༢. ཚ་བྦི་སོ་དྷ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༩༨. ཁཱི་ཎཱ ཛཱ་ཏཱིཏི ཨ་ཏྟ་ནོ ཛཱ་ཏི་ཀྑ་ཡཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ཨ་ར་ཧ་ཏྟཾ བྱཱ་ཀ་ཏཾ ཧོ་ཏི ཨ་ར་ཧ་ཏོ ཏ་ད་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཏ་ཐཱ ཝུ་སི་ཏཾ བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡནྟི མ་གྒ་བྲ་ཧྨ་ཙ་རི་ཡ་ཝཱ་སོ མེ པ་རི་ཡོ་སི་ཏོ་ཏི པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན་པི. ཀ་ཏཾ ཀ་ར་ཎཱི་ཡནྟི ཙ་ཏཱུ་ཧི མ་གྒེ་ཧི ཙ་ཏཱུ་སུ ས་ཙྩེ་སུ པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཝ་སེ་ན སོ་ལ༹་ས་ཝི་དྷ་སྶ་པི ཀི་ཙྩ་སྶ ཨ་ཏྟ་ནཱ ནི་ཊྛཱ་པི་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན་པི. ནཱ་པ་རཾ ཨི་ཏྠ་ཏྟཱ་ཡཱཏི ཨཱ་ཡ་ཏིཾ པུ་ན་བྦྷ་ཝཱ་བྷཱ་ཝཾ, ཨཱ་ཡ་ཏིཾ ཝཱ པ་རི་ཉྙཱ་དི་ཀ་ར་ཎཱི་ཡཱ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན་པཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨེ་ཀེ་ན་པི པ་དེ་ན ཨ་ཉྙཱ བྱཱ་ཀ་ཏཱ་ཝ ཧོ་ཏཱི’’ཏི. དྭི་ཀྑ་ཏྟུཾ བ་དྡྷཾ པ་ན སུ་བ་དྡྷཾ ཝི་ཡཱ་ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཨི་དྷ པ་ན ཨ་ཉྙཱ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ ཙ་ཏཱུ་ཧི པ་དེ་ཧི ཨཱ་ག་ཏཾ, ཏ་སྨཱ ཝ་ཏྟ་བྦ་མེ་ཝ ཙེ་ཏྠ ན་ཏྠཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ. ཙེ་ཏ་ནཱ་ཡ དི་ཊྛ་ཝཱ་དི་ཏཱ ནཱ་མ ཨ་རི་ཡ་ཝོ་ཧཱ་རོ. ས་བྷཱ་ཝོཏི པ་ཀ་ཏི་ཨ་ཏྠོ ཧི ཨ་ཡཾ དྷ་མྨ་ས་དྡོ, ‘‘ཛཱ་ཏི་དྷ་མྨཱ ཛ་རཱ་དྷ་མྨཱ’’ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ (མ. ནི. ༡.༢༧༤-༢༧༥) ཝི་ཡ ཏ་སྨཱ, ཨ་ནུ་དྷ་མྨོཏི ཨ་རི་ཡ་བྷཱ་ཝཾ ཨ་ནུ་ག་ཏཱ པ་ཀ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠོ. པ་ར་མ་པྤི་ཙྪ་ཏཱ་ཡ ཨ་རི་ཡཱ ཨ་ཏྟ་ནོ གུ་ཎེ ཨ་ནཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟཱ་པི སཱ་ས་ན་སྶ ནི་ཡྻཱ་ནི་ཀ་བྷཱ་ཝ་པ་ཝེ་ད་ན་ཏྠ་ཉྩེ་ཝ ས་བྲ་ཧྨ་ཙཱ་རཱི་ནཾ ས་མྨཱ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ཡཾ ཨུ་སྶཱ་ཧ་ཛ་ན་ན་ཏྠ་ཉྩ ཏཱ་དི་སཱ་ནཾ པ་རི་ནི་བྦཱ་ན་ས་མ་ཡེ་ཡེ་ཝ ཨཱ་ཝི་ཀ་རོ་ནྟཱི་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ནཱ་ཧ – ‘‘པ་རི་ནི་བྦུ་ཏ་སྶ…པེ… ཀཱ་ཏ་བྦོ’’ཏི.
