པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཡོ་ཛ་ནཱ
ཨེ་ཝཾ དྭཱ་ཝཱི་ས་ཏི་ཁ་ནྡྷ་ཀཱ་ནཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ‘‘པ་རི་ཝཱ་རོ’’ཏི ས་ངྒ་ཧ་མཱ་རཱུ་ལ༹ྷ་སྶ ཝི་ན་ཡ་སྶ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཨ་ཡ་མཱ་ཙ་རི་ཡོ པ་ཋ་མཾ ཏཱ་ཝ ཨ་ནུ་ས་ནྡྷི་ད་སྶ་ན་མུ་ཁེ་ན པ་ཊི་ཉྙཾ ཀཱ་ཏུ་ཀཱ་མོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་སུ་དྡྷ་པ་རི་ཝཱ་ར་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཝི་སུ་དྡྷ་པ་རི་ཝཱ་ར་སྶཱཏི ཝི་སུ་དྡྷཱ་ཡ ཙ་ཏུ་པ་རི་སཱ་ཡ པ་རི་ཝཱ་རི་ཏ་སྶ, ཨ་ཐ་ཝཱ ཝི་སུ་དྡྷེ་ན ཙ་ཏུ་པ་རི་ས་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་རི་ཝཱ་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་རི་ཝཱ་རེ ཧི ཝི་སུ་དྡྷེ ཏེ་ན པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ, ཏཾ་པ་རི་ཝཱ་རི་ཏོ ཝཱ བྷ་ག་ཝཱ་པི ཝི་སུ་དྡྷོ་ཡེ་ཝ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཡ་མཱ་ན་སྶ ‘‘པ་རི་ཝཱ་རོ’’ཏི ས་ངྒ་ཧ་མཱ་རཱུ་ལ༹ྷ་སྶ དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨ་སྶ ཨ་ནུ་རཱུ་པེ་ན དེ་ས་ཀ་བྷཱུ་ཏ་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི. དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་རཱི་ར་སྶཱཏི སཱི་ལཱ་དི་དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་རཱི་རེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་སྶ, ཨི་མི་ནཱ སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་ཀཱ་ན་མ་ནུ་རཱུ་པེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཐོ་མ་ནཾ ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི. པ་ཀ་ཏི ཧེ་སཱ་ཙ་རི་ཡཱ་ནཾ ཡ་དི་དཾ དེ་སེ་ཏ་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནུ་རཱུ་པེ་ན དེ་ས་ཀ་སྶ ཐོ་མ་ནཱ (སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ; ཝི་སུ་དྡྷི. མ་ཧཱ་ཊཱི. ༡.༡). ཨ་ན་ནྟ་རཱཏི ཨ་ན་ནྟ་རེ ཀཱ་ལེ.
ཡོཏི ཝི་ན་ཡོ. པུ་བྦཱ་ག་ཏནྟི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཝི་བྷ་ངྒ་ཁ་ནྡྷ་ཀེ་སུ ཨཱ་ག་ཏཾ. ན་ཡནྟི ས་དྡ་ཨ་ཏྠ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ན་ཡ་ས་ངྑཱ་ཏཾ ས་བྦཾ ན་ཡཾ. ཧི་ཏྭཱཏི ཙ་ཛི་ཏྭཱ. ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནནྟི ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ནཱ་ནཾ པ་དཱ་ན་མ་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ. ཨ་ཡཾ པ་ནེ་ཏྠ ཡོ་ཛ་ནཱ – ཝི་སུ་དྡྷ་པ་རི་ཝཱ་ར་སྶ དྷ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ས་རཱི་ར་སྶ བྷ་ག་ཝ་ཏོ སཱ་ས་ནེ ཁ་ནྡྷ་ཀཱ་ན་མ་ན་ནྟ་རཱ ‘‘པ་རི་ཝཱ་རོ’’ཏི ཡོ ཝི་ན་ཡོ ས་ངྒ་ཧཾ ས་མཱ་རཱུ་ལ༹ྷོ, ཏ་སྶ ཝི་ན་ཡ་སྶ པུ་བྦཱ་ག་ཏཾ ན་ཡཾ ཧི་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི་ཏི.
