༡. བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༢༧༢. ཨེ་ཀཱ ར་ཏྟི ཨེ་ཀ་ར་ཏྟོ, བྷ་དྡོ ཨེ་ཀ་ར་ཏྟོ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟཾ, ཝི་པ་སྶ་ནཾ པ་རི་བྲཱུ་ཧེ་ནྟོ པུ་གྒ་ལོ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ནུ་ཡོ་ག་ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ’’ཏི. ཏཾ ཨུ་དྡི་སྶ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ན བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟ་ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་ཏོ བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟ་སྶ ཝོ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨུ་དྡེ་ས་ཉྩ ཝི་བྷ་ངྒ་ཉྩ དེ་སེ་སྶཱ་མཱི’’ཏི. དེ་སེ་ཏ་བྦ་མ་ཏྠཾ ཨུ་དྡི་ས་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཨུ་དྡེ་སོ, ས་ངྑེ་པ་དེ་ས་ནཱ ཨེ་ཝ. ཡ་སྨཱ པ་ན ནི་དྡེ་ས་པ་དཱ་ནཾ ཛ་ན་ནི་ཊྛཱ་ནེ ཋི་ཏ་ཏྟཱ མཱ་ཏཱ ཝི་ཡཱ་ཏི མཱ་ཏི་ཀཱཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི, ཏ་སྨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་དྡེ་ས་ནྟི མཱ་ཏི་ཀ’’ནྟི. ཨུ་དྡི་ཊྛ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷ་ཛ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ་ཏི ཝི་བྷ་ངྒོ ཝི་ཏྠཱ་ར་དེ་ས་ནཱ, ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ཏྠཱ་ར་བྷཱ་ཛ་ནི་ཡ’’ནྟི ‘‘ཡ་ཐཱ་ཨུ་དྡི་ཊྛ་མ་ཏྠཾ ཝི་ཏྠཱ་ར་ཏོ བྷཱ་ཛེ་ཏི ཝི་བྷ་ཛ་ཏི ཨེ་ཏེ་ནཱ’’ཏི ཀ་ཏྭཱ.
ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཁ་ཎ་ཏྟ་ཡཾ པ་ཏྭཱ ཨ་ཏི་ཀྐ་མཾ ཨ་ཏི་ཀྐ་ནྟཾ ཨ་ཏཱི་ཏཾ. ཏཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཝི་ག་ཏཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏེ ཁ་ནྡྷ་པ་ཉྩ་ཀེ’’ཏི. ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ནཱ་ནུ་ག་ཙྪེ་ཡྻཱཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་ཧི ནཱ་ནུ་བྷ་ཝེ་ཡྻ, ནཱ་བྷི་ན་ནྡེ་ཡྻཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཡ་ཐཱ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏཱི་ཏེ་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ མི་ཙྪཱ་ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནཾ པ་རཱ་མཱ་སོ དི་ཊྛཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ; ཨེ་ཝཾ ‘‘ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་པ་རཱི་ཏ་གྒཱ་ཧ་ཝ་སེ་ན ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ རཱུ་པཱ་དཱི་སུ མི་ཙྪཱ་ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ནཾ པ་རཱ་མཱ་སོ དི་ཊྛི ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཾ དི་ཊྛི་པ་ཏྠ་ནཱ་ཏི ཏཾ པ་ཊི་ཀྑི་པ་ནྟོ ཨཱ་ཧ – ‘‘ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ན པ་ཏྠེ་ཡྻཱ’’ཏི. ཡ་ད་ཏཱི་ཏནྟི ཨེ་ཏྠ ཨི་ཏི-ས་དྡོ ཨཱ་དི་ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ཨ་པ་ཏྟ’’ནྟི