༩༩. དུ་བྦ་ལནྟི ཕེ་གྒུ ཝི་ཡ སུ་བྷེ་ཛྫ་ནཱི་ཡཾ བ་ལ་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ, ཨ་སཱ་ར་ནྟི ཨ་ཏྠོ. ཝི་རཱ་གུ་ཏནྟི པ་ལུ་ཛྫ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ. ཝི་ག་ཙྪ་ན་ས་བྷཱ་ཝནྟི ཝི་ནཱ་ས་ག་མ་ན་ས་བྷཱ་ཝཾ. ཨ་ནི་ཙྩ་དུ་ཀྑ་ཝི་པ་རི་ཎཱ་མ་ཏྟཱ ཨ་སྶཱ་ས་ལེ་ས་སྶ་པི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ཨ་སྶཱ་ས་ཝི་ར་ཧི་ཏཾ. ཨཱ་ར་མྨ་ཎ་ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་མ་ན་ཝ་སེ་ན ཙ ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཨུ་པེ་ནྟི ཨུ་པ་ག་ཙྪ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པ་ཡཱ, ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མ, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨུ་པཱ་དི་ཡ་ནྟི ད་ལ༹ྷ་གྒཱ་ཧཾ ག་ཎྷ་ནྟཱི་ཏི ཨུ་པཱ་དཱ་ནཱ. ཨ་དྷི་ཏི་ཊྛ་ཏི ཙེ་ཏ་སོ ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་བྷཱུ་ཏཱ་ཏི ཙེ་ཏ་སོ ཨ་དྷི་ཊྛཱ་ནཾ. ཏཱ་ཧཱིཏི ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛཱི་ཧི. ཏནྟི ཙི་ཏྟཾ. ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏཱིཏི ཨ་བྷི་ར་ཏི་ཝ་སེ་ན ནི་ཝི་ས་ཏི, ཨ་ཡ་ཉྷེ་ཏྠ ཨ་ཏྠོ – ས་ཀྐཱ་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཙི་ཏྟཾ ཨ་བྷི་ནི་ཝི་ས་ཏི ‘‘ཨེ་ཏཾ མ་མཾ, ཨེ་སོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ཛ྄ཛྷོ་སཱ་ཡ ཏི་ཊྛ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཧི ཨ་བྷི་ནི་ཝེ་སཱ་ཧི, ཏ་ཐཱ ས་ཀྐཱ་ཡ་དྷ་མྨེ་སུ ཙི་ཏྟཾ ཨ་ནུ་སེ་ཏི ཨེ་ཏཱ་ཧཱི་ཏི ཨ་ནུ་ས་ཡཱ, ཏ་ཎྷཱ་དི་ཊྛི་ཡོ. ཡ་ད་གྒེ་ན ཧི ཏེ་བྷཱུ་མ་ཀ་དྷ་མྨེ་སུ རཱ་གཱ་ད་ཡོ ཨ་ནུ་སེ་ནྟི, ཏ་ད་གྒེ་ན ཏཾ་ས་ཧ་ག་ཏ་དྷ་མྨཱ ཏ་ཏྠ ཨ་ནུ་སེ་ནྟཱི་ཏི པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན, ‘‘ཏཾ ཨ་ནུ་སེ་ཏཱི’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཁ་ཡཱ ཝི་རཱ་གཱཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ནི་སྶ་ཀྐ་ཝ་ཙ་ན་ནྟི ‘‘ཁ་ཡེ་ན ཝི་རཱ་གེ་ནཱ’’ཏི ཧེ་ཏུ་མྷི ཀ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན ཨ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ. ཝི་རཱ་གེ་ནཱཏི ཙ ཨི་ཏིས་དྡོ ཨཱ་དི ཨ་ཏྠོ. ཏེ་ན ‘‘ནི་རོ་དྷེ་ནཱ’’ཏི ཨེ་ཝ་མཱ་དི་ཀཾ ག་ཧི་ཏཾ ཧོ་ཏི. ཨ་ཉྙ་མ་ཉྙ་ཝེ་ཝ་ཙ་ནཱ་ནེ་ཝ ཨུ་པ་ཡཱ་དཱི་ནཾ ས་མུ་ཙྪེ་ད་སྶེ་ཝ བོ་དྷ་ན་ཏོ.
