༡༠. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཀྑ་ནྡྷ་ཀཾ
མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་གོ་ཏ་མཱི་ཝ་ཏྠུ་ཀ་ཐཱ
༤༠༢. བྷི་ཀྑུ་ནི་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཀ་སྨཱ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི ཙོ་ད་ནཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཏ་སྶཱ ཨཱ་བྷོ་གཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན་ནཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘ཀཱ་མ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་བྷྱཱུ་པ་ག་མ་པ་རི་ཧཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཝི་སྶ་ཛྫེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཀཱ་མཾས་དྡོ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠོ, པ་ན ས་དྡོ ག་ར་ཧ་ཏྠོ, པ་ན ཏ་ཐཱ་པི པ་ཊི་ཀྑི་པ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏནྟི མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏིཾ གོ་ཏ་མིཾ. ཡཱ་ཙི་ཏེ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཡནྟི པ་བྦ་ཛྫཱ. བྷ་དྡ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱཏི ལ་དྡྷ་ཀཾ ཀ་ཏྭཱ, མ་ནཱ་པཾ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༤༠༣. ཀུ་མྦྷ་ཐེ་ན་ཀེ་ཧཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀུ་མྦྷེ དཱི་པཾ ཛཱ་ལེ་ཏྭཱ ཏེ་ནཱ་ལོ་ཀེ་ན ཐེ་ནེ་ནྟཱི་ཏི ཀུ་མྦྷ་ཐེ་ན་ཀཱཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཀུ་མྦྷེ དཱི་པཾ ཛཱ་ལེ་ཏྭཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ནཱ་ལི༹་མ་ཛ྄ཛྷ་ག་ཏནྟི ས་སྶ་ནཱ་ལ༹་སྶ མ་ཛ྄ཛྷེ ག་ཏཾ. ག་ཎྛིནྟི ཕ་ལུ༹ཾ. ‘‘ཀ་ཎྜ’’ནྟི་པི པཱ་ཋོ, ད་ཎྜ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཡེ་ནཱཏི པཱ་ཎ་ཀེ་ན. ཨ་ཡ་ཉྷི ཡཾ་ས་དྡོ ཏཾ་ས་དྡཱ་ན་པེ་ཀྑོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.
ཨ་ནྟོ་ར་ཏྟ་བྷཱ་ཝོཏི ཨ་ནྟོ་ལོ་ཧི་ཏ་བྷཱ་ཝོ. ཨེ་ཏ་མ་ཏྠནྟི ཨེ་ཏཾ ཝ་ཀྑ་མཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཾ. ཨཱ་ལི༹་ཡཱཏི ཨཱ་ཝ་ར་ཎཱ་ཡ. ཨ་བ་དྡྷཱ་ཡ་པཱིཏི པི་ས་དྡོ ཨ་ནུ་གྒ་ཧ་ཏྠོ, བ་དྡྷཱ་ཡ པ་ན པ་གེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀི་ཉྩཱིཏི ཨ་པྤ་མ་ཏྟ་ཀཾ. ཡནྟི ཨུ་ད་ཀཾ. ཏ་མྤཱིཏི ཨུ་ད་ཀ་མྤི. པི་ས་དྡོ ཨ་བ་དྡྷཱ་ཡ ཋི་ཏཾ ཀི་ཉྩི ཨུ་ད་ཀཾ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏི. ཡེ ཨི་མེ ག་རུ་དྷ་མྨཱ པ་ཉྙ་ཏྟཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཊི་ཀ་ཙྩེ་ཝཱཏི པ་གེ་ཝ, པ་ཋ་མ་མེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་སཱུཏི ག་རུ་དྷ་མྨེ་སུ. ཨ་པ་ཉྙ་ཏྟེ་སུ ས་ནྟེ་སུ་པཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. པ་ཋ་མཾ ཝུ་ཏྟནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ, ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་མེ་ཝ ཋ་སྶ་ཏི ཨི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ’’ནྟི ཙ ཨེ་ཏཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏོཏི ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶ་ཏོ. པ་རི་ཡ་ཏྟི་དྷ་མྨོ་པཱིཏི པི་ས་དྡོ པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ས་དྡྷ་མྨཾ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏི. དྭཱི་སུ ས་དྡྷ་མྨེ་སུ ཋི་ཏེ་སུ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་དྡྷ་མྨོ ཋི་ཏོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ན ཝུ་ཏྟཾ. ཏཱ་ནི་ཡེ་ཝཱཏི པ་ཉྩ་ཝ་སྶ་ས་ཧ་སྶཱ་ནི་ཡེ་ཝ. པ་རི་ཡ་ཏྟི་ཡཱ ས་ཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ནཱ་པི ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ལི་ངྒནྟི ས་མ་ཎ་ཝེ་སཾ, ས་མ་ཎཱ་ཀཱ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ.
བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ན་ཀ་ཐཱ
༤༠༤. ཨི་མཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱཏི མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཡཱ ཨ་ཊྛ་ག་རུ་དྷ་མྨ་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎཱུ་པ་ས་མྤ་དཾ ཨུ་པ་ནི་དྷཱ་ཡ ཨ་ཡཾ པ་ཉྙ་ཏྟི ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི ནཱ་མ, ཏཱ་ཡ ཨ་ནུ་པ་ཉྙ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏུ་ནྟི ཨ་ཏྠོ. མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏི་ཡཱ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ནི་ཡོ ཀ་ཏྭཱཏི མ་ཧཱ་པ་ཛཱ་པ་ཏིཾ ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཾ ཀ་ཏྭཱ པ་ཉྩ་ས་ཏཱ སཱ་ཀི་ཡཱ་ནི་ཡོ ཏ་སྶཱ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ནི་ཡོ ཀ་ཏྭཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨི་ཏཱིཏི ཏ་སྨཱ ཨ་ཧེ་སུ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མི་ནཱ ཨོ་ཝཱ་དེ་ནཱཏི བྷ་ག་ཝ་ཏོ ཨི་མི་ནཱ ཨོ་ཝཱ་དེ་ན.
༤༡༠. ཨེ་ཏི་སྶཱཏི ཨེ་ཏི་སྶཱ བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡཱ. ཏནྟི ཀ་མྨཾ. ཨ་ཉྙ་སྨིནྟི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ ཀ་མྨེ. ཨ་ཉྙནྟི རོ་པི་ཏ་བྦ་ཀ་མྨ་ཏོ ཨ་ཉྙཾ ཀ་མྨཾ.
༤༡༡. ཀ་དྡ་མོ་ད་ཀེ་ནཱཏི ཀ་དྡ་མེ་ན ཨཱ་ལུ་ལི༹་ཏེ་ན ཨུ་ད་ཀེ་ནེ་ཝ. ཀ་དྡ་མཱ་དཱི་སུ་པཱིཏི པཱི་ས་དྡོ ‘‘ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི་པཱི་ཏི ཧི ཨ་ཏྠོ. ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ས་ངྒྷེ་ན ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏྭཱ. ཨ་པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡནྟི ཨ་པ་སཱ་དེ་ཏ་བྦཾ ཀ་མྨཾ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན སཱ་ཝ་ན་མ་ཏྟེ་ན. ཨ་ཝ་ནྡི་ཡོཏི ན ཝ་ནྡེ་ཏ་བྦོ, ཝ་ནྡི་ཏུཾ ན ཨ་ར་ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཏོཏི ཏི་ཀྑ་ཏྟུཾ སཱ་ཝེ་ཏ་བྦ་ཏོ. ན ཝ་ནྡ་ནྟཱིཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཡོ ན ཝ་ནྡ་ནྟི. དི་སྭཱ་པཱིཏི ཏཾ བྷི་ཀྑུཾ དི་སྭཱ་པི. ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱཏི ཨ་པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ, ཁ་མཱ་པེ་ཏ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝི་ཧཱ་རེ་ཡེ་ཝཱཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝི་ཧཱ་རེ་ཡེ་ཝ. ཏེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱཏི ཨུ་པ་ས་ངྐ་མི་ཏ་བྦེ་ན བྷི་ཀྑུ་ནཱ, ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏ་ཏོཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཀཱ་ལ་ཏོ. སོཏི ཨ་པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡཾ ད་སྶེ་ནྟོ བྷི་ཀྑུ. ཨེ་ཏྠཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ. ཀ་མྨ་ཝི་བྷ་ངྒེཏི པ་རི་ཝཱ་རཱ་ཝ་སཱ་ནེ ཀ་མྨཱ་ནཾ ཝི་བྷ་ངྒ་ཊྛཱ་ནེ (པ་རི. ཨ་ཊྛ. ༤༩༥-༤༩༦).
