༡. ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཀ་ཐཱ

༡. ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ་སྶ པ་ཋ་མེ ཀ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཨེ་ཝ་མ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཙཱུ་ལ༹་ཝ་གྒ་སྶཱ’’ཏི པ་དཾ ‘‘ཀ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ’’ཏི པ་དེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝི་ས་མྦ་ནྡྷོ. ཏཱ་ཝཱཏི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀཱ་དི་ཏོ, པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀྑ་ནྡྷ་ཀཱ་དཱི་ནཾ ཝཱ པ་ཋ་མཾ. ཙེ་ཝ་ས་དྡོ ཙ ཙ་ས་དྡོ ཙ ‘‘པ་ཎྜུ་ཀ་ལོ་ཧི་ཏ་ཀཱ’’ཏི པ་ད་སྶ ཨ་ས་མཱ་ཧཱ་ར་དྭ་ནྡ་ཝཱ་ཀྱཾ དཱི་པེ་ནྟི. ནི་སྶ་ཡཱ་ནཾ ནཱ་མཾ ནི་སྶི་ཏེ་སུ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཝ་སེ་ན ཏེ་སཾ ས་དྡྷི་ཝི་ཧཱ་རི་ཀ་ཨ་ནྟེ་ཝཱ་སི་ཀཱ་པི པ་ཎྜུ་ཀ་ལོ་ཧི་ཏ་ཀ་ནཱ་མཱ་ཡེ་ཝ ཧོ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏེ་སཾ ནི་སྶི་ཏ་ཀཱ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. པི་ས་དྡེ་ན ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ཏྠཾ ས་མྤི་ཎྜེ་ཏི. ‘‘སུ་ཊྛུ བ་ལ་ཝ’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ བ་ལ་ཝཱ་བ་ལ་ཝནྟི དྭི་ནྣཾ ས་དྡཱ་ནཾ པ་རི་ཡཱ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན ཝུ་ཏྟ་ཏྟཱ ཨ་ཏི་ས་ཡ་ཏྠོ་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ‘‘བ་ལ་ཝ་བ་ལ་ཝ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦེ ཝཱ་ཙཱ་སི་ལི་ཊྛ་ཝ་སེ་ན དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཊི་ཝ་ད་ཐཱཏི པ་ཊི་ཙྪ་ནྣ་ཊྛཱ་ནེ ཀ་ཐེ་ཐ. ཨི་མི་ནཱ པ་ཊི་མ་ནྟེ་ཐཱཏི ཨེ་ཏྠ མ་ནྟ་དྷཱ་ཏུ་ཡཱ གུ་ཏྟ་བྷཱ་ས་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཨ་ཏྠེ་སུ ཀ་ར་ཎ་བྷཱ་ས་ན་ཀི་ཙྩེ་སུ ཨ་ལཾ ས་མ་ཏྠཱ་ཏི ཨ་ལ་མ་ཏྠཱ, ཏེ་སཾ ཝི་སེ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ལ་མ་ཏྠ་ཏ་རཱཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་མ་ཏྠ་ཏ་རཱ’’ཏི.

