༩. མ་ཧཱ་པུ་ཎྞ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ
༨༥. ཏ་སྨིཾ ཨ་ཧཱུཏི ཏ་སྨིཾ ཨ་ཧ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་སྨིཾ དི་ཝ་སེ’’ཏི. ཨ་ན་ས་ནེ་ནཱཏི ས་བྦ་སོ ཨཱ་ཧཱ་ར་སྶ ཨ་བྷུ་ཉྫ་ནེ་ན སཱ་ས་ནི་ཀ་སཱི་ལེ་ན བཱ་ཧི་ར་ཀ་ཨ་ན་ས་ནེ་ན ཨུ་པེ་ཏཱ ཧུ་ཏྭཱ་ཏི ཡོ་ཛ་ནཱ. ཝཱ-ས་དྡེ་ན ཁཱི་ར་པཱ་ན་མ་དྷུ་སཱ་ཡ་ནཱ་དི་ཝི་དྷིཾ ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏི. ཨུ་པེ་ཙྩ ཝ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་པོ་ས་ཐོ, པཱ་ཏི་མོ་ཀྑུ་དྡེ་སོ. ཨུ་པེ་ཏེ་ན ས་མ་ནྣཱ་ག་ཏེ་ན ཧུ་ཏྭཱ ཝ་སི་ཏ་བྦ་ཏོ ས་ནྟཱ་ནེ ཝཱ་སེ་ཏ་བྦ་ཏོ ཨུ་པོ་ས་ཐོ, སཱི་ལཾ. ཨ་ན་ས་ནཱ་དི་དྷ་མྨཱ་དིཾ ཝཱ ཨུ་པེ་ཙྩ ཝ་ས་ནཾ ཨུ་པ་ཝཱ་སོ ཨུ་པོ་ས་ཐོ. ཏ་ཐཱ་རཱུ་པེ ཧ་ཏྠི་ཛཱ་ཏི་ཝི་སེ་སེ ཨུ་པོ་ས་ཐོ་ཏི ས་མ་ཉྙཱ་མ་ཏྟ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨུ་པོ་ས་ཐོ ནཱ་མ ནཱ་ག་རཱ་ཛཱ་ཏི་ཨཱ་དཱི་སུ པ་ཉྙ་ཏྟཱི’’ཏི. ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཨུ་པ་ཝ་ས་ནྟི ཨེ་ཏྠཱ་ཏི ཨུ་པོ་ས་ཐོ, དི་ཝ་སོ. སོ པ་ནེ་ས ཨུ་པོ་ས་ཐོ. མཱ་ས་པུ་ཎྞ་ཏཱ་ཡཱཏི མཱ་ས་སྶ པཱུ་རི་ཏ་བྷཱ་ཝེ་ན. ས་མྤུ་ཎྞཱཏི ས་བྦ་སོ པུ་ཎྞཱ. ཏཱ་ཡ ཧི ར་ཏྟི་ཡཱ ཝ་སེ་ན མཱ་སོ ཨ་ན་ཝ་སེ་ས་ཏོ པུ་ཎྞོ ཧོ་ཏི. མཱ་ས་དྡྷ་མཱ་སཱ་དི་བྷེ་དཾ ཀཱ་ལཾ མཱ་ཏི མི་ན་ནྟོ ཝི་ཡ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཙ ‘‘མཱ’’ཨི་ཏི ཙ་ནྡོ ཝུ་ཙྩ་ཏི. ཨེ་ཏྠཱཏི ཨེ་ཏི་སྶཱ ར་ཏྟི་ཡཱ. པུ་ཎྞོ པ་རི་པུ་ཎྞ་ཀ་ལོ ཛཱ་ཏོ་ཏི པུ་ཎྞ་མཱ. ཏ་ཉྷི ཙ་ནྡ་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ མཱ་ས་པཱ་རི་པཱུ་རི་ཡཱ ཨེ་ཝ་མཱ་ཧ. ཨེ་ཏེ་ན ཏ་སྶ ཨུ་པོ་ས་ཐ་བྷཱ་ཝཾ ད་སྶེ་ཏི.
དི་སྶ་ཏི ཕ་ལཾ ས་ནྡི་སྶ་ཏཱི་ཏི དེ་སོ, ཧེ་ཏཱུ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘དེ་ས་ནྟི ཀཱ་ར་ཎ’’ནྟི. ས་བྦཾ ཀ་ཐེ་ནྟི ས་བྦཾ ཨ་ཏྟ་ནཱ པ་རི་གྒ་ཧི་ཏ་པྤ་ཀཱ་རཾ ཀ་ཐེ་ནྟི. ཀ་ཐེ་ཏུཾ ན ས་ཀྐོ་ནྟི ཨ་ཝི་ས་ཡ་ཏྟཱ. པཱ་སཱ་ད་པ་རི་ཝེ་ཎེཏི པཱ་སཱ་ད་སྶ པུ་ར་ཏོ ཝི་ཝ་ཊ་ངྒ་ཎེ. ཧེ་ཊྛཱ ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ནཱཏི སེ་ཁ་སུ་ཏྟེ (མ. ནི. ཨ་ཊྛ. ༢.༢༢) ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ཝི་ཏྠཱ་རེ་ཏ་བྦཾ.