ཨོ་བྷཱ་ས་ནྟཱིཏི ཨ་ཝ ཧཱི་ནེ་ན བྷཱ་ས་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ་ན ཨོ་བྷཱ་ས་ནྟཱི’’ཏི. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ས་དྡྷིཾ ས་མྤ་ཡོ་ཛེ་ནྟཱི’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་མྨ་ཀ་ར་ཎེ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་སེ ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ་ནཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠ ‘‘པུ་རི་སེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་མྨཾ ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཨ་ས་དྡྷ་མྨེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཀ་ར་ཎཾ. ཝི་ཧཱ་ར་པྤ་ཝེ་ས་ནེཏི བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ ཝི་ཧཱ་ར་པྤ་ཝེ་ས་ནེ. ཨོ་ཝཱ་དཾ ཋ་པེ་ཏུནྟི ཨེ་ཏྠ ཨོ་ཝཱ་ད་ཊྛ་པ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ན བྷི་ཀྑུ་ནུ་པ་སྶ་ཡ’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨོ་ཝཱ་ད་ཏྠཱ་ཡཱཏི ཨོ་ཝཱ་ད་པ་ཊི་གྒ་ཧ་ཎ་ཏྠཱ་ཡ. མཱ ཀ་རི་ཏྠཱཏི མཱ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཐ.
༤༡༦. གི་ཧི་དཱ་རི་ཀཱ་ཡོཏི གི་ཧི་བྷཱུ་ཏཱ དཱ་རི་ཀཱ་ཡོ བ་ནྡྷ་ནྟི ཝི་ཡཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. གྷ་ན་པ་ཊྚ་ཀེ་ནཱཏི གྷ་ན་བྷཱུ་ཏེ་ན པ་ཊྚེ་ན ནི་ཡུ་ཏྟེ་ན. ཨེ་ཀ་པ་རི་ཡ་ཀནྟི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ ཀ་ཊི་ཡཾ པ་རི་ཀྑི་པི་ཏྭཱ ཀ་ཏཾ ཀཱ་ཡ་བ་ནྡྷ་ནཾ ཨེ་ཀ་པ་རི་ཡ་ཀ་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཀ་ཝཱ་རཾ པ་རི་ཀྑི་པ་ན་ཀ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཀྑི་པ་ན་ཀནྟི ཀ་ཊི་ཡཾ པ་རི་ཀྑི་པ་ནཱ་ར་ཧཾ.
ཝི་ལཱི་ཝེ་ནཱཏི ཨེ་ཏྠ བ་ཧུ་ཏྠེ ཨེ་ཀ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཎྷེ་ཧི ཝི་ལཱི་ཝེ་ཧཱི’’ཏི. ‘‘ཀ་ཏ་པ་ཊྚེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ‘‘ཀ་ཏེ་ནཱ’’ཏི པཱ་ཋ་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི. སེ་ཏ་ཝ་ཏྠ་པ་ཊྚེ་ནཱཏི སེ་ཏ་ཝ་ཏྠེ་ན ཀ་ཏེ་ན པ་ཊྚེ་ན. ཀ་ཏ་ཝེ་ཎི་ཡཱཏི ཀ་ཏཱ་ཡ ཝེ་ཎི་ཡཱ. ཨི་མི་ནཱ དུ་སྶེ་ན ཀ་ཏཱ ཝེ་ཎི དུ་སྶ་ཝེ་ཎཱིཏི ཝ་ཙ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ པུ་རི་མ་པ་ཙྪི་མ་པ་དེ་སུ་པི. ཙོ་ལ༹་ཀཱ་སཱ་ཝནྟི ཙོ་ལ༹་མེ་ཝ ཀ་སཱ་ཝེ་ན ར་ཏྟ་ཏྟཱ ཙོ་ལ༹་ཀཱ་སཱ་ཝཾ.
ཨ་ཊྛི་ལླེ་ནཱཏི ཨ་དྡེ་ན ཨ་ཊྛི་ནཱ. ‘‘གོ་ཛ་ངྒྷ་ཊྛི་ཀེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཊྛི་ནོ ས་མྦ་ནྡྷཾ ད་སྶེ་ཏི. ཧ་ཏྠཾ ཀོ་ཊྚཱ་པེ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཧ་ཏྠཾ ནཱ་མ ཨ་གྒ་བཱ་ཧ་མེ་ཝཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ན ཀ་པྤ་ར་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་གྒ་བཱ་ཧ’’ནྟི. པི་ཊྛི་ཧ་ཏྠནྟི ཧ་ཏྠ་པི་ཊྛིཾ. པི་ཊྛི་པཱ་དནྟི པཱ་ད་པི་ཊྛིཾ.
