༥. རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༤༡༦. ཝི་མུ་ཏྟིཾ པ་རི་པཱ་ཙེ་ནྟཱིཏི ཀི་ལེ་སཱ་ནཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་དྡྷི་ཝི་མུ་ཏྟི་བྷཱུ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ ས་བྦ་སོ པཱ་ཙེ་ནྟི སཱ་དྷེ་ནྟི ནི་བྦཱ་པེ་ནྟཱི་ཏི ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ. དྷ་མྨཱཏི ཀཱ་ར་ཎ་དྷ་མྨཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཝི་སུ་དྡྷི་ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི, ཨ་ར་ཧ་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏཱ་ཡ ཝི་སུ་དྡྷི་ཡཱ ས་མྤཱ་ད་ན་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་ད་ཡོ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནཱ མ་གྒ་པ་ཊི་པཱ་ཊི་ཡཱ་ཝ ས་བྦ་སོ ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡཱ་དཱི་ཧི ཙི་ཏྟཾ ཝི་མོ་ཙེ་ནྟཱ ཨ་གྒ་ཕ་ལ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ ས་མྤཱ་དེ་ནྟི. ཏེ་སཾ པ་ན ཝི་སུ་དྡྷི བཱ་ལ་པ་རི་ཝ་ཛྫ་ནེ་ན པ་ཎྜི་ཏ་པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ནེ་ན པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧ་དྷ་མྨ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ་ཡ ཙ ཧོ་ཏི. ཏ་ཏོ ཨི་དྷ པ་ནྣ་ར་ས དྷ་མྨཱ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཝུ་ཏྟ་ཉྷེ་ཏ’’ནྟི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ.
ཏ་ཏྠ ཨ་སྶ་དྡྷེ པུ་གྒ་ལེཏི ས་དྡྷཱ་ར་ཧི་ཏེ པུ་གྒ་ལེ. ཏེ ཧི ནི་སྶཱ་ཡ ན ཀ་དཱ་ཙི ས་དྡྷཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི, ཏེ་སཾ པ་ན དི་ཊྛཱ་ནུ་ག་ཏི་ཨཱ་པ་ཛྫ་ནེ་ན ཨ་ཉྙ་ད་ཏྠུ ཨ་ས་དྡྷི་ཡ་མེ་ཝ ཝ་ཌྜྷ་ཏི, ཏ་སྨཱ ཏེ པ་ཊི་བྷ་ཡ་མ་གྒོ ཝི་ཡ དཱུ་ར་ཏོ ཝ་ཛྫེ་ཏ་བྦཱ. ཨ་སྶ་དྡྷི་ཡནྟི ཙ ས་དྡྷཱ་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ཨ་ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ནཱ་ཀཱ་རེ་ན པ་ཝ་ཏྟཱ སཾ་ཀི་ལེ་ས་དྷ་མྨཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ. ས་དྡྷེ པུ་གྒ་ལེཏི ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་ནྣེ པུ་གྒ་ལེ. ཏེ ཧི ནི་སྶཱ་ཡ ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠུ་སྨིཾ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣཱ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཾ ཝེ་པུ་ལླཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ས་དྡྷེ་ཡྻ་ཝ་ཏྠཱུཏི ཙ བུ་དྡྷཱ་དཱི་ནི ར་ཏ་ནཱ་ནི ཀ་མྨ་ཀ་མྨ་ཕ་ལཱ་ནི ཙ. སེ་ཝ་ཏོཏི ལ་བྦྷ་མཱ་ནཾ ས་དྡྷཱ་ས་མྤ་དཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏུཾ ཝ་ཌྜྷེ་ཏུ་ཉྩ ནི་སེ་ཝ་ཏོ. སེ་ས་པ་དཱ་ནི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནི. ཨ་ཐ ཝཱ སེ་ཝ་ཏོ ཨུ་པ་ས་ངྐ་མ་ཏོ. བྷ་ཛ་ཏོ ཏེ་སཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ བྷ་ཏྟིཾ ཀུ་བྦ་ཏོ. པ་ཡི་རུ་པཱ་ས་ཏོཏི ཏེ་སཾ ཨོ་ཝཱ་དཱ་ནུ་སཱ་ས་ནི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨུ་པ་ཊྛ་ཧ་ཏོ. པ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟ་ནྟཱ ནཱ་མ བུ་དྡྷཱ་དི་གུ་ཎ་པ་ཊི་སཾ་ཡུ་ཏྟཱ པ་སཱ་དཱ་ཝ་ཧཱ ས་མྤ་སཱ་ད་ནཱི་ཡ་སུ་ཏྟཱ་ད་ཡོ. ཏེ ཧི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ བུ་དྡྷཱ་དཱི་སུ ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ པ་ས་ནྣཱ ཨུ་པ་ཛྫ་ཏི, ཨུ་པྤ་ནྣཱ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཾ ཝེ་པུ་ལླཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏི. ཨི་མེ་ཧི ཏཱི་ཧཱ་ཀཱ་རེ་ཧཱིཏི ཨི་མེ་ཧི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཏཱི་ཧི ཀཱ་ར་ཎེ་ཧི. པ་ཊི་པ་ཀྑ་དཱུ་རཱི་བྷཱ་ཝ་ཏོ པ་ཙྩེ་ཀཾ སཱུ་པ་ཧཱ་ར་ཏོ ཙ ཨཱ་སེ་ཝ་ནཾ བྷཱ་ཝ་ནཾ ལ་བྷ་ནྟི. ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཾ ཝི་སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏི མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ཝ་ཧ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ཙྪ་ཏི ཝི་སུ་དྡྷིཾ པཱ་པུ་ཎཱ་ཏི. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན སེ་ས་པ་དེ་སུ་པི ཨ་ཏྠོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ.
ཨ་ཡཾ པ་ན ཝི་སེ་སོ – ཀུ་སཱི་ཏེཏི ཨ་ལ་སེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ནི་ཀྑི་ཏྟ་དྷུ་རེ. ཨཱ་ར་དྡྷ་ཝཱི་རི་ཡེཏི པ་གྒ་ཧི་ཏ་ཝཱི་རི་ཡེ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ནྣེ. ས་མྨ་པྤ་དྷཱ་ནེཏི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཨ་ཀུ་ས་ལཱ་ནཾ ཨ་ནུ་པྤཱ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟེ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨུ་པཱ་ཡ་པྤ་དྷཱ་ནེ. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ པ་ཊི་པ་ཏྟིཾ ཨ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ. ཏེ ཧི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཏོ ལཱི་ནཾ ཨ་བྷི་བྷ་ཝི་ཏྭཱ ས་མྨ་དེ་ཝ ཨཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏུ་ཨཱ་དི ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཝི་དྷི་ནཱ ས་ཏི་ས་མྤ་དཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཨ་ས་མཱ་ཧི་ཏེ བྷ་ནྟ་མི་ག་བྷ་ནྟ་གོ་ཎ་ས་པྤ་ཊི་བྷཱ་གེ ཝི་བྦྷ་ནྟ་ཙི་ཏྟེ. ས་མཱ་ཧི་ཏེ ཨུ་པ་ཙཱ་ར་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཨ་པྤ་ནཱ་ས་མཱ་དྷི་ནཱ ཙ ས་མྨ་དེ་ཝ ས་མཱ་ཧི་ཏ་ཙི་ཏྟེ. ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑེཏི ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་ཝི་ཙཱ་རཱ་དི་ཛྷཱ་ནཱ་ནི པ་ཋ་མཱ་དི་ཝི་མོ་ཀྑེ ཙ. ཏེ་ས་ཉྷི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ཨུ་པ་རཱུ་པ་རི ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ས་མཱ་དྷཱ་ནཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. དུ་པྤ་ཉྙེཏི ནི་པྤ་ཉྙེ, ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་སྶ ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ས་ཝ་ན་ས་མྨ་ས་ནཱ་བྷཱ་ཝེ་ན ས་བྦ་སོ པ་ཉྙཱ་ར་ཧི་ཏེ ཙ. པ་ཉྙ་ཝ་ནྟེཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཙེ་ཝ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཙ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ. ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎ་ཙ་རི་ཡནྟི ག་མྦྷཱི་རཾ ཁ་ནྡྷཱ་ཡ་ཏ་ན་དྷཱ་ཏུ་ས་ཙྩ་པ་ཊི་ཙྩ་ས་མུ་པྤཱ་དཱ་དི་བྷེ་དཾ ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ་རི་ཏ་བྦ་ཊྛཱ་ནཾ, ཡ་ཏྠ ཝཱ ག་མྦྷཱི་ར་ཉཱ་ཎ་སྶ ཙ་རི་ཡཾ པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཱ ས་མྨོ་ཧཾ ཝི་དྷ་མ་ཏི, ཨ་ནུ་པྤ་ནྣཱ་ཡ པ་ཉྙཱ་ཡ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ བྷི་ཡྻོ་བྷཱ་ཝཱ་ཡ སཾ་ཝ་ཏྟ་ཏི. སུ་ཏྟ་ནྟ་ཀྑ་ནྡྷེཏི སུ་ཏྟ་ས་མཱུ་ཧེ.