ཨ་དྷ་མྨ་ཀ་མྨ་དྭཱ་ད་ས་ཀ་ཀ་ཐཱ

༤. ཨ་ས་མྨུ་ཁཱ ཀ་ཏ་ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝཾ ཝི་ནི་ཙྪ་ཡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ས་མྨུ་ཁེ་ཧི ཝི་ར་ཧི་ཏཱ ཨ་ས་མྨུ་ཁཱཏི ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ངྒྷ་དྷ་མྨ་ཝི་ན་ཡ་པུ་གྒ་ལ་ས་མྨུ་ཁཱ་ནཾ ཝི་ནཱ ཀ་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཨ་པྤ་ཊི་པུ་ཙྪི་ཏྭཱ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་པྤ་ཊི་པུ་ཙྪཱཏི ཨེ་ཏྠ ཏྭཱ་པ་ཙྩ་ཡ་སྶཱ་ཀཱ་ར་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྶེ་ཝཱཏི ཙུ་དི་ཏ་ཀ་སྶེ་ཝ. ཨ་དེ་ས་ནཱ་གཱ་མི་ནི་ཡཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཀཱ་ར་སྶ ཨ་ཉྙ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘པཱ་རཱ་ཛི་ཀཱ…པེ… ཝཱ’’ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨེ. ན་ཝ པ་དཱཏི ན་ཝ་སུ པ་དེ་སུ, ནི་དྡྷཱ་ར་ཎེ ཙེ་ཏཾ པ་ཙྩ་ཏྟ་ཝ་ཙ་ནཾ. པུ་རི་མ་ཀེ་སུ ཏཱི་སུ ཏི་ཀེ་སུ ཝུ་ཏྟེ་སུ ན་ཝ་སུ པ་དེ་སཱུ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ‘‘ཨེ་ཀེ་ཀ’’ནྟི པ་དེ་ན ས་མྦ་ནྡྷི་ཏ་བྦཾ. ཨི་མེ་ཧཱིཏི ཨི་མེ་ཧི དྭཱི་ཧི པ་དེ་ཧི. དྭཱ་ད་ས ཏི་ཀཱཏི པུ་རི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཏི་ཀེ་ཧི ན་ཝ ཏི་ཀེ མི་སྶེ་ཏྭཱ དྭཱ་ད་ས. སུ་ཀྐ་པ་ཀྑེ་སུ་པཱིཏི པ་ཊི་སེ་དྷ་ཝི་ར་ཧ་ཝ་སེ་ན སུ་ཀྐེ་སུ པ་ཀྑེ་སུ་པི.

༦. ‘‘པ་བྦ་ཛི་ཏཱ་ན’’ནྟི ཨི་མི་ནཱ གི་ཧཱི་ནཾ ཨ་ན་ནུ་ལོ་མི་ཀ་ཏཾ ནི་ཝ་ཏྟེ་ཏི. ས་ཧ་སོ་ཀི་ཏཱ་དཱི་ཧཱིཏི ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ས་ཧ་ན་ནྡིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ས་བྦ་ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་པོ་ཏྠ་ཀེ་སུ ‘‘ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨུ་པ་ཛ྄ཛྷཱ་ཡེ་ན ཧུ་ཏྭཱ ན ཨུ་པ་ས་མྤཱ་དེ་ཏ་བྦ’’ནྟི པཱ་ཋ་ཏོ པ་ཊྛཱ་ཡ ཡཱ་ཝ ‘‘ན ས་མྤ་ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙཾ ཡོ་ཛེ་ཏྭཱ ཀ་ལ་ཧོ ན ཀཱ་རེ་ཏ་བྦོ’’ཏི པཱ་ཋོ ཨ་ཏྠི, ཏཱ་ཝ ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་པཱ་ཋོ ལི་ཁི་ཏོ, སོ པཱ་ཋོ ཨི་མ་སྨིཾ ཋཱ་ནེ ན ལི་ཁི་ཏ་བྦོ. ཀ་སྨཱ? པཱ་ལི༹་ཀྐ་མཱ་ནུ་པྤ་ཏྟཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, ཨ་ཊྛ་ཀ་ཐཱ་ཡ་མེ་ཝ ‘‘ཨ་ཊྛཱ་ར་ས ས་མྨཱ་ཝ་ཏྟ་ན་ཝ་ཏྟཱ་ནི པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ ཝ་ཎྞ་ཡི་སྶཱ་མཱ’’ཏི ཝ་ཀྑ་མཱ་ན་ཏྟཱ, ཡ་ཐཱ་ཝ་ཙ་ན་ཉྩ པཱ་རི་ཝཱ་སི་ཀ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (ཙཱུ་ལ༹་ཝ. ཨ་ཊྛ. ༧༦) སཾ་ཝ་ཎྞི་ཏ་ཏྠཱ ཙ. ཏ་སྨཱ སོ པཱ་ཋོ ན པོ་རཱ་ཎ་པཱ་ཋོ ཧོ་ཏི, པ་ཙྪཱ པ་ཀྑི་ཏྟ་པཱ་ཋོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦོ.