༤༡༧. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནེ་ཝཱཏི ཚ་བྦ་གྒི་ཡཱ་ནཾ མུ་ཁ་ལི་མྤ་ནཱ་དཱི་སུ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༢༤༧) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡཱ་ནེ་ཝ. ཨ་ངྒ་དེ་སེཏི ས་རཱི་ར་པྤ་དེ་སེ. ག་ཎྜ་པྤ་དེ་སེཏི ཀ་པོ་ལ་པྤ་དེ་སེ. སཱ་ལོ་ཀེ ཏི་ཊྛ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ སཾ་ཝི་ཛྫ་ཏི ཨཱ་ལོ་ཀོ ཨེ་ཏྠཱ་ཏི སཱ་ལོ་ཀནྟི ཀ་ཏྭཱ དྭཱ་རཾ ག་ཧེ་ཏ་བྦཾ. ཏེ་ན ཝུ་ཏྟཾ ‘‘དྭཱ་རཾ ཝི་ཝ་རི་ཏྭཱ’’ཏི. ཝུ་ཊྛཱ་པེ་ནྟཱིཏི ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ནྟི. སཱུ་ནཾ ཋ་པེ་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ སཱུ་ནཱ་ས་དྡོ མཾ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘མཾ་སཾ ཝི་ཀྐི་ཎ་ནྟཱི’’ཏི. ཏེ་ནཱཏི དཱ་སེ་ན. ཨི་དཾ པ་དཾ ‘‘ཀཱ་རེ་ནྟཱི’’ཏི པ་དེ ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ. ‘‘ཧ་རི་ཏ་ཀ་ཉྩེ་ཝ པ་ཀྐ་ཉྩཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཧ་རི་ཏ་ཀ་པ་ཀྐི་ཀནྟི པ་ད་སྶ དྭ་ནྡ་ཝཱ་ཀྱཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧ་རི་ཏ་ཀནྟི ཧ་རི་ཏ་མེ་ཝ པ་ཎྞཾ. པ་ཀྐནྟི སེ་དི་ཏཾ པ་ཎྞཾ.
༤༡༨. ཀ་ཐི་ཏཱ་ཡེ་ཝཱཏི ཙཱི་ཝ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཡེ་ཝ.
༤༡༩. པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོཏི པཱ་ལི༹་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡ་ཏོ མུ་ཏྟོ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ. པཱ་ལི༹་མུ་ཏྟ་ཀ་ཝི་ནི་ཙྪ་ཡཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཙེ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཡོ ཀོ་ཙི ཀཱ་ལཾ ཀ་རོ་ནྟོ ཝ་ད་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. མ་མ་ཙྩ་ཡེ་ནཱཏི མ་མ ཨ་ཏི་ཀྐ་མེ་ན. ཨ་ཉྙ་སྶཱཏི ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དཱི་ཧི ཨ་ཉྙ་སྶ. ཏེ་སནྟི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡཱ་དཱི་ནཾ. ན ཧོ་ཏཱིཏི པ་རི་ཀྑཱ་རོ ན ཧོ་ཏི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ. ཨ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ནནྟི ཨ་ཙྩ་ཡེ་ན ཧོ་ཏཱུ་ཏི དཱ་ནཾ. ན རུ་ཧ་ཏཱིཏི པ་ཉྩ་ནྣཾ ས་ཧ་དྷ་མྨི་ཀཱ་ནཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཝཱ ག་ཧ་ཊྛ་སྶ ཝཱ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ན རུ་ཧ་ཏི, ས་ངྒྷ་སྶེ་ཝ རུ་ཧ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. གི་ཧཱི་ནཾ པ་ན ཨ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ན་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. རུ་ཧ་ཏཱིཏི གི་ཧཱི་ནཾ པ་བྦ་ཛི་ཏ་སྶ ཝཱ ག་ཧ་ཊྛ་སྶ ཝཱ ཡ་སྶ ཀ་སྶ་ཙི ཨ་ཙྩ་ཡ་དཱ་ནཾ ཏེ་སཾ རུ་ཧ་ཏི, ཏེ་སཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྟ་ཀོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
༤༢༠. པུ་རཱ་ཎ་མ་ལླཱིཏི ཨེ་ཏྠ མ་ལླ་སྶ བྷ་རི་ཡཱ མ་ལླཱི, པུ་རཱ་ཎེ མ་ལླཱི པུ་རཱ་ཎ་མ་ལླཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རཱ་ཎེ’’ཏི་ཨཱ་དི. ‘‘གི་ཧི་ཀཱ་ལེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ‘‘པུ་རཱ་ཎེ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི. མ་ལླ་སྶཱཏི མུ་ཊྛི་མ་ལླ་སྶ. པུ་རི་ས་བྱ་ཉྫ་ནནྟི ཨེ་ཏྠ བྱ་ཉྫ་ནས་དྡོ ནི་མི་ཏྟ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་རི་ས་ནི་མི་ཏྟ’’ནྟི. ཙི་ཏྟནྟི རཱ་ག་ཙི་ཏྟཾ.