པུ་བྦེ ས་དྡྷི་ནྡྲི་ཡཱ་དཱི་ནཾ ཝི་སུ་དྡྷི་ཀཱ་ར་ཎཱ་ནི, ‘‘ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡཱ དྷ་མྨཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཱ་ནཱི་ཏི ཨི་དྷ ས་དྡྷཱ་དི་ཀེ ཨ་ཉྙེ ཙ དྷ་མྨེ ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཨ་པ་རེ་པཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཏ་ཏྠ ས་དྡྷཱ་དཱི་ནཾ ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ ད་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝ, ཨ་ནི་ཙྩ་ས་ཉྙཱ་དཱི་ནཾ པ་ན ཝི་མུ་ཏྟི་པ་རི་པཱ་ཙ་ནཱི་ཡ་ཏཱ་ཡ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ན་ཏྠི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མེ པ་ཉྩ ནི་བྦེ་དྷ་བྷཱ་གི་ཡཱ ས་ཉྙཱ’’ཏི. ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ་ད་ཡོཏི ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ སཱི་ལ་སཾ་ཝ་རོ ཨ་བྷི་ས་ལླེ་ཁ་ཀ་ཐཱ ཝཱི་རི་ཡཱ་ར་མྦྷོ ནི་བྦེ་དྷི་ཀཱ པ་ཉྙཱ ཨི་མེ ཀ་ལྱཱ་ཎ་མི་ཏྟ་ཏཱ་ད་ཡོ པ་ཉྩ དྷ་མྨཱ. ཨ་ཡ་མེ་ཏྠ ས་ངྑེ་པོ, ཝི་ཏྠཱ་རོ པ་ན ‘‘མེ་གྷི་ཡ་སུ་ཏྟ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ’’ (ཨུ་དཱ. ཨ་ཊྛ. ༣༡) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ལོ་ཀཾ ཝོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶཱཏི བུ་དྡྷ་ཝེ་ནེ་ཡྻ་ས་ཏྟ་ལོ་ཀཾ བུ་དྡྷ་ཙ་ཀྑུ་ནཱ ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨོ་ལོ་ཀེ་ནྟ་སྶ.
༤༡༩. ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ རཱ་ཧུ་ལ་སྶ ཨི་ནྡྲི་ཡཱ་ནཾ པ་རི་པ་ཀྐ་ཏྟཱ ས་དྡྷིཾ པ་ཊྛ་པི་ཏ་པ་ཏྠ་ནཱ དེ་ཝ་ཏཱ ཨུ་དི་ཀྑ་མཱ་ནཱ ཏི་ཊྛ་ནྟི, – ‘‘ཀ་དཱ ནུ ཁོ ཨུ་ཏྟ་རི ཨཱ་ས་ཝཱ་ནཾ ཁ་ཡེ ཝི་ནེ་སྶ་ཏཱི’’ཏི. ཡ་དཱ པ་ན ས་ཏྠཱ ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཝི་ཏ་ཀྐེ་སི, ཏཱ་ཝ་དེ་ཝ ས་མཱ་ན་ཛ྄ཛྷཱ་ས་ཡ་ཏཱ་ཡ ས་བྦ་ཀཱ་ལཾ ཏ་ངྑ་ཎཾ ཨཱ་ག་མེ་ནྟི་ཡོ ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཡོ ཏཾ ས་མ་ཝཱ་ཡཾ དི་སྭཱ ཨེ་ཀ་སྨིཾ ཨ་ནྡྷ་ཝ་ན་སྨིཾ་ཡེ་ཝ ས་ནྣི་པ་ཏི་ཏཱ. ཨུ་པཱ་ལི་སྶ ག་ཧ་པ་ཏི་ནོ དཱི་གྷ་ན་ཁ་པ་རི་བྦཱ་ཛ་ཀ་སྶ ཙ་ཏུ་ས་ཙྩ་དྷ་མྨེ་སུ ད་སྶ་ན་ཀི་ཙྩེ་ན པ་ཝ་ཏྟོ སོ་ཏཱ་པ་ཏྟི་མ་གྒོ་ཏི ཏེ་སུ སུ་ཏྟེ་སུ (པ་ཊི. མ. ཨ་ཊྛ. ༢.