༨༦. ཨི་མེ ནུ ཁོཏི ཨེ་ཏྠ ནཱུ་ཏི སཾ་ས་ཡ་ཛོ་ཏ་ནོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཝི་མ་ཏི་པུ་ཙྪཱ ཝི་ཡ ཀ་ཐི་ཏཱ’’ཏི. ཛཱ་ན་ནྟེ་ནཱཏི་ཨཱ་དི པུ་ཙྪཱ་ཝ་ཏྟ་ད་སྶ་ན་པ་རཾ ད་ཊྛ་བྦཾ, ན པུ་ཙྪ་ཀ་སྶ ས་ཏྠུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཛཱ་ན་ན་བྷཱ་ཝ་དཱི་པ་ན་པ་རཾ. ཛཱ་ནཱ་ཏི ཧི བྷ་ག་ཝཱ. ཨ་ཛཱ་ན་ནྟེ་ན ཝི་ཡ ཧུ་ཏྭཱ པུ་ཙྪི་ཏེ. ཡ་ཐཱ་བྷཱུ་ཏ་ས་བྷཱ་ཝཾ ཛཱ་ན་ནྟོ ཝི་ཡ པུ་ཙྪ་ཏི ཀོ་ཧ་ཉྙེ ཋ་ཏྭཱ. ཏེ་ནཱ་ཧ – ‘‘ཐེ་རོ ཨེ་ཝ་རཱུ་པཾ ཝ་ཙ་ནཾ ཀིཾ ཀ་རི་སྶ་ཏཱི’’ཏི ཀཱ་ར་ཎ་སྶ སུ་པྤ་ཧཱི་ན་ཏྟཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཚ་ནྡ་མཱུ་ལ་ཀཱཏི ཏ་ཎྷཱ་ཚ་ནྡ་མཱུ་ལ་ཀཱ. ཏ་ཎྷཱ ཧི དུ་ཀྑ་ས་མུ་ད་ཡོ. ཀུ་ས་ལ་ས་ཉྙོ ཝཱ ཐི་ར་ཝི་ས་ད་ནི་པུ་ཎ་ས་ཉྙོ ཝཱ, ཀུ་ས་ལ་ས་ངྑཱ་རོ ཝཱ ཏི་ཁི་ཎ་ཐི་ར་ཝི་ས་ད་ས་ངྑཱ་རོ ཝཱ; སུ་ཝི་སུ་དྡྷ་ཝི་པུ་ལོ་དཱ་ར་ཝི་ཉྙཱ་ཎོ ཝཱ་ཏི ཨི་མ་མ་ཏྠཾ ‘‘ས་ཉྙཱ་དཱི་སུ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ ཨ་ཏི་དི་ས་ཏི. ཀ་སྨཱ པ་ནེ་ཏྠ ཨ་ནཱ་ག་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ནེ་ཝ དེ་ས་ནཱ ཨཱ་ག་ཏཱ་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཡ་སྨཱ པ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི.
ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ནྡྷ་པ་ཎྞ་ཏྟཱིཏི ཁ་ནྡྷ་ས་དྡཱ་བྷི་དྷེ་ཡྻཱ་ནཾ རུ་པྤ་ནཱ་ནུ་བྷ་ཝ་ན་ས་ཉྫཱ་ན་ནཱ་བྷི་ས་ངྑ་ར་ཝི་ཛཱ་ན་ན་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཾ ཨ་ཏྠཱ་ནཾ ‘‘ཁ་ནྡྷོ’’ཏི ཨ་ཡཾ ས་མ་ཉྙཱ. ཀི་ཏྟ་ཀེ་ནཱཏི ཀིཾ་པ་རི་མཱ་ཎེ་ན ཨ་ཏྠེ་ན, རཱ་ས་ཏྠ་བྷཱ་ག་ཏྠཱ་དཱི་སུ ཀཱི་དི་སེ་ནཱ་ཏི ཨ་དྷི་པྤཱ་ཡོ.
ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏཱུཏི ཧེ་ཏུ་པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱུ་ཏོ ཧེ་ཏུ. ཡོ ཧི ལོ་བྷཱ་དཱི་ནཾ ས་ཧ་ཛཱ་ཏ་དྷ་མྨེ་སུ མཱུ་ལ་ཊྛེ་ནུ་པ་ཀཱ་ར་ཀ་བྷཱ་ཝོ ནི་པྤ་རི་ཡཱ་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ་ཏྠོ; སོ པ་ཐ་ཝཱི་ཨཱ་དཱི་སུ་པི པ་ཙྩ་ཡ་བྷཱ་ཝ་མ་ཏྟེ་ན ཧེ་ཏུ་པ་རི་ཡཱ་ཡ་ད་སྶ་ན་ཏོ དུ་ཏི་ཡེ་ན ཧེ་ཏུ-ས་དྡེ་ན ཝི་སེ་སེ་ཏྭཱ ཝུ་ཏྟོ ‘‘ཧེ་ཏུ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི. ཨ་ཝི་ཛྫཱ པུ་ཉྙཱ་བྷི་ས་ངྑཱ་རཱ་དཱི་ནཾ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏྟཱ སཱ་དྷཱ་ར་ཎ་ཧེ་ཏུ, ‘‘ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏ་པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ནཾ ཀ་མྨ་ས་མཱ་དཱ་ནཱ་ནཾ ཋཱ་ན་སོ ཧེ་ཏུ་སོ ཝི་པཱ་ཀ’’ནྟི ཨེ་ཏྠ ཝི་ཛྫ་མཱ་ནེ་སུ་པི ཨ་ཉྙེ་སུ པ་ཙྩ་ཡེ་སུ ཨི་ཊྛཱ་ནི་ཊྛ་ཝི་པཱ་ཀ་ནི་ཡཱ་མ་ཀ་ཏྟཱ ཀ་མྨཾ ཏ་སྶ པ་དྷཱ་ན་ཀཱ་ར་ཎ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀུ་ས་ལཱ་ཀུ་ས་ལཾ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཝི་པཱ་ཀ་དཱ་ནེ ཨུ་ཏྟ་མ་ཧེ་ཏཱུ’’ཏི. ‘‘མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ ཧེ་ཏཱུ’’ཏི ཨ་ཡ་མེ་ཝ་ཏྠོ ‘‘མ་ཧཱ་བྷཱུ་ཏཱ པ་ཙྩ་ཡོ’’ཏི ཨི་མི་ནཱ་པི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཧེ་ཏུ་ས་དྡ་པ་ཙྩ་ཡ་ས་དྡཱ་ནཾ ས་མཱ་ན་ཏྠ་ཏྟཱ པ་ཙྩ་ཡོ ཨེ་ཝ ཧེ་ཏུ པ་ཙྩ་ཡ་ཧེ་ཏུ, ཡོ ཙ རཱུ་པ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶ ཧེ་ཏུ, སོ ཨེ་ཝ ཏ་སྶ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཝུ་ཏྟོ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་དྷ པ་ཙྩ་ཡ་ཧེ་ཏུ ཨ་དྷི་པྤེ་ཏོ’’ཏི. ཡ་ད་གྒེ་ན པ་ཙྩ་ཡ་དྷ་མྨོ ཨ་ཏྟ་ནོ པ་ཙྩ་ཡུ་པྤ་ནྣ་སྶ ཨུ་པྤཱ་དཱ་ཡ ཋི་ཏི་ཡཱ ཙ པ་ཙྩ་ཡོ, ཏ་ད་གྒེ་ན ཏ་སྶ བྷཱ་ཝ་ཏོ ས་མ་ཉྙཱ་ཏོ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཡ་པི སོ པ་ཙྩ་ཡོ་ཏི ཝ་ཏྟ་བྦ་ཏཾ ཨ་ར་ཧ་ཏཱི་ཏི. པཱ་ལི༹་ཡཾ ཨ་ཝི་བྷཱ་གེ་ན ཝུ་ཏྟ་མ་ཏྠཾ ཝི་བྷཱ་གེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཏ་ཏྠ པ་ཐ་ཝཱི་དྷཱ་ཏཱུ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ པ་ཉྙཱ་པ་ནཱ་ཡཱཏི ས་ཧེ་ཏུ་ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀ་ནྟི་ཨཱ་དི་ཨཱ་ཀཱ་རེ་ཧི བོ་དྷ་ནཱ་ཡ. ཏཾ པ་ན ས་བྦོ་དྷ་ནཾ ཉཱ་ཎེ་ན ད་སྶ་ནཾ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝུ་ཏྟཾ ‘‘ད་སྶ་ན་ཏྠཱ་ཡཱ’’ཏི.