༡༠༠. པ་ཏི་ཊྛཱ་ཏི ཨེ་ཏྠ སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟ་ཡཾ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པ་ཉྩཱ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ནཱ, ནི་ཛྫཱི་ཝ་ཊྛེ་ན དྷཱ་ཏུ་ཙཱ་ཏི པ་ཏི་ཊྛཱ་ན་དྷཱ་ཏུ. ནྷཱ་ནཱི་ཡ་ཙུ་ཎྞཾ བཱ་ཧི་ར་ཨུ་ད་ཀཾ ཝི་ཡ སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟ་ཡཾ ཨཱ་བ་ནྡྷ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་བ་ནྡྷ་ནཾ. པ་ཙ་ནཱི་ཡ་བྷ་ཏྟཾ བཱ་ཧི་ར་ཏེ་ཛོ ཝི་ཡ སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟ་ཡཾ པ་རི་པཱ་ཙེ་ཏཱི་ཏི པ་རི་པཱ་ཙ་ནཾ. བཱ་ཧི་ར་ཝཱ་ཏོ ཝི་ཡ སེ་ས་བྷཱུ་ཏ་ཏྟ་ཡཾ ཝི་ཏྠ་མྦྷེ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཏྠ་མྦྷ་ནཾ. དྷཱ་ཏུ་ས་དྡ་ཏྠོ ཝུ་ཏྟོ་ཡེ་ཝ. ཨ་ས་མྥུ་ཊྛ་དྷཱ་ཏཱུཏི ཨ་ས་མྥུ་སི་ཏ་བྷཱ་ཝོ ཏེ་སཾ ཝི་པ་རི་མ་ཊྛ་ཏཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཝི་ཛཱ་ན་ནཾ ཨཱ་ར་མྨ་ཎཱུ་པ་ལ་དྡྷི. ཨ་ཧཾ ཨ་ཏྟཱཏི ཨ་ཧཾ, ‘‘རཱུ་པ་དྷ་མྨོ མེ ཨ་ཏྟཱ’’ཏི ཨ་ཏྟ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ་ན ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝེ་ན ན ཨུ་པ་ག་མིཾ ན ག་ཎྷིཾ. ནི་སྶི་ཏ་ནི་སྶི་ཏཱ་པི ནི་སྶི་ཏཱ ཨེ་ཝ ནཱ་མཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ནི་སྶི་ཏཱ་ཝཱ’’ཏི. ཨ་ཏྟ་ནཱ ཝཱ པ་ན ཏ་ནྣི་སྶི་ཏཱ་ཏི ‘‘ཨེ་ཀེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱ’’ཏི. ཨུ་པཱ་དཱ་རུ་པ་མྤི ཀཱ་མཾ ནི་སྶི་ཏ་མྤི ཧོ་ཏི. ཏ་ཐཱ་པི ཏཾ ནི་སྶི་ཏཾ ཧོ་ཏི་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཏཾ ན ཨུ་དྡྷ་ཊཾ. པ་རི་ཙྪེ་ད་ཀ་ར་ཏྟཱ པ་རི་ཙྪེ་དཱ་ཀཱ་ས་སྶ ‘‘ཨ་ཝི་ནི་བྦྷོ་ག་ཝ་སེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ཏེ་ན ཙ ཏ་ཐཱ པ་རི་ཙྪི་ནྣ་ཏྟཱ ས་བྦ་མྤི བྷཱུ་ཏུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཾ ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ་ནི་སྶི་ཏཾ ནཱ་མ. ཏཾ ནི་སྶཱ་ཡ པ་ཝ་ཏྟི་ཡཱ ཨུ་པཱ་དཱ་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ བྷཱུ་ཏ་རཱུ་པཱ་ནི, ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཝི་ཡ ཙ ཝ་ཏྠུ་རཱུ་པཱ་ནི, ‘‘ཏཾ་ནི་སྶི་ཏ་རཱུ་པ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ་ནི་སྶི་ཏ་ཙ་ཀྑཱ་དི་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ཝ་ཏྠུ་ཀཱ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ ཨ་རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷཱ ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ་ནི་སྶི་ཏཱ ནཱ་མཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ཏ་ཐཱ-ས་དྡེ་ན ཨུ་པ་སཾ་ཧ་ར་ཏི. ཨི་དྷཱ་པཱིཏི ཨཱ་ཀཱ་ས་དྷཱ་ཏུ་ནི་སྶི་ཏ་པ་དེ་པི, ན པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏུ་ནི་སྶི་ཏ་པ་དཱ་དཱི་སུ ཨེ་ཝ. རཱུ་པཱ་རཱུ་པནྟི ས་བྦ་མྤི རཱུ་པཱ་རཱུ་པཾ ག་ཧི་ཏ་མེ་ཝ ཧོ་ཏི, ཨ་གྒ་ཧི་ཏཾ ན་ཏྠི. ས་ཧ་ཛཱ་ཏཱ…པེ… ནི་སྶི་ཏནྟི ཨི་དཾ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་སི་དྡྷཾ ནི་སྶ་ཡ་ཏྟཾ ག་ཧེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟཾ. ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན པ་རི་ཡཱ་ཡ་སི་དྡྷེ ནི་སྶ་ཡ་ཏྟེ ག་ཡ྄ཧ་མཱ་ནེ – ‘‘པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏཱ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀཱ དྷ་མྨཱ པུ་རེ་ཛཱ་ཏ་སྶ ཨི་མ་སྶ ཀཱ་ཡ་སྶ པ་ཙྪཱ་ཛཱ་ཏ་པ་ཙྩ་ཡེ་ན པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི (པ་ཊྛཱ. ༡.༡.༡༡) ཝ་ཙ་ན་ཏོ ས་བྦཾ ཙ་ཏུ་ས་མུ་ཊྛཱ་ནི་ཀ་རཱུ་པཾ, ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ. ཏ་ཐཱ ཨ་ན་ནྟ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡཱ པ་ཝ་ཏྟ་ན་ཏོ, ‘‘ཝི་ཉྙཱ་ཎ་དྷཱ་ཏུ་ནི་སྶི་ཏ’’ནྟི ཝ་ཏྟ་བྦཾ.
༡༠༡. རུ་པྤ་ཏི ཝ་ཎྞ་ཝི་ཀཱ་རཾ ཨཱ་པ་ཛྫ་མཱ་ནཾ ཧ་ད་ཡ་ངྒ་ཏ་བྷཱ་ཝཾ པ་ཀཱ་སེ་ཏཱི་ཏི རཱུ་པནྟི ཨ་ཡ་མ་ཏྠོ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ ཨཱ་པཱ་ཐ་ག་ཏེ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནེ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡ་ཏོ ལ་བྦྷ་ཏི, ན ཨཱ་པཱ་ཐ་མ་ནཱ་ག་ཏེ. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་བྷཱ་ཝོ པ་ན ཨཱ་པཱ་ཐ་མ་ནཱ་ག་ཏེ་པི ཏ་སྨིཾ ལ་བྦྷ་ཏེ་ཝ ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ན་ཏི་ཝ་ཏྠ་ན་ཏོ. རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ དྭི་དྷཱ ཝི་བྷ་ཛི་ཏྭཱ. ཐེ་རོ པ་ན ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་སྶཱ་པི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་སྶ རཱུ་པ་བྷཱ་ཝཾ ན ས་ཀྐཱ པ་ཊི་ཀྑི་པི་ཏུ་ནྟི དྭི་དྷཱ་ཀ་ར་ཎཾ ནཱ་ནུ་ཛཱ་ན་ནྟོ ཚ་ནྣོ་ཝཱ་དཾ ནི་ད་སྶེ་ཏི, ‘‘ཨུ་པ་རི ཚ་ནྣོ་ཝཱ་དེ ཀི་ནྟི ཀ་རི་སྶ་ཐཱ’’ཏི. ཏ་ཏྠ ཧི ‘‘ཙ་ཀྑུཾ, ཨཱ་ཝུ་སོ ཚ་ནྣ, ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦེ དྷ་མྨེ’’ཏི (མ. ནི. ༣.༣༩༡) ཨཱ་ག་ཏཾ, ན ཙེ་ཏྠ ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨཱ་ག་ཏ་མེ་ཝ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནཾ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦ་པ་དེ་ན ག་ཧི་ཏཾ, ན ཨཱ་པཱ་ཐཾ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ནྟི ས་ཀྐཱ ཝི་ཉྙཱ་ཏུཾ ཨ་ཝི་སེ་སེ་ནེ་ཝ རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ནེ་ན ཏ་ཎྷཱ་མཱ་ན་དི་ཊྛི་གཱ་ཧཱ་བྷཱ་ཝ་སྶ ཛོ་ཏི་ཏ་ཏྟཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ ‘‘ན ཡི་དཾ ལ་བྦྷ་ཏཱི’’ཏི. རཱུ་པ་མེ་ཝཱཏི རཱུ་པཱ་ཡ་ཏ་ན་མེ་ཝ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུ’’ཏི པ་དཾ ཀ་ཐཾ ནེ་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦེ་སཱུཏི ཡེ་ན མ་ནོ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎཾ ཨ་ནི་ཙྩ་ནྟི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙ་ཀྑུ་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ས་དྡྷིཾ ཏེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཏ་བྦེ་སུ ཏཾ་ས་མྤ་ཡུ་ཏྟ་དྷ་མྨེ་སཱུ་ཏི ཨ་ཏྠོ. ཏ་ཎྷཱ་ཚ་ནྡོཏི ཏ་སྶ་ན་ས་བྷཱ་ཝོ ཚ་ནྡོ, ན ཀ་ཏྟུ་ཀ་མྱ་ཏཱ ཚ་ནྡོ་ཡེ་ཝཱ་ཏི ཏ་ཎྷཱ་ཚ་ནྡོ. ར་ཛྫ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཝ་ཏྠཾ ཝི་ཡ ར་ངྒ་ཛཱ་ཏཾ ཙི་ཏྟ་སྶ ཨ་ནུ་ར་ཉྫ་ན་ཝ་སེ་ན. ཨ་བྷི་ན་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ནཱཏི ཨཱ་ར་མྨ་ཎེ ཨ་བྷི་ར་མི་ཏྭཱ ན་ནྡ་ན་ཝ་སེ་ན. ས་པྤཱི་ཏི་ཀ་ཏ་ཎྷཱ ཧི ན་ནྡཱིཏི ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཏ་ཎྷཱ་ཡ་ན་ཝ་སེ་ན ཏ་ཎྷཱ.