༡. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠཱཏི ‘‘ཏ་སྶ ཨ་ནུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠ་ཝ་ཎྞ་ནཾ ཀ་རི་སྶཱ་མཱི’’ཏི ཡོ པ་རི་ཝཱ་ར་ས་ངྑཱ་ཏོ ཝི་ན་ཡོ སཾ་ཝ་ཎྞེ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟོ, ཏ་ཏྠ. ས་ངྑེ་པ་ཏྠོཏི ས་མཱ་ས་ཏྠོ. ཡཾ ཏེ་ནཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཏ་ས་དྡ་སྶ ཨ་ནི་ཡ་མ་ནི་དྡེ་ས་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡོ སོ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཡོཏི ཨ་ནི་ཡ་མ ནི་དྡེ་སོ, ཏ་སྶ ‘‘ཏེ་ནཱ’’ཏི ནི་ཡ་མ་ནཾ ད་ཊྛ་བྦཾ. སོཏི པ་དཱ་ལ་ངྐཱ་རོ. དྭཱི་སུ ཧི ས་བྦ་ནཱ་མེ་སུ ཡེ་བྷུ་ཡྻེ་ན པུ་བྦ་མེ་ཝ པ་དྷཱ་ནཾ, པ་ཙྪི་མཾ པ་ན ཝ་ཙ་ནཱ་ལ་ངྐཱ་རཾ. ཡོ སོ བྷ་ག་ཝཱ པ་ཉྙ་པེ་སཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཙི་ར་ཊྛི་ཏི་ཀ་ཏྠནྟི ཙི་རཾ པ་ཉྩ་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་ཀཱ་ལཾ ཋི་ཏི་ཀ་ཏྠཱ་ཡ, ‘‘ཡཱ་ཙི་ཏོ’’ཏི ཙ ‘‘པ་ཉྙ་པེ་སཱི’’ཏི ཙ ས་མྦ་ནྡྷོ. དྷ་མྨ་སེ་ནཱ་པ་ཏི་ནཱ ཡཱ་ཙི་ཏོ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡཱ་ཙི་ཏོ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཉྙ་པེ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཛཱ་ན་ཏཱ པ་སྶ་ཏཱ’’ཏི དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཀ་མྨ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྶ ཏ་སྶཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘པ་ཉྙ་ཏྟི་ཀཱ་ལ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཛཱ་ན་ཏཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཀ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ད་ས ཨ་ཏྠ་ཝ་སེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘པ་སྶ་ཏཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཀ་མྨཾ.
ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་ད་སྶ་ནེ་ན ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨི་དཱ་ནི ཀ་ར་ཎ་ད་སྶ་ནེ་ན ཨ་པ་ར་མྤི ཡོ་ཛ་ནཱ་ན་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་པི་ཙཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་སྶ ཝི་སུཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦ་ཏྟཱ ཨི་དྡྷི་ཝི་དྷ་དི་བྦ་སོ་ཏ་པ་ར་ཙི་ཏྟ་ཝི་ཛཱ་ན་ནཱ་ནི ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ནི. ཨི་མེ་ཧི པ་དེ་ཧི ‘‘ཛཱ་ན་ཏཱ, པ་སྶ་ཏཱ’’ཏི དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ པ་ཉྩ་ནྣཾ ལོ་ཀི་ཡ་ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ན་མེ་ཝ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏཱི་ཧི ཝི་ཛྫཱ་ཧཱིཏི པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་ས་དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཧི ཏཱི་ཧི ཝི་ཛྫཱ་ཧི. ཚ་ཧི ཝཱ པ་ན ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཧཱིཏི ས་ཧ ཨཱ་ས་ཝ་ཀྑ་ཡ་ཉཱ་ཎེ་ན པ་ཉྩ་ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཧི ཚ་ཧི ཨ་བྷི་ཉྙཱ་ཧི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ཏཱི་སུ ཀཱ་ལེ་སུ, པ་ཉྩ་སུ་པི ཉེ་ཡྻ་དྷ་མྨེ་སུ. ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་ནཱཏི ཨ་ནཱ་ཝ་ར་ཎ་ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་ཉྙཱ་ཎ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན ས་མ་ནྟ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ. པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་པ་ཉྙཱ་ཡ. ཏི་རོ་ཀུ་ཊྚཱ་དཱིཏི ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཏི་རོ་པ་བྦ་ཏཱ་ད་ཡོ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. མཾ་ས་ཙ་ཀྑུ་ནཱཏི པ་སཱ་ད་ཙ་ཀྑུ་ནཱ. པ་ཊི་ཝེ་དྷ་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ. དེ་ས་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡཱཏི ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་པ་ཉྙཱ་ཡ. ས་བྦ་ཉྙུ་ཏ་པ་ཉྙཱ་ཡེ་ཝ ཧི ཨ་ཏྠ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་པ་ཉྙཱ ནཱ་མ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ཏ་སྶཱ པ་ཉྙཱ་ཡ ཏེ་ཛ་སཱ. ཨ་བྷི་དྷ་མྨ་ཀ་ཐཱ་མ་གྒཾ, དེ་ཝཱ་ནཾ ས་མྤ་ཝ་ཏྟ་ཡཱི་ཏི (དྷ. ས. ཨ་ཊྛ. ག་ནྠཱ་ར་མྦྷ་ཀ་ཐཱ ༥). ཨི་མེ་ཧི པ་དེ་ཧི ཨ་ཝ་ཏྠཱ་ཝ་སེ་ན ཝི་སུཾ ཝི་སུཾ དྭི་ནྣཾ པ་དཱ་ནཾ ཀ་ར་ཎ་ས་མྦྷ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ར་ཧ་ཏཱཏི ཨ་རཱི་ནཾ ཨ་རཱ་ན་ཉྩ ཧ་ཏ་ཏྟཱ, པ་ཙྩ་ཡཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཱ ཨ་ར་ཧ་ཏཱ. ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ནཱཏི ས་མྨཱ སཱ་མ་ཉྩ ས་བྦ་དྷ་མྨཱ་ནཾ བུ་དྡྷ་ཏྟཱ ས་མྨཱ་ས་མྦུ་དྡྷེ་ན, ཏེ་ན བྷ་ག་ཝ་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀེ་ནཱ་བྷ་ཏནྟི ཏཾ པ་ཋ་མཾ པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ ཀེ་ན ཨཱ་བྷ་ཏཾ, ཨི་ཏི ས་ངྑེ་པ་ཏྠོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ.
༢. པུ་ཙྪཱ་ཝི་ས་ཛྫ་ནེ པ་ན ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཡཾ ཏེ་ན…པེ… པཱ་རཱ་ཛི་ཀནྟི ཨི་དཾ པ་དཾ པ་ཙྩུ་དྡྷ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཏི་ཨུ་དྡྷ་ར་ཎ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ, ན ཨ་ཏྠ་ད་སྶ་ན་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏེ་སུ པ་དེ་སུ. ཨེ་ཀཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཀཱ པ་ཋ་མ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོཏི པ་ཙྪཱ ཋ་པི་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ.
ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན ‘‘ཨེ་ཀཱ པ་ཉྙ་ཏྟི, དྭེ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡོ’’ཏི ཝ་ཙ་ན་མ་ཏྟེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏི་ཡཾ པུ་ཙྪ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་སྨཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་པ་ཉྙ་ཏྟི ཏ་སྨིཾ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཡཾ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཧི ཡ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ ན་ཏྠཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ དོ་སེ པ་ཉྙ་ཏྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣེ དོ་སེ པ་ཉྙ་པེ་ཏ་བྦཱ་ཏི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. སཱཏི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣ་པ་ཉྙ་ཏྟི. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཨ་ཉྙ་ཏྲ ན་ཏྠི, ཏ་སྨཱ. ས་བྦ་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ས་བྦ་སྨིཾ པ་དེ་སེ པ་ཉྙ་ཏྟི ས་བྦ་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏྟཱི་ཏི ཨ་ལུ་ཏྟ་ས་མཱ་སཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ ཙེ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ ཙེ་ཝ པ་ཙྩ་ནྟི་མ་ཛ་ན་པ་དེ་སུ ཙཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ས་བྦ་ཏྠཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. པ་དེ་ས་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ ཨ་པ་ནེ་ཏྭཱ ས་བྦ་ཏྠ་པ་ཉྙ་ཏྟིཾ པཱ་རི་སེ་ས་ན་ཡེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ན་ཡ་དྷ་ར་པ་ཉྩ་མེ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཝི་ན་ཡ་དྷ་ར་པ་ཉྩ་མེ་ནཱཏི ཨ་ནུ་སྶཱ་ཝ་ནཱ་ཙ་རི་ཡ་པ་ཉྩ་མེ་ན. ཨེ་ཏྠེ་ཝཱཏི མ་ཛ྄ཛྷི་མ་དེ་སེ་ཡེ་ཝ. ཨེ་ཏེ་ཧཱིཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཧི. སེ་སཱ་ནཱིཏི ཙ་ཏཱུ་ཧི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཧི སེ་སཱ་ནི.
སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ ནཱ་མ བྷི་ཀྑུ་བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘བྷི་ཀྑཱུ་ན་ཉྩེ་ཝ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ན་ཉྩཱ’’ཏི. ཨི་དཾ པ་ནཱཏི པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀཾ པ་ན, པ་ཉྙ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་ནཱི་ཏ་ཀ་ཐཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ཝི་ནཱི་ཏ་ཝ་ཏྠུ་པ་ཀཱ་ས་ཀཾ ཀ་ཐཱ་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཏཱ་སནྟི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ. བྱ་ཉྫ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝཱཏི ‘‘སཱ་དྷཱ་ར་ཎཱ’’ཏི ཙ ‘‘ཨུ་བྷ་ཏོ’’ཏི ཙ བྱ་ཉྫ་ན་མ་ཏྟ་མེ་ཝ. ཨེ་ཏྠཱཏི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཨུ་བྷ་ཏོ་པ་ཉྙ་ཏྟི་པ་དེ.
‘‘ནི་དཱ་ནེ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ནི་དཱ་ནོ་ག་དྷ’’ནྟི པ་ད་སྶ ས་ཏྟ་མཱི་ས་མཱ་ས་ཉྩ ཨོ་ག་དྷས་དྡ་སྶ ཨ་ནུ་པ་ཝི་ཊྛ་ཏྠ་ཉྩ ད་སྶེ་ཏི. ཨོ་གཱ་ལ༹ྷོ ཧུ་ཏྭཱ དྷ་ར་ཏི ཏི་ཊྛ་ཏཱི་ཏི ཨོ་ག་དྷཾ. ན་ནུ ནི་དཱ་ནོ་ག་དྷེ ས་ཏི ‘‘པ་ཋ་མེ་ན ཨུ་དྡེ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཀ་སྨཱ ‘‘དུ་ཏི་ཡེ་ན ཨུ་དྡེ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ནི་དཱ་ནོ་ག་དྷ’’ནྟི. ནི་དཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་མྤི ས་མཱ་ནནྟི ནི་དཱ་ན་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཾ ས་མཱ་ན་མྤཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པིས་དྡོ ག་ར་ཧ་ཏྠོ, པ་གེ་ཝ དུ་ཏི་ཡེ ཨུ་དྡེ་སེ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣེ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘སཱི་ལ་ཝི་པ་ཏྟི་ཨཱ་དཱི་ན’’ནྟི ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཋ་མཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི.
དྭ་ངྒི་ཀེ་ནཱཏི ཀཱ་ཡ་ཙི་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན དྭ་ངྒི་ཀེ་ན. ན་ནུ ‘‘ཨེ་ཀེ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཏོ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཨ་ཐ ཀ་སྨཱ ‘‘ཀཱ་ཡ་ཏོ ཙ ཙི་ཏྟ་ཏོ ཙ ས་མུ་ཊྛཱ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏྠཱཏི ‘‘ཨེ་ཀེ་ན ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ. ཙི་ཏྟནྟི སེ་ཝ་ན་ཙི་ཏྟཾ. ཨཱ་པ་ནྣོ་སཱིཏི ཏྭཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ཨ་སཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨཱ་མ ཨཱ་པ་ནྣོ་མྷཱིཏི ཨཱ་མ ཨ་ཧཾ ཨཱ་པ་ནྣོ ཨ་མྷཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏཱ་ཝ་དེ་ཝཱཏི ཏ་སྨིཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ. ཏཾ པུ་གྒ་ལནྟི པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མཱ་པ་ནྣཾ ཏཾ པུ་གྒ་ལཾ. ཏ་པྤ་ཙྩ་ཡཱཏི ཏ་སྶ པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་མཱ་པ་ནྣ་སྶ ཀཱ་ར་ཎཱ. ‘‘ན ཀ་ཏ་མེ་ན ས་མ་ཐེ་ན ས་མྨ་ཏཱི’’ཏི ཡཾ པ་ན ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏནྟི ཝ་ཙ་ནཾ, ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ.
ཝུ་ཏྟ་མཱ་ཏི་ཀཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཝུ་ཏྟ་མཱ་ཏི་ཀཱ་ས་ངྑཱ་ཏཱ པ་ཉྙ་ཏྟི ཝི་ན་ཡོ ནཱ་མཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. མཱ་ཏི་ཀཱ ཧི ཡ་སྨཱ པ་ཉྙ་པཱི་ཡ་ཏི ས་ངྑེ་པེ་ན ཋ་པཱི་ཡ་ཏི, པ་ཀཱ་རཾ ཛཱ་ནཱ་པེ་ཏི ཝཱ, ཏ་སྨཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ‘‘པ་ད་བྷཱ་ཛ་ནཾ ཝུ་ཙྩ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ན བྷཱ་ཛི་ཡ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝི་བྷ་ཏྟཱིཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོཏི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཱ་ཝཱི་ཏི་ཀྐ་མོ. སོ ཧི ན སཾ་ཝ་ར་ཏི ཀཱ་ཡ་ཝཱ་ཙཾ ན པི་ད་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་སཾ་ཝ་རོཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཡེ་སཾ ཝ་ཏྟ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཝ་ཏྟ་ཏི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ་ཉྩ ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ ཙཱ’’ཏི. པ་གུ་ཎཱཏི ཝཱ་ཙུ་གྒ་ཏཱ. ཏེཏི ཏེ པུ་གྒ་ལཱ, དྷཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཨེ་ཏ་སྶཱཏི པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ. ཀེ་ནཱ་བྷ་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ བྷ་ར་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ དྷཱ་ར་ཎ་པོ་ས་ན་ཏྠེ་སུ (པཱ་ཎི་ནཱི ༡༠༨ དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋེ) དྷཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀེ་ན ཨཱ་ནཱི་ཏ’’ནྟི. ‘‘པ་ར་མྤ་རཱ་ཡ ཨཱ་ནཱི་ཏ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པ་ར་མྤ་རཱ་བྷ་ཏནྟི པ་ད་སྶ ཏ་ཏི་ཡཱ་ས་མཱ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཐ་ཝཱ ‘‘ཀེ་ནཱ་བྷ་ཏ’’ནྟི པུ་ཙྪཱ་ཡ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ ཡ་ཀཱ་ར་ལོ་པ་ཝ་སེ་ན ཝཱ་ཀྱ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
༣. ཨུ་པཱ་ལི དཱ་ས་ཀོ ཙེ་ཝཱཏི་ཨཱ་དི་ཀཱ གཱ་ཐཱ་ཡོ ཀི་མ་ཏྠཾ ཀེ་ཧི ཋ་པི་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དཱ་ནཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏནྟི པ་རཾ པ་རཾ. ཏ་ཏྠཱཏི ཏཱ་སུ གཱ་ཐཱ་སུ. ཡནྟི ཝ་ཙ་ནཾ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ནཱཏི པ་ཋ་མ་པཱ་རཱ་ཛི་ཀ་སྶ པུ་ཙྪཱ་ཝི་ས་ཛྫ་ནེ ཝུ་ཏྟེ་ན ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན.
ཨི་ཏི མ་ཧཱ་ཝི་བྷ་ངྒེ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཡོ་ཛ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.