ཕ་སྶོཏི ཕ་སྶ་ས་མ་ངྒཱི་བྷཱ་ཝོ. སོ ཙེ་ཏྠ ས་ཀི་ཙྩ་ནི་པྥཱ་ད་ན་ས་མ་ཏྠ་སྶ ཕ་སྶ་སྶ ནི་བྦ་ཏྟི. ནི་བྦ་ཏྟོ ཧི ཕ་སྶོ ཏ་ཐཱ་རཱུ་པཱ་ཡ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ཧོ་ཏཱི་ཏི. ཨེ་ཏ་ད་ཏྠ་མེ་ཝེ་ཏྠ བྷ་ག་ཝ་ཏཱ པུ་གྒ་ལཱ་དྷི་ཊྛཱ་ནཱ དེ་ས་ནཱ ཀ་ཏཱ, ཏ་སྨཱ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣཱ་ཏཱི་ཏ་ཀཱ་ལ་ཝ་སེ་ན དྭི་ཀཱ་ལི་ཀོ ཕ་སྶ་ས་དྡོ ཝེ་དི་ཏ་བྦོ. ཕ་སྶེ ས་ཏི ཝེ་དེ་ཏི ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝེ་ད་ནཱ་ཨི་ཙྩེ་ཝ ཝུ་ཏྟཾ ཧོ་ཏི. སེ་ས་པ་ད་དྭ་ཡེ་པི ཨེ་སེ་ཝ ན་ཡོ. ཡ་ཐེ་ཝ ཧི ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨེ་ཝཾ ས་ཉྙཱ་ཡ ས་ངྑཱ་རཱ་ན་མྤི ཕ་སྶོ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཏ་སྨིཾ ཨ་ས་ཏི ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ. ཙེ་ཏ་ནཱ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན ཨཱ་ཡཱུ་ཧ་ནཱ་ནུ་རཱུ་པ་ཏཱ་ཡ ཏ་པྤ་དྷཱ་ན་ཏྟཱ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་དྷ་མྨཱ ག་ཧི་ཏཱ. ཏ་ཐཱ ཧི སུ་ཏྟ་ནྟ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ ས་ངྑཱ་ར་ཀྑ་ནྡྷ་བྷཱ་ཛ་ནཱི་ཡེ (ཝི་བྷ. ༢༡, ༢༢) ཙ ‘‘ཙ་ཀྑུ་ས་མྥ་སྶ་ཛཱ ཙེ་ཏ་ནཱ’’ཏི་ཨཱ་དི་ནཱ ཙེ་ཏ་ནཱ་ཝ ནི་དྡི་ཊྛཱ. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀྑ་ནྡྷ་སྶཱཏི ཨེ་ཏྠ ཨེ་ཀ་སྨིཾ བྷ་ཝེ ཨཱ་དི་བྷཱུ་ཏ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཾ ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཝི་ཉྙཱ་ཎེ་ན ཏཱ་ཝཱ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ཏ་ཏྠ ག་བྦྷ་སེ་ཡྻ་ཀ་སྶ ས་བྷཱ་ཝ་ཀ་སྶ རཱུ་པ་པ་ཝ་ཏྟིཾ ས་ནྡྷཱ་ཡ ‘‘ཨུ་པ་རི་མ་པ་རི་ཙྪེ་དེ་ནཱ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ ས་མ་ཏིཾ་ས་ཏོ ཨུ་པ་རི པ་ཊི་ས་ནྡྷི་ཀྑ་ཎེ ཏ་སྶ རཱུ་པཱ་ནཾ ཨ་ས་མྦྷ་ཝ་ཏོ. ཨི་དཱ་ནི པ་ཝ་ཏྟི་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཾ དྭཱ་ར་ཝ་སེ་ན ད་སྶེ་ཏུཾ, ‘‘ཙ་ཀྑུ་དྭཱ་རེ’’ཏི་ཨཱ་དི ཝུ་ཏྟཾ. ན་ནུ ཙ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ་པི ཕ་སྶོ པ་ཙྩ་ཡོ, ཀ་སྨཱ ཏ་ཡོ ཨེ་ཝ ཁ་ནྡྷཱ ཕ་སྶ་པ་ཙྩ་ཡཱ ཝུ་ཏྟཱ་ཏི? ས་ཙྩ་མེ་ཏཾ, ཡ་ཐཱ པ་ན ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ས་ཧི་ཏོ ཕ་སྶོ ཝེ་ད་ནཱ་དཱི་ནཾ པ་ཙྩ་ཡོ, ན ཨེ་ཝཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ. ཏེ་ནཱ་ཧ བྷ་ག་ཝཱ – ‘‘ཏི་ཎྞཾ ས་ངྒ་ཏི ཕ་སྶོ’’ཏི (མ. ནི. ༡.༢༠༤; མ. ནི. ༣.༤༢༡, ༤༢༥, ༤༢༦; སཾ. ནི. ༢.༤༤, ༤༥; ༢.༤.༦༠) ཕ་སྶོ ཝི་ཡ ནཱ་མ་རཱུ་པཾ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་སྶ ཝི་སེ་ས་པ་ཙྩ་ཡོ ཡ་ཐཱ ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་ཙྩ་ཡཱ་པི ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ནྟི. ཏ་སྨཱ ཨི་མཾ ཝི་སེ་སཾ ད་སྶེ་ཏུཾ ནཱ་མ་རཱུ་པ་སྶེ་ཝ ཝི་ཉྙཱ་ཎ་པ་ཙྩ་ཡ་ཏཱ ཝུ་ཏྟཱ, ན ཕ་སྶ་སྶ.