༢.༣༠) པ་ཋ་མ་མ་གྒོ ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ད་སྶ་ན་ཏྠ་སྶ སཱ་ཏི་ས་ཡ་ཏྟཱ, བྲ་ཧྨཱ་ཡུ་ནོ པ་ན ཕ་ལ་ཉཱ་ཎཱ་ནི ཧེ་ཊྛི་མཱ་ནི ཏཱི་ཎི སཱ་ཏི་ས་ཡཱ་ནཱི་ཏི བྲ་ཧྨཱ་ཡུ་སུ་ཏྟེ(མ. ནི. ༢.༣༨༣ ཨཱ་ད་ཡོ) ཏཱི་ཎི ཕ་ལཱ་ནི ‘‘དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ’’ནྟི ཝུ་ཏྟཱ་ནི. ཨི་དཾ པ་ནེ་ཏྠ ཨཱ་ཡ་སྨ་ཏོ རཱ་ཧུ་ལ་སྶ མ་གྒ་ཉཱ་ཎཾ ཕ་ལ་ཉཱ་ཎ་ཉྩ ད་སྶ་ན་ཏྠོ སཱ་ཏི་ས་ཡོ, ཏཱ་ཧི ཙ དེ་ཝ་ཏཱ་ཧི ཡཾ ཉཱ་ཎཾ ཨ་དྷི་ག་ཏཾ, ཏཾ སཱ་ཏི་ས་ཡ་མེ་ཝཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘ཨི་མ་སྨིཾ སུ་ཏྟེ ཙ་ཏྟཱ་རོ མ་གྒཱ, ཙ་ཏྟཱ་རི ཙ ཕ་ལཱ་ནི དྷ་མྨ་ཙ་ཀྑུ་ནྟི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ནཱི’’ཏི. ཀིཾ པ་ན སཱ་ཝ་ཀཱ་ནཾ ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཉཱ་ཎེ ཨ་ཏྠི ཀོ་ཙི ཝི་སེ་སོ་ཏི? ཨཱ་མ ཨ་ཏྠི. སོ ཙ ཁོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ་ཀཱ་ར་ཝི་སེ་སེ་ན ལ་བྷེ་ཡྻ ཀཱ་ཙི ཝི་སེ་ས་མ་ཏྟཱ. སྭཱ་ཡ་མ་ཏྠོ ཨ་བྷི་དྷ་མྨེ ‘‘ནོ ཙ ཁོ ཡ་ཐཱ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་སྶཱ’’ཏི ས་དྡྷཱ་ཝི་མུ་ཏྟ་ཏོ དི་ཊྛི་པྤ་ཏྟ་སྶ ཀི་ལེ་ས་པྤ་ཧཱ་ནཾ པ་ཏི ཝི་སེ་ས་ཀི་ཏྟ་ནེ་ན དཱི་པེ་ཏ་བྦོ. ཀིཾ པ་ན ཨཱ་ཡ་སྨཱ རཱ་ཧུ་ལོ ཝི་ཡ ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ ས་བྦཱ ཨེ་ཀ་ཙི་ཏྟཱ པ་གེ་ཝ ཙ་ཏྟཱ་རི ཕ་ལཱ་ནི ཨ་དྷི་ག་ཎྷིཾ་སཱུ་ཏི? ནོ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཏ་ཏྠ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཀི་ཏྟ་ཀཱ པ་ན ཏཱ དེ་ཝ་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏཱ་ས་ཉྩ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
རཱ་ཧུ་ལོ་ཝཱ་ད་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.