ཀ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་རཱ་དི་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༥༧. ཨི་ཏོཏི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝཱ་ར་ཏོ, པ་རཾ ཝུ་ཏྟཱ ས་ཏྟ ཝཱ་རཱ ཨུ་ཏྟཱ་ན་ཏྠཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཀ་ཏཱ་པ་ཏྟི་ཝཱ་རོཏི ‘‘ཀ་ཏཱ་པ་ཏྟཱི’’ཏི པ་དེ་ན ལ་ཀྑི་ཏོ ཝཱ་རོ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ སེ་སེ་སུ་པི. ཏ་ད་ན་ནྟ་རོཏི ཏེ་སཾ ས་ཏྟ་ནྣཾ ཝཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་རེ ཝུ་ཏྟོ. ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཝཱ་རོཏི སཾ ཨེ་ཀ་ཏོ ཨཱ་པ་ཏྟི་ཝི་པ་ཏྟི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨུ་ཙི་ཡ་ནྟི ས་མྤི་ཎྜི་ཡ་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ས་མུ་ཙྩ་ཡོ, སོ་ཡེ་ཝ ཝཱ་རོ ས་མུ་ཙྩ་ཡ་ཝཱ་རོ.
༡༨༨. ཏ་ཏོཏི ཏེ་ཧི ཨ་ཊྛ་ཧི ཝཱ་རེ་ཧི, པ་རཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟོ ཨེ་ཀོ པ་ཉྙ་ཏྟི་ཝཱ་རོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ནཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་ས་དྡ་སྶ ཝ་སེ་ན. ཏ་སྶཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་སྶ. ཏེ་པཱིཏི ཨ་ཊྛ ཝཱ་རཱ་པི. ཨི་ཏཱིཏི་ཨཱ་དི ནི་ག་མ་ནཾ. ཏ་ཏོཏི མ་ཧཱ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཏོ, པ་རཾ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཝཾ ཨི་མེ དྭ་ཏྟིཾ་ས ཝཱ་རཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི དྭ་ཏྟིཾ་ས་ཝཱ་རེ་སུ.
ས་མུ་ཊྛཱ་ན་སཱི་ས་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༥༧. ཏ་ད་ན་ནྟ་རཱ་ཡཱཏི ཏེ་སཾ དྭ་ཏྟིཾ་ས་ཝཱ་རཱ་ནཾ ཨ་ན་ནྟ་རཾ ཝུ་ཏྟཱ་ཡ ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ཀ་ཐཱ་ཡ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ན་ཏྟཱ ཨི་ཏི ནི་ཙྪི་ཏཱཏི ཨ་ན་ཏྟཱ་ཏྭེ་ཝ ཝི་ནི་ཙྪི་ཏཱ. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ན་ཏྟཱ ཨི་ཏི ནི་ཙྪ་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཙི་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ཧཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨཱ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནི་ཙྩཱ་ཀཱ་རཱ་དཱི་ཧི ས་མཱ་ནོ བྷཱ་གོ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ས་བྷཱ་གཱ, ཏེ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨཱ ས་བྷཱ་ག་དྷ་མྨཱཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མྤཱིཏི ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ནཱ་མ་མ་ཏྟ་མྤི. པིས་དྡེ་ན པ་གེ་ཝ ནཱ་མི་ཀོ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་ས་བྷཱ་ཝོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ན པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ན ཁཱ་ཡ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན ནཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཉཱ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཁཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. དུ་ཀྑ་ཧཱ་ནིནྟི ཨེ་ཏྠ དུ་ཀྑཾ ཛ་ཧཱ་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑ་ཧཱ་ནཱིཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘དུ་ཀྑ་གྷཱ་ཏ་ན’’ནྟི. དུ་ཀྑཾ ཧ་ན་ཏཱི་ཏི དུ་ཀྑ་གྷཱ་ཏ་ནོ, ས་དྡྷ་མྨོ, ཏཾ. ‘‘ཁ་ནྡྷ་ཀཱ ཡཱ ཙ མཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི ཝ་ཏྟ་བྦེ སུ་ཁུ་ཙྩཱ་ར་ཎ་ཏྠཱ་ཡ ར་སྶ་ཝ་སེ་ན པཱ་ཋོ ཨ་ཏྠཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཁ་ནྡྷ་ཀཱ ཡ ཙ མཱ་ཏི་ཀཱ’’ཏི. ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་ཡ་ཏོ་ཀ་ཏནྟི (སཾ. ནི. ༡.༢༡༦) ཨེ་ཏྠ ‘‘ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་ཡ་ཏ་ཀ་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ‘‘པ་རོ་ས་ཧ་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ ཨོ་ཀཱ་རཱ་ག་མ་ཝ་སེ་ན ‘‘ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ནི་ཡ་ཏོ་ཀ་ཏ’’ནྟི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་ཡ་ཏ་ཀ་ཏ’’ནྟི. ཨེ་ཏེ་ནཱཏི ‘‘ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ ནི་ཡ་ཏོ་ཀ་ཏ’’ནྟི པཱ་ཋེ་ན. པ་ཙྩེ་ཏ་བྦོཏི པ་ཏི ཨེ་ཏ་བྦོ, པ་ཊི་མུ་ཁཾ ཉཱ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨ་ཉྙེ་ཧཱིཏི ཏཱི་ཧི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཧི ཨ་ཉྙེ་ཧི སི་ཀྑཱ་པ་དེ་ཧི.