༤༢༡. ཡནྟི ཡཾ ཝ་ཏྠུ, ཨ་གྒནྟི པ་ཋ་མ་བྷཱ་གཾ. ཨ་ས་པྤཱ་ཡནྟི ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ས་པྤཱ་ཡཾ.
ཧི་ཡྻོཏི ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ན་ནྟ་རཱ་ཧ་ནི. ཨ་ཉྙ་སྨིནྟི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཨ་ཉྙ་སྨིཾ. ‘‘བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧཱི’’ཏི པ་དཾ ‘‘པ་ཊི་གྒཱ་ཧཱ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི པ་དེ ཀཱ་རི་ཏ་ཀ་མྨཾ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ.
༤༢༦. ‘‘བྷོ་ཛ་ན་ཀཱ་ལ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ‘‘ཀཱ་ལཾ ཝཱི་ཏི་ནཱ་མེ་སུ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཀཱ་ལ་ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏི.
པུ་རེཏི ཨཱ་དི་མྷི. ཏཱ་སནྟི ཨ་ཊྛ་ནྣཾ བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ. ཨ་བྦྷ་ནྟ་རི་མཱཏི ཨ་བྦྷ་ནྟ་རེ པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣཱ. ཨ་ཉྙཱཏི ཨ་ཊྛ་ཧི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ཧི ཨ་ཉྙཱ. ན་ཝ་ཀ་ཏ་རཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཋ་པེ་ཏྭཱ བྷ་ཏྟ་གྒ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཉྙ་ཏྠ ས་བྦ་ཏྠ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཌྜྷཾ ན པ་ཊི་བཱ་ཧི་ཏ་བྦནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཉྙ་ས་དྡ་སྶ ཨ་པཱ་དཱ་ནཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཉྙ་སྨིནྟི ཨེ་ཏྠ སྨིཾ་ཝ་ཙ་ནེ་ན ཏྠ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶ ཨ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ཙ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཊྛཱ་ནེ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ས་རཱུ་པཾ ད་སྶེ་ཏི.
༤༣༠. དཱུ་ཏེ་ན་པི ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏུནྟི ཨེ་ཏྠ ཀིཾ ས་བྦ་ཐཱ དཱུ་ཏེ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དཱུ་ཏེ་ན…པེ… ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨ་ས་ཏི ཨ་ནྟ་རཱ་ཡེ ན ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེ ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཱ་ཝ་དེ་ཝཱཏི ཨུ་པ་ས་མྤ་ནྣ་ཀྑ་ཎེ་ཡེ་ཝ.
༤༣༡. ན་ཝ་ཀ་མྨ་མྤཱིཏི པི་ས་དྡོ ཨུ་དོ་སི་ཏ་ཨུ་པ་སྶ་ཡེ ཨ་པེ་ཀྑ་ཏི.
༤༣༢. ཏ་སྶཱཏི ཏ་སྶཱ ཨི་ཏྠི་ཡཱ. ཡཱ་ཝ སོ དཱ་ར་ཀོ ཝི་ཉྙུ་ཏཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཀ་ཐཾ ཝི་ཉྙུ་བྷཱ་ཝོ ག་ཧེ་ཏ་བྦོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡཱ་ཝ ཁཱ་དི་ཏུ’’ནྟི་ཨཱ་དི.