ཏི་ཎྞཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ བྷི་ཀྑཱུ་ན་ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨེ་ཀེ་ཀེ་ནཱ་པཱིཏི ཏཱི་སུ ཨ་ངྒེ་སུ ཨེ་ཀེ་ཀེ་ནཱ་པི. ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཝ་ཡ་ཝ་ཝཱ་ཀྱ་ནི་བྦ་ཏྟི་ཝ་སེ་ན ཀ་མྨཱ་ར་ཧ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ནི་ཡ་སྶ་སྶ ཝི་སེ་སེ་ན ཨ་བྷི་ཎྷཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཏྟཾ ཨ་ངྒཾ ཨི་ཏི ཝུ་ཏྟ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཀཱ་ར་ཝཱ་ཙ་ཀོ ཨི་ཏི་ས་དྡོ ལུ་ཏྟ་ནི་དྡི་ཊྛོ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ ཨ་ན་ནྟ་རེ་པི. ཏ་ཛྫཱི་ཡ་ཏི ཨ་ནེ་ན ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨེ་ནཱ་ཏི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡཾ, ཏ་མེ་ཝ ཀ་མྨཾ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ. ‘‘ནི་སྶཱ་ཡ ཏེ ཝ་ཏྠ་བྦ’’ནྟི ནི་ཡ་སྶཱི་ཡ་ཏི བཱ་ལོ བྷ་ཛཱ་པཱི་ཡ་ཏི ཨ་ནེ་ན ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨེ་ནཱ་ཏི ནི་ཡ་སྶཾ, དི་ཝཱ་དི་ག་ཎི་ཀ་ཏྟཱ ས་ཀཱ་ར་སྶ དྭེ་བྷཱ་ཝོ ཧོ་ཏི ‘‘ན་སྶཾ ཝ་སྶ’’ནྟི་ཨཱ་དཱི་སུ ཝི་ཡ, ནི་ཡ་སྶ་མེ་ཝ ཀ་མྨཾ ནི་ཡ་སྶ་ཀ་མྨཾ. གཱ་མཱ་དི་ཏོ པ་བྦཱ་ཛི་ཡ་ཏི ཨ་ནེ་ན ཝི་ན་ཡ་ཀ་མྨེ་ནཱ་ཏི པ་བྦཱ་ཛ་ནཱི་ཡཾ, ཏ་མེ་ཝ ཀ་མྨཾ པ་བྦཱ་ཛ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ. ཏཱི་སཱུཏི བྷ་ཎྜ་ན་ཀཱ་ར་ཀ་ཨ་བྷི་ཎྷཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀ་ཝ་སེ་ན ཏི་ཝི་དྷེ་སུ ཨ་ངྒེ་སུ. ཡེ་ན ཀེ་ན་ཙི ཨ་ངྒེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཡ་དི ས་བྦཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ས་ཏི ཙ་མྤེ་ཡྻ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ (མ་ཧཱ་ཝ. ༤༠༠ ཨཱ་ད་ཡོ) ཝུ་ཏྟཾ ཨི་དཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཝ་ཙ་ན་ཏྠ་ནཱ་ན་ཏྟ་ཏོཏི ཝ་ཙ་ན་སྶ ཙ ཨ་ཏྠ་སྶ ཙ ནཱ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་མེ་ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་རེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཱ་ར་ཧ་སྶཱ་ཏི ཨི་མ་སྶ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ‘‘ཏི་ཎྞཾ བྷི་ཀྑ་ཝེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་སྶ ཨ་ངྒ་ས་མྦྷ་ཝོ ཨ་ཏྠོ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ན ཝི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ. ས་ངྒྷེ་ན ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨི་མི་ནཱ ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡཱ་དི་ཀ་མྨཱ་ར་ཧ་སྶ ཏ་སྶ བྷི་ཀྑུ་སྶཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨེ་ཝཾ ཀ་མྨ་ས་ནྣི་ཊྛཱ་ན་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨ་ངྒ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ནྟོ ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྶ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཡ་སྶཱཏི བྷི་ཀྑུ་སྶ, ཨ་ཏྠཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. བྷ་ཎྜ་ན་ཀཱ་ར་ཀཱ་དཱི་སཱུཏི་ཨཱ་དི་ས་དྡེ་ན ཨ་བྷི་ཎྷཱ་པ་ཏྟི་ཀ་ཀུ་ལ་དཱུ་ས་ཀཱ་ནི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨཱ་ཀ་ངྑ་མཱ་ནོ ས་ངྒྷོ ཀ་རེ་ཡྻཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཀ་མྨཱ་ར་ཧནྟི ཀ་མྨ་སྶ, ཀ་མྨེ ཝཱ ཨ་ར་ཧཾ. ཨེ་ཏྠཱཏི ཀ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ. པུ་བྦེ་ནཱཏི པུ་བྦེ ཝུ་ཏྟེ་ན ཙ་མྤེ་ཡྻ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀེ་ན. ཨ་པ་རནྟི ཨ་པ་རེ ཝུ་ཏྟཾ ཀ་མྨ་ཀྑ་ནྡྷ་ཀཾ. ས་མེ་ཏཱིཏི ས་མཾ ག་ཙྪ་ཏི.