ཏ་ཏྠཱཏི ས་མྦྷེ་ད་ནི་དཱ་ན་ཝ་ཙ་ནེ་སུ. ས་མྦྷེ་ད་ཝ་ཙ་ནེ་ན པ་ཙྩེ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཏཱ་ནི ཏཱི་ཎི སི་ཀྑཱ་པ་དཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. པ་ཉྙ་ཏྟི་དེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏནྟི པ་ཉྙ་ཏྟི་ཊྛཱ་ན་བྷཱུ་ཏ་དེ་ས་ས་ངྑཱ་ཏཾ. ‘‘ཨི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘དི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཀ་ཏྟཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘པ་ཉྙཱ་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དི་ས་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ ཁཱ་ཡ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠཱཏི ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ནི་ཡ་མ་ས་མྦྷེ་ད་ནི་དཱ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་སུ ཏཱི་སུ, ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ བྷུ་མྨཾ. ཨི་ཏ་རཾ པ་ནཱཏི ས་མུ་ཊྛཱ་ན་ནི་ཡ་མ་ས་མྦྷེ་དེ་ཧི ཨ་ཉྙཾ པ་ན.
ཨཱ་ལ༹་ཝཱིཏི ཨཱ་ལ༹་ཝི་ཡཾ. ས་ཀྐེ་སུ བྷ་གྒེ་སུ ཙཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ ཛ་ན་པ་ད་ནཱ་མ་ཏྟཱ བ་ཧུ་ཝ་ཙ་ན་ཝ་སེ་ན ཝུ་ཏྟཾ.
དྭཱི་སུ ཝི་བྷ་ངྒེ་སུ པ་ཉྙ་ཏྟཾ ཡཾ སི་ཀྑཱ་པ་དཾ ཨུ་དྡི་ས་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཝི་བྷ་ངྒེ་སཱུ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝི་བྷ་ངྒེཏི ཨེ་ཏྠ སུ་ཀཱ་ར་ལོ་པོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྶཱཏི སི་ཀྑཱ་པ་ད་སྶ. ཡ་ཐཱ་ཉཱ་ཡནྟི ཡུ་ཏྟི་ཡཱ ཨ་ནུ་རཱུ་པཾ. ཏནྟི ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. མེ སུ་ཎཱ་ཐཱཏི མ་མ ས་ནྟི་ཀཱ སུ་ཎཱ་ཐ. ཨི་ཏཱིཏི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ.
ཀ་ཐི་ནནྟི པ་ཋ་མ་ཀ་ཐི་ན་ས་མུ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏཱ་ཡ ས་དྡྷིནྟི ཨ་ན་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནེ་ན ས་དྡྷིཾ. ས་དི་སཱ ཨི་དྷ དི་སྶ་རེཏི ཨེ་ཏྠ ཨི་དྷས་དྡོ ཨ་ཏྠ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒ་ཝི་ས་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨི་དྷ ཨུ་བྷ་ཏོ་ཝི་བྷ་ངྒེ’’ཏི. ‘‘ས་དི་སཱ་ནཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་དི་སཱཏི ཨེ་ཏྠ ནི་ཀཱ་ར་སྶཱ་ཀཱ་རཱ་དེ་སོ ད་སྶི་ཏོ. ‘‘དི་སྶ་ནྟཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ དི་སྶ་རེཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ནྟི་ས་དྡ་སྶ རེ་ཀཱ་རོ (ནི་རུ་ཏྟི་དཱི་པ་ནི་ཡཾ ༥༧༠ སུ་ཏེ) ད་སྶི་ཏོ.