༨༧. ཡཱ་ཝ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི ས་མུ་པྤ་ཛྫ་ཏི, ཏཱ་ཝ ཝ་ཊྚ་སྶ པ་རི་ཡ་ནྟོ ན་ཏྠེ་ཝཱ་ཏི ཨ་པྤ་ཧཱི་ན་ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཀོ ཝ་ཊྚེ པ་རི་བྦྷ་མ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཀ་ཐཾ པ་ན, བྷ་ནྟེ་ཏི ཝ་ཊྚཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ’’ཏི. ཡ་ཐཱ ཙ ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི་ཛོ་ཏ་ནཱ ཝ་ཊྚ་པུ་ཙྪཱ, ཨེ་ཝཾ ཏ་བྦྷེ་ད་ན་ཛོ་ཏ་ནཱ ཝི་ཝ་ཊྚ་པུ་ཙྪཱ་ཏི ཨཱ་ཧ – ‘‘ས་ཀྐཱ་ཡ་དི་ཊྛི ན ཧོ་ཏཱི་ཏི ཝི་ཝ་ཊྚཾ པུ་ཙྪ་ནྟོ’’ཏི.
༨༨. ཨ་ཡཾ རཱུ་པེ ཨ་སྶཱ་དོཏི ཡཱ་ཐཱ་ཝ་ཏོ ད་སྶ་ནཾ པ་རི་ཉྙཱ་བྷི་ས་མ་ཡོ, དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་པ་རི་ཡཱ་པ་ནྣ་ཉྩ རཱུ་པ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མི་ནཱ པ་རི་ཉྙཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཙེ་ཝ དུ་ཀྑ་ས་ཙྩ་ཉྩ ཀ་ཐི་ཏ’’ནྟི. ‘‘ཡཾ རཱུ་པཾ ཨ་ནི་ཙྩ’’ནྟི་ཨཱ་དི་ཝ་ཙ་ན་ཏོ ཨ་ནི་ཙྩཱ་དི་བྷཱ་ཝོ ཏ་ཏྠ ཨཱ་དཱི་ན་ཝོ, སོ ཙ་སྶ པ་ཙྩ་ཡཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ པ་ཙྩ་ཡོ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ནྟི ས་མུ་ད་ཡ་པྤ་ཧཱ་ནེ་ན ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་ས་མ་ཏི་ཀྐ་མོ་ཏི ཨཱ་དཱི་ན་ཝ་གྒ་ཧ་ཎེ་ན སི་དྡྷ་མ་ཏྠ་མཱ་ཧ – ‘‘པ་ཧཱ་ན་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཙེ་ཝ ས་མུ་ད་ཡ་ས་ཙྩ་ཉྩཱ’’ཏི. ས་བྦ་ས་ངྑ་ཏ་ནི་སྶ་ར་ཎཾ ནི་བྦཱ་ན་ཉྩ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཊི་ཝི་ཛ྄ཛྷི་ཏ་བྦ་ནྟི ཨཱ་ཧ – ‘‘ཨི་མི་ནཱ ས་ཙྪི་ཀི་རི་ཡཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ ཙེ་ཝ ནི་རོ་དྷ་ས་ཙྩ་ཉྩཱ’’ཏི. ཨི་མེ་སུ ཏཱི་སུ ཋཱ་ནེ་སཱུཏི ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟེ་སུ དུ་ཀྑཱ་དཱི་སུ ཏཱི་སུ ཨ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཊྛཱ་ནེ་སུ. ཡེ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ དྷ་མྨཱཏི ཡེ ཨ་རི་ཡ་མ་གྒ་ས་ཉྙི་ཏཱ ས་མྨཱ་དི་ཊྛི་ཨཱ་ད་ཡོ ཨ་ཊྛ, ས་ཏྟ ཝཱ དྷ་མྨཱ. བྷཱ་ཝ་ནཱ་པ་ཊི་ཝེ་དྷོ མ་གྒ་ས་ཙྩནྟི བྷཱ་ཝ་ནཱ་བྷི་ས་མ་ཡ་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟཾ མ་གྒ་ས་ཙྩཾ. སེ་ས་པ་དེ་སུ་པཱིཏི, ‘‘ཨ་ཡཾ ཝེ་ད་ནཱ་ཡ ཨ་སྶཱ་དོ’’ཏི་ཨཱ་དི་པ་དེ་སུ་པི.