ཏ་ཏྠཱཏི ཀ་མྨེ་སུ, ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨེ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ, ཨ་ངྒེ་སུ ཝཱ, བྷ་ཎྜ་ན་ཀཱ་ར་ཀ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཨ་ཐ ཁོཏི ཏ་ཐཱ ཝུ་ཏྟཱ་པཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཀ་རོ་ནྟེ་ན ཀ་མྨ་ཝཱ་ཙཱ་ཝཱ་ཙ་ཀེ་ནཱ་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཧཱིཏི ཕ་ལ་ཛོ་ཏ་ཀོ. བྷཱུ་ཏེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱཏི ཏ་ཙྪེ་ན ཝ་ཏྠུ་ནཱ. ཨ་ཉྙ་སྶ ཀ་མྨ་སྶཱཏི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་ཏོ ཨ་ཉྙ་སྶ ཀ་མྨ་སྶ. ཀ་སྨཱ བཱ་ལ་སྶ ཨ་བྱ་ཏྟ་སྶ ཨཱ་པ་ཏྟི་བ་ཧུ་ལ་སྶ ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨཾ ཀཱ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨི་ད་མྤཱིཏི ཏ་ཛྫ་ནཱི་ཡ་ཀ་མྨ་མྤི. ས་བྦ་ཏྠཱཏི ས་བྦེ་སུ ཀ་མྨེ་སུ.

ན་པྤ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷེ་ཏ་བྦ་ཨ་ཊྛཱ་ར་ས་ཀཱ་དི་ཀ་ཐཱ

༨. པ་ནྣ་ལོ་མཱཏི པ་ཏི་ཏ་མཱ་ན་ལོ་མཱ. ཨེ་ཏནྟི ཝ་ཏྟཾ. ནེ་ཏྠཱ་རནྟི ཨེ་ཏྠ ཨ་ཕུ་ཊྛ་ཀྑ་ར་སཾ་ཡོ་གེ པ་ར་སྶ ཏ་ཀཱ་ར་སྶ ཐ་ཀཱ་རོ ཧོ་ཏི, ཏ་སྨཱ དུ་ཏི་ཡ་ཀྑ་རེ་ན པཱ་ཋོ ཡུ་ཏྟོ. ཡེ་ནཱཏི ཝ་ཏྟེ་ན. ནི་སྶཱ་ར་ཎཱཏི ནི་སྶཱ་ར་ཎ་ཏོ. ད་ས ཝཱ དི་ཝ་སཱ་ནི, པ་ཉྩ ཝཱ དི་ཝ་སཱ་ནི པཱུ་རེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཧཱིཏི ས་ཙྩཾ. ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ནཱཏི ཨེ་ཏ་པྤ་མཱ་ཎེ་ན ད་ས་པ་ཉྩ་དི་ཝ་སེ་ན.