༧. མ་ཧཱ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༡༣༦. དོ་སེ་ཧི ཨཱ་ར་ཀཱ་ཏི ཨ་རི་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ནི་དྡོ་ས’’ནྟི. སཱ པ་ན ནི་དྡོ་ས་ཏཱ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ས་ཝི་སེ་སཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར’’ནྟི. ས་མྨཱ སུ་ནྡ་རོ པ་ས་ཏྠོ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀོ ས་མཱ་དྷི ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷཱིཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་ནྟི མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི’’ནྟི. ཨུ་པ་ནི་སཱི་ད་ཏི ཨེ་ཏྠ ཕ་ལཾ ཏ་པྤ་ཊི་བ་དྡྷ་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨུ་པ་ནི་སཾ, ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཨུ་པ་ནི་ས་ནྟི ས་པྤ་ཙྩ་ཡ’’ནྟི. པ་རི་ཀ་རོ་ཏི པ་རི་ཝཱ་རེ་ཏཱི་ཏི པ་རི་ཀྑཱ་རོཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་པ་རི་ཀྑཱ་ར་ནྟི ས་པ་རི་ཝཱ་ར’’ནྟི.
པ་རི་ཝཱ་རི་ཏཱཏི ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཝཱ་ར་ནྟེ་ཧི ཝི་ཡ ཨུ་པ་ག་ཏཱ. པུ་རེ་ཙཱ་རི་ཀཱཏི ཝུ་ཊྛཱ་ན་གཱ་མི་ནི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་དི་པ་ཙྩ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ པུ་ར་སྶ་རཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ཙཱ’’ཏི. ཨི་དཱ་ནི ཏཱ་ནི ཀི་ཙྩ་ཏོ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་རི་ཝཱི་མཾ་སགྒ་ཧ་ཎཾ ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་དེ ཝཱི་མཾ་སཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ པུ་བྦ་ངྒ་མ་བྷཱ་ཝ་ད་སྶ་ན་ཏྠཾ. ཏེ་ན་སྶ མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི་སྶ ནཱ་ནཱ་ཁ་ཎི་ཀཾ པུ་བྦ་ངྒ་མ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི. ཝཱི་མཾ་ས་ན་པ་རི་ཡོ་སཱ་ནེཏི ཏ་ཐཱ་པ་ཝ་ཏྟ་ཨ་ནུ་ལོ་མ་ཉཱ་ཎ་སྶ ཨོ་སཱ་ནེ. བྷཱུ་མི་ལ་དྡྷཾ ཝ་ཊྚཾ ས་མུ་གྒྷཱ་ཊ་ཡ་མཱ་ནཱཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ས་ནྟཱ་ནེ དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཨ་ནུ་ས་ཡི་ཏཾ ཀི་ལེ་ས་ཝ་ཊྚཾ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནྟི. ཝཱུ་པ་ས་མ་ཡ་མཱ་ནཱཏི ཏ་སྶེ་ཝ ཝེ་ཝ་ཙ་ནཾ. ཝཱུ་པ་ས་མ་ཡ་མཱ་ནཱཏི ཝཱ ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཨ་ཝ་སི་ཊྛ་མྤི ཝ་ཊྚཾ ཨ་པྤ་ཝ་ཏྟི་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཝཱུ་པ་ས་མེ་ནྟི. ཏེ་ནེ་ཝཱ་ཧ – ‘‘མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི…པེ… ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏཱི’’ཏི. སཱཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི. དུ་ཝི་དྷཱ་པཱིཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟཱ དུ་ཝི་དྷཱ་པི. ཨི་དྷ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་པ་ཉྙཱ་ས་ཧི་ཏཱ་ཡ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཀི་ཙྩ་སྶ ད་སྶི་ཏ་ཏྟཱ.
ལ་ཀྑ་ཎེ པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷ་མཱ་ནེ ལ་ཀྑ་ཎི་ཀོ དྷ་མྨོ པ་ཊི་ཝི་དྡྷོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ…པེ… ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏཱི’’ཏི. ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡ་མྤི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཀི་ཙྩ་ཏོཏི བྷཱ་ཝ་ནཱ་ཀི་ཙྩ་ཏོ. ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཾ ཏ་ད་དྷི་ག་ཏ་ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏཱ་ཡ ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ པ་ཛཱ་ནཱ་ཏི. ཀི་ཙྩ་ཏོཏི པ་ཊི་ཝེ་དྷ་ཀི་ཙྩ་ཏོ. ཏཾ པ་ན ས་བྦ་ཐཱ ཨ་ས་མྨུ་ཡ྄ཧ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ’’ཏི. ཨེ་ཝཾ པ་ཛཱ་ན་ནཱཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛཱི་ཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཨ་ཝ་བོ་དྷོ. ཨ་སྶཱཏི ཏཾ་ས་མ་ངྒི་ནོ པུ་གྒ་ལ་སྶ.