༡༠༢. ཨ་ཧ་ངྐཱ་རོཏི ‘‘སེ་ཡྻོ་ཧ་མ་སྨཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ (དྷ. ས. ༡༡༢༡, ༡༢༣༩; ཝི་བྷ. ༨༣༢, ༨༦༦; སཾ. ནི. ༤.༡༠༨; མ་ཧཱ་ནི. ༢༡, ༡༧༨) ཨ་ཧཾ་ཀ་ར་ཎཾ. ཡེ་ན ཧི མ་མཾ ཀ་རོ་ཏི, ཨེ་ཏཾ མ་མ་ངྐཱ་རོ. སྭེ་ཝཱཏི ‘‘ཨ་ཧ་ངྐཱ་རོ’’ཏི ཝུ་ཏྟ་མཱ་ནོ. ཨེ་ཝཾ ཙ་ཏུ་ཏྠ་ཛ྄ཛྷཱ་ནེ ནི་དྡི་ཊྛེ ས་བྦཱ་སུ ལོ་ཀི་ཡཱ་བྷི་ཉྙཱ་སུ ཝུ་ཙྩ་མཱ་ནཱ་སུ ཧེ་ཊྛཱ ཝི་ཛྫཱ་དྭ་ཡཾ ཝ་ཏྟ་བྦ་ནྟི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡེ་ན, ‘‘པུ་བྦེ་ནི་ཝཱ་སཾ དི་བྦ་ཙ་ཀྑུ་ཉྩ ཨ་ཝ་ཏྭཱ ཀ་སྨཱ ཝུ་ཏྟ’’ནྟི ཨཱ་ཧ? ཨི་ཏ་རོ ཨི་དྷ ས་བྦ་ཝཱ་རེ་སུ་པི ལོ་ཀུ་ཏྟ་ར་དྷ་མྨ་པུ་ཙྪཱ ཨ་དྷི་ཀ་ཏཱ ཏ་སྨཱ ‘‘སོ ཨེ་ཝཾ ས་མཱ་ཧི་ཏེ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཏ་ཏི་ཡཱ ཝི་ཛྫཱ ཀ་ཐི་ཏཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘བྷི་ཀྑཱུ ལོ་ཀི་ཡ་དྷ་མྨཾ ན པུ་ཙྪ་ནྟཱི’’ཏི་ཨཱ་དི་མཱ་ཧ. ཨེ་ཀ་ཝི་སྶ་ཛྫི་ཏ་སུ་ཏྟཾ ནཱ་མེ་ཏཾ ཏ་ཏི་ཡ་ཝི་ཛྫཱ་ཡ ཨེ་ཝ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ. ཨ་རི་ཡ་དྷ་མྨ་ཝ་སེ་ན་པི་སྶ ས་མ་ཉྙཱ ཨ་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ད་སྶེ་ནྟོ, ‘‘ཚ་བྦི་སོ་དྷ་ན་ནྟི་པི་སྶ ནཱ་མ’’ནྟི ཝ་ཏྭཱ ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སུ བྷེ་དཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཨེ་ཏྠ ཧཱི’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཝི་སུ་དྡྷཱཏི ཏ་སྶཱ ཙོ་ད་ནཱ་ཡ སོ་དྷ་ན་ཝ་སེ་ན ཝི་སོ་དྷི་ཏཱ. ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཀ་ཏྭཱཏི ཨེ་ཀ་ཝཱ་ར་ཝ་སེ་ནེ་ཝ པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨེ་ཀ་ཛ྄ཛྷཾ ཨཱ་ག་ཏ་ཏྟཱ ཨེ་ཀ་མེ་ཝ ཀོ་ཊྛཱ་སཾ ཀ་ཏྭཱ. ཡ་དི ཨེ་ཝཾ ཀ་ཐཾ ཝཱ ཚ་བྦི་སོ་དྷ་ན་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཙ་ཏཱུ་ཧི ཨཱ་ཧཱ་རེ་ཧི ས་དྡྷི’’ནྟི ཀ་ཐཾ པ་ནེ་ཏྠ ཙ་ཏྟཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རཱ ག་ཧེ་ཏ་བྦཱ་ཏི? ཀེ་ཙི ཏཱ་ཝ ཨཱ་ཧུ – ‘‘སཱ་དྷཱུ་ཏི བྷཱ་སི་ཏཾ ཨ་བྷི་ན་ནྡི་ཏྭཱ ཨ་ནུ་མོ་དི་ཏྭཱ ཨུ་ཏྟ་རི པ་ཉྷོ པུ་ཙྪི་ཏ་བྦོ’’ཏི ཧེ་ཊྛཱ ཨཱ་ག་ཏེ་ན ན་ཡེ་ན ཨཱ་ཧཱ་ར་ཝཱ་རོ ཨཱ་ཧ་རི་ཏྭཱ ཝ་ཏྟ་བྦོ་ཏི. ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟེ་སཱུ’’ཏི ཨེ་ཏྠ ཨཱ་ཧཱ་རཱ་ན་མྤི ས་ངྒ་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨཱ་ཧཱ་རཱ ཨ་ཏྠ་ཏོ ཨཱ་ག་ཏཱ ཨེ་ཝཱ་ཏི ཨ་ཉྙེ. ཨ་པ་རེ པ་ན རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཀ་བ་ལཱི༹་ཀཱ་རོ ཨཱ་ཧཱ་རོ, ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཕ་སྶཱ་ཧཱ་རོ, མ་ནོ་ས་ཉྩེ་ཏ་ནཱ་ཧཱ་ར་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎཱ་ཧཱ་རོ ས་རཱུ་པ་ཏོ་པི ག་ཧི་ཏོ་ཏི ཝ་ད་ནྟི.
