོ ཨ་ན་ལ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨེ་ཀ་མཱུ་སི་ཀཱ་ཡཱཏི ཨེ་ཀཱ་ཡ མ་ཏ་མཱུ་སི་ཀཱ་ཡ. ན་ཙི་ར་སྶེ་ཝཱཏི ཙ་ཏུ་མཱ་ས་བྦྷ་ནྟ་རེ་ཡེ་ཝ. ཙ་ཏུ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཾ ཙཱུ་ལ༹་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝི་ཡཱཏི ཀཱ་ཀ་ཎི་ཀ་ཌྜྷ་ཀ་ཧཱ་པ་ཎ-སོ་ལ༹་ས-ཀ་ཧཱ་པ་ཎ-ཙ་ཏུ་ཝཱི་ས་ཏི-ཀ་ཧཱ་པ་ཎ-ས་ཏ་ཧ་ར་ཎ་ཀྐ་མེ་ན དྭེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི, ཙཱུ་ལ༹་ཀ་མ་ཧཱ་སེ་ཊྛི་ནོ དྷཱི་ཏུ་ལཱ་བྷ་ཝ་སེ་ན དྭེ ས་ཏ་ས་ཧ་སྶཱ་ནཱི་ཏི ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ས་ངྑཾ དྷ་ནཾ ཨེ་ཀ་མཱུ་ལེ་ན ཡ་ཐཱ ཙཱུ་ལ༹་ནྟེ་ཝཱ་སཱི ཝི་ནྡི, ཨེ་ཝཾ ཨ་ཉྙོ་པི པ་ཏི་རཱུ་པ་ཀཱ་རཱི དྷུ་ར་ཝཱ ཨུ་ཊྛཱ་ཏཱ ཝི་ནྡ་ཏེ དྷ་ནཾ. ཨ་ཡ་ཉྩ ཨ་ཏྠོ ཙཱུ་ལ༹་ཀ་སེ་ཊྛི་ཛཱ་ཏ་ཀེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏཾ –
‘‘ཨ་པྤ་ཀེ་ན་པི མེ་དྷཱ་ཝཱི, པཱ་བྷ་ཏེ་ན ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎོ;
ས་མུ་ཊྛཱ་པེ་ཏི ཨ་ཏྟཱ་ནཾ, ཨ་ཎུཾ ཨ་གྒིཾ་ཝ ས་ནྡྷ་མ’’ནྟི. (ཛཱ. ༡.༡.༤);
ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱཏི ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ན་ཝ་ཏྟཾ ཀ་ཏྭཱ. ‘‘ས་ཙྩ་ཝཱ་དཱི བྷཱུ་ཏ་ཝཱ་དཱི’’ཏི ཀི་ཏྟིཾ པ་པྤོ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་ཙྪི་ཏ་པ་ཏྠི་ཏནྟི ཡེ་ཧི མི་ཏྟཾ ཨི་ཙྪ་ཏི, ཏེ་ཧི ཨི་ཏ་རཾ པ་ཏྠི་ཏཾ. མི་ཏྟཱ་ནི ག་ནྠ་ཏཱིཏི མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝཾ གྷ་ཊེ་ཏི. དཱ་ན་སྶ པི་ཡ་བྷཱ་ཝ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ ‘‘ད་དཾ པི་ཡོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཡཾ དཱ་ནཾ ཨེ་ཀ་ནྟ་ཏོ མི་ཏྟ་བྷཱ་ཝཱ་ཝ་ཧཾ, ཏཾ ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘དུ་དྡ་དཾ ཝཱ ད་དཾ ཏཾ ག་ནྠ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ད་དནྟི ཙ ལ་ཀྑ་ཎ་ཝ་ཙ་ན་མེ་ཏ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱ་ན་མུ་ཁེ་ན ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སྶ ཨ་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡཱ་ནུ་རཱུ་པཾ ག་ཧ་ཊྛ་ཝ་སེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ནྟོ. ས་དྡྷཱ ཨེ་ཏ་སྶ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་དྡྷོ, ཏ་སྶ ས་དྡྷ་སྶ. གྷ་ར་མེ་སི་ནོཏི གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ གྷ་རཾ ཨེ་ས་ནྟ་སྶ. གྷ་རཱ་ཝཱ་ས་ས་ནྣི་སྶི་ཏ་ཏྟཱ ‘‘གྷ་ར’’ནྟི ཀཱ་མ་གུ་ཎཱ ཝུ་ཙྩ་ནྟཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཉྩ ཀཱ་མ་གུ་ཎེ’’ཏི. ‘‘ཨེ་ཏེ ཙ་ཏུ་རོ དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ག་ཧི་ཏཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་གཱ་ཐཱ་ཡ ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རཾ ས་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ‘‘ཨི་མེ ཀུ་ས་ལཱ, ཨི་མེ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏེ ཨ་ཏྠེ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཨུ་པ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏོ དྷ་མྨོ. ས་ཉྙཱ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ་ནཾ དྷཱ་ར་ཎཾ, ཨ་ཝི་ཙྪེ་ད་ཏོ ས་ནྡྷཱ་ར་ཎ་ཏོ ཀུ་ས་ལ་ས་ནྟཱ་ནཾ དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷི་ཏི, ཝཱི་རི་ཡཾ. ཙ་ཛ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཙཱ་གོ, དཱ་ནཾ. པ་ཙྩ་ཡ་ཝེ་ཀ་ལླ་ཏོ ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ཝ་སེ་ན ས་ནྟི.