དྭཱ་ཡནྟི -ཀཱ་རོ དཱི་གྷཾ ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དྭ་ཡཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི. དྭེ ཨ་ཝ་ཡ་ཝཱ ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི དྭ་ཡཾ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘དུ་ཝི་དྷ་ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཝ་དཱ་མཱི’’ཏི. པུ་ཉྙ་སྶ ཨེ་ཀོ བྷཱ་གོ སོ ཨེ་ཝ པུ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཀོ, ཀ-ཀཱ་ར་སྶ ཡ-ཀཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཨི་ཏྠི་ལི་ངྒ་ཝ་སེ་ན ‘‘པུ་ཉྙ་བྷཱ་གི་ཡཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨུ་པ་དྷི་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶཱཏི ཁ་ནྡྷ་པ་བ་ནྡྷ་ས་ངྑཱ་ཏ་སྶ.
ཨ་མ་ཏ་དྭཱ་རནྟི ཨ་རི་ཡ་མ་གྒཾ. པ་ཉྙ་པེ་ཏཱིཏི ནི་ཡྻཱ་ནཱ་དི་པ་ཀཱ་ར་ཏོ པ་ཉྙ་པེ་ཏི. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ ད་སྶེ་ཏཱི’’ཏི. ཏ་ཏྠ ས་མྨོ་ཧ་སྶ ཝི་དྡྷཾ་ས་ནེ་ན ཨ་ས་མྨོ་ཧ་ཏོ ད་སྶེ་ཏི. ཏ་སྨིཾ ཨ་ཏྠེཏི ཨ་མ་ཏ་དྭཱ་ར་པ་ཉྙཱ་པ་ནེ ཨ་ཏྠེ. བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་པྤ་ཏྟཱཏི བོ་ཛ྄ཛྷ་ངྒ་བྷཱ་ཝ་པྤ་ཏྟཱ. མ་གྒ་བྷཱ་ཝེ་ན ནི་ཡྻཱ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ མ་གྒ་པ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ཊྛ་ནྣ་མྤི སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཏྟཱ ས་མུ་དཱ་ཡ་སྶ ཙ ཨ་ཝ་ཡ་ཝོ ཨ་ངྒ་ནྟི ཀ་ཏྭཱ སེ་ས་དྷ་མྨེ ཨ་ངྒི་ཀ་བྷཱ་ཝེ་ན ད་སྶེ་ནྟོ ‘‘ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་སྶ ཨ་ངྒ’’ནྟི ཨཱ་ཧ. སོ བྷི་ཀྑཱུཏི མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛིཾ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི ཛཱ་ན་ནྟོ བྷི་ཀྑུ. པ་ཛ་ཧ་ན་ཏྠཱ་ཡཱཏི ས་མུ་ཙྪེ་ད་ཝ་སེ་ན པ་ཛ་ཧ་ནཱ་ཡ. པ་ཊི་ལཱ་བྷ་ཏྠཱ་ཡཱཏི མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨ་དྷི་ག་མཱ་ཡ. ཀུ་ས་ལ་ཝཱ་ཡཱ་མོཏི ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟོ་ཝ ཀོ་ས་ལླ་ས་མྦྷཱུ་ཏོ ཝཱ་ཡཱ་མོ. ས་ར་ཏཱི་ཏི ས་ཏོ, ཏཾ པ་ན་སྶ ས་ར་ཎཾ ས་ཏི་ས་མ་ངྒི་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ས་ཏི་ཡཱ ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏོ’’ཏི. ཀཱ་མ་ཉྩེ་ཏྠ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏཱ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ཏི་ཡོ ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ ཙ པུ་རེ་ཛཱ་ཏཱ ཙ ཧུ་ཏྭཱ པ་རི་ཝཱ་རེ་ནྟི, ‘‘ཨི་ཏི་ཡི་མེ ཏ་ཡོ དྷ་མྨཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ ཨ་ནུ་པ་རི་དྷཱ་ཝ་ནྟི ཨ་ནུ་པ་རི་ཝ་ཏྟ་ནྟཱི’’ཏི པ་ན ཝ་ཙ་ན་ཏོ, ‘‘ཨེ་ཏྠ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཱ ཨེ་ཝ སེ་ས་དྷ་མྨཱ་ནཾ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ས་ཧ་ཙ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན པ་རི་ཝཱ་ར་ཎཾ ཡོ་ཛི་ཏཾ. ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཱ་དཱི་ནནྟི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་ཀ་མྨ་ནྟཱ་ཛཱི་ཝཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ཨི་ཏ་རེ་སཾ པ་རི་ཝཱ་ར་བྷཱ་ཝེ་ན ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ. ན ཧི ས་ཀྐཱ ཏེ ཨེ་ཝ པ་རི་ཝཱ་རེ པ་རི་ཝཱ་ར་ཝ་ནྟེ ཙ ཀ་ཏྭཱ ཝ་ཏྟུཾ ས་ངྐ་ར་ཏོ ས་མྨོ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཏོ ཙ. ཏ་ཡོཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཝཱ་ཡཱ་མ་ས་ཏི་ཡོ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་པ་རི་ཝཱ་རཱ་ཝ ཧོ་ནྟི མ་གྒ་ཀྑ་ཎི་ཀཱ་ནཾ ཏེ་སཾ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ཝི་པ་སྶ་ནཱ་ཁ་ཎ་ཝི་ར་ཏཱི་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ.
༡༣༧. ཏ་ཀྐ་ན་ཝ་སེ་ན ལོ་ཀ་སི་དྡྷེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ‘‘ཨེ་ཝ་ཉྩེ་ཝ་ཉྩ བྷ་ཝི་ཏ་བྦ’’ནྟི ཝི་ཝི་དྷཾ ཏ་ཀྐ་ནཾ ཀཱུ་པེ ཝི་ཡ ཨུ་ད་ཀ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་སྶ ཨཱ་ཀ་ཌྜྷ་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐ་ནཾ ཝི་ཏ་ཀྐོ. ས་ངྐ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཏཾ ཏཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཀ་པྤ་ན་ཝ་སེ་ན. ཏ་ཀྐ་ནཾ ཀ་པྤ་ན་ནྟི ཙ ཨ་ཏཾ་ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ་ན་མེ་ཝཱ་ཏི ད་ཊྛ་བྦཾ. ཨེ་ཀ་གྒོཏི ཨི་མི་ནཱ ས་མཱ་དྷི་ནཱ ལ་དྡྷུ་པ་ཀཱ་ར་སྶེ་ཝ ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨ་པྤ་ནཱ་པ་རི་ཡཱ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཝི་སེ་སེ་ན ཝཱ ཨ་པྤ་ནཱ ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་བྷི་རོ་པེ་ཏི, ཝི་ཏ་ཀྐེ ཨ་ས་ཏི ཀ་ཐ་ནྟི ཨཱ་ཧ ‘‘ཝི་ཏ་ཀྐེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨ་ཏྟ་ནོ་ཡེ་ཝ དྷ་མྨ་ཏཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨ་བྷི་རུ་ཧ་ཏཱིཏི, ཨེ་ཏེ་ན ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་དྷ་མྨཱ་ནཾ ག་ཧ་ཎཾ ནཱ་མ ས་བྷཱ་ཝ་སི་དྡྷཾ, ན དྷ་མྨ་ནྟ་ར་མ་པེ་ཀྑ་ཏི, ཝི་ཏ་ཀྐོ པ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནོ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི. ཨེ་ཝཾ ས་ནྟེ་པི ས་བྷཱ་ཝཱ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་ཏོ ས་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཙི་ཏྟུ་པྤཱ་ད་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎ་ཝི་སེ་སོ ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ཛཱ་ཏོ་ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝི་ཏ་ཀྐོ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི པཱ་ཀ་ཊོ་ཡ་མ་ཏྠོ. ཨ་པ་རེ པ་ན བྷ་ཎ་ནྟི – ཡ་ཐཱ ཀོ་ཙི རཱ་ཛ་ཝ་ལླ་བྷཾ, ཏཾ་ས་མྦ་ནྡྷཱི་ནཾ མི་ཏྟཾ ཝཱ ནི་སྶཱ་ཡ རཱ་ཛ་གེ་ཧཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ཏི ཨ་ནུ་པ་ཝི་ས་ཏི, ཨེ་ཝཾ ཝི་ཏ་ཀྐཾ ནི་སྶཱ་ཡ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ཏི ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་ནི་རོ་པ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏྟཱ, ཨ་ཉྙེ་སཾ དྷ་མྨཱ་ན་ཉྩ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཙེ་ཏ་སོ ཨ་བྷི་ནི་རོ་པ་ནཱ’’ཏི (དྷ. ས. ༧).
ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐ་ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ཏཱི་ཏི? ཝི་ཏ་ཀྐ་བ་ལེ་ནེ་ཝ. ཡ་ཐཱ ཧི སོ པུ་རི་སོ པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ཏེ་ན ཝི་ནཱ་པི ནི་རཱ་ས་ངྐོ རཱ་ཛ་གེ་ཧཾ པ་ཝི་ས་ཏི, ཨེ་ཝཾ པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ཝི་ནཱ་པི ཨ་ཝི་ཏ་ཀྐཾ ཙི་ཏྟཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཾ ཨཱ་རོ་ཧ་ཏི. པ་རི་ཙ་ཡེ་ནཱཏི ཙ ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཝ་ཏྟ་ཝི་ཏ་ཀྐ་བྷཱ་ཝ་ནཱ་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པ་རི་ཙ་ཡེ་ན. ཝི་ཏ་ཀྐ་སྶ ཧི ས་ནྟཱ་ནེ ཨ་བྷི་ཎྷཾ པ་ཝ་ཏྟ་སྶ ཝ་སེ་ན ཙི་ཏྟ་སྶ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱ་བྷི་རུ་ཧ་ནཾ ཙི་ར་པ་རི་ཙི་ཏཾ; ཏེ་ན ཏཾ ཀ་དཱ་ཙི ཝི་ཏ་ཀྐེ་ན ཝི་ནཱ་པི ཏ་ཏྠ པ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཝ; ཡ་ཐཱ ཉཱ་ཎ་ས་ཧ་ག་ཏཾ ཙི་ཏྟཾ ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན ཙི་ར་པ་རི་ཙི་ཏཾ ཀ་དཱ་ཙི ཉཱ་ཎ་ར་ཧི་ཏ་མྤི ས་མྨ་ས་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི; ཡ་ཐཱ ཝཱ ཀི་ལེ་ས་ས་ཧི་ཏཾ ཧུ་ཏྭཱ པ་ཝ་ཏྟཾ ས་བྦ་སོ ཀི་ལེ་ས་ར་ཧི་ཏ་མྤི པ་རི་ཙ་ཡེ་ན ཀི་ལེ་ས་ཝཱ་ས་ནཱ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་ཏི, ཨེ་ཝཾ ས་མྤ་ད་མི་དཾ ད་ཊྛ་བྦཾ.
ཝཱ་ཙཾ ས་ངྑ་རོ་ཏཱིཏི ཝཱ་ཙཾ ཨུ་པྤཱ་དེ་ཏི, ཝ་ཙཱི་གྷོ་སུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. ལོ་ཀི་ཡ་ཝི་ཏ་ཀྐོ དྭ་ཏྟིཾ་ས་ཙི་ཏྟ་ས་ཧ་ག་ཏོ ཝཱ་ཙཾ ས་ངྑ་རོ་ཏི ཝ་ཙཱི་ཝི་ཉྙ་ཏྟི་ཛ་ན་ན་ཏོ. ཝ་ཙཱི་ས་ངྑཱ་རོ་ཏྭེ་ཝ པ་ན་སྶ ནཱ་མཾ ཧོ་ཏི རུ་ལ༹ྷི་ཏོ, ཏཾ་ས་མ་ཏྠ་ཏཱ་ནི་རོ་དྷ་ཏོ ཝཱ ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ པ་ན ས་ངྑཱ་རོ་ཏི. ‘‘ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ནྟཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ ཏི་ཝི་དྷེ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤེ ཀ་དཱ་ཙི ཀ་ཏ་མཾ པ་རི་ཝཱ་རེ་ནྟཱི་ཏི? ཙོ་ད་ནཾ ས་ནྡྷཱ་ཡཱ་ཧ ‘‘ཨེ་ཏྠཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ནཱ་ནཱ་ཙི་ཏྟེ་སུ ལ་བྦྷ་ནྟི ནཱ་ནཱ་ས་མ་ནྣཱ་ཧཱ་ར་ཧེ་ཏུ་ཀ་ཏྟཱ, པུ་བྦ་བྷཱ་གེ་ཡེ་ཝ ཙ ཏེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི. ཏཱི་ཎི ནཱ་མཱ་ནི ལ་བྷ་ཏི ཏི་ཝི་དྷ་སྶ་པི པ་ཊི་པ་ཀྑ་སྶ ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ནེ་ན སཱ་ཏི་ས་ཡཾ ཏི་ཎྞ་མྤི ཀི་ཙྩ་ཀ་ར་ཎ་ཏོ. ཨེ་ས ན་ཡོ ས་མྨཱ་ཝཱ་ཙཱ་དཱི་སུ་པི.