‘‘ཚ་བྦི་སོ་དྷ་ན’’ནྟི ཨི་མ་སྶ སུ་ཏྟ་སྶ ས་མ་ཉྙཱ་ཡ ཨ་ནྭ་ཏྠ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏྭཱ ཨཱ་ཡ་ཏི་མྤི ཏཱ་དི་སེ་ན བྱཱ་ཀ་ར་ཎེ་ན བྷི་ཀྑཱུ་ནཾ པ་ཊི་པ་ཏྟི་མྤི ད་སྶ་ན་ཏྠཾ, ‘‘ཨི་མེ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཨཱ་ར་དྡྷཾ. ཝི་ན་ཡ་ནི་དྡེ་ས་པ་རི་ཡཱ་ཡེ་ནཱཏི ཝི་ན་ཡ་ནི་དྡེ་སེ ཨཱ་ག་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཎེ་ན. ཝི་ན་ཡེ ཝཱ ཨཱ་ག་ཏ་ནི་དྡེ་སཱ་ནུ་ཀྐ་མེ་ན.
ཨ་དྷི་ག་ནྟ་བྦ་ཏོ ཨ་དྷི་ག་མོ, ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཨ་དྷི་ག་མ་པུ་ཙྪཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཛྷཱ་ན་ཝི་མོ་ཀྑཱ་དཱི་སཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི. ཨུ་པཱ་ཡ་པུ་ཙྪཱཏི ཨ་དྷི་ག་མོ་པཱ་ཡ་པུ་ཙྪཱ. ཀི་ནྟཱིཏི ཀེ་ན པ་ཀཱ་རེ་ན ཝི་དྷི་ནཱ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
ཀ་ཏ་མེ་སཾ ཏྭཾ དྷ་མྨཱ་ནཾ ལཱ་བྷཱིཏི ཨི་དཾ པ་ན པུ་བྦེ ‘‘ཀིཾ ཏེ ཨ་དྷི་ག་ཏ’’ནྟི ཨ་ནི་དྡྷཱ་རི་ཏ་བྷེ་དཱ ཛྷཱ་ནཱ་དི་ཝི་སེ་སཱ པུ་ཙྪི་ཏཱ་ཏི ཨི་དཱ་ནི ཏེ་སཾ ནི་དྡྷཱ་རེ་ཏྭཱ པུ་ཙྪ་ནཱ་ཀཱ་ར་ད་སྶ་ནཾ. ཏ་སྨཱཏི ཡ་སྨཱ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་ཧི ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི ཨ་དྷི་ག་མ་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ སོ་དྷེ་ཏ་བྦཾ, ཏ་སྨཱ. ཨེ་ཏྟཱ་ཝ་ཏཱ་ཝཱཏི ཨེ་ཏྟ་ཀེ་ན བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་མ་ཏྟེ་ནེ་ཝ ན ས་ཀྐཱ་རོ ཀཱ་ཏ་བྦོ. བྱཱ་ཀ་ར་ཎ་ཉྷི ཨེ་ཀ་ཙྩ་སྶ ཨ་ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ་པི ཧོ་ཏི, ཡ་ཐཱ ནཱ་མ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པ་པ་ཏི་རཱུ་པཾ ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ཝི་ཡ ཁཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ཛཱ་ཏ་རཱུ་པཾ ནི་གྷཾ་ས་ན་ཏཱ་པ་ན་ཚེ་ད་ནེ་ཧི སོ་དྷེ་ཏ་བྦཾ ཨེ་ཝ་མེ་ཝཾ ཨི་མེ་སུ ཨི་དཱ་ནེ་ཝ ཝུ་ཏྟེ་སུ ཚ་སུ ཋཱ་ནེ་སུ པ་ཀྑི་པི་ཏྭཱ སོ་དྷ་ན་ཏྠཾ ཝ་ཏྟ་བྦོ ཝི་མོ་ཀྑཱ་དཱི་སཱུཏི ཨཱ་དི-ས་དྡེ་ན ས་མཱ་དྷི-ས་མཱ་པ་ཏྟི-ཉཱ་ཎ་ད་སྶ་ན-མ་གྒ་བྷཱ་ཝ་ནཱ-ཕ་ལ་ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི.
པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏི ཨ་དྷི་ག་ཏ་ཝི་སེ་ས་སྶ ས་ཏི་ས་མྨོ་སཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. སེ་ས་པུ་ཙྪཱ་སུ་པི ‘‘པཱ་ཀ་ཊོ ཧོ་ཏཱི’’ཏི པ་དེ ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཨུ་གྒ་ཧ་པ་རི་པུ་ཙྪཱ་ཀུ་ས་ལཱཏི ས་ཛ྄ཛྷཱ་ཡ་མ་གྒ་སཾ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་སུ ནི་པུ་ཎཱ. ཡཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཡ་སྶ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒོ ཨཱ་ག་ཙྪ་ཏི, སཱ པུ་བྦ་བྷཱ་ག་པ་ཊི་པ་ཏྟི ཨཱ་ག་མ་ན་པ་ཊི་པ་དཱ. སོ་དྷེ་ཏ་བྦཱཏི སུ་དྡྷཱ ཨུ་དཱ་ཧུ ཨ་སུ་དྡྷཱ་ཏི ཝི་ཙཱ་ར་ཎ་ཝ་སེ་ན སོ་དྷེ་ཏ་བྦཱ. ན སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱིཏི ཏ་ཏྠ ཏ་ཏྠ པ་མཱ་ད་པ་ཊི་པ་ཏྟི་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཨ་པ་ནེ་ཏ་བྦོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཊི་ཉྙཱ་ཡ. ‘‘སུ་ཛ྄ཛྷ་ཏཱི’’ཏི ཝ་ཏྭཱ སུ་ཛ྄ཛྷ་ནཱ་ཀཱ་རཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘དཱི་གྷ་ར་ཏྟ’’ནྟི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱིཏི ཨེ་ཏྠ ‘‘ཡ་དཱི’’ཏི པ་དཾ ཨཱ་ནེ་ཏྭཱ ཡ་དི སོ བྷི་ཀྑུ ཏཱ་ཡ པ་ཊི་པ་དཱ་ཡ ཡ་དི པ་ཉྙཱ་ཡ་ཏཱི་ཏི ས་མྦ་ནྡྷོ. ཁཱི་ཎཱ་ས་ཝ་པ་ཊི་པ་ཏྟི་ས་དི་སཱ པ་ཊི་པ་དཱ ཧོ་ཏི དཱི་གྷ་ར་ཏྟཾ ཝི་ཀྑ་མྦྷི་ཏ་ཀི་ལེ་ས་ཏྟཱ.
ན་དི་ཡཱ ས་མུ་དྡཾ པ་ཀྑ་ནྡ་ན་ཊྛཱ་ནཾ ན་དཱི་མུ་ཁ་དྭཱ་རཾ. མ་དྡ་མཱ་ནོཏི བ་ད་ར་སཱ་ལ༹་ཝཾ ས་ར་སཾ པ་ཏྟེ པ་ཀྑི་ཏྟོ ཧུ་ཏྭཱ མ་དྡ་མཱ་ནོ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
ཚ་བྦི་སོ་དྷ་ན་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.