པ་དཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཏ་མྤི ཧི ཀཱ་ར་ཎ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ ཙཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠཱ་ཡ་མ་དྷི་པྤཱ་ཡོ, ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཝ་སེ་ན ནཱ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦཾ ས་བྦ་སོ ཨ་ཝི་ཛྫ་མཱ་ན་ཏྟཱ ས་ས་ཝི་སཱ་ཎཾ ཝི་ཡ, ཏ་ཐཱ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་མྤི ན པ་ཏྠེ་ཏ་བྦ’’ནྟི. ཏ་ཏྠ སི་ཡཱ – ཨ་ཏཱི་ཏཾ ནཱ་བྷི་ན་ནྡི་ཏ་བྦཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་ཡ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ན་ཏྟཱ, ཨ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཏྠ་ནཱ པ་ན ས་ཕ་ལཱ་པི སི་ཡཱ་ཏི ན ས་བྦ་སོ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦཱ་ཏི? ན, ཏ་སྶཱ་པི ས་ཝི་གྷཱ་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏ་བྦ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ པ་ཧཱི་ནནྟི ནི་སྶ་ཊྛ་ས་བྷཱ་ཝཾ. ནི་རུ་དྡྷནྟི བྷ་གྒཾ. ཨ་ཏྠ་ངྒ་ཏནྟི ཝི་ནཱ་སཾ. ཨ་པྤ་ཏྟནྟི ས་བྷཱ་ཝཾ ཨུ་པྤཱ་དཱ་དི་ཀཾ ཨ་ས་མྤ་ཏྟཾ. ཨ་ཛཱ་ཏནྟི ན ཛཱ་ཏཾ. ཨ་ནི་བྦ་ཏྟནྟི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ.
ཡ་ཏྠ ཡ་ཏྠཱཏི ཡ་སྨིཾ ཡ་སྨིཾ ཁ་ཎེ, ཡ་སྨིཾ ཡ་སྨིཾ ཝཱ དྷ་མྨ་པུ་ཉྫེ ཨུ་པྤ་ནྣཾ, ཏཾ ས་བྦ་མྤི ཨ་སེ་སེ་ཏྭཱ. ཨ་ར་ཉྙཱ་དཱི་སུ ཝཱཏི ཝཱ-ས་དྡོ ཨ་ནི་ཡ་མ་ཏྠོ. ཏེ་ན ཨ་ར་ཉྙེ ཝཱ རུ་ཀྑ་མཱུ་ལེ ཝཱ པ་བྦ་ཏ་ཀ་ནྡ་རཱ་དཱི་སུ ཝཱ་ཏི ཋཱ་ན་ནི་ཡ་མཱ་བྷཱ་ཝཱ ཨ་ནུ་པ་སྶ་ནཱ་ཡ སཱ་ཏ་ཙྩ་ཀཱ་རི་ཏཾ ད་སྶེ་ཏི. ཡ་མ་ཀཱ་དི་ཝ་སེ་ན པ་རི་བྲཱུ་ཧི་ཡ་མཱ་ནཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཝི་ཡ པ་ཊི་པ་ཀྑེ་ཧི ཨ་ཀོ་པ་ནི་ཡཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨ་སཾ་ཧཱི་རཾ ཨ་སཾ་ཀུ་པྤ་ནྟི ཨི་དཾ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི. གཱ་ཐཱ་ཡ་མ་ཡ་མ་ཏྠོ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཝ་སེ་ན ཡུ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཀིཾ ཨེ་ཏཱ་ཡ པ་རི་ཡཱ་ཡ་ཀ་ཐཱ་ཡཱ་ཏི ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ་ཝ ཨ་སཾ་ཧཱི་རཾ ཨ་སཾ་ཀུ་པྤཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨ་ཐ ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཀ་ཐཾ པ་ན ནི་ཙྩ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་སྶ ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧ་ནཱ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པུ་ན་པྤུ་ན’’ནྟི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཏེ་ན ཏ་དཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ བྲཱུ་ཧ་ནཱ་ཡ, ཏེ་སཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་མྤི ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨ་ནུ་བྲཱུ་ཧི་ཏཾ ནཱ་མ ཧོ་ཏི བ་ཧུ་ལཾ མ་ན་སི་ཀཱ་རེ་ནཱ་ཏི ད་སྶེ་ཏི.