༡༣༨. ཝི་ར་མ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཡཱ་ཏི ཝེ་ར་མ་ཎཱི ཝི་ར་ཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. སཱ མུ་སཱ་ཝཱ་ད་ཏོ ཝི་ར་མ་ཎ་སྶ ཀཱ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཙེ་ཏ་ནཱ་པི ཝེ་ར་སྶ མ་ཎ་ན་ཏོ ཝི་ནཱ་ས་ན་ཏོ ཝི་ར་ཏི་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་ར་ཏི་པི ཙེ་ཏ་ནཱ་པི ཝ་ཊྚ་ཏཱི’’ཏི. ཨཱ་ར་ཀཱ ར་མ་ཏཱིཏི ས་མུ་ཙྪི་ནྣེ་ཧི དཱུ་ར་ཏོ ས་མུ་སྶཱ་རེ་ཏི. ཝི་ནཱ ཏེ་ཧི ར་མ་ཏཱིཏི ཨ་ཙྩ་ནྟ་མེ་ཝ ཏེ་ཧི ཝི་ནཱ བྷ་ཝ་ཏི. ཏ་ཏོ ཏ་ཏོཏི དི་ཊྛེ ཨ་དི་ཊྛ་ཝཱ་དཱ་དི་ཏོ མུ་སཱ་ཝཱ་དཱ. ཝི་སེ་ས་ཏོ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་དྷ་མྨ་ཏྟཱ པ་ཊི་ནི་ཝ་ཏྟཱ ཧུ་ཏྭཱ.
༡༤༠. ཏི་ཝི་དྷེ་ན ཀུ་ཧ་ན་ཝ་ཏྠུ་ནཱཏི པ་ཙྩ་ཡ་པ་ཊི་སེ་ཝ་ན-སཱ་མ་ནྟ་ཛ་པྤ་ན-ཨི་རི་ཡཱ་པ་ཐ་པ་ཝ་ཏྟ་ན་ས་ངྑཱ་ཏེ་ན པཱ་པི་ཙྪ་ཏཱ ནི་བྦ་ཏྟེ་ན ཏི་ཝི་དྷེ་ན ཀུ་ཧ་ན་ཝ་ཏྠུ་ནཱ. ཨེ་ཏཱ་ཡ ཀུ་ཧ་ནཱ་ཡ ཀ་ར་ཎ་བྷཱུ་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤཱ་ད་ན་ཏྠཾ ནི་མི་ཏྟཾ སཱི་ལཾ ཨེ་ཏེ་ས་ནྟི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཨ་ཏྟ་ཝི་ས་ཡ་ལཱ་བྷ་ཧེ་ཏུ ཨ་ཀྐོ་ས་ན་ཁུཾ་ས་ན་ཝ་མྦྷ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན པི་ས་ནཾ གྷ་ཊྚ་ནཾ ཝི་ཧེ་ཋ་ནཾ ནི་པྤེ་སོ. ཨི་ཏོ ལ་དྡྷཾ ཨ་ཉྙ་སྶ, ཏ་ཏོ ལ་དྡྷཾ པ་ར་སྶ ད་ཏྭཱ ཨེ་ཝཾ ལཱ་བྷེ་ན ལཱ་བྷཾ ནི་ཛི་གཱིཾ་ས་ཏཱི་ཏི ལཱ་བྷེ་ན ལཱ་བྷཾ ནི་ཛི་གཱིཾ་ས་ནཱ. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨཱ་ག་ཏོ ཀུ་ཧ་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན མི་ཙྪཱ་ཨཱ་ཛཱི་ཝོ. ཀོ པ་ན སོ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨཱ་ཛཱི་ཝ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཏཱ་སཾ་ཡེ་ཝཱཏི ཨ་ཝ་དྷཱ་ར་ཎཾ, ‘‘ཨཱ་ཛཱི་ཝོ ཀུ་པྤ་མཱ་ནོ ཀཱ་ཡ་ཝ་ཙཱི་དྭཱ་རེ་སུ ཨེ་ཝ ཀུ་པྤ་ཏཱི’’ཏི ཀ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ.