ཨ་ཉྙེ་པཱིཏི ཨི་ཏོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་དྷ་མྨ་ས་མུ་དཱ་ཡ་ཏོ ཨ་ཉྙེ་པི དྷ་མྨཱ ཡ་དི ས་ནྟི, ཏེ དྷ་མྨེ པུ་ཙྪ་སྶཱུ་ཏི. ཀི་ལེ་སེ, ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་དི་ཀེ ཝཱ ད་མེ་ཏཱི་ཏི ད་མོ, པ་ཉྙཱ. ཨུ་ཊྛ་ཧ་ཏི ཨུ་སྶ་ཧ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨུ་ཊྛཱ་ནཾ, ཝཱི་རི་ཡཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏི་སྶཱ པུ་ཙྪཱ་ཡ. ས་དྡྷིནྟི ས་ངྑེ་པ་ཏོ བྷཱ་ཝ་ཏྠ་པ་དཱ་ནཾ བ་ནྡྷ་ནེ་ན ས་ཧ. ཨེ་ཀ་མེ་ཀཾ པ་དནྟི པ་ཉྙཱ་དི་ཀ་མེ་ཀེ་ཀཾ པ་དཾ. ‘‘པ་ཉྙཱ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ པ་ཉྙཱ་ཏི དྷ་མྨོ་ཏི ཙ ཨཱ་ག་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ པ་ཉྙཱ་དི་ཨ་ཏྠ་སྶ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ ཨ་ཏྠུ་དྡྷཱ་རོ. ཏ་སྶ ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ‘‘པ་ཉྙཱ པ་ཛཱ་ན་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༦) ཝེ་ཝ་ཙ་ན་པ་དཱ་ནཾ ཨུ་དྡྷ་ར་ཎཾ པ་དུ་དྡྷཱ་རོ. པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི་ཏི པ་ཉྙཱ, དྷཱ་རེ་ཏཱི་ཏི དྷ་མྨོ, ད་མེ་ཏཱི་ཏི ད་མོ་ཏི ཨེ་ཝཾ པ་ད་སྶ ཀ་ཐ་ནཾ པ་ད་ཝ་ཎྞ་ནཱ.
ཨ་ཛྫཱཏི ཝཱ ཨེ་ཏ་ར་ཧི. ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ནཱཏི ‘‘ས་དྡ་ཧཱ་ནོ ཨ་ར་ཧ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝུ་ཏྟ་པྤ་ཀཱ་རེ་ན. ས་ཙྩ་ས་མྤ་ཊི་ཝེ་དྷཱ་ཝ་ག་ཧ་ཎཾ ཝཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན དི་ཊྛ་ས་ཙྩ་ཏཱ་ཡ ཨི་དྷ་ལོ་ཀ་པ་ར་ལོ་ཀ་ཏྠཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ནྟོ. ཨེ་ཝ་ཉྩ ཡ་ཀྑོ ས་ཏྠུ དེ་ས་ནཱ་ནུ་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཾ པ་ཉྷཾ པུ་ཙྪ་ནེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ས་མྤ་ཏྟིཾ ཝི་བྷཱ་ཝེ་ནྟོ ‘‘ཀ་ཐཾ་སུ ལ་བྷ་ཏེ པ་ཉྙ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧཱ་ཏི ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ. ས་མྤ་རཱ་ཡི་ཀོཏི ཨེ་ཏྠ ཙ-ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ, ཏེ་ན ‘‘དི་ཊྛ་དྷ་མྨི་ཀོ ཙཱ’’ཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཡོ ཨ་ཏྠོ…པེ… ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི ཨཱ་ཧ. ཨ་རཱི་ཡ་ཏི ཕ་ལཾ ཨེ་ཏ་སྨཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ, ཀཱ་ར་ཎཾ. ཝི་ཙ་ཀྑ་ཎེ ས་པ་ཡོ་ཛ་ན་ཏཱ་ཡ.