ཨཱ་དི་ཏོ ཏཱ་པ་ནཾ ཨཱ་ཏཱ་པ་ནཾ, ཏེ་ན ཨཱ་ར་མྦྷ་དྷཱ་ཏུ་མཱ་ཧ. པ་རི་ཏོ ཏཱ་པ་ནཾ པ་རི་ཏཱ་པ་ནཾ, ཏེ་ན ནི་ཀྐ་མ་དྷཱ་ཏུ་པ་ར་ཀྐ་མ་དྷཱ་ཏུ་ཡོ ཙཱ་ཏི. ཏ་སྶ སེ་ནཱཏི ཏ་སྶ མ་ཙྩུ་ནོ ས་ཧ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན སེ་ནཱ ཝི་ཡཱ་ཏི སེ་ནཱ. ས་ངྒ་རོཏི་ཨཱ་དཱི་སུ མི་ཏྟཱ་ཀཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན སཱ་མ་པ་ཡོ་ག་མཱ་ཧ. ལ་ཉྫགྒ་ཧ་ཎེ་ན ལ་ཉྫ་དཱ་ནཾ, ཏེ་ན དཱ་ན་པྤ་ཡོ་གཾ. བ་ལ་རཱ་སཱིཏི ཧ་ཏྠི་ཨ་སྶཱ་དི་བ་ལ་ཀཱ་ཡོ. ཏེ་ན ད་ཎྜ་བྷེ་དཱ་ནི ཝ་ད་ཏི. བྷེ་དོ་པི ཧི བ་ལ་ཝ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨི་ཛ྄ཛྷ་ཏི, སྭཱ་ཡཾ ཙ་ཏུ་བྦི་དྷོ་པི ཨུ་པཱ་ཡ་ཡོ་གེ་ན ས་མྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཡ་ཏི. ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཙ ས་ངྒཾ ཨཱ་ས་ཏྟིཾ ཨ་ར་ཏི དེ་ཏཱི་ཏི ས་ངྒ་རོ པུ་བྦ་བྷཱ་གེ ཝཱ ས་ངྒ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཏ་སྶ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ.
ཨུ་ཊྛཱ་ཧ་ཀཾ ཨུ་ཊྛཱ་ན་ཝཱི་རི་ཡ་ས་མྤ་ནྣཾ. ས་པ་ར་ཧི་ཏ་སཱི་ཝ་ན་ལ་ཀྑ་ཎེ་ན ཨ་སཱ་དྷུ་བྷཱ་ཝ་པ་ར་མྨུ་ཁ་བྷཱ་ཝ་ག་མ་ནེ་ན ཝཱ ས་ནྟོ.
༢༧༣. མ་ནུ་ཉྙ་རཱུ་པ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ ཨེ་ཝཾ་རཱུ་པོ ཨ་ཧོ་སཱིནྟི ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨ་ནྭཱ་ག་མེ་ཏི ཏ་ཏྠ ན་ནྡི་ཡཱ་ས་མ་ནྭཱ་ན་ཡ་ན་ཏོ. ཝེ་ད་ནཱདཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀུ་ས་ལ་སུ་ཁ་སོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱཏི ཀུ་ས་ལ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན སུ་ཁ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ན སོ་མ་ན་སྶ་ཝེ་ད་ནཱ་ཝ་སེ་ནཱ་ཏི པ་ཙྩེ་ཀཾ ཝེ་ད་ནཱ་ས་དྡོ ཡོ་ཛེ་ཏ་བྦོ. ཏ་ཎྷཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ་ཡ ས་ཏི དི་ཊྛཱ་བྷི་ན་ནྡ་ནཱ སི་དྡྷཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི – ‘‘ཏ་ཎྷཾ ས་མ་ནྭཱ་ནེ་ཏི’’ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ. ཧཱི་ན་རཱུ་པཱ་དི…པེ… ན མ་ཉྙ་ཏི ཨ་མ་ནུ་ཉྙོ་པི ས་མཱ་ནོ ས་མ་ནུ་ཉྙ་བྷཱ་ཝ་སྶེ་ཝ ཝ་སེ་ན མ་ཉྙ་ནཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ. ནཱ་ནུ་པ་ཝ་ཏྟ་ཡ་ཏི ཝི་ཀྑ་མྦྷ་ན་ཝ་སེ་ན ན་ནྡི་ཡཱ དཱུ་རཱི་ཀ་ཏ་ཏྟཱ.