༡༤༡. ས་མྨཱ པ་ས་ཏྠཱ སོ་བྷ་ནཱ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀཱ དི་ཊྛི ཨེ་ཏ་སྶཱ་ཏི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི, པུ་གྒ་ལོ. ཏ་སྶ པ་ན ཡ་སྨཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི ས་ཙྩཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་སྶ ནི་བྦཱ་ན་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་ཡ ཨ་ཝ་སྶ་ཡོ, ཏ་སྨཱ ཝུ་ཏྟཾ – ‘‘མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཾ ཋི་ཏ་སྶཱ’’ཏི. པ་ཧོཏི བྷ་ཝ་ཏི ཏཱ་ཡ ས་ཧེ་ཝ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ཏི པ་ཝ་ཏྟ་ཏི. པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ཛཱ་ན་ན་ཊྛེ་ན ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎ་ནྟི ཨི་དྷཱ་དྷི་པྤེ་ཏཾ, ཏ་ཉྩ ཁོ མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི་མྷི ཋི་ཏེ ཨེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ཨཱ་ཧ – ‘‘མ་གྒ་ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་མྷི…པེ… ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨི་མི་ནཱ ཀིཾ ད་སྶེ་ཏཱི་ཏི? ཡ་ཐཱ མ་གྒ་ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡཾ ཋི་ཏོ པུ་གྒ་ལོ, ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཨེ་ཝཾ མ་གྒ་ཕ་ལ་པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎེ ཋི་ཏོ, ‘‘ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎོ’’ཏི ཝུ་ཏྟོ, ཏ་སྶ ཙ མ་གྒ་ཕ་ལ་ས་མྨཱ་ས་མཱ་དྷི་པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཧོ་ཏི ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎ་སྶ ས་མྨཱ་ཝི་མུ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ད་སྶེ་ཏི. ཕ་ལ་ས་མཱ་དྷི ཏཱ་ཝ པ་ཝ་ཏྟ་ཏུ, མ་གྒ་ས་མཱ་དྷི པ་ན ཀ་ཐ་ནྟི? ཏ་མྤི ཨ་ཀུ་པྤ་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཨ་ཙྩ་ནྟ་ས་མཱ་དྷི་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཀི་ཙྩ་ནི་པྥ་ཏྟི་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ཏེ་ཝཱ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ལ་བྷ་ཏི. ཋ་པེ་ཏྭཱ ཨ་ཊྛ་ཕ་ལ་ངྒཱ་ནཱིཏི ཕ་ལ་བྷཱུ་ཏཱ་ནི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཊྛ་ངྒཱ་ནི, ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་སྶ ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ པ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝི་སུཾ ག་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཋ་པེ་ཏྭཱ. ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎཾ པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱཏི པ་ཙྩ་ཝེ་ཀྑ་ཎ་ཉཱ་ཎཾ ས་མྨཱ་ཉཱ་ཎཾ ཀ་ཏྭཱ. ཕ་ལཾ ཀཱ་ཏུནྟི ཕ་ལ་དྷ་མྨ་ས་ཧ་ཙ་རི་ཏ་ཏཱ་ཡ ཝི་པཱ་ཀ་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཙ ‘‘ཕ་ལ’’ནྟི ལ་དྡྷ་ནཱ་མེ ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ ས་མྨཱ་ཝི་མུ་ཏྟིཾ ཀཱ་ཏུཾ ཝ་ཊྚ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཐཱ ཙ ཝུ་ཏྟཾ ས་ལླེ་ཁ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༡.༨༣) ‘‘ཕ་ལ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ་ནི པ་ན ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་དཱི་ནི ཨ་ཊྛ་ངྒཱ་ནི ཋ་པེ་ཏྭཱ སེ་ས་དྷ་མྨཱ ས་མྨཱ་ཝི་མུ་ཏྟཱི་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ’’ཏི.