༨༩. ཨི་མ་སྨིནྟི ཨཱ་ས་ནྣ་པ་ཙྩ་ཀྑ་ཏཱ་ཡ ས་ཀ་ཨ་ཏྟ་བྷཱ་ཝོ ག་ཧི་ཏོ, ཏ་དེ་ཝ ཨ་ཛ྄ཛྷ་ཏྟཱ ཁ་ནྡྷཱ་ཏི ཏ་པྤ་ཊི་ཡོ་གི་ཏཱ་ཡ, ‘‘བ་ཧི་དྡྷཱ་ཏི པ་ར་སྶ ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀེ ཀཱ་ཡེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ས་བྦ་ནི་མི་ཏྟེ་སཱུཏི ས་བྦེ་སུ རཱུ་པ་ནི་མི་ཏྟཱ་དཱི་སུ་པི. ཏཱ་ནི པ་ན ཨི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ་ནི་པི ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷཱ་ནི་པི ཏཾ་ས་བྷཱ་ཝཱ་ནཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཨ་ནི་ནྡྲི་ཡ་བ་དྡྷ་མྤི ས་ངྒ་ཎྷཱ་ཏཱི’’ཏི. ཝི་ཉྙཱ་ཎ་གྒ་ཧ་ཎེ་ནེ་ཝེ་ཏྠ ཝེ་ད་ནཱ་ད་ཡོ་པི ག་ཧི་ཏཱ ཨ་ཝི་ནཱ་བྷཱ་ཝ་ཏོ་ཏི, ‘‘ས་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཀེ ཀཱ་ཡེ’’ཏི ཝུ་ཏྟཾ. ‘‘ཀཱ་ཡོ’’ཏི ཝཱ ཁ་ནྡྷ་ས་མཱུ་ཧོ་ཏི ཨ་ཏྠོ.
༩༠. ཨ་ན་ཏྟ་ནི ཋ་ཏྭཱཏི ཨ་ཏྟ་ར་ཧི་ཏེ ཨ་ན་ཏྟ་ས་བྷཱ་ཝེ ཁ་ནྡྷ་ཀོ་ཊྛཱ་སེ ཋ་ཏྭཱ ཏཾ ཨཱ་དྷཱ་རཾ ཀ་ཏྭཱ ཀ་ཏཱ་ནི ཀ་མྨཱ་ནི. ཀ་ཏ་ར་སྨིཾ ཨ་ཏྟ་ནི ཋ་ཏྭཱཏི ཀཱི་དི་སེ ཨ་ཏྟ་ནི ནི་སྶ་ཡ་ཝི་པཱ་ཀཾ ད་སྶ་ནྟི ཝི་པ་ཙྩི་སྶ་ནྟི. ཨེ་ཏེ་ན ཀཱ་ར་ཀ་ཝེ་ད་ཀ་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ཨ་ཏྟ་པ་ཀྑ་ཀ་མྨ་ཀཱ་ནི ན ཡུ་ཛྫ་ནྟཱི་ཏི ད་སྶེ་ཏི, ཁ་ནྡྷཱ་ནཾ ཁ་ཎི་ཀ་ཏྟཱ ཙ ཀ་ཏ་ནཱ་ས་ཨ་ཀ་ཏ་བྦྷཱ་ག་མ་དོ་སོ ཙ ཨཱ་པ་ཛྫ་ཏཱི་ཏི.
ཏ་ཏྲཱ་ཡཾ (ཨི་ཏི་ཝུ. ཨ་ཊྛ. ༧༤; སཱ་ར་ཏྠ. ཊཱི. ༡.༥) ཙོ་ད་ནཱ་སོ་དྷ་ནཱ་ཝི་དྷི – པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཝ་སེ་ན ཏཱ་ཝ ཀ་མྨ་པ་ཐ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ, ཁ་ཎེ ཁ་ཎེ ཧི ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝེ་སུ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཀོ ཧ་ནྟི, ཀོ ཝཱ ཧ་ཉྙ་ཏི, ཡ་དི ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ས་ནྟཱ་ནོ, སོ ཨ་རཱུ་པ་ཏྟཱ ན ཚེ་ད་ན་བྷེ་ད་ནཱ་དི་ཝ་སེ་ན ཝི་ཀོ་པ་ན་ས་མ་ཏྠོ, ན་པི ཝི་ཀོ་པ་ནཱི་ཡོ. ཨ་ཐ རཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ནོ, སོ ཨ་ཙེ་ཏ་ན་ཏྟཱ ཀ་ཊྛ་ཀ་ལི་ངྒ་རཱུ་པ་མོ་ཏི ན ཏ་ཏྠ ཚེ་ད་ནཱ་དི་ནཱ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏཱ་པུ་ཉྙཾ པ་ས་ཝ་ཏི ཡ་ཐཱ མ་ཏ་ས་རཱི་རེ. པ་ཡོ་གོ་པི པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ པ་ཧ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་རཱ་དི་ཀོ ཨ་ཏཱི་ཏེ་སུ ཝཱ ས་ངྑཱ་རེ་སུ བྷ་ཝེ་ཡྻ, ཨ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཝཱ, ཏ་ཏྠ ན ཏཱ་ཝ ཨ་ཏཱི་ཏཱ་ནཱ་ག་ཏེ་སུ ས་མྦྷ་ཝ་ཏི ཏེ་སཾ ཨ་བྷཱ་ཝ་ཏོ, པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ ཙ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཁ་ཎི་ཀ་ཏྟཱ ས་ར་སེ་ནེ་ཝ ནི་རུ་ཛ྄ཛྷ་ན་ས་བྷཱ་ཝ་ཏཱ་ཡ ཝི་ནཱ་སཱ་བྷི་མུ་ཁེ་སུ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནོ པ་ཡོ་གོ སི་ཡཱ, ཝི་ནཱ་ས་སྶ ཙ ཀཱ་ར་ཎ་ར་ཧི་ཏ་ཏྟཱ ན པ་ཧ་ར་ཎ་པྤ་ཧཱ་རཱ་དི་པྤ་ཡོ་ག་ཧེ་ཏུ་ཀཾ མ་ར་ཎཾ, ནི་རཱི་ཧ་ཀ་ཏཱ་ཡ ཙ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཀ་སྶ སོ པ་ཡོ་གོ? ཁ་ཎི་ཀ་ཏྟཱ ཝ་དྷཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ས་མ་ཀཱ་ལ་བྷི་ཛྫ་ན་ཀ་སྶ ཀི་རི་ཡཱ་པ་རི་ཡོ་སཱ་ན་ཀཱ་ལཱ་ན་ཝ་ཊྛཱ་ན་ཏོ ཀ་སྶ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཀ་མྨ་བ་དྡྷོ་ཏི?