༢༧༤. ཨུ་ལཱ༹་ར་སུ་ནྡ་ར་བྷཱ་ཝ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ་པི རཱུ་པཱ་དཱི་སུ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཀ་པྤ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཝཾ་རཱུ་པོ…པེ… ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
༢༧༥. ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱཏི ཡ་ཐཱ ན་ནྡི་ཡཱ ཨ་ས་མ་ནྭཱ་ན་ཡ་ན་ཛོ་ཏ་ནཾ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན པ་ཏི་ཊྛ་པེ་ཏུཾ, ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཾ ན ནྭཱ་ག་མེ་ཡྻཱ’’ཏི ཨུ་དྡེ་ས་སྶ, ‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་ཏཱི་ཏཾ ཨ་ནྭཱ་ག་མེ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (མ. ནི. ༣.༢༧༣) ཝི་བྷ་ངྒོ ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཉྩ ཡོ དྷ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ ཨུ་དྡེ་ས་སྶ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ན ཝི་བྷ་ངྒེ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནེ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན, ‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ…པེ… ཝ་ཏྟ་བྦཾ སི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཡི་དཾ པ་ར་མ་ག་མྦྷཱི་རཾ ས་ཏྠུ་དེ་ས་ནཱ་ན་ཡཾ ཨ་ནུ་པ་དྷཱ་རེ་ཏྭཱ ཙོ་དི་ཏཾ, ཡ་སྨཱ ‘‘པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣ་ཉྩ ཡོ དྷ་མྨ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཀ་སྶ ཨུ་དྡེ་ས་སྶ བྱ་ཏི་རེ་ཀ་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝ་སེ་ན, ‘‘ཀ་ཐ་ཉྩ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སཱུ’’ཏི ཝི་བྷ་ངྒ་དེ་ས་ནཱ ས་མྤ་ཝ་ཏྟ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏ་ཏྠ ཏ་སྶཱ ཨེ་ཝཱཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝ. ཨ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏུཾ སཾ་ཧཱི་ར་ཏཱི་ཏི མཱ་ཏི་ཀཾ ཨུ་དྡྷ་རི་ཏྭཱཏི ཀ་ཐེ་ཏུ་ཀ་མྱ་ཏཱ་ཡ མཱ་ཏི་ཀཱ་ཝ་སེ་ན པ་དུ་དྡྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ, ‘‘ཨི་དྷ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ཨ་སུ་ཏ་ཝཱ སུ་ཏ་ཝཱ’’ཏི ཙ ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་ཏྠཱ་རོ ཝུ་ཏྟོ. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཡ ཨ་བྷཱ་ཝི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི ས་པ་ཏྟེ་ཧི ཝི་ཡ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཋ་པ་ནཱ་ཡ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷཱི་ཡ་ཏི, ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཝི་ས་ཡེ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་པཱ་ཡ་ས་མུ་དྡཾ སཾ་སཱ་ར་ས་མུ་དྡཾ ཨཱ་ནཱི་ཡ་ཏི. སུ་ཀྐ་པ་ཀྑོ ཝུ་ཏྟ་ཝི་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
བྷ་དྡེ་ཀ་ར་ཏྟ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.