ཋ་པེ་ཏྭཱ སཱ་གཱ་རནྟི ཨེ་ཏྠ ས་ཀཱ་རོ ས་ཧ་ས་དྡ་ཀཱ་རི་ཡོ, ཨ་གཱ་ར་ནྟི ཙ སེ་ཡྻཱ་གཱ་ར་ནྟི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཧཱ་གཱ་ར་སེ་ཡྻ་མ་ཏྟཾ ཋ་པེ་ཏྭཱ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཨ་ཉྙ་སྨིཾ པུ་རི་སེ པ་ཊི་པ་ཛྫི་ཏ་བྦཾ, ཨེ་ཝཾ ཏ་ཐཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨ་ཉྙ་སྨི’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཉྙེ པུ་རི་སེཏི ཨེ་ཏྠ སྨིཾ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ས་བྦ་ནཱ་མ་ཏོ ཨེ་ཀཱ་རཱ་དེ་སོ ད་སྶི་ཏོ, ཏཾ་ད་སྶ་ནེ་ན ཙ ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནེ (ཀ་ཙྩཱ་ཡ་ནེ ༡༡༠ སུ་ཏྟེ) ས་བྦ་ནཱ་མ་ཏོ སྨིཾ་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨེ་ཀཱ་རཱ་དེ་ས་ནི་སེ་དྷ་ནཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
༤༣༤. ‘‘ཡ་དེ་ཝ སཱ ཝི་བྦྷ་ནྟཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཡ་དེ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྠ ཡཾ་ས་དྡ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨོ་དཱ་ཏཱ་ནི ཝ་ཏྠཱ་ནི ནི་ཝ་ཏྠཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ‘‘ཏ་སྨཱ་ཡེ་ཝཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཏ་དེ་ཝཱཏི པ་ད་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་ཏྠ་མེ་ཝ ད་སྶེ་ཏི. ‘‘ན སི་ཀྑཱ་པ་ཙྩ་ཀྑཱ་ནེ་ནཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨེ་ཝ་ཏྠ་ཕ་ལཾ ད་སྶེ་ཏི. སཱ པུ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ན ལ་བྷ་ཏཱིཏི སཱ ཝི་བྦྷ་ནྟཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི པུ་ན ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ ན ལ་བྷ་ཏི.
པ་བྦ་ཛྫ་མྤི ན ལ་བྷ་ཏཱིཏི ཏི་ཏྠཱ་ཡ་ཏ་ན་ས་ངྐ་ནྟཱ བྷི་ཀྑུ་ནཱི པ་བྦ་ཛྫ་མྤི ན ལ་བྷ་ཏི, པ་གེ་ཝ ཨུ་པ་ས་མྤ་དཾ.
པཱ་དེ ས་མྦཱ་ཧ་ནྟཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ པཱ་དེ ས་མྦཱ་ཧ་ནྟཱ. ཀེ་སེཏི བྷི་ཀྑུ་ནཱི་ནཾ ཀེ་སེ. ཏ་ཏྲཱཏི ‘‘ཀུ་ཀྐུ་ཙྩ་ཡ་ནྟཱ ན སཱ་དི་ཡ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཙ་ནེ. ཨེ་ཀེ ཨཱ་ཙ་རི་ཡཱ ཝ་ད་ནྟཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. སཱ་ར་ཏྟཱ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྠཱཏི པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དཱི་སུ. ཨི་དནྟི པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི, ‘‘ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ཀ་མྨཾ ‘‘ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ ཝུ་ཏྟ་ཀ་ཏྟཱ. ཨ་ཐ ཝཱ ཨོ་དི་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏཾ ཨི་དཾ པུ་རི་སཱ་ནཾ ཨ་བྷི་ཝཱ་ད་ནཱ་དི ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝ་ཉྷི ས་ཏི ‘‘ཨོ་དི་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ’’ནྟི པ་དཾ ཧེ་ཏུ་ཨ་ནྟོ་ག་དྷ་ཝི་སེ་ས་ནཾ, ཨོ་དི་སྶ ཨ་ནུ་ཉྙཱ་ཏ་ཏྟཱ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཏནྟི ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་སུ ཝུ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ, ཡ་སྨཱ ཝཱ.
༤༣༥. པ་ལླ་ངྐེ་ན ནི་སཱི་ད་ནྟཱིཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ས་ན་པ་ལླ་ངྐཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ལླ་ངྐཾ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱ ནི་སཱི་ད་ནྟཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཨཱ་བྷུ་ཛི་ཏྭཱཏི ཨཱ་བ་ནྡྷི་ཏྭཱ. ཀཱུ་པོཏི ཝ་ཙྩ་ཀཱུ་པོ. ཨུ་པ་རཱིཏི ཀཱུ་པ་ཏོ ཨུ་པ་རི. ‘‘ས་བྦ་དི་སཱ་སུ པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་མེ་ཝ ཨ་ཏྠི, ན ཨུ་པ་རི ཚ་ནྣ་ནྟི ད་སྶེ་ཏི.
༤༣༦. ཀུ་ཎྜ་ཀནྟི ཀ་ཎཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ.
ཨི་ཏི བྷི་ཀྑུ་ནི་ཀྑ་ནྡྷ་ཀ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ཡོ་ཛ་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.