ཝུ་ཙྩ་ཏེ་ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་དྷ་ཀ་ཙེ་ཏ་ནཱ་ས་ཧི་ཏོ ས་ངྑཱ་ར་པུ་ཉྫོ ས་ཏྟ་ས་ངྑཱ་ཏོ ཧ་ནྟི. ཏེ་ན པ་ཝ་ཏྟི་ཏ་ཝ་དྷ་པྤ་ཡོ་ག་ནི་མི་ཏྟཾ ཨ་པ་ག་ཏ་ཨུ་སྨཱ་ཝི་ཉྙཱ་ཎ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡོ མ་ཏ་ཝོ་ཧཱ་ར་པ་ཝ་ཏྟི་ནི་བ་ནྡྷ་ནོ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ཝ་པྤ་ཡོ་ག་ཀ་ར་ཎེ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧོ རཱུ་པཱ་རཱུ་པ་དྷ་མྨ་ས་མཱུ་ཧོ ཧ་ཉྙ་ཏི, ཀེ་ཝ་ལོ ཝཱ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ས་ནྟཱ་ནོ. ཝ་དྷ་པྤ་ཡོ་གཱ་ཝི་ས་ཡ་བྷཱ་ཝེ་པི ཏ་སྶ པ་ཉྩ་ཝོ་ཀཱ་ར་བྷ་ཝེ རཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ནཱ་དྷཱི་ན་ཝུ་ཏྟི་ཏཱ་ཡ རཱུ་པ་ས་ནྟཱ་ནེ པ་རེ་ན པ་ཡོ་ཛི་ཏ་ཛཱི་ཝི་ཏི་ནྡྲི་ཡུ་པ་ཙྪེ་ད་ཀ་པ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཏ་ནྣི་བྦ་ཏྟི་ཏ་ཝི་བ་ནྡྷ་ཀ་ཝི་ས་དི་རཱུ་པུ་པྤ་ཏྟི་ཡཱ ཝི་ག་ཏེ ཝི་ཙྪེ་དོ ཧོ་ཏཱི་ཏི ན པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་སྶ ཨ་ས་མྦྷ་ཝོ; ནཱ་པི ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ, ན ཙ པ་ཡོ་གོ ནི་པྤ་ཡོ་ཛ་ནོ པ་ཙྩུ་པྤ་ནྣེ་སུ ས་ངྑཱ་རེ་སུ ཀ་ཏ་པྤ་ཡོ་ག་ཝ་སེ་ན ཏ་ད་ན་ནྟ་རཾ ཨུ་པྤ་ཛྫ་ནཱ་ར་ཧ་སྶ ས་ངྑཱ་ར་ཀ་ལཱ་པ་སྶ ཏ་ཐཱ ཨ་ནུ་པྤ་ཏྟི་ཏོ. ཁ་ཎི་ཀཱ་ནཾ ས་ངྑཱ་རཱ་ནཾ ཁ་ཎི་ཀ་མ་ར་ཎ་སྶ ཨི་དྷ མ་ར་ཎ་བྷཱ་ཝེ་ན ཨ་ན་དྷི་པྤེ་ཏ་ཏྟཱ ས་ནྟ་ཏི་མ་ར་ཎ་སྶ ཙ ཡ་ཐཱ་ཝུ་ཏྟ་ན་ཡེ་ན ས་ཧེ་ཏུ་ཀ་བྷཱ་ཝ་ཏོ ན ཨ་ཧེ་ཏུ་ཀཾ མ་ར་ཎཾ; ན ཙ ཀ་ཏྟུ་ར་ཧི་ཏོ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་པྤ་ཡོ་གོ ནི་རཱི་ཧ་ཀེ་སུ་པི ས་ངྑཱ་རེ་སུ ས་ནྣི་ཧི་ཏ་ཏཱ་མ་ཏྟེ་ན