ཏ་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶཱཏི ཏ་སྶ ཨ་ཏྠ་སྶ ཨཱ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ན་སྶ ཉཱ་ཎ་སྶ. གུ་ཎ་ཝི་སེ་སེ་ཧི ཙ ས་དི་ས་སྶ་པི ཨ་ཉྙ་སྶ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་གྒ་ད་ཀྑི་ཎེ་ཡྻོ བུ་དྡྷོ བྷ་ག་ཝཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ –
‘‘ན་ཡི་མ་སྨིཾ ལོ་ཀེ པ་ར་སྨིཾ ཝཱ པ་ན,
བུ་དྡྷེ་ན སེ་ཊྛོ་ཝ ས་མོ་ཝ ཝི་ཛྫ་ཏི;
ཨཱ་ཧུ་ནེ་ཡྻཱ་ནཾ པ་ར་མཱ་ཧུ་ཏིཾ ག་ཏོ,
པུ་ཉྙ་ཏྠི་ཀཱ་ནཾ ཝི་པུ་ལ་ཕ་ལེ་སི་ན’’ནྟི. (ཝི. ཝ. ༡༠༤༧);
ས་ཧི་ཏ་པ་ཊི་པ་ཏྟིནྟི པ་ཉྙཱ་ས་ངྒཱ་ཧི་ཀཾ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ. སུ་ནྡ་རཱ བོ་དྷི སུ་བོ་དྷི, བུ་དྡྷ་སྶ སུ་བོ་དྷི བུ་དྡྷ་སུ་བོ་དྷི, སཱ ཨེ་ཝ བུ་དྡྷ་སུ་བོ་དྷི་ཏཱ. དྷ་མྨ་སྶ་ཝ་ན་ཏྠཾ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ས་ངྒྷུ་ཊྛ་སཱ་དྷུ་ཀཱ་ར་ས་དྡུ་ཊྛཱ་ན་ཉྩ.
ས་ཏ་པུ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎནྟི ས་ཏ་ས་ཧ་སྶ་ཀ་པྤེ པུ་ཉྙ་ས་མྦྷཱ་ར་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ཏེ་སཾ པུ་ཉྙཱ་ནཾ ཝ་སེ་ན ས་ཏ་པུ་ཉྙ་ལ་ཀྑ་ཎཾ ཨ་ནེ་ཀ་པུ་ཉྙ་ནི་བྦ་ཏྟ་ལ་ཀྑ་ཎཾ. ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཡ་ཏཱ་ཡ ས་བྦེ་ཧི ཨ་ངྒེ་ཧི ས་མུ་པེ་ཏཾ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏཾ. ཀ་ཏ་པུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝཾ བྱ་ཉྫེ་ནྟཱི་ཏི བྱ་ཉྫ་ནཱ་ནི, ཨ་ངྒ་པ་ཙྩ་ངྒཱ་ནི. ཏེ་སཾ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཏྟཱ པ་རི་པུ་ཎྞ་བྱ་ཉྫ་ནཾ. ཏཾ ཡ་ཀྑོ…པེ… པཱུ་རེ་སཱིཏི གཱ་ཐཱ་པཱུ་ར་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ ཧི བྷ་ག་ཝཱ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ནི ཨ་ཀཱ་སི. ཨ་བྱཱ་དྷི་ཏཱཏི ཨ་རོ་གཱ. ‘‘ཨ་བྱ་ཐི་ཏཱ’’ཏི ཀེ་ཙི པ་ཋ་ནྟི, ས་ཡ་ས་ནྟཱ་ས་ར་ཧི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
‘‘ཧ་ཏྠ་ཡོ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘ཧ་ཏྠ་ཀོ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨཱ་ལ༹་ཝི་ན་ག་རནྟི ཨཱ་ལ༹་ཝི་ན་ག་ར་ཝཱ་སི་ནོ ཝ་ད་ཏི. བྷ་ཝ་ཏི ཧི ཏ་ཏྲ་ཊྛ་ཏཱ་ཡ ཏཾ-ས་དྡོ ཡ་ཐཱ ‘‘གཱ་མོ ཨཱ་ག་ཏོ, མ་ཉྩཱ ཨུ་ཀྐུ་ཊྛིཾ ཀ་རོ་ནྟཱི’’ཏི. ཨེ་ཀ་ཀོ་ལཱ་ཧ་ལེ་ན ཝ་ཏྟ་མཱ་ནེ་ན.
ས་མྤི་ཎྜི་ཏྭཱཏི ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ. ཀཱ་མཾ ས་མྦྷཱ་རོ ཏེ་ན ཀ་ཏོ་ཏི ན་ཏྠི, ཡུ་དྡྷ་ཏྠཾ པ་ན བ་ཧུ་སོ ཨུ་སྶཱ་ཧ་སྶ ཀ་ཏ་ཏྟཱ ‘‘ཡུ་དྡྷ་མཱ་དིཾ ཀ་ཏྭཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་མེ་ཝ ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟཾ ཀ་ཐེ་སི ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝ དེ་ས་ནཱ་ཡ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏ་པ་རི་སཱ་ཡ ས་པྤཱ་ཡ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཀ་ཐཱ་པ་རི…པེ… ཨ་ཧོ་སཱི’’ཏི. ཙ་ཏཱུ་ཧི ཝ་ཏྠཱུ་ཧཱིཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི ས་ངྒ་ཧ་ཝ་ཏྠཱུ་ཧི. པ་རི་སནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ པ་རི་སཾ. ‘‘ཨི་ཏ་ར་ཉྩཱ’’ཏི་པི ཝ་ད་ནྟི.
ཨཱ་ལ༹་ཝ་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ ནི་ཊྛི་ཏཱ.
སཱ་ར་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་སི་ནི་ཡཱ སཾ་ཡུ་ཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ-ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ
ཡ་ཀྑ་སཾ་ཡུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.