༡༤༢. ནི་ཛྫི་ཎྞཱཏི ནི་ཛྫཱི་རི་ཏཱ, ཝི་དྡྷ་སྟཱ ཝི་ནཱ་སི་ཏཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཕ་ལཾ ཀ་ཐི་ཏནྟི ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི ནི་ཛྫི་ཎྞཱ ཧོ་ཏཱི’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཝཱ་རེ་ན སཱ་མ་ཉྙ་ཕ་ལཾ ཀ་ཐི་ཏ་ནྟི ཝ་ད་ནྟི, ནི་ཛྫཱི་ར་ཎཾ པ་ཊི་པྤ་སྶ་མྦྷ་ན་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ནི་ཛྫཱི་ར་ཎཾ པ་ན ས་མུ་ཙྪི་ནྡ་ན་ནྟི ཀ་ཏྭཱ, མ་ཛ྄ཛྷི་མ་བྷཱ་ཎ་ཀཱ…པེ… མ་གྒོ ཀ་ཐི་ཏོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི. ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ནཱཏི པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཙ་ཏུ་ནྣཾ ས་ཙྩཱ་ནཾ པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏོ ད་སྶ་ན་ཊྛེ་ན. ཝི་དི་ཏ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ནཱཏི པ་ཙྩ་ཀྑེ་ན ཡ་ཐཱ་དི་ཊྛཱ་ནཾ མ་གྒ་ཕ་ལཱ་ནཾ པཱ་ཀ་ཊ་ཀ་ར་ཎ་ཊྛེ་ན. ཏ་ད་དྷི་མུ་ཏྟ་ཊྛེ་ནཱཏི ཏ་སྨིཾ ཡ་ཐཱ་ས་ཙྪི་ཀ་ཏེ ནི་བྦཱ་ནེ ཨ་དྷི་མུ་ཙྩ་ན་བྷཱ་ཝེ་ན.
ཀུ་ས་ལ་པ་ཀྑཱཏི ཨ་ན་ཝ་ཛྫ་ཀོ་ཊྛཱ་སཱ. མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནེ་ནཱཏི མ་ཧ་ཏོ ཝི་པུ་ལ་སྶ ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་སྶ སུ་ཁ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཙེ་ཝ ཀཱ་ཡི་ཀཱ་དི་དུ་ཀྑ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ ཙ དཱ་ནེ་ན.
ཡ་ཐཱ མ་ཧཱ་ཝི་པཱ་ཀ་སྶ དཱ་ནེ་ན མ་ཧཱ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཀཾ, ཏ་ཐཱ བ་ཧུ་ཏཱ་ཡ་པི མ་ཧཱ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཀོ་ཏི ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨི་མ་སྨི་ཉྩ པ་ན སུ་ཏྟེ པ་ཉྩ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཡོ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. བ་ཧུ་ཨ་ཏྠོ་པི ཧི མ་ཧཱ-ས་དྡོ ཧོ་ཏི ‘‘མ་ཧཱ་ཛ་ནོ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༢.༦༥). ཨེ་ཏྠ ཙ ‘‘ན་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཝ་ཏྠུ་བྷེ་དེ་ན ད་ས མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་དྷ་མྨཱ ཀ་ཐི་ཏཱ, ཝ་ཏྠུ་བྷེ་དེ་ནེ་ཝ, ‘‘ཨ་ཏྠི དི་ནྣ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ད་ས ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་དྷ་མྨཱ་ཏི ཝཱི་ས་ཏི ཧོ་ཏི. ཡ་ཐཱ ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་སྶ, བྷི་ཀྑ་ཝེ, ས་མྨཱ་ས་ངྐ་པྤོ པ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ མ་གྒ་ཝ་སེ་ན ད་ས ས་མྨ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ, ཏ་པྤ་ཊི་པ་ཀྑ་བྷཱུ་ཏཱ ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་སྶ མི་ཙྪཱ་ས་ངྐ་པྤོ པ་ཧོ་ཏཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ད་ས མི་ཙྪ་ཏྟ་དྷ་མྨཱ་ཏི ཝཱི་ས་ཏི, ཏ་ཐཱ ཕ་ལ་ཝ་སེ་ན ཏེ་སུ ཨེ་ཝཾ ཝཱི་ས་ཏི. ཀ་ཐཾ ཝཱ་རེ་པི ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ ད་སཱ་ཏི ཝཱི་ས་ཏི? ཨེ་ཝ་མེ་ཏེ དྭེ ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཀཱ་ནི པུ་རི་མེ་ན ས་དྡྷིཾ ཏ་ཡོ ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཀཱ ཝི་བྷཱ་ཝི་ཏཱ་ཏི ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ.