ཨུ་པ་ཀཱ་ར་ཀེ་སུ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ཏྟ་ནོ ཨ་ནུ་རཱུ་པ་ཕ་ལུ་པྤཱ་ད་ནེ ནི་ཡ་ཏེ་སུ ཀཱ་ར་ཎེ་སུ ཀ་ཏྟུ་ཝོ་ཧཱ་ར་སི་དྡྷི་ཏོ ཡ་ཐཱ – ‘‘པ་དཱི་པོ པ་ཀཱ་སེ་ཏི, ནི་སཱ་ཀ་རོ ཙ་ནྡི་མཱ’’ཏི. ན ཙ ཀེ་ཝ་ལ་སྶ ཝ་ཙཱ་དྷི་པྤཱ་ཡ་ས་ཧ་བྷུ་ནོ ཙི་ཏྟ་ཙེ་ཏ་སི་ཀ་ཀ་ལཱ་པ་སྶ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏོ ཨི་ཙྪི་ཏོ ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན ཨ་ཝ་ཊྛི་ཏ་སྶེ་ཝ པ་ཊི་ཛཱ་ན་ན་ཏོ; ས་ནྟཱ་ན་ཝ་སེ་ན པ་ཝ་ཏྟ་མཱ་ནཱ་ན་ཉྩ པ་དཱི་པཱ་དཱི་ནཾ ཨ་ཏྠ་ཀི་རི་ཡ་སི་དྡྷི དི་སྶ་ཏཱི་ཏི ཨ་ཏྠེ་ཝ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏེ་ན ཀ་མྨུ་ནཱ བ་དྡྷོ; ཏ་ཏོ ཨེ་ཝ ཡ་སྨིཾ ས་ནྟཱ་ནེ པཱ་ཎཱ་ཏི་པཱ་ཏ་ཙེ་ཏ་ནཱ པ་ཝ་ཏྟཱ; ཏ་ཏྠེ་ཝ ས་ནྟཱ་ནེ པ་ཙྩ་ཡ་ནྟ་ར་ས་མ་ཝཱ་ཡེ་ན བྷ་ཝ་ནྟ་རེ ནི་ར་ཡཱ་དཱི་སུ ཏ་སྶཱ ཕ་ལ་པྤ་ཝ་ཏྟཱི་ཏི ན་ཏྠེ་ཝ ཀ་ཏ་ཝི་ནཱ་སོ ཨ་ཀ་ཏ་བྦྷཱ་ག་མོ ཙ. ཨི་མི་ནཱ ན་ཡེ་ན ཨ་དི་ནྣཱ་དཱ་ནཱ་དཱི་ན་ཉྩ ཝ་སེ་ན ཡ་ཐཱ་ར་ཧཾ ཀ་མྨ་པ་ཐ་ས་མྦ་ནྡྷ་ཝི་བྷཱ་ཝ་ནཱ ཝེ་དི་ཏ་བྦཱ་ཏི.
ས་བྦོ དི་ཊྛི་གྒཱ་ཧོ ཏ་ཎྷཱ་ཝ་ས་ག་ཏ་སྶེ་ཝ ཧོ་ཏཱི་ཏི ཨཱ་ཧ ‘‘ཏ་ཎྷཱ་དྷི་པ་ཏེ་ཡྻེ་ནཱ’’ཏི. ཏེ་སུ ཏེ་སུ དྷ་མྨེ་སཱུཏི མ་ཡཱ དེ་སི་ཡ་མཱ་ན་ད་སྶ་ན་དྷ་མྨེ་སུ. པ་ཀ་ཏི་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི ཏ་སྶ ཐེ་ར་སྶ ས་ནྟི་ཀེ ག་ཧེ་ཏྭཱ པ་རི་ཧ་རི་ཡ་མཱ་ན་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. ཨ་ཉྙཾ ན་ཝ་ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནནྟི བྷ་ག་ཝ་ཏོ དེ་ས་ནཱ་ནུ་སཱ་རེ་ན ག་ཧི་ཏཾ ཨ་ཉྙཾ ན་ཝཾ ཀ་མྨ་ཊྛཱ་ནཾ. སེ་སཾ སུ་ཝི་ཉྙེ་ཡྻ་མེ་ཝ.
མ་ཧཱ་པུ་ཎྞ་མ་སུ་ཏྟ་ཝ་ཎྞ་ནཱ་ཡ ལཱི་ན་ཏྠ་པྤ་ཀཱ་ས་ནཱ ས་མ་ཏྟཱ.