༡༤༣. པ་སཾ་སི་ཡ་སྶ ཨུ་ཛུ་ཝི་པ་ཙྩ་ནཱི་ཀཾ ནི་ནྡི་ཡཾ པ་སཾ་ས་ནྟོ་པི ཨ་ཏྠ་ཏོ པ་སཾ་སི་ཡཾ ནི་ནྡ་ནྟོ ནཱ་མ ཧོ་ཏི. པ་སཾ་སི་ཡ་སྶ གུ་ཎ་པ་རི་དྷཾ་ས་ན་མུ་ཁེ་ནེ་ཝ ཧི ནི་ནྡི་ཡ་སྶ པ་སཾ་སཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘མི་ཙྪཱ་དི་ཊྛི་ནཱ་མཱ་ཡཾ སོ་བྷ་ནཱ་ཏི ཝ་ད་ནྟོ་པི ས་མྨཱ་དི་ཊྛིཾ ག་ར་ཧ་ཏི ནཱ་མཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨེ་ཝ་མཱ་དཱིཏི ཨཱ་དིས་དྡེ་ན ‘‘ན་ཏྠི ཧེ་ཏུ ན་ཏྠི པ་ཙྩ་ཡོ ས་ཏྟཱ་ནཾ སཾ་ཀི་ལེ་སཱ་ཡཱ’’ཏི (དཱི. ནི. ༡.༡༦༨; མ. ནི. ༢.༢༢༧) ཨེ་ཝ་མཱ་དིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི; ཏ་སྨཱ ཨེ་ཝཾ་ཝཱ་དི་ནོཏི ཨེ་ཝཾ ཧེ་ཏུ པ་ཊི་ཀྑེ་པ་ཝཱ་དི་ནོ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཨོ་ཀྐ་ནྟ་ནི་ཡཱ་མཱཏི ཨོ་གཱ་ལ༹ྷ་མི་ཙྪ་ཏྟ་ནི་ཡཱ་མཱ. ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ལ་དྡྷིཾ ག་ཧེ་ཏྭཱཏི་ཨཱ་དཱི་སུ ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦཾ, ཏཾ ཙཱུ་ལ༹་པུ་ཎྞ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡཾ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡ་མེ་ཝ ཏ་སྨཱ ཏ་ཏྠ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནེ་ཝ ཝེ་དི་ཏ་བྦཾ. ཨེ་དི་སོ ཧི ‘‘བུ་དྡྷཱ་ན་མྤི ཨ་ཏེ་ཀི་ཙྪོ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟ་ས་དི་སོ.
ཨ་ཏྟ་ནོ ནི་ནྡཱ་བྷ་ཡེ་ནཱཏི ‘‘ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཉྩ ནཱ་མེ་ཏེ ག་ར་ཧ་ནྟཱི’’ཨཱ་དི་ནཱ ཨུ་པ་རི པ་རེ་ཧི ཝ་ཏྟ་བྦ་ནི་ནྡཱ་བྷ་ཡེ་ན. གྷ་ཊྚ་ན་བྷ་ཡེ་ནཱཏི ཏ་ཐཱ པ་རེ་སཾ ཨཱ་སཱ་ད་ནཱ་བྷ་ཡེ་ན. ས་ཧ་དྷ་མྨེ་ན པ་རེ་ན ཨ་ཏྟ་ནོ ཨུ་པ་རི ཀཱ་ཏ་བྦ་ནི་གྒ་ཧོ ཨུ་པཱ་ར་མྦྷོ, ག་ར་ཧ་ཏོ པ་རི་ཏྟཱ་སོ ཨུ་པཱ་ར་མྦྷ་བྷ་ཡཾ, ཏཾ པ་ན ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨུ་པ་ཝཱ་ད་བྷ་ཡཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨུ་པ་ཝཱ་ད་བྷ་ཡེ་ནཱ’’ཏི. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
མ་ཧཱ་ཙ་ཏྟཱ་རཱི་ས་ཀ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.